"A! Tiên sinh Nê, hoan nghênh, hoan nghênh!" Tưởng Băng Như đứng ngoài cửa sau của trường, giơ một cánh tay vẫy vẫy, giọng nói lộ rõ vẻ vui mừng từ đáy lòng. Một tạp dịch của trường tay cầm một chiếc đèn bão hỏa dầu chụp sứ trắng, nơm nớp lo sợ đứng bên cạnh, chiếu nửa khuôn mặt của Băng Như sáng rực lên.
"Hôm nay vừa vặn ngược gió, vất vả rồi. Thời tiết lại lạnh. Vào trong ngồi chơi, nghỉ ngơi một lát đi." Băng Như vừa nói, một tay vừa kéo lấy tay áo của Hoàn V Chi Vi từ trên bến đá nhảy tót lên như một đứa trẻ, cứ như đang đón tiếp một người bạn thân thiết lâu năm.
"Chắc là Tưởng tiên sinh phải không?" Hơi thở của Hoàn Chi hơi gấp gáp, ngừng lại một nhịp rồi nói tiếp: "Nghe lời Thụ bá nói, đối với tiên sinh vô cùng khâm phục. Giờ phút này gặp mặt, vô cùng vui sướng." Cậu vừa nói, vừa chăm chú nhìn khuôn mặt của Băng Như, cảm thấy người này hoàn toàn vừa vặn với ý mình.
"Thụ bá, sao thế? Vẫn chưa lên à!"
Băng Như cúi người nhìn vào trong khoang thuyền.
"Đến đây." Thụ bá chui từ trong khoang thuyền ra, bước lên bến đá, vừa nói vừa rằng: "Biết ngay là cậu vẫn chưa về, nhất định đang đợi ở trong trường. Tôi làm sứ giả đón tiếp này quả thật không dễ dàng gì, cứ nằm lì trong thuyền mãi, đầu óc quay cuồng cả lên."
"Ha ha, ai bảo anh là người vùng sông nước lại mắc cái bệnh của người phương Bắc cơ chứ. Tiên sinh Nê, anh không bị say sóng chứ?"
"Không."
Hoàn Chi không hề khách khí, miệng đáp lời, bước chân vào cửa sau của trường đầu tiên.
Đi qua một hành lang, rẽ vào một con đường phố nhỏ. Cảnh giới này đối với Hoàn Chi hoàn toàn mới lạ, có chút cảm giác mờ mịt khó lường. Ngoài hành lang những cành cây đen thẫm đang lắc lư; gió thổi làm cửa ra vào và cửa sổ phát ra mấy tiếng động, lại càng làm tôn lên vẻ tĩnh lặng kì lạ. Dường như ngôi trường này rất rộng lớn, hầu như không có điểm tận cùng, hiện tại cậu đang ở phương nào, góc nào của trường, thật sự không thể đoán định nổi.
Ngọn đèn hỏa dầu dẫn đường cho mấy người từ cửa sau bước vào phòng nghỉ. Trong phòng nghỉ vốn đã có ba người ngồi vây quanh một chiếc bàn trải khăn trắng (trên bàn thắp những ngọn đèn hỏa dầu tương tự, nhưng có vẻ sáng hơn ngọn đèn trong tay người tạp dịch rất nhiều), lúc này đồng loạt đứng dậy, ra tận cửa đón tiếp.
"Vị này là tiên sinh Từ Hữu Phụ, giáo viên chủ nhiệm năm thứ ba," Băng Như chỉ vào người có khuôn mặt gầy gò khoảng tuổi bốn mươi mà giới thiệu.
Người mặt gầy ấy liền dùng ba ngón tay nhón lấy gọng kính gật đầu. Trên mặt tất nhiên chất chứa ý cười; nhưng thà nói là anh ta phát ra từ niềm vui trong lòng, chi bằng nói là anh ta cố tình thả lỏng các cơ trên mặt một chút; chốc lát sau lại khôi phục vẻ đờ đẫn ban đầu.
"Vị này là tiên sinh Lý Nghị Công, thầy đảm nhận môn tự nhiên."
"Tiên sinh Hoàn Chi, ngưỡng mộ đã lâu."
Lý Nghị Công cũng đeo kính, chỉ có điều là kính trắng, hai con ngươi bên trong tròng kính sáng long lanh, biểu thị ý thân thiện.
"Vị này là tiên sinh Lục Tam Phục, giáo viên thể dục của chúng ta."
Lục Tam Phục đỏ bừng mặt, một vết sẹo bên má phải hiện lên rất rõ; đôi môi động đậy, nhưng lại không thốt ra lời nào; cúi đầu thật sâu, giống như đang thị phạm cho học sinh trên sân tập vậy.
"Vị này là tiên sinh Nê Hoàn Chi, các vị từ lâu đã nghe tôi nhắc đến rồi." Băng Như nói câu này, đặc biệt mang theo thần thái khích lệ. Đồng thời lại một lần nữa chăm chú ngắm nhìn Hoàn Chi, giống như đang nhìn một món bảo vật mới kiếm được. Anh thấy Hoàn Chi có một đôi mắt nhạy bén mà trong trẻo; trán đầy đặn, tư tưởng tàng trữ bên trong chắc chắn sẽ không hề tầm thường; đôi môi tuấn nhã, thốt ra chắc chắn là những lời lẽ khiến học sinh yêu mến kính phục nhỉ; mặc một chiếc áo dài bằng vải bông, không đi giày bông mà đi giày da, vừa mộc mạc, lại vừa tinh anh... Tóm lại, từ trên người thanh niên này, trong chốc lát thậm chí không thể nghĩ ra được một lời phê bình không tốt nào. Anh không kìm được mỉm cười nhìn lại Thụ bá rồi gật đầu.
"Chư vị tiên sinh," Hoàn Chi lần lượt chào hỏi ba giáo viên, thái độ khá điềm đạm; nhìn chăm chú không chớp mắt vào họ, dường như muốn thấu tận tâm hồn của họ. "Hôm nay được gặp mặt chư vị tiên sinh, vô cùng vui mừng. Từ nay về sau cùng ở bên nhau, những điều cần thỉnh giáo còn nhiều lắm."
"Chúng ta đối với nhau không cần khách sáo, chuyện gì cũng phải bàn bạc, phải thảo luận. Chúng ta làm sự nghiệp này nên như vậy; một người làm không thành, nhất định phải cùng nhau nghĩ trăm phương nghìn kế mới được."
Băng Như nói thế, tự nhiên là để giải thích cho Hoàn Chi hiểu ý không cần khách sáo giữa các đồng nghiệp với nhau, thế nhưng lại vô tình bộc lộ niềm mong mỏi đối với các đồng nghiệp cũ. Anh muốn họ cũng giống như mình, mang theo nhiệt thành, hoài bão lý tưởng hoàn mỹ, đồng lòng nỗ lực, biến ngôi trường thành một ngôi trường lý tưởng. Thế nhưng họ lại có ý hoặc vô ý, anh nói thế này, họ bảo vâng, anh nói thế kia, họ bảo phải, không có sự bàn thảo, không có sự sửa đổi; mà điều khiến anh thất vọng nhất là, họ dường như không có chút sức sống tinh anh hoạt bát nào, uể oải lỏng lẻo, giống như con trâu già mệt mỏi bên chiếc cối xay lớn. Anh cảm giác mình bị cô lập. Là việc dạy dỗ bao nhiêu đứa trẻ, một mình làm sao gánh vác cho xuể! Thế là trong lòng nung nấu một khao khát tha thiết muốn chiêu tụ những đồng chí mới. Đối với các đồng nghiệp cũ, anh vẫn hy vọng họ có thể chuyển hóa. Anh nghĩ bọn họ chỉ là chưa nếm được vị chân thực của sự nghiệp giáo dục mà thôi; một khi đã nếm được vị chân thực chí cao vô thượng ở cõi nhân gian này, thì dẫu có ép họ lạnh nhạt đi chăng nữa, họ cũng quyết không chịu đâu. Thế là anh bắt đầu viết bài văn, bày tỏ ý kiến của mình đối với giáo dục; anh cho rằng một bài văn giống như một món ăn tinh mỹ, bày trước mặt bọn họ, khiến họ thèm thuồng nhỏ dãi, họ nhất định sẽ đuổi theo cho kịp, rót một nguồn sức lực mới vào nghề nghiệp cũ. Đến lúc đó, tình cảnh cùng nhau nghĩ trăm phương nghìn kế tự nhiên sẽ xuất hiện; chuyện gì cũng phải bàn, cũng phải thảo luận, so với việc lên lớp theo lệ mỗi ngày rõ ràng là khác hẳn, trường học nào lại không lý tưởng hóa cho được?
Anh lại một lần nữa nhìn Hoàn Chi đầy khao khát, nụ cười đắc ý liền hiện lên khóe miệng bờ má đang rung rung.
"Tôi có viết một bài văn, tiên sinh Nê, muốn mời anh xem thử." Vừa nói, anh vừa thưa tay vào túi chiếc áo mã quái vạt chéo. Nhưng ngay lập tức lại rút tay không về. "Vẫn chỉ là bản thảo thôi, bôi bôi sửa sửa trông rất không rõ ràng. Lúc nữa lấy ra, để tiên sinh mang về phòng ngủ xem cho kỹ nhé."
"Tôi biết ngay anh có cái tính khí này rồi. Việc gì phải vội vã thế chứ? Người ta dầm gió sương ngồi thuyền cả buổi, lên đến bờ, còn chưa ngồi vững, đã đòi người ta xem bài văn rồi!" Thụ bá mang theo thái độ đùa cợt nói. Ông ta ngồi xuống trước, châm một điếu thuốc lá thong thả hút.
Hoàn Chi lại cảm thấy lời của Thụ bá hoàn toàn có thể không cần nói; khuôn mặt vì gió thổi mà đỏ bừng lại càng đỏ hơn, gần như chuyển sang sắc tím; bởi vì cậu có niềm khao khát tương đương với Băng Như, cậu đang rất nóng lòng muốn xem bản thảo đó. Cậu giống như một học sinh thành thực nói với Băng Như rằng: "Bây giờ xem cũng được. Tôi rất thích biết ý của tiên sinh. Thụ bá đã kể với tôi rồi, tôi chỉ hận không thể cầm ngay lấy mà đọc."
"Là thế ư?" Băng Như cứ như nghe được lời khen ngợi nằm ngoài dự kiến, "Vậy thì tôi lấy ra đây."
Hoàn Chi tiếp nhận bản thảo trong tay, là hơn hai mươi trang giấy kẻ ô xanh, chữ viết thẳng hàng nhỏ nhắn, chỗ tẩy xóa bổ sung quả thực không ít, thế nhưng vẫn giữ được những dòng kẻ thanh thoát. Vừa vây quanh bàn ngồi xuống, định bắt đầu đọc, thì người tạp dịch bưng một mâm thức ăn đi vào. Mấy cái đĩa, hai bát thức ăn, một chiếc lẩu đang bốc nghi ngút khói, còn có cả rượu được chuẩn bị riêng.
Khăn trải bàn trắng đã được dọn đi. Đèn hỏa dầu dịch sang một bên, những món trong đĩa đều được bày lên bàn, chén đũa bày biện trước mặt mỗi người, trong chiếc lẩu phát ra tiếng xèo xèo vô cùng hấp dẫn: một bữa tiệc nhỏ ấm áp thoải mái chính thức bắt đầu. Sự mệt mỏi do chặng đường sông, sự càn quấy của cơn gió lạnh, đối với Hoàn Chi mà nói, đều đã tiêu tan trong niềm hào hứng đọc bài văn ấy.
"Tiên sinh Nê, có uống được rượu không? Bài văn, chi bằng để lát nữa hãy xem. Bây giờ trước tiên hãy uống một chén rượu." Băng Như rót đầy trước vào chén của Hoàn Chi, tiếp đó lần lượt rót đầy chén của mọi người.
"Chúng ta cạn chén!" Băng Như vui mừng nâng chén lên. Đồng thời chén của mọi người cùng giấu lên. Hoàn Chi đành nhét bản thảo vào túi áo dài.
"Giáo dục không phải là chuyên môn của tôi, nhưng lại là sở thích của tôi." Sau khi uống xong một chén, một lớp đỏ hồng bay vút lên hai gò má; lượng tửu lượng của Băng Như vốn chẳng lấy gì làm cao minh, nhưng chút hơi men ít ỏi lại càng làm tăng thêm sự vui vẻ, anh cứ thế tâm sự bầu tâm sự của mình.
"Tôi cũng chưa từng học qua về giáo dục, chỉ tốt nghiệp trung học thôi," Hoàn Chi tiếp lời nói một cách thành thật. "Ý của tôi là, chuyên môn hay không chuyên môn, đã học qua hay chưa, ngược lại không có quan hệ lớn lắm, quan trọng chính là cái sở thích này. Nếu như là sở thích của anh, đã có hứng thú với sự nghiệp này, thì dù không chuyên môn, cũng có thể đảm đương một cách vui vẻ. Công việc ở trường tiểu học rốt cuộc không phải là nghĩa lý sâu xa gì, chẳng có gì khó dạy cả. Ở trường tiểu học có rất nhiều đứa trẻ có hoàn cảnh và tư chất khác nhau nhưng đều cần được bồi dưỡng, phải hòa cùng cuộc sống với chúng, từ xuân sang hè, từ thu qua đông, đây mới là điều mà người bình thường không chịu nổi. Giả sử không phải là sở thích, thường sẽ cảm thấy khô khan, chán ngấy."
"Cho nên tôi chủ trương chúng ta làm giáo viên trước hết phải hiểu rõ trẻ em!" Băng Như ở nơi thôn quê hẻo lánh, cảm thấy giờ phút này mới là lần đầu tiên nghe thấy những lời bàn luận cùng chí hướng, không khỏi vỗ vào mép bàn mà nói.
Ánh mắt của Từ Hữu Phụ từ phía bên cạnh tròng kính liếc xéo qua nhìn Băng Như, trong lòng anh ta thầm buồn cười. Anh ta nghĩ: "Giáo viên nào mà chẳng hiểu trẻ em, học sinh mới thì thôi, chỉ một tuần là quen thuộc đến mức đủ rồi; trách sao cậu cứ hết lần này đến lần khác nói với người ta như vậy chứ!"
Lý Nghị Công xuất thân từ trường sư phạm, vốn dĩ đang đợi cơ hội để chèn lời vào, liền cướp lời nói: "Không sai, đây là điều quan trọng nhất. Đều là trẻ em, nhưng mỗi đứa có một cá tính riêng; vơ đũa cả nắm thì không đúng rồi."
Băng Như gật gật đầu, nhấp một ngụm rượu nhỏ, lại nói: "Muốn hiểu rõ trẻ em thì phải nghiên cứu đến tận gốc rễ. Chỉ nhìn từng đứa trẻ một, tối đa chỉ biết đứa nào béo, đứa nào gầy, đứa nào da trắng, đứa nào da ngăm đen, như thế là không được; chúng ta phải hiểu được tâm hồn đang ẩn giấu bên trong chúng mới được tính. Điều này liên quan đến phạm vi tâm lý học, đạo đức học v.v... Bản tính của loài người thế nào, thói quen thế nào, không thể không khảo sát cho rõ ràng. Hiểu rõ những điều này, chúng ta mới có sự nắm chắc, mới có thể phát triển bản tính của trẻ em một cách thiết thực, nuôi dưỡng thói quen của trẻ em. Đồng thời hứng thú đậm đà tự nhiên cũng sẽ đến; so với người làm nghề trồng trọt, có sự mong mỏi tương tự mà lại ẩn chứa ý nghĩa sâu xa hơn, sao còn cảm thấy khô khan và chán ngấy nữa?"
"Đúng là như vậy!" Hoàn Chi vốn dĩ là người biết uống rượu, nói dứt câu liền nâng chén lên uống cạn sạch. Vòi bình rượu của Băng Như lập tức vươn tới. Hoàn Chi cầm chén lên để nhận, lại nói: "Hứng thú càng tốt thì càng phải nghiên cứu, càng nghiên cứu hứng thú lại càng cao. Đây là hạnh phúc của đời người, đáng để ngưỡng mộ chứ không phải là thứ có thể may mắn có được. Tôi thấy rất nhiều đồng nghiệp, hoàn toàn không vui vẻ gì trong việc nghiên cứu, giữ lấy chức giáo viên giống như nhân viên cửa hàng, chỉ vì muốn kiếm một bát cơm ăn: Tôi thấy đau lòng thay cho họ. Ngay cả tôi, mấy năm đầu mới làm giáo viên, cũng sống trong tình cảnh như vậy. A! Lúc đó, chỉ cảm thấy sự nghiệp giáo viên là việc vô vị duy nhất ở nhân gian, nếu như có địa ngục, thì đây cũng xấp xỉ như thế. Không ngờ đến hôm nay vẫn đang làm giáo viên, mà tâm trạng đã thay đổi hoàn toàn."
Một thứ tình cảm hoài niệm ùa về trong lòng cậu, dường như có chút thoáng buồn, nhưng quyết không mang thành phần cảm thương.
"Tôi cũng thường nói, làm giáo viên không chỉ vì sinh kế, vì mưu sinh," giọng nói của Băng Như khá vang dội. "Nếu như chỉ vì mưu sinh, việc gì làm chẳng được, hà cớ gì phải cần đến bao nhiêu đứa trẻ cùng ngươi chịu hy sinh!"
Bọn họ kẻ tung người hứng như thế, vốn dĩ không chỉ đích danh ai; trong lòng mỗi người tàng trữ những quan niệm như vậy, nói chuyện tâm đầu ý hợp, liền đem hết ra thổ lộ. Không ngờ vị giáo viên thể dục thoạt nhìn vừa thô lỗ lại vừa tinh tế kia lại nảy sinh tâm tư. Anh ta từng vì chuyện lương bổng mà tranh chấp với Băng Như; kết quả, tiết học hai mươi tiết được tính là hai: mười tiết, anh ta đã thắng. Nhưng đồng thời lại nhận được một câu nói mang ý mai múng của Băng Như: "Chúng ta làm sự nghiệp giáo dục, không đáng phải tính toán chi li trên mấy đồng bạc: Tiên sinh Lục, anh thấy nói có đúng không?" Lúc ấy anh ta nhìn chằm chằm vào khuôn mặt tươi cười của Băng Như, thực sự có chút lúng túng; mãi không nghĩ ra được một câu trả lời thỏa đáng nào, đành phải ngượng ngùng gật đầu. Bây giờ nghe những lời của Băng Như, rõ ràng là đem lời nói lúc trước nói ngược lại; trên mặt nóng bừng lên, ánh mắt không kìm được rơi vào trong chén rượu của chính mình. Tâm tư gần như oán hận liền âm thầm hoạt động: "Anh có tiền, anh là đại phú hào, không vì mưu sinh! Tôi nghèo, không vì mưu sinh, chẳng lẽ đến để chơi đùa cùng anh sao! Tên mới đến này, nhìn bộ dạng của hắn là biết cái loại đang chờ mưu sinh rồi, thế mà cũng nói hay thật đấy. Hừ! Chẳng qua chỉ là hùa theo ý của hiệu trưởng."
Đang nhấp một ngụm rượu chép chép môi, có vẻ như rất lĩnh hội được cái thú chân chính của rượu, Từ Hữu Phụ đối với đoạn lời này lại có một suy nghĩ khác, không nằm ở chuyện mưu sinh hay không mưu sinh. Anh ta cảm thấy Băng Như và tên thanh niên này nói năng sáo rỗng vô cùng. Cái gì mà "tính", cái gì mà "thói", cái gì mà "nghiên cứu", cái gì mà "sở thích", toàn là mấy từ ngữ, có từ dùng trong ngữ lục của các nhà Nho đời Tống mới xứng, có từ chỉ hợp để viết vào bài luận khoa nào đó; tóm lại, người làm giáo viên hoàn toàn không dùng đến. Bọn họ dùng những từ ngữ này để vẽ ra những giấc mơ hão huyền của mình, nhiệt tình đến thế, phơi phới như thể đại pháp căn bản để an thân lập mệnh ở ngay đây rồi; điều này đối với bản thân mình, đối với học trò, rốt cuộc có ích lợi gì chứ?
Hóa ra Từ Hữu Phụ đối với quan niệm về trường học, liền coi nó giống như một cửa tiệm. Học sinh là khách hàng, giáo viên là nhân viên cửa hàng, kiến thức môn này môn nọ là hàng hóa trong cửa hàng. Hàng thật giá đúng, là đạo đức duy nhất của cửa hàng, cho nên giáo viên dạy qua loa đại khái là điều không nên. Còn như học sinh tiếp nhận hàng hóa, mang về thụ dụng hay không, nửa đường đánh rơi mất, thậm chí vừa đến tay là đập nát, đó là chuyện của bản thân khách hàng, cửa hàng đều có thể không cần chịu trách nhiệm. Anh ta liền căn cứ vào kiến thức như vậy để dạy môn Quốc văn của mình: Chuẩn bị phải thật đầy đủ, một chữ, một điển tích, hơi có chút nghi ngờ, liền tra cứu "Từ Nguyên" (trước là "Khang Hi Tự Điển"), chép vào sổ tay; lên lớp phải thật tận lực, giảng giải, đặt câu hỏi, chép bảng, lặp đi lặp lại làm cho bằng được, cho đến khi nghe thấy tiếng chuông tan học; học sinh làm bài văn, phải nghiêm túc sửa cho chúng, nếu như thực sự đọc không nổi, không tiếc gạch bỏ hoàn toàn, theo ý mình viết lại một bài khác. Anh ta làm như vậy cũng đã mười bốn mười năm rồi; anh ta tin rằng làm như vậy chính là toàn bộ giáo dục. Ngoài ra nếu còn có chủ trương giáo dục nào, lý thuyết giáo dục nào, nếu không phải là lời đường mật, chỉ dùng để nói chuyện phiếm, thì chính là ngu ngốc tột độ, tự lừa mình dối người.
Thụ bá không làm giáo viên, lại có một suy nghĩ khác. Ông ta có lượng tửu lượng trên hai cân, chén này nối tiếp chén kia uống, không khách sáo nhấc bình rượu tự rót cho mình. Ông ta nghĩ đêm nay hai gã khờ thông minh gặp nhau, thì chỉ nghe thấy toàn những lời ngớ ngẩn. Chuyện trên đời việc gì phải nghiêm túc chứ? Trước mắt thoải mái, qua loa được là cái gì cũng tốt, còn hỏi làm gì vì cái này, vì cái kia? Một trận hào hứng, ông ta nâng chén hô lớn: "Các cậu ba câu không rời bản hành, giáo dục, giáo dục, làm kẻ ngoại đạo như tôi bị lạnh nhạt rồi. Bây giờ nghe lệnh của ta: Không cho phép bàn chuyện giáo dục, ai trái lệnh phạt ba chén! Chén này là chén lệnh, mọi người uống trước đi."
“Hà! Hà! Hà!”
"Lại có quân lệnh chuyên chế thế này à?" Băng Như đăm đăm nhìn Thụ bá, tỏ ý kháng nghị, nhưng chén rượu đã cầm sẵn trên tay.
"Quân lệnh còn có chuyện cộng hòa nữa sao? Uống đi, đừng nói nhiều nữa!" Thụ bá nói, tay nâng chén vẽ một vòng trước mặt mọi người, sau đó áp sát vào môi mình.
“Hôm nay tiên sinh Nê mới đến, chúng ta theo lẽ hoan nghênh, chén này liền hoan nghênh anh ấy vậy,” Lý Nghị Công nở nụ cười rạng rỡ nói như thế; nâng chén rượu vẫy vẫy trước mặt Hoàn Chi, rồi cũng rụt về phía môi mình.
Mọi người "húp" một cái uống cạn chén rượu. Bình rượu lại một lần nữa luân phiên trước mặt mỗi người. Trong chiếc lẩu vẫn bốc nghi ngút khói, những viên than đỏ rực tựa như nụ cười mãn nguyện. Đôi đũa trong tay tao nhã vươn vào bát đĩa, rồi lại đưa vào miệng. Chén rượu trước sau tùy ý chạm vào môi.
Họ bàn về việc Viên Thế Khải muốn làm hoàng đế, bàn về cuộc đại chiến vô tận chưa từng có ở châu Âu. Hoàn Chi bày tỏ thái độ cực kỳ lạnh nhạt đối với chính trị. Vào năm Tân Hợi từng có một giấc mơ đẹp đẽ, cho rằng chính trị nâng cao phúc lợi cho đại chúng sẽ được thực hiện ngay lập tức. Nào ngờ mở ra một cục diện mới, lại chỉ đem chia sẻ quyền uy của hoàng đế nhà Thanh cho một đám võ phán! Kẻ này ngã xuống, người khác trỗi dậy; anh chiếm chỗ này, hắn cứa chỗ kia: Nghe đến tên của đám người này đã thấy chán ngấy rồi. Cho nên dạo gần đây đến cả báo chí cũng chẳng buồn đọc; ai lại đi phí sức nhớ cái đám thăng trầm thành bại này chứ? Thế nhưng cậu tin rằng Trung Quốc rồi sẽ có một ngày tốt đẹp lên: Cả thế giới nữa, cũng sẽ có một ngày không còn dùng súng đạn đối chọi nhau, mà dùng sự thấu hiểu và đồng cảm để thay thế. Điều này tất nhiên là sau khi mỗi người đều hiểu được làm thế nào để trở thành một con người chân chính. Bồi dưỡng nên những con người chân chính, ngoài giáo dục ra còn có sự nghiệp nào có thể đảm đương nổi? Tất cả hy vọng đều đặt vào giáo dục. Cho nên cậu mặc kệ những thứ khác, chỉ nguyện đem hết sức mình cho giáo dục.
Băng Như tự nhiên vô cùng tán thành ý kiến này. Anh nói có một Viên Thế Khải u mê, có cái đám vô sỉ tung hô Viên Thế Khải ấy, vở kịch hài chế độ quân chủ tất nhiên lên sàn rồi. Giả như ai nấy đều hiểu rõ, chế độ quân chủ đã là chuyện quá khứ rồi, đông đảo mọi người quyết không có lý nào chịu khuất phục một người, ai còn đi dâng biểu khuyên tiến chứ? Hơn nữa, ai còn muốn, ai còn dám nghĩ đến chuyện làm hoàng đế chứ? Lại nói về cuộc chiến tranh ở châu Âu, bọn họ ai nấy đều có "chính nghĩa" của riêng mình, tự xưng vì cái này cái nọ mà chiến đấu, cho rằng sai lầm hoàn toàn ở phía kẻ địch: Đây chính là sự mê hoặc sâu sắc. Trên thực tế toàn là những nhà chính trị dã tâm, những tập đoàn tài chính tham lam đứng sau giật dây. Ai tin vào việc vì cái nọ cái kia mà chiến đấu, chính là con rối trên sân khấu đấy! Giả như số đông người nhìn thấu vở kịch này, biết rằng sự tồn tại chung của nhân loại là lý tưởng cao nhất, ranh giới chủng tộc và quốc gia vốn dĩ là những chướng ngại không cần thiết, người Đức chẳng lẽ không thể buông súng để nắm lấy tay người Pháp sao? Người Áo lại sao không thể bá vai người Anh cùng đi uống một chén rượu chứ? Chỉ có điều muốn mọi người đều hiểu rõ, mọi người đều nhìn thấu, công sức bồi dưỡng thật chẳng biết phải tốn bao nhiêu. Nhất là Trung Quốc, giáo dục hưng thịnh cũng đã nhiều năm rồi, kết quả trong nước cộng hòa lại diễn ra vở kịch hề chế độ quân chủ; từ đó có thể biết giáo dục trước kia hoàn toàn không có hiệu lực. Người làm giáo dục nếu không mau chóng giác ngộ, đi theo con đường mới, ai dám chắc sẽ không còn vở kịch chế độ quân chủ lần thứ hai, lần thứ ba nữa chứ!
"Hai người phạm quy rồi!" Thụ bá tranh thủ cầm bình rượu rót đầy những chiếc chén đã vơi một nửa của Băng Như và Hoàn Chi, đắc ý hô lớn.
"Mau uống cạn đi! Còn hai chén nữa!"
"Đây không phải là chủ đề chính của giáo dục, là từ Viên Thế Khải chuyển sang giáo dục mà; hình như có thể chiếu cố phạt nhẹ, mỗi người uống một chén là đủ rồi." Lý Nghị Công nói với Thụ bá, đó là giọng điệu của một người công bằng, nhưng lại mềm mại như mối mai.
"Được, chính là một chén vậy," Từ Hữu Phụ nói, trên khuôn mặt gầy đờ đẫn nở nụ cười, "Hơn nữa mọi người cũng đâu có chính thức thừa nhận cái hiệu lệnh này đâu."
"Quân lệnh mà cũng có chuyện chiết khấu à?" Thụ bá nâng cặp kính gọng vàng lên, phả một hơi rượu, trang trọng nói: "Đã mọi người các cậu đều nói vậy, bổn tướng quân cũng không tiện trái lòng dân; chính là một chén vậy. Chỉ có điều phải đến lượt tôi nói chuyện; các cậu cứ mải miết nói không ngừng nghỉ, mặc kệ cổ họng người ta ngứa ngáy."
Bởi vì rót rượu rất chăm chỉ, Thụ bá rõ ràng đã ngà ngà say. Băng Như và Hoàn Chi nghe theo lời ông ta mỗi người uống một chén đầy. Tối nay Băng Như ngoại lệ uống nhiều hơn một chút, chỉ cảm thấy rượu trôi tuột xuống cổ họng rất suôn sẻ, hơn nữa nâng chén lên cũng cảm thấy vui vẻ; nhưng trong đầu thì cứ nhói lên từng nhịp.
Thụ bá từ chuyện Viên Thế Khải muốn làm hoàng đế nhớ lại tình hình bầu cử sơ bộ ở bổn hương năm ngoái, bắt đầu kể: "Các cậu bàn chuyện nghiêm túc, để tôi kể một câu chuyện cười nhé. Kể về việc bầu cử sơ bộ năm đó, —— Băng Như, cậu thì không quan tâm mấy chuyện này, tôi lại thích đến xem, tiện tay bỏ một phiếu cũng chẳng tổn hại gì thân phận cả, —— bầu cử sơ bộ, Tượng Hổ nát bét chạy ra tranh cử; những người ngụ cư bên ngoài, không thích bỏ phiếu, tên tuổi của những cử tri đó đều bị hắn chép lại, —— Băng Như, nói không chừng tên của cậu cũng rơi vào tay hắn rồi, —— đã có đủ số lượng. Thế nhưng kiều phu không nhiều; mỗi kiều phu bỏ phiếu xong đi ra lại đi vào, tối đa cũng chỉ được ba bốn lần, giám thị bầu cử rốt cuộc không phải kẻ mù. Hắn liền đến quán trà lơ là lôi kéo một đám người không liên quan, mỗi người phát cho một tấm danh thiếp của mình, bảo họ đi vào bỏ phiếu, đi ra ăn một bữa cơm xào hai đồng. Mấy tên kiều phu tạm thời trong lúc chén tạc chén thù, mọi người cười đùa nói: Thật hiếm có, hôm nay chúng ta được ăn thịt hổ rồi! Điều này không tính là buồn cười. Có một kiều phu bỏ phiếu xong đi ra nói với hắn rằng: Chữ 'phiêu' trong đại danh của anh nét nhiều quá, viết không rõ ràng; tôi viết thẳng thành 'Tưởng Hổ' luôn, đằng nào cũng thế cả. Câu nói này làm cho Tưởng Hổ tức phồng cả má, giống như cái bụng của con cá nóc, tóm chặt lấy tên kiều phu đó, kiên quyết không cho hắn vào ngồi ăn cơm xào..."
Thụ bá nói đến đây, không nhịn được phì cười. Mọi người cũng đều cười theo. Mà trong nụ cười của Băng Như, lại càng mang theo thành phần khinh bỉ coi thường. Anh từ trước đến nay vẫn coi thường cái tên Tưởng Sĩ Phiêu họ hàng khác chi, biệt hiệu là "Con Hổ" đó. Tưởng Sĩ Phiêu khá giao du với cái gọi là đám người "lưu manh"; hắn là khách quen của quán trà Như Ý, là chuyên gia đánh bạc; mà dư luận chung trong trấn, thường là sự lặp lại những bàn luận của hắn. Băng Như đôi khi nghĩ đến việc bổn hương nên cải cách thế nào, tự nhiên lại nghĩ đến Tưởng Sĩ Phiêu; cho rằng người này chính là chướng ngại vật lớn cho việc cải cách, quả thực ví như con hổ chắn đường. Gặp mặt nhau thì chào hỏi xã giao, nhưng chẳng có chuyện gì để nói, chỉ đành nhanh chóng bỏ đi. Khi gặp nhau trong những bữa tiệc tùng xã giao; dường như có một sự ăn ý ngầm, họ tránh không ngồi cùng mâm, cứ như có mối thù hận sâu sắc nào vậy. Thực ra, đến một cuộc tranh cãi nhỏ nhặt cũng chưa từng có.
Sau khi tiệc rượu tàn, cơm nước xong xuôi, mọi người lại tùy tiện trò chuyện một lúc nữa. Nhắc đến ngày kia khai giảng, nhắc đến số lượng đông đảo học sinh từ trường tiểu học lên. Ngoài cửa sổ dẫu gió lạnh gào thét, nhưng bước chân của mùa xuân đã lặng lẽ đến gần; những người sau khi uống rượu đều có một cảm giác ấm áp, đây chẳng phải là hơi thở của mùa xuân hay sao? Xuân về trên mặt đất, học kỳ bắt đầu, học sinh mới không ít, lại thêm một đồng nghiệp mới giống như mãnh hổ bổ sung: Băng Như chỉ nhìn thấy hy vọng đang nở nụ cười trên khuôn mặt mùa xuân ở phía trước. Anh đi bộ về nhà, dọc đường ngược gió, tựa như con dao sắc bén đang cạo trên da thịt, thế nhưng vẫn không thể xóa đi sự ấm áp và vui mừng trong lòng anh.
Hoàn Chi nhìn Băng Như và Thụ bá đi về, mỗi người có một người hầu cầm một chiếc lồng đèn giấy soi đường, bóng người gần như hòa lẫn vào bóng tối, chỉ có một vầng sáng vàng nhạt đung đưa di chuyển qua; cảm thấy cảnh tượng này rất có tính thơ, đồng thời lại dường như quay trở về thời thơ ấu. Ngọn đuốc và lồng đèn giấy trên đường phố, vào thời thơ ấu luôn gợi lên những cảm xúc thú vị tĩnh mịch mà mang theo chút sợ hãi, kể từ khi trong thành dùng đèn điện, loại thú vui này liền không còn nữa; không ngờ đêm nay lại được nếm lại ở đây.
"Về mặt sự nghiệp, tôi rất mong bây giờ là thời thơ ấu, được làm lại từ đầu." Cậu nghĩ vậy, cùng ba vị tiên sinh sống ở trường quay trở vào. Lý Nghị Công liền chào hỏi cậu, nói cùng phòng ngủ với cậu, ở căn phòng phía đông trên lầu. Hai vị tiên sinh Từ, Lục ở cùng phòng, ngay sát vách, đi qua chính là phòng học năm thứ ba. Dưới lầu vốn là hai phòng học, hiện tại học sinh mới lên lớp rất nhiều, phải mở ba phòng học, may mà nhà cửa vẫn còn.
Bước vào phòng ngủ, người tạp dịch đã mang hành lý đến rồi; một chiếc hộp, một bộ chăn nệm, còn có một giỏ sách. Vị trí nằm cũng đã được sắp xếp xong, hướng về phía cửa sổ phía đông. Cạnh cửa sổ là một chiếc bàn ba ngăn kéo sơn bóng rộng, một chiếc ghế tựa bằng gỗ sưa. Trên bàn trống không, đèn hỏa dầu được đặt lên, hiển thị rất rõ một bóng phản chiếu. Đầu bàn có giá sách, cũng đang trống không. Giấy ngủ của Lý Nghị Công xếp song song với Hoàn Chi; một chiếc bàn làm việc lớn được đặt ở chính giữa căn phòng, bởi vì thỉnh thoảng cậu phải làm tiêu bản động thực vật, thí nghiệm vật lý hóa học.
"Thủy Căn, cậu giúp tiên sinh Nê trải giường đệm đi." Nghị Công dặn dò người tạp dịch, quay người lại ân cần nói với Hoàn Chi: "Tiên sinh Nê, anh đi thuyền ngược gió, nghĩ là rất mệt mỏi rồi, có thể nghỉ ngơi sớm một chút. Ở đây là thị trấn, ban đêm đều đi ngủ sớm. Anh nghe xem, lúc này cũng chỉ mới mười giờ, ngoài tiếng gió ra thì chẳng còn âm thanh nào khác."
Hoàn Chi được anh ta nhắc nhở, bắt đầu chú ý đến cảm giác bên tai quả nhiên không giống với ngày thường. Gió thổi từ cánh đồng tới, mang theo tiếng như vô số nhạc cụ, u u, xù xù, rít rít, trong đó đan xen những âm thanh vang dội vô cùng "ào..." Dù là vậy, nhưng lại càng làm nổi bật vẻ tĩnh mịch của màn đêm. Dường như tất cả những thứ chuyển động đều đông cứng lại, tất cả những thứ có miệng đều khép kín lại; dường như đứng chân trên một tảng đá trơ trọi giữa đại dương bao la. Nếu như mấy năm trước, Hoàn Chi nhất định sẽ ôn lại những bài học sầu muộn đó, bởi vì đây chính là cảnh giới cảm thương. Thế nhưng đêm nay cậu lại nghĩ từ một góc độ khác, cho rằng nơi này yên tĩnh như thế, ban đêm đọc sách làm việc ngược lại rất thích hợp. Cậu đáp lại Nghị Công rằng: "Bây giờ không mệt mỏi. Vừa rồi trên thuyền quả thực có chút mệt mỏi; lên đến bờ, một trận trò chuyện, lại uống rượu, ngược lại không thấy mệt nữa."
Thủy Căn vừa ôm chăn nệm lên giường, tay chân luống cuống cởi dây ra, thu xếp chăn gối, Hoàn Chi ân cần ngăn cản cậu ta nói: "Việc này để tự tôi làm, rất tiện lợi mà."
Gã nhà quê tóc thắt bím đen to xù rụt tay lại, có vẻ xấu hổ lại có vẻ kinh ngạc nhìn chằm chằm vị tiên sinh mới đến này. Một lát sau lộ ra lợi cười một tiếng, liền bước những bước chân nặng nề quen thuộc của mình đi xuống lầu.
Hoàn Chi tranh thủ trải đệm lót chăn, chăn nệm mới giặt ủi, mang theo hương vị ngọt ngào của ánh nắng mặt trời, ngửi thấy liền lập tức nhớ đến người mẹ vất vả vì những việc này, tối nay nhất định phải viết một bức thư cho bà, mà bản thảo trong túi áo kia, lại không thể không xem cho xong. Điều này khiến cậu hơi lộ ra vẻ mặt vội vã.
"Sao không để bọn họ làm chứ?" Nghị Công giống như lẩm bẩm nói.
"Việc rất tiện lợi, bản thân còn làm được, thì không cần phiền người khác nữa."
Hoàn Chi thu xếp ổn thỏa, hai tay ấn lên đỉnh đầu, chải ngược mái tóc ra sau; thở dài một hơi. Lại ngắm nghía chiếc giường vừa vặn một cách thú vị, liền mang theo một tâm trạng hiếu kỳ, ngồi xuống chiếc ghế sắp sửa làm bạn mỗi ngày đó. Cậu trân trọng lấy bài văn của Băng Như từ trong túi áo ra, để xem cho kỹ, lại từ đầu xem lại một lần nữa; đồng thời nghĩ, những thứ như sách vở đành phải để ngày mai dọn ra vậy.