Hội trường chật ních người, các khán đài đều không còn một chỗ trống. Phu nhân Eynesford và Eleanor Scaife, đi cùng Đại úy Heseltine, đã ngồi vào đúng vị trí của họ; các thành viên của Hội đồng Lập pháp tràn ra khỏi khu vực dành riêng và hòa lẫn với những người bình dân trên các khán đài công cộng; các phóng viên viết bút sa mướt mải, những cậu bé chạy việc với xấp bản thảo trên tay liên tục ra vào. Thời khắc trọng đại đã đến: cuối cùng thì chiến trường cũng đã cận kề. Ngài Robert Perry ngồi mỉm cười; Puttock nghịch chiếc chuỗi hạt bằng tóc vắt ngang chiếc áo ghi-lê rộng; Coxon bồn chồn cắn móng tay; gương mặt Norburn tái đi vì hồi hộp, đôi tay xoắn lại trên đùi; những phe cánh kiên quyết thì hò reo hoặc la ó; những kẻ dao động tỏ vẻ quan trọng nhưng lòng đầy bất an; mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía Thủ tướng, mọi đôi tai đều hướng trọn vào từng lời ông nói.
Trong khoảnh khắc ấy, ông đã quên sạch mọi thứ trừ cuộc chiến mà mình đang dấn thân. Không một suy nghĩ nào về kẻ khốn số phận Benham đã nằm xuống, không một ý nghĩ nào về cô con gái đang dõi theo từng lời ông nói, không một thoáng bận tâm đến Alicia Derosne — người đã cáo lui để khỏi phải nhìn thấy ông — lướt qua tâm trí ông lúc bấy giờ, hay làm lệch hướng tư duy của ông khỏi nhiệm vụ trước mắt. Đó không phải là một bài diễn văn thông thường, và đây cũng chẳng phải là một dịp bình thường. Ông chỉ nói cho năm con người trong toàn thể cử tọa ấy — số còn lại hoặc đã thuộc về ông, hoặc vượt quá tầm ảnh hưởng của sức hút từ ông; vào năm con người với vẻ ngoài trọng vọng nhưng mang tâm trạng bất an ấy, ông dồn mọi nỗ lực của ý chí, tung ra mọi mánh lới của trí tuệ và ngôn từ. Khi thì ông bóng gió đe dọa họ, khi thì ông ra vẻ thuyết phục phán đoán lạnh lùng của họ; có lúc ông khơi gợi tình nghĩa đồng minh xưa cũ, hoặc đánh động lòng trắc ẩn của họ dành cho những con người mà ông đang đứng ra biện hộ. Có lúc ông bật lên những lời chế giễu cay đắng nhắm vào Coxon, rồi lại châm biếm nhẹ nhàng Puttock cùng "cuộc cách mạng của kẻ giàu" do ông ta dựng lên. Trở lại với luận đề chính, ông mổ xẻ tường tận chính sách của mình, nhấn mạnh tính khả thi, xoa dịu những mối lo ngại ảo tưởng, và khẳng định nó mang phẩm chất của một kế hoạch đầy dũng khí và được vạch ra thấu đáo. Trải qua bao cung bậc biến hóa, ông vẫn nhận được sự chăm chú lắng nghe, chỉ chốc lát lại bị ngắt quãng bởi những tiếng biểu lộ sự đồng tình hoặc phản đối. Cuối cùng, một trong những đoạn kết luận của ông đã moi được tiếng hò reo từ một kẻ còn đang dao động. Điều đó như thúc giục ông tung thêm sức lực mới. Ông nâng cao giọng cho đến khi vang vọng khắp căn phòng, và bắt đầu lời kêu gọi cuối cùng cũng là lời kêu gọi phô diễn công phu nhất.
Bất ngờ, một sự thay đổi diễn ra trong cử tọa. Sự im lặng nghẹt thở vì chăm chú lắng nghe nhường chỗ cho một tiếng xôn xao trầm đục; những lời thì thầm vang lên đây đó. Người ta chuyền tay nhau một tờ báo, kèm theo những cái nhìn đầy ẩn ý. Ông không lấy làm ngạc nhiên, bởi các nghị sĩ vốn chẳng màng việc đọc báo hay viết thư ngay tại Nghị viện, nhưng ông lấy làm phiền lòng khi thấy mình đã không thể giữ chân họ thật chặt. Ông tiếp tục nói, nhưng tờ báo cứ chuyền tay nhau ấy giờ đây đã chiếm mất một nửa tâm trí ông. Ông thấy Kilshaw bước vào và giơ tờ báo ra trước mặt ngài Robert. Ngài Robert thoạt đầu từ chối, nhưng khi Kilshaw nài nỉ, ông ấy đọc và ngước lên nhìn ông — theo suy nghĩ của Medland — với một ánh mắt đượm buồn. Coxon lúc này cũng đã có một tờ báo trên tay, ngưng cắn móng tay để chăm chú dán mắt vào đó; hắn chuyền nó cho Puttock, và gã đàn ông béo phì phồng má lên vẻ ngạc nhiên thấy rõ. Ngay cả kẻ dao động từng hò reo ủng hộ ông lúc nãy cũng đang cắm cúi đọc ngấu nghiến. Chỉ có Norburn là hoàn toàn không hay biết gì. Và khi đã đọc xong, tất cả bọn họ lại nhìn ông lần nữa, không phải với ánh mắt như trước, mà dường như mang theo một vẻ tò mò kỳ lạ, nửa chế nhễ, nửa xót thương, hệt như cách người ta nhìn một kẻ hoàn toàn mù tịt về điều đang giáng họa xuống đời mình. Ông ngước nhìn lên các khán đài: tờ báo quen mặt ấy cũng ngập tràn ở đó; Chánh án Tối cao và Chủ tịch Hội đồng Lập pháp đang chụm đầu bàn tán, còn tờ báo tuột khỏi những ngón tay thon thả của phu nhân Eynesford để rồi bị Eleanor Scaife chộp lấy đầy háo hức.
"Cái gì thế?" ông sốt ruột thì thầm với Norburn; nhưng người học trò đang chìm đắm trong sự bàng hoàng chỉ lẩm bẩm vẻ ngơ ngác "Sao cơ?", và Thủ tướng không thể dừng lại để giảng giải.
Tiếp theo sau đó là điều mà ngài Robert vẫn đinh ninh là chiến tích hùng biện vĩ đại nhất mà ông từng chứng kiến. Thu hẹp lại những tâm trí đang phân tán, Medland một lần nữa dốc toàn tâm toàn ý vào bài diễn văn của mình, và chậm rãi, dần dần, dường như qua từng bước đi và từng con người, ông đã giành lại được tâm trí của thính giả. Ông đấu vật với đối thủ bằng giấy kỳ lạ ấy và đánh gục nó. Người này nối tiếp người kia buông tờ báo xuống; hành trình của nó bị chặn đứng; nó rơi xuống dưới chân hoặc lất phất bay là đà dọc các lối đi. Những cái gật đầu chấm dứt, tiếng thì thầm lắng xuống, sự xôn xao tan biến và không còn dấy lên nữa. Một lần nữa ông đã nắm thóp được họ, và được truyền cảm hứng bởi nhận thức ấy — cỗ máy kích thích mạnh mẽ nhất của nghệ thuật hùng biện — những lời cuối cùng đầy sức nóng tuôn trào từ đôi môi ông, khắc họa bức ảnh về tầm nhìn đã chi phối cuộc đời ông, về niềm hy vọng cho những ngày tháng mà ông có thể không còn thấy được.
"Hãy tin tưởng!" ông kêu lên trong nỗi khẩn cầu tha thiết, "hãy tin tưởng, và các con anh chị nhất định sẽ được nhìn thấy!"
Ông khụy người xuống ghế, và âm vang cuối cùng của giọng nói hào sảng cũng tắt hẳn. Đầu tiên là sự tĩnh lặng, rồi tiếp đó là tiếng pháo tay sấm dậy. Mọi người đứng bật dậy và vung vẩy những gì cầm trên tay, từ mũ nón, khăn tay cho đến báo chí; phụ nữ ngồi đó với ánh mắt vẫn dán chặt vào ông, hoặc khẽ thở hắt ra, ngả người ra sau và nhắm nghiền mi mắt. Ông ngồi đầu gục ngực cho đến khi tiếng hò reo lắng xuống. Không một ai đứng lên. Chủ tịch Hạ viện đảo mắt nhìn quanh một lần rồi lại lần nữa. Chẳng lẽ không một ai——? Chậm rãi, ông bắt đầu đứng lên. Chuyển động ấy lọt vào tầm mắt ngài Robert: ông ra hiệu cho Puttock, kẻ đang nặng nề chồm dậy. Puttock không phải là một diễn giả được lòng người, và thường thì việc hắn đứng lên chính là tín hiệu để phòng họp thưa người đi. Hắn bắt đầu bài diễn văn với vẻ đờ đẫn cố hữu. Không một ai nhúc nhích. Họ vẫn đang chờ đợi điều gì đó chưa dứt.
"Và giờ," Medland thì thầm với Bộ trưởng Ngân khố ngồi cạnh, "để tôi xem cái quái gì trong tờ báo chết tiệt đó."
Bộ trưởng Ngân khố đưa cho ông thứ mà ông vừa hỏi.
"Anh nên tận mắt xem lấy," ông thì thầm đáp lại.
Giọng nói đều đều của ông Puttock cứ rả rích vang lên, và xấp bản thảo ghi chú sột soạt trong tay hắn. Chẳng ai thèm nhìn hay lắng nghe hắn nói. Ánh mắt họ vẫn đổ dồn vào Medland. Thủ tướng đọc — dường như rất chậm rãi — đặt tờ báo xuống, ngước nhìn lên trần nhà trước; rồi ông đảo mắt nhìn quanh, và nhận ra tất cả những ánh mắt tập trung đều đang hướng về mình: ông mỉm cười — chỉ là một nụ cười thoáng hiện, không hơn — rồi đầu ông lại gục xuống ngực, trong khi đôi tay vô thức nghịch chiếc cúc áo.
Màn trình diễn đã hạ màn, hoặc chưa từng diễn ra, và cơn cuồng phong ùa ra cửa vốn bị kìm nén nay bắt đầu. Giờ đây họ xô đẩy nhau đến suýt ngã trong cơn vội vã tìm đến nơi mà lưỡi họ có thể thỏa sức tung hoành. Kilshaw và Perry, Bộ trưởng Ngân khố và những kẻ dao động, tất cả đều tản mát ra ngoài, và Norburn, chẳng màng điều gì ngoài việc đã quá ngán ngẩm Puttock, liền lẽo đẽo theo sau họ. Sót lại chưa đầy hai mươi người trong hội trường, và các khán đài đã trút một nửa lượng người của mình xuống phòng lớn dùng làm sảnh đợi bên ngoài. Ở đó, những câu chuyện râm ran nhanh chóng và sôi nổi. Chỉ riêng cái tên "Benyon" cũng đủ gợi nhớ cho nhiều người, bởi họ nhớ rằng đó vẫn luôn được đồn là tên thời con gái của vợ Medland. Liệu có ai còn hoài nghi nhân vật thứ hai trong bức ảnh được phơi bày một cách kỳ lạ kia là ai, hay không đoán ra mối quan hệ giữa người đàn ông mà họ vừa lắng nghe với người đàn ông đã chết? Một số ít từng biết Benyon, số đông hơn biết Gaspard, và tất cả đều biết Medland — ba nhân vật trong vở kịch đời này; nhiều người nhớ đến nhân vật thứ tư, nhân vật trung tâm, kẻ đã không đợi đến hạ màn: hiếm ai lại không dành một suy nghĩ cho cô gái rạng rỡ có gương mặt quá đỗi quen thuộc trong những bức tường này, người mà nay lại bị lôi sệt vào vòng xoáy. Cô ấy đâu rồi? một người cất tiếng hỏi. Cô đã rời đi. Bằng trực giác nhanh nhạy, ngay sau khi đọc được tin, Norburn đã chạy đến và buộc cô phải về nhà. Giờ thì anh đã quay lại sau khi đưa cô đi, và đang bước qua bước lại với hai tay sau lưng, chẳng thèm nói năng gì với bất kỳ ai giữa đám đông đang nhao nhao bàn tán.
Những kẻ dao động đứng thành một nhúm riêng biệt, thì thầm to nhỏ đầy vẻ nghiêm trọng, trong khi mọi người tự hỏi liệu tờ báo có xóa sạch những gì bài diễn văn vừa tạo ra, và liệu lời nói của Thủ tướng có giành được chiến thắng để rồi chính những hành động của ông lại phơi bày ra ánh sáng và cướp mất nó lần nữa.
Bên trong, cuộc tranh luận tiếp diễn một cách uể oải, quả thực là cuộc tranh luận tẻ nhạt nhất, trống rỗng nhất và bị phớt lờ nhiều nhất từng quyết định số phận của một Chính phủ. Những người đã được cắt cử phát biểu lần lượt bước vào, nói rồi lại bước ra; số lượng nghị sĩ tối thiểu để họp vẫn được duy trì nhưng chẳng dư dả gì. Ngài Robert bước vào và chiếm lấy chiếc ghế của mình, đối diện với Medland — kẻ vẫn ngồi im lìm suốt bao nhiêu tiếng đồng hồ. Chốc lát sau, ngài Robert viết một mẩu giấy nhắn, vò tròn lại rồi ném về phía Thủ tướng. "Một màn trình diễn xuất sắc của anh, xin bái phục," nội dung ghi như vậy, và khi Medland ngước nhìn sang để tỏ ý ghi nhận, ngài Robert mỉm cười thân thiện, khẽ gác mái đầu bạc phơ, còn Thủ tướng đáp lại ông bằng một tia sáng vui mừng trong đôi mắt sâu thẳm. Hai con người này, dẫu luôn chiến đấu với nhau, nhưng thấu hiểu đối phương và trân trọng nhau chính vì sự thấu hiểu ấy. Và khi đoạn tiểu phẩm nhỏ này kết thúc, ngài Robert đứng lên, vạch trần và đả kích từng điểm một trong bài phát biểu của Thủ tướng, châm biếm cay độc những giọng điệu hào hùng của ông và đưa ra những chỉ trích nặng ký vào các đề xuất của ông. Lúc này hội trường mới đông lên đôi chút, bởi suy cho cùng cuộc tranh luận này rất quan trọng và thời điểm bỏ phiếu đã cận kề; và khi câu hỏi được đặt ra cùng tiếng chuông reo lên, gần như một nửa viện lũ lượt kéo ra ngoài với vẻ mặt đầy đạo đức để nhập vào nửa còn lại — những kẻ vẫn đang rả rích buôn chuyện ngoài sảnh — và cùng họ quyết định câu hỏi mang tính định mệnh ấy.
Và một điều kỳ lạ nữa sắp sửa diễn ra trong phiên họp đó.
Việc Chính phủ bị đánh bại với cách biệt ba phiếu, việc chỉ có đúng một kẻ trong nhóm dao động bỏ phiếu cho đảng cũ của mình vào phút chót, điều đó không có gì là lạ; nhưng điều kỳ lạ là khi kết quả này được xướng lên và phe cánh của Medland vững vàng ngồi yên trên ghế để chờ đón màn ăn mừng chiến thắng, thì chẳng có màn ăn mừng nào diễn ra cả. Hầu như chẳng có lấy một tiếng hò reo, và chính Medland — người có vẻ như chẳng mảy may lay động trước kết quả ấy — bỗng giật mình tỉnh giấc trước sự tĩnh lặng bất thường. Nó xoáy sâu vào tim ông: trông nó tựa như một sự kính cẩn dành cho một kẻ địch đã ngã xuống. Nhưng ông vẫn đứng dậy, ngắn gọn thông báo rằng vào ngày mai, một tuyên bố về ý định của Chính phủ sẽ được đưa ra bởi chính ông — ông khựng lại một nhịp — hoặc bởi một trong các cộng sự của ông. Ông ngồi xuống lại. Phiên họp đã khép lại, và Hạ viện tuyên bố giải tán. Các nghị sĩ bắt đầu rời đi, nhưng khi Thủ tướng đứng lên, họ dạt cả sang hai bên để nhường lại một lối đi ngay giữa chính sảnh cho ông. Khi ông bước đi, một vài người chìa tay ra với ông, và một gã đàn ông chân chất cất giọng khàn đặc hô lên — gã là đại biểu xuất thân từ tầng lớp lao động — "Anh vẫn chưa gục ngã đâu, Jimmy!"
Tiếng hô ấy chạm đến tâm can ông, ông ngẩng đầu lên, mỉm cười nhìn quanh, và đoạn khẽ nâng chiếc mũ vừa đội lên khi sắp đến cửa, níu lấy cánh tay Norburn rồi bước ra khỏi Hạ viện.
Khi ngài Robert bước theo sau, ông thấy Chánh án Tối cao đang đứng đợi mình, và họ cùng nhau rảo bước rời đi. Suốt một quãng dài chẳng ai nói năng gì, nhưng cuối cùng ngài Robert càu nhàu lên tiếng,
"Tôi ước gì cái quái quỷ này đừng xảy ra. Nó làm hỏng mất chiến thắng của chúng ta."
Chánh án Tối cao gật đầu, huýt sáo vài nốt của một khúc điệu buồn bã nào đó.
"Tôi mừng vì cô ấy đã chết, tội nghiệp soul, Perry," ông nói.
"Vẫn còn cô con gái," ngài Robert đáp.
"Ừ, vẫn còn cô con gái."
Họ không nói thêm gì nữa cho đến khi gần chia tay, bỗng Chánh án Tối cao thốt lên,
"Sao cái gã chết tiệt ấy lại không chịu mang theo tấm ảnh quái quỷ của mình cơ chứ?"
"Nghe thật vô lý hết sức," ngài Robert đáp, "nhưng tôi cũng có cảm giác y hệt như vậy về nó."
"Nếu anh không phải là một quý ông thì tôi xin đầu hàng đấy, Perry," Chánh án Tối cao nói, rồi vội vã rảo bước đi, vừa đi vừa hỉ mũi.