Nero cất tiếng hát vinh danh "Lady of Cyprus", một bài thánh ca mà ông tự sáng tác cả phần lời lẫn phần nhạc. Hôm đó giọng ông rất tốt, và ông cảm thấy tiếng hát của mình thực sự mê hoặc những người có mặt. Cảm giác ấy tiếp thêm sức mạnh cho những thanh âm vang lên, khơi dậy tâm hồn chính ông đến mức chính ông cũng tưởng như mình đang xuất thần. Cuối cùng, ông tái mặt vì xúc động chân thành. Chắc chắn đây là lần đầu tiên ông không hề khao khát nhận được lời tán dương từ bất cứ ai. Ông ngồi lặng im một lúc, hai tay đặt trên cây đàn cithara, đầu cúi thấp; rồi đột ngột đứng dậy và nói:
“Ta mệt rồi và cần chút không khí. Trong lúc đó, các ngươi hãy lo lên dây đàn đi.”
Đoạn, ông dùng một chiếc khăn lụa quấn lấy cổ họng mình.
“Các ngươi hãy đi cùng ta,” ông nói, quay sang phía Petronius và Vinicius đang ngồi ở một góc đại sảnh. “Vinicius, đưa tay cho ta vịn, sức lực ta cạn rồi; còn Petronius, hãy đi nói chuyện âm nhạc với ta.”
Họ bước ra ngoài sân thượng, nơi được lát bằng đá alabaster và rắc những cánh hoa nghệ tây.
“Ở đây người ta có thể thở dễ dàng hơn,” Nero nói. “Tâm hồn ta đang trĩu nặng những cảm xúc buồn thương, mặc dù ta thấy rằng với những gì ta vừa hát thử cho ngươi nghe đây, ta hoàn toàn có thể biểu diễn trước công chúng, và sự vinh quang mà ta đạt được sẽ là thứ chưa từng có người La Mã nào giành được.”
“Ngài có thể biểu diễn ở đây, tại Rome, hay ở Achæa. Tôi ngưỡng mộ ngài bằng cả trái tim và trí tuệ mình, thưa vị thần,” Petronius đáp.
“Ta biết. Ngươi quá lười biếng để ép mình phải nịnh nọt, và ngươi chân thành như Tullius Senecio vậy, nhưng ngươi lại có kiến thức sâu rộng hơn hắn. Hãy nói cho ta biết, ngươi đánh giá thế nào về âm nhạc?”
“Khi tôi lắng nghe thơ ca, khi tôi ngắm nhìn một cỗ xe bốn ngựa do chính ngài điều khiển ở trường đấu Circus, khi tôi ngắm một bức tượng, một ngôi đền hay một bức tranh tuyệt mỹ, tôi cảm thấy mình hiểu thấu đáo những gì mình nhìn thấy, rằng lòng nhiệt thành của tôi bao hàm hết thảy những gì chúng có thể mang lại. Nhưng khi tôi lắng nghe âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc của ngài, những niềm hoan lạc và vẻ đẹp mới mẻ cứ mở ra trước mắt tôi từng khoảnh khắc. Tôi đuổi theo chúng, tôi cố gắng nắm bắt chúng; nhưng trước khi kịp thu chúng làm của riêng, thì những vẻ đẹp mới lại ào ạt ùa đến, tựa như những con sóng đại dương cứ cuộn trào từ vô tận. Chính vì thế, tôi thưa với ngài rằng âm nhạc giống như đại dương vậy. Chúng ta đứng trên bờ này mà ngắm nhìn sự xa xăm, nhưng không bao giờ thấy được bờ bên kia.”
“À, ngươi quả là kẻ có kiến thức uyên thâm!” Nero thốt lên; rồi họ cùng bước đi một lúc, chỉ nghe thấy tiếng lạo xạo nhẹ nhàng của những lá nghệ tây dưới chân họ.
“Ngươi đã diễn tả đúng ý tưởng của ta,” Nero cuối cùng nói; “vậy nên ta lại nói, như bao lần trước, rằng trong cả Rome này, ngươi là người duy nhất có thể thấu hiểu ta. Chuyện là thế đấy, cách ta nhìn nhận âm nhạc cũng giống hệt ngươi. Khi ta chơi đàn và cất tiếng hát, ta nhìn thấy những điều mà ta chưa từng biết là nó tồn tại trong vương quốc của ta hay trên thế giới này. Ta là Cæsar, và thế giới là của ta. Ta có thể làm mọi thứ. Nhưng âm nhạc mở ra trước mắt ta những vương quốc mới, những ngọn núi mới, những đại dương mới, những niềm hoan lạc mới mà trước nay ta chưa từng biết đến. Đa phần ta không thể gọi tên hay nắm bắt chúng; ta chỉ cảm nhận được chúng mà thôi. Ta cảm thấy các vị thần, ta nhìn thấy đỉnh Olympus. Một làn gió nào đó từ bên ngoài cõi trần thế thổi vào ta; ta nhìn thấy, như trong làn sương mù, những sự vĩ đại khôn lường, nhưng lại tĩnh lặng và rạng rỡ như ánh dương. Cả vũ trụ Spheros đang hòa tấu quanh ta; và ta tuyên bố với ngươi” (đến đây giọng Nero run lên vì sự kinh ngạc chân thành) “rằng ta, Cæsar và là một vị thần, trong những khoảnh khắc đó lại cảm thấy mình nhỏ bé như hạt bụi. Ngươi có tin điều này không?”
“Tôi tin. Chỉ những nghệ sĩ vĩ đại mới có khả năng cảm thấy mình nhỏ bé trước nghệ thuật.”
“Đêm nay là đêm của sự chân thành; nên ta mở lòng mình với ngươi như với một người bạn, và ta sẽ nói thêm điều này: ngươi có cho rằng ta mù quáng hay mất trí không? Ngươi có nghĩ là ta không biết người dân ở Rome viết những lời lăng mạ ta trên tường, gọi ta là kẻ sát mẫu, kẻ giết vợ, coi ta là quái vật và bạo chúa, chỉ vì Tigellinus đã xin được vài bản án tử hình chống lại kẻ thù của ta? Phải, người thân mến, họ coi ta là quái vật, và ta biết điều đó. Họ đã gán cho ta sự tàn độc đến mức đôi khi ta tự hỏi: 'Chẳng lẽ mình tàn độc thật sao?' Nhưng họ không hiểu điều này, rằng hành động của một con người có thể tàn độc trong chốc lát nhưng bản thân họ thì không. À, sẽ chẳng ai tin, và có lẽ ngay cả ngươi, người bạn thân mến, cũng sẽ không tin, rằng những lúc âm nhạc vuốt ve tâm hồn, ta cảm thấy mình lương thiện như một đứa trẻ trong nôi. Ta thề với những vì tinh tú đang tỏa sáng trên đầu chúng ta, rằng ta đang nói với ngươi lời chân thật nhất. Mọi người không biết rằng trái tim này ẩn chứa bao nhiêu lòng nhân hậu, và khi âm nhạc mở cánh cửa dẫn lối, ta mới thấy nó chứa đựng những kho báu nhường nào.”
Petronius, người không mảy may nghi ngờ rằng Nero đang nói những lời chân thành vào lúc ấy, và rằng âm nhạc có thể khơi gợi những thiên hướng cao quý hơn trong tâm hồn ông - vốn đang bị vùi lấp dưới những núi ích kỷ, trụy lạc và tội ác - bèn nói: “Mọi người nên biết về ngài như tôi đã biết; Rome chưa bao giờ có khả năng đánh giá đúng về ngài.”
Cæsar dựa nặng hơn vào cánh tay của Vinicius, như thể ông đang oằn mình dưới sức nặng của sự bất công, rồi đáp:
“Tigellinus đã nói với ta rằng trong Viện Nguyên lão, bọn chúng thì thầm vào tai nhau rằng Diodorus và Terpnos chơi đàn cithara giỏi hơn ta. Chúng thậm chí không chịu thừa nhận tài năng ấy ở ta! Nhưng hãy nói cho ta biết, ngươi là kẻ luôn trung thực, liệu chúng chơi có hay hơn, hay là ngang bằng?”
“Không hề. Ngón đàn của ngài tinh tế hơn và có sức mạnh lớn hơn. Ở ngài, người ta thấy rõ một nghệ sĩ, còn ở chúng, chỉ thấy những tay thợ lành nghề. Người nào nghe nhạc của chúng trước thì sẽ hiểu rõ hơn ngài là ai.”
“Nếu quả thực như vậy, thì cứ để chúng sống. Chúng sẽ không bao giờ tưởng tượng được ngươi đã làm phúc cho chúng nhường nào trong giây phút này đâu. Vả lại, nếu ta đã xử tử hai tên đó, ta cũng sẽ lại phải tìm người khác thay vào vị trí của chúng thôi.”
“Và người ta sẽ còn nói rằng vì yêu âm nhạc mà ngài tiêu diệt âm nhạc trên vương quốc của mình. Xin đừng bao giờ giết chết nghệ thuật vì chính nghệ thuật, thưa đấng thiêng liêng.”
“Ngươi khác Tigellinus quá!” Nero đáp. “Nhưng ngươi thấy đấy, ta là nghệ sĩ trong mọi thứ; và vì âm nhạc mở ra cho ta những không gian mà ta chưa từng dự đoán được sự tồn tại của chúng, những vùng đất mà ta không sở hữu, những niềm hoan lạc và hạnh phúc mà ta không biết đến, ta không thể sống một cuộc đời tầm thường. Âm nhạc bảo với ta rằng những điều phi thường là có thực, nên ta tìm kiếm nó với tất cả quyền năng thống trị mà các vị thần đã đặt vào tay ta. Đôi khi ta tưởng như để chạm tới những thế giới trên đỉnh Olympus đó, ta phải làm một điều gì đó mà chưa ai từng làm - ta phải vượt qua tầm vóc con người trong thiện hay ác. Ta biết người ta tuyên bố ta điên. Nhưng ta không điên, ta chỉ đang tìm kiếm mà thôi. Và nếu ta có đang phát điên, thì đó là vì sự ghê tởm và nóng lòng vì không tìm thấy. Ta đang tìm kiếm! Ngươi có hiểu ta không? Và vì thế ta muốn trở nên vĩ đại hơn người thường, vì chỉ bằng cách đó ta mới có thể trở nên vĩ đại nhất với tư cách là một nghệ sĩ.”
Đến đây ông hạ thấp giọng để Vinicius không thể nghe thấy, rồi ghé miệng vào tai Petronius mà thì thầm: “Ngươi có biết là ta ra lệnh xử tử mẹ và vợ ta chủ yếu vì ta muốn đặt trước cổng của một thế giới vô danh sự hy sinh lớn lao nhất mà con người có thể làm được không? Ta đã nghĩ rằng sau đó điều gì đó sẽ xảy ra, rằng những cánh cửa sẽ mở ra, đằng sau đó ta sẽ thấy được những thứ chưa ai biết. Dù nó có tuyệt vời hay kinh khủng, vượt quá nhận thức con người, miễn là nó vĩ đại và phi thường. Nhưng sự hy sinh đó vẫn chưa đủ. Để mở những cánh cửa thiên đàng, rõ ràng cần phải có một điều gì đó vĩ đại hơn, và cứ để điều đó diễn ra theo ý muốn của các Nữ thần Định mệnh.”
“Ngài định làm gì?”
“Ngươi sẽ thấy sớm hơn ngươi tưởng. Trong lúc này, hãy an tâm rằng có hai Nero – một là kẻ mà thiên hạ biết, một là nghệ sĩ mà chỉ mình ngươi biết, và nếu hắn có giết chóc như tử thần, hay điên cuồng như Bacchus, thì đó chỉ vì sự nhạt nhẽo và khốn cùng của cuộc sống đời thường đang bóp nghẹt hắn; ta muốn hủy diệt những thứ đó, dẫu ta có phải dùng đến lửa hay gươm giáo. Ôi, thế giới này sẽ nhạt nhẽo biết bao khi ta không còn ở đây! Chưa có ai nghi ngờ, ngay cả ngươi, rằng ta là một nghệ sĩ đến nhường nào. Nhưng chính vì điều đó mà ta đau khổ, và ta nói với ngươi một cách chân thành rằng tâm hồn ta lúc này cũng ảm đạm như những cây trắc bá đang đứng sẫm tối phía trước chúng ta kia. Thật khổ sở cho một con người khi phải cùng lúc gánh vác sức nặng của quyền lực tối cao và những tài năng tột bậc.”
“Tôi đồng cảm với ngài, thưa Cæsar; cả đất và biển cũng đồng cảm với ngài, chưa kể Vinicius, kẻ đang tôn thờ ngài trong tâm hồn mình.”
“Hắn cũng luôn thân thiết với ta,” Cæsar nói, “dù hắn phục vụ thần Mars, chứ không phải các nàng thơ.”
“Trước hết hắn phục vụ thần Aphrodite,” Petronius đáp. Và ông chợt quyết định giải quyết việc của cháu mình trong một nước cờ, đồng thời loại bỏ mọi mối nguy hiểm có thể đe dọa anh. “Nó đang yêu, giống như Troilus yêu Cressida vậy. Xin ngài, hãy cho phép nó về Rome, vì nó đang chết dần trong tay tôi. Ngài có biết rằng cô con tin người Lygia mà ngài ban cho nó đã được tìm thấy, và Vinicius, khi rời Antium, đã gửi gắm cô ta cho một kẻ tên là Linus không? Tôi đã không nhắc chuyện này với ngài, vì ngài đang bận sáng tác thánh ca, và điều đó quan trọng hơn tất thảy. Vinicius muốn cô ta làm nhân tình; nhưng khi cô ta tỏ ra đức hạnh như Lucretia, nó đã đem lòng yêu sự đức hạnh ấy, và giờ mong muốn của nó là được kết hôn với cô ta. Cô ta là con gái một vị vua, nên sẽ chẳng gây tổn hại gì cho nó; nhưng nó đúng là một gã lính thực thụ: nó thở dài, héo hon, rên rỉ, nhưng vẫn đang chờ đợi sự cho phép từ Imperator của mình.”
“Imperator không chọn vợ cho binh lính của mình. Lời cho phép của ta có ích gì cho Vinicius?”
“Tôi đã thưa với ngài, thưa ngài, rằng nó tôn thờ ngài.”
“Vậy thì hắn càng có thể yên tâm về lời cho phép. Đó là một thiếu nữ có nhan sắc, nhưng phần hông hơi hẹp. Augusta Poppæa đã phàn nàn với ta rằng cô ta đã yểm bùa đứa con của chúng ta trong khu vườn Palatine.”
“Nhưng tôi đã nói với Tigellinus rằng các vị thần không chịu tác động của bùa chú xấu xa. Ngài còn nhớ không, thưa đấng thiêng liêng, sự bối rối của hắn và câu cảm thán của ngài: 'Habet!'”
“Ta nhớ.”
Đoạn ông quay sang Vinicius: “Ngươi có yêu nàng như lời Petronius nói không?”
“Thưa ngài, con yêu nàng,” Vinicius đáp.
“Vậy thì ta ra lệnh cho ngươi ngày mai hãy lên đường về Rome và cưới nàng. Đừng xuất hiện trước mắt ta mà không có chiếc nhẫn cưới trên tay.”
“Con xin cảm ơn ngài, thưa ngài, từ tận trái tim và tâm hồn con.”
“Ôi, hạnh phúc thay khi được làm cho người khác hạnh phúc!” Nero nói. “Ước gì cả đời ta chẳng phải làm gì khác ngoài việc đó!”
“Xin ngài cho chúng con một ân huệ nữa,” Petronius nói: “hãy tuyên bố ý nguyện của ngài về vấn đề này trước mặt Augusta. Vinicius sẽ không bao giờ dám kết hôn với một người phụ nữ mà Augusta không hài lòng; ngài sẽ xóa tan định kiến của bà ấy bằng một lời nói, rằng chính ngài đã ra lệnh cho cuộc hôn nhân này.”
“Ta sẵn lòng,” Cæsar nói. “Ta chẳng thể từ chối điều gì với ngươi hay Vinicius cả.”
Ông quay về phía biệt thự, và họ theo sau. Trái tim họ tràn ngập niềm vui sướng vì thắng lợi; và Vinicius phải cố kiềm chế bản thân để không lao vào ôm chầm lấy Petronius, vì dường như giờ đây mọi nguy hiểm và chướng ngại đã được dẹp bỏ.
Trong gian giữa biệt thự, Nerva trẻ tuổi và Tullius Senecio đang tiếp chuyện Augusta. Terpnos và Diodorus đang lên dây các cây đàn cithara.
Nero bước vào, ngồi xuống chiếc ghế bành khảm mai rùa, thì thầm điều gì đó vào tai một tên nô lệ Hy Lạp đứng cạnh, rồi chờ đợi.
Tên thị đồng quay lại nhanh chóng với một chiếc hộp vàng. Nero mở hộp và lấy ra một chuỗi ngọc opal lớn.
“Đây là những viên ngọc xứng đáng với đêm nay,” ông nói.
“Ánh sáng của rạng đông đang nhảy múa trong chúng,” Poppæa đáp, đinh ninh rằng chuỗi ngọc đó là dành cho mình.
Cæsar, khi nâng lên, khi hạ xuống những viên đá hồng hào, cuối cùng nói: “Vinicius, ngươi hãy thay mặt ta trao chuỗi ngọc này cho người mà ta ra lệnh cho ngươi kết hôn, nàng thiếu nữ con gái của vị vua người Lygia.”
Ánh nhìn của Poppæa, tràn đầy giận dữ và kinh ngạc đột ngột, lướt từ Cæsar sang Vinicius. Cuối cùng, nó dừng lại ở Petronius. Nhưng ông, đang tựa một cách lơ đãng vào tay ghế, khẽ lướt tay dọc theo mặt sau cây đàn hạc như thể để khắc ghi hình dáng của nó thật vững chắc trong tâm trí.
Vinicius cảm ơn về món quà, tiến lại gần Petronius và hỏi: “Làm thế nào con có thể cảm ơn chú vì những gì chú đã làm cho con ngày hôm nay?”
“Hãy hiến tế một đôi thiên nga cho nàng Euterpe,” Petronius trả lời, “hãy ca ngợi những bài hát của Cæsar, và cười nhạo những điềm gở. Từ nay, ta tin rằng tiếng gầm của sư tử sẽ không làm gián đoạn giấc ngủ của cháu, hay của đóa ly Lygia của cháu nữa.”
“Không đâu,” Vinicius nói; “giờ đây con hoàn toàn thư thái.”
“Mong Vận mệnh ưu ái cháu! Nhưng hãy cẩn thận, vì Cæsar đang cầm lấy chiếc đàn lute lần nữa đấy. Hãy nín thở, lắng nghe, và rơi lệ đi.”
Quả thực, Cæsar đã cầm lấy cây đàn lute và ngước mắt lên. Trong đại sảnh, mọi cuộc trò chuyện đã dừng hẳn, người người lặng đi như hóa đá. Terpnos và Diodorus, những người phải đệm nhạc cho Cæsar, đều trong tư thế cảnh giác, vừa nhìn nhau vừa nhìn vào đôi môi ông, chờ đợi những thanh âm đầu tiên của bài hát.
Đúng lúc đó, một sự xáo trộn và ồn ào bắt đầu ở lối vào; và chỉ một lát sau, gã nô lệ được phóng thích của Cæsar là Phaon xuất hiện từ phía sau tấm màn. Ngay sau hắn là viên chấp chính quan Lecanius.
Nero cau mày.
“Xin tha tội, thưa Imperator thiêng liêng,” Phaon nói với giọng hổn hển, “có một vụ hỏa hoạn ở Rome! Phần lớn thành phố đang chìm trong biển lửa!”
Trước tin này, tất cả đều bật dậy khỏi ghế.
“Ôi các vị thần! Ta sẽ được nhìn thấy một thành phố bốc cháy và hoàn thành bản trường ca Troyad,” Nero nói, đặt cây đàn lute sang một bên.
Rồi ông quay sang viên chấp chính quan: “Nếu ta đi ngay bây giờ, liệu ta có thấy được ngọn lửa không?”
“Thưa ngài,” Lecanius đáp, mặt tái mét như vôi, “cả thành phố giờ là một biển lửa; khói đang làm cư dân nghẹt thở, và người ta đang ngất xỉu, hoặc tự gieo mình vào lửa vì mê sảng. Rome đang diệt vong, thưa ngài.”
Một khoảnh khắc im lặng trôi qua, rồi bị phá vỡ bởi tiếng kêu của Vinicius:
“Væ misero mihi!”
Và chàng thanh niên, vất tấm áo toga sang một bên, lao vội đi chỉ với chiếc áo tunic trên người. Nero giơ hai tay lên và thốt:
“Khốn thay cho ngươi, thành trì thiêng liêng của Priam!”
