Dùng cơm chiều xong, Lục Tam Phục vẫn cảm thấy không vui, vừa đi vừa dừng, bước những bước nặng nề lên lầu. Hắn đi bách bộ ngoài hành lang, chốc chốc lại ngước đôi mắt phẫn nộ nhìn bầu trời tối sẫm lấm tấm vài hạt sao. Việc Hoán Chi lại có thể thu phục Tưởng Hoa, khiến hắn tự nhận sai, đã sinh ra trong lòng Tam Phục một thứ đố kỵ vì bị vượt mặt.
"Một bộ lời lẽ không đâu, một bộ mặt mẹ vợ, vậy mà lại linh nghiệm hơn cả ta, đây là đạo lý gì? Hắn một câu cũng không mắng. Học sinh hư thế mà không mắng, chẳng qua chỉ để lấy lòng học sinh mà thôi. Lấy lòng, tự nhiên là linh nghiệm. Ta thì không thể đi lấy lòng học sinh! Học sinh hư dứt khoát phải mắng. Cái tên tiểu yêu tinh Tưởng Hoa kia cũng thật tức chết người, cứ thấy giáo viên chủ nhiệm là mềm nhũn ra. Chẳng lẽ giáo viên chủ nhiệm ăn được cậu chắc! Cậu đối với giáo viên chủ nhiệm mà cũng có thể cứng cỏi, đến cùng vẫn không nhận sai, ta mới thực sự khâm phục cậu đấy."
Hắn nghĩ vậy, cứ như thể ý định ban đầu khi đưa Tưởng Hoa đến trước mặt Hoán Chi lúc nãy, vốn là để Hoán Chi cũng phải đụng phải bức tường mà chính hắn từng đụng, từ đó không có kết cục tốt đẹp. Thế nhưng nếu Hoán Chi thực sự đụng phải bức tường Tưởng Hoa, không có cách nào bắt Tưởng Hoa nhận sai với mình, thì lúc này hắn có lẽ lại sinh ra một nỗi bất mãn khác; hắn sẽ nói Hoán Chi đường đường là giáo viên chủ nhiệm, học sinh một lớp mà quản không xong, khiến cho giáo viên bộ môn mất mặt, quả thực hoang đường đến cực điểm.
"Thái độ như thế để đối phó với học sinh thì tuyệt đối không đúng!"
Hắn dường như từng có một ước nguyện thế này: Hoán Chi vừa nhìn thấy Tưởng Hoa bị áp giải đến nơi, lập tức cho cậu ta một trận đòn, ít nhất cũng phải mười cái roi vào lòng bàn tay thật kêu, thật chắc. Thế rồi, Tưởng Hoa thấy sự xử lý của cả hai bên đều nghiêm khắc như nhau, khó lòng kháng cự, liền giống như tù binh mà van xin tha thứ. Nhưng những gì nhìn thấy bây giờ lại hoàn toàn ngược lại; giọng điệu ấy, sắc mặt ấy của Hoán Chi, nói năng chẳng có gì là quá đáng cả, cứ như nhìn thấy em ruột của mình vậy. Đây chẳng phải là mượn tay người khác đối phó học sinh, muốn khiến học sinh e sợ, lại càng làm cho người ta khó xử hơn sao?
Hắn cắn môi bước vào phòng.
Từ Hữu Phủ đang ngồi xem một tập bản thảo in rồng, trên khuôn mặt phẳng lặng hiếm khi cười lại phảng phất nụ cười khinh bỉ coi thường, từ hai bên cánh mũi kéo dài đến khóe miệng hằn lên hai đường vân nhạt.
Tập bản thảo in rồng ấy chính là bản kiến nghị về giáo dục do Băng Như soạn thảo.
"Tiên sinh họ Lục, xấp tài liệu này đã xem qua chưa?" Hữu Phủ ngẩng đầu nhìn Tam Phục hỏi, nhưng chỉ cốt dùng làm câu mở đầu để bàn luận, thế nên không đợi Tam Phục trả lời đã nói tiếp: "Tôi cũng coi như kiên nhẫn đọc qua một lượt rồi. Bài viết của Băng Như không tệ lắm, không khô khan, có đầu có đuôi, thú vị hơn mấy bài xã luận trên báo nhiều. Anh nói xem có phải không?"
Tam Phục vốn là "học viết chữ không thành" nên mới chuyển sang học thể dục, nghe thấy lời bình phẩm văn chương này, y như có người chạm trúng vết nhơ khó nói của mình, không khỏi đỏ bừng mặt. Hắn đi qua đi lại, ấp úng đáp: "Cái này, cái này, tôi mới chỉ xem được hai ba trang thôi."
"À, anh không thể không đọc cho xong, đọc xong bảo đảm anh sẽ thấy thú vị, cứ như đang ngắm một bức tranh tiên sơn lầu gác (cảnh lầu gác chốn bồng lai) vậy. Phép ẩn dụ này của tôi rất chuẩn xác đấy. Anh đã từng thấy tranh tiên sơn lầu các chưa? Những ngọn núi từ trong làn mây đùn ra. Mấy đám mây ấy mới đáng yêu làm sao, từng cụm từng cụm được chạm trổ hoa văn như ý, hoặc trắng như sữa bò, hoặc xanh như sóng hồ, tuyệt nhiên không làm cho anh liên tưởng đó chỉ là hơi nước vừa ẩm ướt vừa khó ngửi. Trên đỉnh núi cây cối hoa cỏ mọc um tùm, không có một chiếc lá nào tàn khuyết, không có một bông hoa nào héo úa, muôn đời là sắc xuân tươi thắm trọn vẹn. Lầu gác thì thấp thoáng ẩn hiện bên sườn núi giữa đám cây cối rừng rậm, có hiên trước khoáng đạt, có hành lang uốn lượn, có điêu khắc tô vẽ rực rỡ, có đồ đạc cổ kính. Nơi chốn bết thế này, nếu để chúng ta đến ở, cho dù không thành tiên đi nữa, cũng chẳng có gì là không nể nang, bởi vì rốt cuộc đã hưởng được cái phúc mà nhân gian khó có được. Chỉ tiếc là thế nào cũng không thể nào ở được. Họa sĩ đề tựa là tiên sơn lầu các, rõ ràng là đang nói cho người ta biết đó là cảnh tượng tưởng tượng chứ không có thật ở nhân gian, chẳng qua là gọi người ta ngắm cho vui mà thôi. Bài viết này của Băng Như chính là một bức tranh tiên sơn lầu các."
"Câu này là ý thế nào?" Tam Phục đứng lại bên bàn Hữu Phủ, chăm chú nhìn sắc mặt Hữu Phủ với vẻ đắc ý.
"Ý là cậu ta miêu tả một đống điều tưởng tượng hão huyền, nói rằng trường học nên làm theo cách đó; cái này mang cho người ta xem, hoặc sau buổi trà dư tửu hậu dùng làm đề tài tán gẫu thì rất thú vị; nhưng trong thực tế thì hoàn toàn không có chuyện đó." Hữu Phủ nói đến đây, hai đường vân nhạt từ cánh mũi kéo xuống khóe miệng sớm đã biến mất, sắc mặt chuyển sang vô cùng nghiêm nghị, nói tiếp: "Sự tưởng tượng hão huyền của cậu ta cực kỳ nhiều. Cậu ta nói ở trường học không chỉ dạy học sinh đọc sách; chuyên dạy học sinh đọc sách chết, chi bằng buông lỏng một chút, để mặc cho chúng thoải mái vui chơi thì hơn. Xì! Trường học không chuyên dạy đọc sách, cũng có thể ví như cửa hàng không chỉ bán hàng hóa vậy. Cậu ta lại nói trò chơi nên hợp nhất với bài vở, học tập nên hợp nhất với thực tiễn. Thật là một ảo tưởng tuyệt diệu làm sao! Nếu như làm theo lời cậu ta mà thực hiện, kết quả tất yếu sẽ chẳng có chút hiệu quả nào. Bài vở giống như thuốc bổ; tuy là bổ dưỡng, nhưng ít nhiều gì cũng mang theo chút vị đắng, bắt buộc phải kiên nhẫn mới nuốt trôi xuống được. Thế mà cậu ta lại bảo bài vở phải hợp nhất với trò chơi; anh thử nghĩ xem, cứ cười cười nói nói, chẳng ra thể thống gì, nào có chuyện không phun ngậm ngụm thuốc bổ đang ngậm trong miệng ra cơ chứ? Học sinh học tập, là vì lý do không biết; không biết viết thư cho nên học quốc văn, không biết tính toán cho nên học toán học; học hội rồi, mới có thể thực sự đi viết đi tính. Thế mà cậu ta lại nói học tập phải hợp nhất với thực tiễn; anh thử nghĩ xem, viết ra chẳng lẽ không phải là bức thư hoang đường, tính ra chẳng lẽ không phải là cuốn sổ hồ đồ hay sao?"
"Chỉ sợ là chắc chắn thế rồi," Tam Phục nghe Hữu Phủ nói, cảm thấy đạo lý quả thực hoàn toàn đứng về phía hắn, liền thuận theo giọng điệu của hắn mà đáp lời.
"Cậu ta còn nói," Hữu Phủ vừa nói, vừa rút một điếu thuốc lá châm lửa, hít sâu một hơi, "để thực hiện cho bằng được những lý luận ấy của cậu ta, trong trường học sẽ lần lượt bổ sung thêm đủ loại thiết bị: thư viện, bệnh xá, cửa hàng, tòa soạn báo, xưởng công nghiệp, nông trại, nhạc viện, sân khấu. Cứ làm theo cách của cậu ta, trường học chẳng khác nào một thế giới thu nhỏ, nghe thì thú vị thật đấy. Chỉ là tôi không hiểu nổi, những chuyện mà cậu ta nhắc đến ấy, có những việc ngay cả người lớn có học thức cũng chưa chắc đã lo liệu cho tốt, bắt một lũ học sinh tiểu học lớn làm sao mà làm nổi? Hơn nữa, trong môn học có khoa học tự nhiên, có thủ công, có âm nhạc, vẫn chưa đủ sao? Cần gì xưởng công nghiệp, nông trại, nhạc viện, sân khấu chứ? Chẳng lẽ lại muốn đi tranh giành chén cơm với những kẻ làm nghề thủ công, làm ruộng, hát tuồng hay sao?"
"Cậu ta chuẩn bị thiết lập thêm sân khấu cơ à?" Tâm tư sở thích của Tam Phục bỗng chéo sang hướng khác; hắn tưởng tượng cảnh mình đứng trên sân khấu, không hề hóa trang, dõng dạc hát bài "Điếu Kim Quy" vô cùng quen thuộc; đợi đến khi hát xong, dưới đài học sinh vỗ tay rào rào, từng cặp mắt ánh lên vẻ ngưỡng mộ và khép nép, tất cả đều tập trung lên người mình—— hắn nhe răng cười.
"Biết đâu cậu ta lại làm thật từng thứ một ấy chứ. Cậu ta chẳng phải đã nói rồi sao? Trước đây vì có đủ loại quan hệ, nên không thay đổi được chút nào. Tôi rất hiểu những loại quan hệ mà cậu ta nói là chỉ cái gì. Bây giờ, đã mời được Gia Cát Lượng tới rồi." Hữu Phủ nói đến câu này, cố tình hạ thấp giọng, hất cằm về phía vách tường phía đông ra hiệu.
"Cậu ta đang ở phòng chuẩn bị, chưa lên đây đâu," Tam Phục nhắc chừng hắn, ý là không cần phải kiêng dè; một nửa cũng coi như là một khởi đầu, tỏ ý bản thân đang muốn bàn về nhân vật này.
"À! Cái tên Gia Cát Lượng này," Hữu Phủ dùng giọng điệu mai múng nói tiếp, "thực sự là một kẻ trời cao đất rộng, mở miệng ra là hiện trạng không đúng, mở miệng ra là giáo dục lý tưởng. Rác rưởi tụ thành đống, gỗ mục quăng chung một vũng, nói cho êm tai thì gọi là chí đồng đạo hợp: hai người tự nhiên phải hùa nhau đánh trống khua chiêng mà làm lên chuyện rồi. Tôi từ trước đến nay vốn chẳng hiểu nổi cái gọi là ảo tưởng, nhưng mấy chục năm làm giáo viên cũng đã qua rồi, tự hỏi bản thân thực sự chẳng có gì là không đúng, chẳng có gì phải hổ thẹn cả. Mặc cho anh có khua môi múa mép thế nào đi nữa, nói phải thay đổi ra sao mới đúng, ngạt nỗi tôi không phải là thanh niên mười mấy hai mươi tuổi cả tin bồng bột, tôi tuyệt đối không thể dễ dàng tin theo được. Bản kiến nghị cũng được, buổi tọa đàm cũng thế, tôi xem hay nghe gì cũng mặc, đằng nào cũng chẳng tổn hại đến một cọng lông của tôi. Còn bảo muốn tôi lột xác thay da, ha ha, chính tôi còn rất hài lòng với cái bộ da hôi thối này cơ mà. —— Anh thấy sao? Bản kiến nghị lần này của Băng Như cùng với lời ăn tiếng nói bình thường, quả thực có ý muốn chúng ta phải lột xác thay da đấy. —— Tôi chỉ biết thủ phận của mình, dạy bài vở tuyệt đối không làm qua loa đại khái; ai dám nói tôi nửa chữ không hay!"
Những ý nghĩ này, Hữu Phủ sớm đã chôn giấu trong lòng, mỗi khi Băng Như bất chấp tất cả, cao đàm khoát luận về lý tưởng giáo dục, hắn lại âm thầm nhấm nháp lại một lượt, coi như là sự phản kháng tiêu cực. Vừa rồi đọc xong tập bản thảo kiến nghị ấy, ý thức phản kháng lại càng sục sôi mạnh mẽ hơn. Bây giờ đem trút hết tâm sự với Tam Phục, chính là sự giải tỏa rất cần thiết; tựa như qua đó đã dạy cho cái tật xấu thích giáo huấn người khác của Băng Như một bài học, đồng thời Băng Như cũng sẽ ngộ ra rằng những ý kiến của cậu ta chỉ là một đống ảo tưởng hão huyền mà thôi.
Tam Phục vốn dĩ chẳng có nhiều suy nghĩ như vậy. Cải cách hay không cải cách, hắn đều không có thành kiến gì. Nhưng lại có một loại thành kiến khác, chính là lời nói của Băng Như vốn dĩ chẳng lọt tai cho lắm, bởi vì trong vụ tranh chấp tiền lương, Băng Như từng nói với hắn một câu chẳng lấy gì làm lọt tai. Đương nhiên khỏi phải nói, hắn không có sự kiên nhẫn để đọc tập bản thảo kiến nghị đó; dù cho có kiên nhẫn đọc đi nữa, thì chẳng phải cũng chỉ đọc thêm một đống lời thừa thãi hay sao? Thế cho nên, việc hắn bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc với ý của Hữu Phủ, thực sự là điều hiển nhiên mười hai phần. Hắn giơ hai tay, lật ngửa ra chống lấy sau gáy, dùng giọng điệu nặng nề nói: "Anh nói đúng! Bổn phận của chúng ta là dạy học; dạy học mà không qua loa đại khái, thì còn có thể đòi hỏi gì ở chúng ta nữa? Ai thích chơi trò mới mẻ, thì tự người đó chịu trách nhiệm, chẳng liên quan gì đến người khác."
"Hừm! Anh đang bàn chuyện Gia Cát Lượng, để tôi kể cho anh nghe chuyện của Gia Cát Lượng," Tam Phục thấy Hữu Phủ khều cái tàn thuốc không thể hút được nữa ra khỏi tẩu thuốc, lại cuộn sợi giấy xoắn để thông tẩu, tạm thời có vẻ không muốn nói gì nữa, liền tranh thủ cơ hội nói ra những lời đã nghẹn ứ ở cổ họng từ lâu. "Chưa từng thấy ai dùng cái thái độ đó để đối phó với học sinh bao giờ! Đó là học sinh đã đánh bạn lại còn cãi láo với giáo viên đấy nhé! Vậy mà hắn cứ mềm mỏng, mềm mỏng, như thể nhìn thấy em ruột của mình vậy. Hắn sợ đụng phải bức tường, không dám bày ra một bộ mặt nghiêm nghị, chỉ dùng dăm ba câu chẳng tổn hại gì đến cọng lông để nịnh nọt, để dỗ dành. Cái tên tiểu yêu tinh đó, dĩ nhiên rồi, tha hồ được hắn cho một kết cục êm xuôi qua chuyện."
"Là chuyện thế nào vậy?" Ánh mắt dò hỏi của Hữu Phủ liếc qua vành kính cận.
Tam Phục liền đem đầu đuôi câu chuyện kể lại cho Hữu Phủ nghe giống như đọc sách thuộc lòng, đến đoạn vẫn còn hậm hực tức giận, dĩ nhiên không tránh khỏi những lời căm phẫn.
Hữu Phủ lại cười mỉm đầy vẻ mỉa mai. Hắn ra điều thấu hiểu mà nói: "Thế thì cậu đã trách oan cho cậu ta rồi đấy. Cậu ta không hề sợ đụng phải tường, cũng không có ý định nịnh nọt học sinh, dỗ dành học sinh đâu. Thật sự có một phái chủ trương như thế đấy."
"Sao cơ?" Tam Phục lùi về ghế của mình ngồi xuống, ánh mắt trước sau vẫn không rời khỏi hai đường vân từ cánh mũi kéo xuống khóe miệng của Hữu Phủ.
"Chủ trương của phái đó chính là cảm hóa bằng sự chân thành. Dù học sinh có nghịch ngợm đến đâu, gây ra tai họa tày đình thế nào đi nữa, tuyệt nhiên không chịu trừng phạt nghiêm khắc, cho một trận đòn hay một trận mắng. Mà chỉ kiên nhẫn khuyên bảo, bày tỏ lòng thương xót, an ủi đối với học sinh phạm lỗi. Họ cho rằng khi làm như vậy, lương tâm u mê tự nhiên sẽ tỉnh ngộ; lương tâm vừa tỉnh ngộ, hối hận, hướng thiện, đương nhiên không còn là vấn đề gì nữa. Điều quý giá nhất của phái đó chính là những giọt nước mắt sau khi học sinh phạm lỗi, họ thừa nhận một giọt nước mắt còn có sức mạnh hơn cả một bài tu thân. Đương nhiên, phái đó cũng chủ trương giáo dục lý tưởng, là những nhân vật thích cao đàm khoát luận. Tôi thì không tin vào mấy thứ đó. Học sinh là gì? Học sinh giống như một khối sắt, muốn nó vuông, muốn nó tròn, muốn nó dài, muốn nó ngắn, tuyệt đối không được tiếc cái búa trong tay anh; búa giáng xuống từng nhát từng nhát, chắc chắn sẽ được như ý anh muốn. Thế mà bọn họ lại đòi cảm hóa! Cảm hóa ví như cái gì? Chẳng phải giống như nước đó sao —— cái thứ nước mềm mại đến mức không gì sánh nổi ấy ư? Muốn đúc khối sắt thành dụng cụ, lại vứt bỏ búa đi mà dùng nước, anh thử nghĩ xem đó là chuyện khôi hài nực cười đến nhường nào chứ!"
"Tiên sinh họ Từ!" Tam Phục vui mừng suýt nhảy dựng lên khỏi ghế, "Lời nói của anh thật sảng khoái, phép ẩn dụ thật khéo léo, quả thực hiếm khi mới được nghe. Bản thân tôi biết mình là kẻ thô lỗ, đối với mọi chuyện không thể suy nghĩ tinh tế, thỏa đáng được như anh, nhưng cũng hiểu rõ nên có thái độ gì khi đối phó với học sinh; hung ác dã man tuy không đúng, nhưng sự uy nghiêm thì không thể không duy trì."
"Hừ!" Hữu Phủ cười lạnh một tiếng, "Tôi còn có thể nói cho anh biết, vị tiên sinh họ Niềng đó phán quyết vụ án này xong, giờ phút này chắc chắn đang sung sướng vì thành công của chính mình, tưởng rằng đứa trẻ đó đã chịu sự cảm hóa của ông ta rồi đấy. Giả sử tôi đoán không lầm, thế thì kẻ đáng thương lại chính là ông ta; bởi vì cái kết cục như thế, phần lớn là do ông ta đã bị đứa trẻ đó lừa gạt, còn đứa trẻ kia chưa chắc đã chịu sự cảm hóa của ông ta đâu."
"Thế thì mới thú vị chứ!" Tam Phục vui mừng như thể nghe được tin tức xấu của kẻ địch, chỉ sợ tin tức không chính xác; lại nghĩ nếu quả thực như vậy, Hoán Chi đã không thu phục được cái tên tiểu yêu tinh đó, cũng có nghĩa là không vượt qua được hắn, sự đố kỵ đương nhiên không có đất dụng võ. Thế là hắn giục giã hỏi: "Ý anh nói thế nào? Tôi cực kỳ thích nghe."
"Bốn năm năm trước, ở một ngôi trường tôi từng làm việc, hiệu trưởng chính là người thuộc phái đó. Ông ta chưa từng mắng học sinh, mở miệng ra là nói học sinh không ai là không tốt, lỗi lầm lớn nhỏ đều chỉ là sự sơ suất ngẫu nhiên. Học sinh gây chuyện, bất kể là cãi nhau, đánh nhau, học lực kém, thậm chí đến cả ăn trộm đồ, ăn cắp tiền, ông ta đều nhất loạt dùng giọng điệu ôn tồn để nói chuyện với chúng, khuyên lạy thế này, giảng giải thế nọ, cho dù có kéo dài đến hai ba tiếng đồng hồ. Tính tình của học sinh vốn dĩ muôn hình vạn trạng, có đứa cứng cỏi, có đứa nhút nhát, có đứa chết cũng không chịu mở miệng, có đứa cãi chày cãi cối chối bay chối biến lỗi lầm của mình. Nhưng những điều đó chẳng ích gì, bởi vì dù thế nào đi chăng nữa, ông ta vẫn cứ lải nhải nói mãi không thôi. Chỉ có một vài đứa chịu nhận sai ngay tại chỗ hoặc rơi nước mắt, thì lại được ông ta khen ngợi ngoài sức tưởng tượng, cứ như việc phạm lỗi lại là một chuyện vô cùng vinh quang vậy. Điều càng ngoài sức tưởng tượng hơn nữa là, khi ông ta vô cùng xúc động trước sự không che đậy và sự hối ngộ của học sinh, ông ta sẽ đứng kèm bên cạnh kẻ đang hối lỗi ấy mà cùng rơi nước mắt. Về sau, tất cả học sinh đều nắm được mánh khóe rồi. Mỗi khi bị gọi lên nói chuyện, cho dù ban đầu có cứng cỏi đến mấy, nhút nhát đến mấy, chết cũng không chịu mở miệng đến mấy, hay chuyên gia chối bỏ lỗi lầm đi nữa, thì tất cả đều thay đổi thái độ, lập tức nhận sai hoặc tuôn lệ trước mặt ông ta. Việc này mới dễ dàng làm sao, nhưng hiệu quả lại vô cùng lớn; một là không bị kẹt dính ở đó, lỡ mất thời gian chơi đùa, hai là lại có thể nghe được mấy câu khen ngợi tuy không đáng giá nhưng cũng có chút hương vị. Câu 'chuẩn bị nước mắt', câu nói này thậm chí còn được treo cửa miệng của mấy đứa hay hầu tòa học đường, tựa như là kinh chú giải nạn của chúng vậy. Mà mấy đứa xảo quyệt nhất, bước ra khỏi cửa phòng, khóe mắt hãy còn vương vết nước mắt, thế mà đã hớ hở cười cười chọc ghẹo thu hút sự chú ý của người khác, tựa như đang tuyên bố rằng, cái tên ngốc đó lại bị ta chơi đùa một vốc rồi! Thế mà trong mắt ngài hiệu trưởng thì ai nấy đều là học sinh ngoan!" Hữu Phủ nói đến đây, nhăn mũi trẹo miệng làm một bộ mặt quỷ, rồi nói tiếp: "Cái học sinh ngày hôm nay ấy, anh dám chắc không phải là loại tiểu tử này chứ?"
Tam Phục vỗ tay đét một tiếng nói: "Đúng vậy! Cậu Tưởng Hoa đó tuy đến chưa lâu, nhưng tôi nhìn ra cậu ta không phải là một học sinh thuần lương. Lúc nãy cậu ta đại khái đã dò ra giáo viên chủ nhiệm của cậu ta thích bộ điệu đó, cho nên mới diễn kịch cho xem; lúc bước ra ngoài, chắc chắn trong đầu cũng đang nghĩ, cái tên ngốc đó lại bị ta chơi đùa một vốc rồi!"
Tâm trạng của Tam Phục lúc này, cứ như thể Tưởng Hoa là một vị hiệp khách báo thù thay cho hắn vậy; còn chuyện Tưởng Hoa từng ngạo mạn cãi lại hắn, không chịu nghe lời hắn, ngược lại như thể không thèm chấp nữa.
"Cho nên, bất cứ chuyện gì cũng không thể chỉ biết một mà không biết hai." Hữu Phủ đẩy gọng kính lên, khuôn mặt gầy dài hiện lên vẻ vô cùng lạnh lùng, "Cứ chăm chăm giảng về cảm hóa, rốt cuộc lại cảm hóa học sinh thành ra giỏi bề ngoài giả dối, không còn kiêng dè gì nữa, ban đầu ai mà lường trước được cơ chứ!"
"Thế này thì đúng là giáo dục phá sản rồi!" Tam Phục cảm thấy lúc này nói một câu mang tính cảm thán mới thấy thoải mái, bèn nói ngay như vậy, chẳng màng đến việc có sát hợp hay không.
"Quay lại nói chuyện cải cách giáo dục. Nào là bố trí môi trường thích hợp, trường học phải giống như một xã hội, như những gì bản kiến nghị này nói, nghe thì cũng hay đấy chứ. Nhưng nếu thực sự làm theo, tôi đoán chừng sẽ thành ra cái bộ dạng thế này: trình độ của học sinh ngày càng tệ đi, viết chữ không nhớ rõ nét bút, toán học tính không chuẩn đáp số; mọi người vọc đầu mèo cào đầu chó, cái gì cũng nhúng tay vào, nhưng chẳng làm nên trò trống gì cả. Trường học biến thành một sân khấu tạp kỹ, học sinh chen chúc xô đẩy bên trong chẳng qua chỉ là những kẻ đi du lịch; sáng tụ họp lại, chiều tối giải tán, ngày qua ngày, chẳng qua chỉ là gặm nhấm tiêu mòn thời gian của tất cả mọi người mà thôi. Haiz! Tôi không biết phương pháp này rốt cuộc có điểm tốt gì nữa. Tuy nhiên tôi cũng không muốn bày tỏ sự phản đối một cách rõ ràng. Mấy đứa học sinh đó đâu phải con em của tôi. Tôi đi dạy chỉ cần hổ thẹn với lương tâm, thì..."
Đúng lúc này trên cầu thang có tiếng bước chân hai người đang bước lên, Hữu Phủ nghe rõ là Niềng Hoán Chi và Lý Nghị Công, bèn nuốt ngược những lời định nói tiếp vào trong.
Tam Phục vội vàng với lấy một cuốn "Trò Chơi Ca Khúc", tay trái đỡ cằm, làm ra vẻ đang đọc sách.
Ngay lúc Hoán Chi đang khuyên bảo Tưởng Hoa, giáo viên tiếng Anh Lưu Úy Đình mang theo một bản kiến nghị của Băng Như đến quán trà Như Ý uống trà.
"Cái quái gì thế này?" Một gã râu con ngồi bàn bên cạnh liền vươn tay sang nhặt bản kiến nghị đó lên xem. Hắn ngồi ở đây đã nửa buổi, cảm thấy khá mệt mỏi, thế nhưng trời vẫn chưa tối, chiếu theo lệ thường thì chưa thể về nhà ngay được, thấy có thứ để đọc, liền tiện tay cầm lấy để giết thời gian, tựa như đang dò xem từng mục quảng cáo trên báo Thượng Hải của ngày hôm qua vậy.
"Bản kiến nghị giáo dục, của lão Tưởng nhà chúng ta đấy," Úy Đình nâng chén trà lên ngang miệng, chê nóng nên thổi phì phì; thấy gã râu con hỏi, liền đáp lại với giọng điệu trêu chọc. Rồi lại nói tiếp: "Trường học của chúng ta sắp cải cách rồi đấy, sắp thực hiện giáo dục mới, sắp thực hiện giáo dục lý tưởng rồi đấy! Anh tự xem đi, trong đó có nói hết đấy, thú vị lắm." Nói xong, mới thăm dò hớp một ngụm trà nhỏ.
"Giáo dục mới, giáo dục lý tưởng, tao chưa nghe bao giờ," gã râu con lầm bầm, run rẩy đeo chiếc kính gọng đồng lên, rồi dùng hai tay nâng bản kiến nghị đó lên, dựng thẳng đứng trước mắt giống như bức vách vậy.
"Hắn ta lại đang kho chữ nghĩa ở trỏng đấy," ánh mắt gã râu con phi mã lướt qua mấy trang đầu, lầm bầm một mình, "nào là lời của Mạnh Tử, Tuân Tử, người Đức, người Pháp đều chép hết vào trong, ai mà kiên nhẫn xem cho nổi!"
"Cậu cứ đọc tiếp đi sẽ thấy thú vị. Xem hắn muốn cải tạo trường học thành cái dạng gì kìa."
"Hì! Trong trường học mà lại có nông trại, xưởng công nghiệp," gã râu con đọc tiếp một lát, hình như cảm thấy sự thú vị ngày càng nồng đượm hơn, "học sinh đều phải đi làm ruộng, làm thợ. Nói thế này, người làm ruộng và thợ mộc mới xứng đáng làm hiệu trưởng với giáo viên chứ; bọn mày đây, mặc áo dài khăn đóng, làm sao mà xứng!"
"Tôi cũng nói thế đấy. Hơn nữa, phụ huynh đưa con em vào trường học là vì mục đích gì? Chẳng qua muốn chúng đọc sách tiến thủ, có được chút ít học thức, sau này có thể kiếm được một vị trí khá khẩm hơn. Giả sử chỉ nghĩ đến chuyện đi làm ruộng làm thợ, nói thật lòng nhé, thì chẳng cần phải bước chân vào cái trường học nào sất. Mười mấy tuổi đầu, cho dù có đem gửi cho nhà khác dắt trâu, làm thợ học việc đi chăng nữa, thì ít ra cũng tiết kiệm được mấy bát cơm ở nhà rồi."
"Sao lão Tưởng lại nghĩ không thông, lại đi nghĩ ra cái trò mới mẻ này cơ chứ?"
"Cái này là do tính khí của hắn. Hắn không chịu ra ngoài nhìn ngắm tình hình xã hội — cậu nhìn hắn xem, quán trà từ trước đến nay chưa từng bén mảng tới — chỉ biết có nhà với trường học, trường học với nhà, cứ như giam cầm chính mình vậy. Người bị giam cầm thường hay mơ mộng nhiều; hắn liền mơ mộng trường học nên thế nọ thế kia mới phải, tự bịa ra đủ thứ trò hoa hè hoa sói. Đương nhiên, bản thân hắn không cho đó là mơ mộng đâu; hắn gọi đó là lý tưởng."
"Thế thì, đưa con cái vào trường học của các cậu, chẳng khác nào cung cấp cho các cậu mang ra chơi đùa một phen, nói thật là bị thiệt. Vợ chồng tao xui xẻo có đứa con trai độc nhất đang học ở trường chúng mày, giáo dục lý tưởng mà thực sự được áp dụng, thì phần thiệt thòi chắc chắn có phần của tao rồi. Chuyện này thì không thể làm qua loa đại khái được đâu."
Gã râu con vốn dĩ chỉ đang xem để giết thời gian vô vị, bây giờ đã chuyển sang tâm trạng nghiêm túc, gấp đôi sự chú ý đọc tiếp bản kiến nghị. Bình thường hắn lờ mờ cho rằng phương pháp giáo dục lưu hành từ trước tới nay ở trường học chính là phương pháp tốt nhất, hoàn thiện nhất, giống hệt như một mô hình được điêu khắc không một chút khuyết điểm, học sinh giống như đất sét, chỉ cần ấn đất sét vào mô hình, lấy ra là thành một sản phẩm ưu tú; bây giờ, cái mô hình không tì vết đó sắp bị đập vỡ rồi, đối với những sản phẩm sau này tự nhiên không thể không hoài nghi; vả lại sản phẩm đó lại chính là cốt nhục của hắn, hắn chỉ mong nó ưu tú chứ tuyệt đối không dung thứ cho sự kém cỏi.
"Cậu nghiêm túc thế cơ à?" Lưu Úy Đình cười hướng về phía gã râu con nói, "Tôi thì tin vào kiểu qua loa cho xong chuyện. Trẻ con vào trường đọc sách, nói cho có vẻ văn vẻ thì đương nhiên là cầu học vấn; nói theo thực tế, chẳng qua ở nhà không có việc gì làm, đáng ghét, nhà lại có cơm ăn, chưa đến mức đem đi dắt trâu, làm thợ học việc, cho nên mới đưa đến trường để tiêu mòn khoảng thời gian nhàn rỗi đó chứ? Theo tôi thấy, muốn thực thi việc làm ruộng làm thợ cũng được, đằng nào thì tiêu mòn thời gian nhàn rỗi cũng thế cả, miễn là đừng kêu đau xương cốt, đừng để rìu chém đứt ngón tay là được."
"Cậu thì ăn nói nhẹ nhàng thật đấy, e rằng chỉ vì cậu bây giờ vẫn chưa có quý tử đấy thôi," gã râu con quay ngang đầu nói, ánh mắt vẫn liếc xéo qua mặt giấy.
"Hà!" Gã râu con đột nhiên hét lên như thể bị đâm trúng chỗ đau, "Lại còn phải có sân khấu! Phải diễn tuồng kịch nữa cơ đấy! Thế này thì ra cái thể thống gì chứ!"
Bốn năm vị khách trà ngồi ở các bàn khác đang bàn tán tản mác gì đó, nghe thấy tiếng kêu của gã râu con, liền cùng lúc bước tới, vây quanh hỏi là chuyện gì.
"Là trò mới trong trường học của bọn họ đấy!" gã râu con bĩu môi về phía Lưu Úy Đình, "Đòi dựng sân khấu, học sinh phải lên diễn tuồng, các cậu đã nghe thấy bao giờ chưa?"
"Hay quá chứ lị! Chúng ta không cần phải chèo thuyền ra xa ba mươi dặm bốn mươi dặm để đi xem hát gánh nữa, trường học của bọn họ sẽ cho chúng ta thỏa cơn nghiện đấy," một thanh niên ngậm ống khói hào hứng nói.
"Người ta diễn là kịch văn minh chứ không phải kịch bản kinh," một người trung niên ra vẻ hiểu biết nói.
"Kịch văn minh cũng có sinh, đản, tịnh, thấu chứ bộ," một kẻ cao ngời ngợi bị cận thị tiếp lời, vừa nói vừa khom lưng áp sát đầu vào tập ấn phẩm trên tay gã râu con, "Trên này có viết thế không?"
"Cái này thì không viết. Chỉ là trò mới thì nhiều lắm. Bọn họ còn muốn cái gì mà xưởng công nghiệp, nông trại, nhạc viện, bệnh xá, thư viện, cửa hàng, tòa soạn báo... cứ như là trẻ con chơi đùa ấy; tóm lại một câu, chính là không cần đọc sách!" Mắt gã râu con sau tròng kính trừng trừng nhìn mọi người, lại bồi thêm một câu, "Không phải tôi vu oan cho người ta đâu, chính cái lão Tưởng Băng Như này tự viết trên này đây, trường học không chuyên dạy học sinh đọc sách."
"Hắn ta muốn làm trọn ba mươi sáu nghề luôn đây mà, ha ha!" Thanh niên ngậm ống khói tự thấy mình nói rất có khiếu hài hước, nhe đầu lưỡi ám vàng cười lên.
"Ha ha! Thú vị thật," mấy người còn lại vô trách nhiệm hùa theo.
"Từng đi du học Nhật Bản về cơ mà, tôi biết trường học bên Nhật Bản đâu có thế này. Thế hắn học được cái bộ trò mới mẻ này từ xó nào ra thế?" Người trung niên dùng giọng điệu suy ngẫm nói.
"Học từ xó nào chứ? Hắn ta đang ngồi trong phòng đóng cửa chế xe đấy thôi!" Gã râu con nói xong, dùng sức vứt mạnh tập ấn phẩm trên tay lên bàn.