Và giờ con voi đang ở trong phòng[1]
Loài người chúng ta cũng có những mặt tối. Nhiều khi, giống loài Homo puppy làm những điều kinh khủng chưa từng có tiền lệ trong vương quốc động vật. Chim hoàng yến không xây dựng nhà tù. Cá sấu không tạo ra các phòng hơi ngạt. Chưa bao giờ trong lịch sử có một con gấu túi cảm thấy nó phải phán xét, giam cầm và giết hại đồng loại. Những tội ác này chỉ có ở con người. Cho nên bên cạnh việc đặc biệt có xu hưởng hòa đồng, giống loài Homo puppy cũng có thể vô cùng tàn ác. Tại sao?
Dường như chúng ta phải đối mặt với một sự thật đau lòng. Chuyên gia về chó Brian Hare từng nói: “Cơ chế giúp chúng ta trở thành giống loài tử tế nhất cũng đồng thời biến chúng ta thành giống loài tàn bạo nhất hành tinh.”[2] Con người là động vật hòa đồng, nhưng chúng ta có một khiếm khuyết chết người: chúng ta cảm thấy đồng cảm với những ai giống hoặc gần gũi với chúng ta nhất.
Bản năng này dường như đã được mã hóa trong từng DNA của chúng ta. Hãy xem oxytocin, loại hoóc-môn đóng vai trò then chốt trong việc sinh con và nuôi con bằng sữa mẹ. Khi các nhà khoa học lần đầu phát hiện ra rằng hoóc-môn này đóng vai trò quan trọng trong tình yêu, điều này đã thổi bùng lên ngọn lửa phấn khích trong giới khoa học. Một số người phỏng đoán, chỉ cần xịt một chút oxytocin lên mũi bạn, bạn sẽ có ngay một buổi hẹn hò tuyệt vời nhất.
Thực tế, tại sao chúng ta lại không rải hoóc-môn oxytocin này lên toàn nhân loại? Oxytocin – loại hoóc-môn có nồng độ cao trong những con cáo Siberia đáng yêu của Lyudmila Trut – làm cho chúng ta tử tế, lịch thiệp, thoải mái và bình thản hơn. Thậm chí nó có thể biến một con chó hung dữ thành chú cún đầy thân thiện. Đó cũng là lý do nó thường được gọi bằng những cái tên đầy mỹ miều như “chất sữa tử tế của con người” hay “hoóc-môn ôm ấp”.
Nhưng lại có một nguồn thông tin khác. Năm 2010, các nhà nghiên cứu ở Đại học Amsterdam phát hiện ra rằng oxytocin dường như chỉ có thể tạo ra tác động trong một nhóm nhỏ.[3] Hoóc-môn này, bên cạnh việc làm tình cảm bạn bè khăng khít hơn, cũng làm gia tăng ác cảm với người lạ. Hóa ra oxytocin không “thúc đẩy” tình huynh đệ dành cho tất cả mọi người. Nó chỉ tăng cường những cảm giác về “người gần gũi với tôi trước”.
❀ ❀ ❀
[1] “Con voi đang ở trong phòng” là câu thành ngữ trong tiếng Anh ám chỉ một vấn đề hệ trọng ngay trước mắt nhưng mọi người đều tránh nói về nó.
[2] Trích trong Melyssa Allen, “Dog Cognition Expert Brian Hare Visits Meredith”, meredith.edu (tháng 10 năm 2016).
[3] Carsten K. w. De Dreu chủ biên, “The Neuropeptide Oxytocin Regulates Parochial Altruism in Intergroup Conflict Among Humans”, Science (ngày 11 tháng 6 năm 2010).
