Tôi đọc tác phẩm Chúa Ruồi từ hồi niên thiếu. Mỗi khi suy ngẫm về nó tôi đều cảm thấy vỡ mộng, đồng thời tôi chưa bao giờ nghi ngờ quan điểm của Golding về bản chất con người được thể hiện qua tác phẩm đó.
Nhiều năm sau, tôi đọc lại cuốn sách đó và những cảm giác trên đã không còn. Tôi bắt đầu tìm hiểu về tác giả, tôi hiểu ra ông là một người bất hạnh. Một người nghiện ngập. Dễ trầm cảm. Một người cha bạo hành con cái. Đến mức chính Golding cũng từng thú nhận: “Tôi hiểu những gã phát xít là như thế nào, vì bản chất, tôi chính là một gã phát xít mà.”
Và chính “một phần của sự tự nhận thức đáng buồn đó” đã giải thích cho việc ông ấy viết Chúa Ruồi.[1]
Những người khác không mấy quan tâm đến Golding. Người viết tiểu sử về Golding từng nhận xét, thậm chí ông ấy còn không đánh vần đúng tên của người quen. “[Một] vấn đề với tôi còn cấp bách hơn cả việc gặp gỡ người khác,” Golding nói, là “bản chất con Người với chữ N viết hoa[2].”[3]
Vì thế tôi bắt đầu thắc mắc: Liệu có ai từng nghiên cứu xem thực sự bọn trẻ sẽ làm gì nếu chỉ có mình chúng trên một hòn đảo hoang? Tôi đã viết một bài về chủ đề này, trong đó tôi so sánh Chúa Ruồi với những hiểu biết mang tính khoa học và đưa ra kết luận rằng: Khả năng là bọn trẻ sẽ hành xử theo cách rất khác.[4] Tôi trích lại lời nhà sinh vật học Frans de Waal từng nói: “Không có bất kì bằng chứng nào cho thấy những đứa trẻ sẽ hành xử như vậy khi được tự tung tự tác.”[5]
Độc giả của bài viết đó phản ứng theo cách đầy hoài nghi. Tất cả những ví dụ mà tôi đưa ra, chỉ liên quan đến việc bọn trẻ: ở nhà, ở trường hoặc trại hè. Nó không trả lời cho câu hỏi cơ bản là: Điều gì xảy ra khi bọn trẻ bị bỏ lại trên một đảo hoang một mình?
Vậy là tôi bắt đầu cuộc tìm kiếm một Chúa Ruồi phiên bản đời thực.
Dĩ nhiên, vào những năm 1950, có rất ít cơ hội cho phép các nhà nghiên cứu tiến hành thử nghiệm về hành vi của trẻ vị thành niên bị bỏ mặc ở nơi hoang dã hàng tháng trời. Nhưng chẳng nhẽ trong thực tế một tai nạn tương tự lại chưa bao giờ xảy ra ư? Một vụ đắm tàu chẳng hạn?
Tôi bắt đầu tìm kiếm thông tin trên internet với các từ khóa: “Trẻ em bị đắm tàu”, “Chúa Ruồi đời thực”, “Trẻ em trên đảo”. Tuy nhiên, kết quả đầu tiên tôi tìm được là thông tin về một chương trình thực tế của Anh từ năm 2008, trong đó những người chơi tự tranh đấu với nhau. Sau đó, tình cờ tôi tìm thấy một blog vô danh kể về một câu chuyện khiến tôi chú ý: “Một hôm, vào năm 1977, sáu cậu bé người Tonga lên đường tham gia một chuyến câu cá. […] Thế rồi một cơn bão lớn ập đến đánh chìm chiếc tàu của các cậu, cả nhóm bị dạt lên một hoang đảo. Vậy những con người nhỏ bé này đã làm gì để sống sót? Các cậu tự đưa ra một quy định là không bao giờ được cãi nhau.”[6]
Bài viết không đưa ra nguồn trích dẫn nào cả. Sau một thời gian tìm kiếm, tôi phát hiện rằng câu chuyện này được trích từ một cuốn sách có nhan đề The Child in The Country (tạm dịch: Đứa trẻ nơi thôn dã, xuất bản năm 1988) của Colin Ward, một tác giả theo chủ nghĩa vô chính phủ nổi tiếng. Hóa ra Ward lại trích dẫn câu chuyện từ một báo cáo của một chính trị gia người Ý, Susanna Agnelli, soạn cho một ủy ban quốc tế nào đó.
Cảm thấy đầy hi vọng, tôi tiếp tục tìm kiếm thông tin về những bài báo liên quan. Và tôi đã gặp may khi tìm thấy bản báo cáo tại một cửa hàng sách cũ. Hai tuần sau, nó được giao đến cửa nhà tôi. Xem qua một lượt, tôi tìm thấy thông tin mình cần ở trang 94.
Chỉ sáu cậu bé trên một hoang đảo, không có người lớn. Cùng một nội dung, cùng chi tiết, cùng ngôn từ và tiếp tục… không có nguồn.[7]
Được thôi, tôi nghĩ mình có thể lần theo chi tiết bà Susanna Agnelli này và hỏi xem bà ấy biết được câu chuyện này từ đâu. Nhưng tôi đã không gặp may bởi vì bà ấy đã qua đời vào năm 2009. Tôi nghĩ rằng, nếu thực sự chuyện này đã xảy ra thì nhất định phải có một bài báo nào đó viết về nó trong khoảng năm 1977. Không chỉ vậy, biết đâu các cậu bé đó vẫn còn sống thì sao! Nhưng tôi lục tìm hết kho lưu trữ này tới kho lưu trữ khác mà chẳng thể tìm được bất kì một thông tin gì.
Đôi khi, những gì bạn cần là một chút may mắn, và may mắn đã mỉm cười với tôi. Vào một ngày nọ, tôi đến một kho lưu trữ báo để tìm kiếm thông tin tư liệu, tôi gõ nhầm một con số và tìm tới tận những năm 1960. Và nó ở đó. Tham chiếu tới năm 1977 trong báo cáo của Agnelli hóa ra lại là lỗi in ấn.
Trong số báo ngày 6 tháng 10 năm 1966 của tờ báo The Age ở Úc, một tít bài đập vào mắt tôi: Buổi gặp mặt vào ngày Chủ nhật của những người Tonga sống sót sau vụ đắm tàu. Câu chuyện liên quan đến sáu cậu bé được tìm thấy ba tuần trước đó trên một đảo nhỏ ở phía nam Tonga, một quần đảo thuộc Thái Bình Dương (được Anh bảo hộ cho tới năm 1970). Các cậu bé được một thuyền trưởng người Úc giải cứu sau khi bị dạt vào hòn đảo Ata và sống trên đó trong hơn một năm. Theo thông tin bài báo cung cấp, viên thuyền trưởng còn mời một đài truyền hình đến ghi hình tái hiện lại tháng ngày sống trên đảo của các cậu bé.
Cuối bài báo, tác giả có khẳng định: “Câu chuyện sống sót của những cậu bé được xem là một trong những câu chuyện kinh điển vĩ đại của biển cả.”
Sau khi đọc xong bài báo đó, đầu óc tôi nổ tung với hàng loạt câu hỏi: Các cậu bé đó còn sống không? Liệu tôi có thể tìm được thước phim truyền hình đã dựng lại câu chuyện đó không? Quan trọng nhất là tôi có một đầu mối: người thuyền trưởng Peter Warner. Có thể ông ấy vẫn còn sống! Nhưng làm cách nào bạn tìm được địa chỉ của một ông già ở bên kia địa cầu?
Tôi tiếp tục tìm kiếm thông tin về vị thuyền trưởng đó và một lần nữa may mắn lại mỉm cười với tôi. Trong số báo gần đây của tờ Daily Mercury, một tờ báo địa phương nhỏ của vùng Mackay, Úc, tôi bắt gặp tiêu đề: NHỮNG NGƯỜI BẠN GẮN BÓ SUỐT 50 NĂM. In kèm bài báo là một bức ảnh nhỏ chụp hai người đang khoác tay và cười với nhau. Bài báo mở đầu bằng nội dung: “Tại một đồn điền trồng chuối ở Tullera, gần Lismore, có một đôi bạn… Những người này có đôi mắt biết cười và một năng lượng khỏe khoắn ít thấy ở tuổi họ. Người lớn hơn, đã 83 tuổi, là con trai của một vị doanh nhân giàu có. Người trẻ hơn, 67 tuổi, là đứa con của tự nhiên, theo đúng nghĩa đen.”[8]
Tên của họ là gì ư? Peter Warner và Mano Totau. Họ gặp nhau ở đâu?
Trên một hoang đảo.
❀ ❀ ❀
[1] Trích trong Carey, William Golding, tr. 82.
[2] Trong bản tiếng Anh là chữ M của từ “Man”.
[3] Như trên, tr. 259.
[4] Trong “Dit gebeurt er als je gewone kinderen vrijlaat in de wildernis”, De Correspondent (ngày 6 tháng 6 năm 2017).
[5] Frans de Waal, The Bonobo and the Atheist, tr. 214.
[6] MaryAnn McKibben Dana, “Friday Link Love: Doubt, Virginia Woolf, and a Real-Life Lord of the Flies”, theblueroom.org (ngày 3 tháng 5 năm 2013).
[7] Susanna Agnelli, Street Children. A Growing Urban Tragedy (London, 1986).
[8] Jamie Brown, “Mates Share 50-Year Bond”, Daily Mercury (ngày 12 tháng 12 năm 2014).
