Vinicius không nhận được lời hồi đáp cho bức thư này. Petronius không viết gì, hiển nhiên nghĩ rằng Caesar có thể hạ lệnh quay về Rome bất cứ lúc nào. Thực tế, tin tức ấy đã lan truyền khắp thành phố, khơi dậy niềm vui tột cùng trong lòng đám bình dân, những kẻ đang khao khát các cuộc đại hội thể thao cùng những phần quà là lúa mì và dầu ô-liu, vốn đã được tích trữ với số lượng lớn tại Ostia. Cuối cùng, Helius, người nô lệ được giải phóng của Nero, cũng loan báo về cuộc hồi loan trước Viện Nguyên lão. Nhưng Nero, sau khi cùng triều thần xuống tàu tại Misenum, lại thong thả quay về, ghé qua các thị trấn ven biển để nghỉ ngơi hoặc biểu diễn trong các nhà hát. Vua ta dừng chân từ mười đến hai mươi ngày ở Minturna, thậm chí còn tính quay lại Naples và chờ ở đó qua mùa đông — năm nay mùa xuân đến sớm hơn thường lệ và thời tiết rất ấm áp. Suốt khoảng thời gian ấy, Vinicius sống cảnh cửa đóng then cài trong dinh thự, hoài niệm về Lygia và tất cả những điều mới mẻ từng chiếm lĩnh tâm hồn anh, mang đến cho nó những tư tưởng cùng cảm xúc từ trước đến nay vô cùng xa lạ. Thỉnh thoảng, anh chỉ gặp một mình vị lương y Glaucus, và mỗi chuyến viếng thăm của ông đều khiến anh khôn xiết vui mừng, bởi anh có thể chuyện trò về Lygia với con người ấy. Thật ra, Glaucus không biết nàng đã tìm được chốn dung thân ở đâu, nhưng ông quả quyết rằng các trưởng lão đang bảo vệ nàng bằng sự quan tâm hết mực. Lại có lần, động lòng trước nỗi buồn của Vinicius, ông kể rằng Phê-rô từng quở trách Crispus vì đã đay nghiến Lygia về mối tình của nàng. Nghe vậy, chàng quý tộc trẻ bỗng tái mặt vì xúc động. Đã không ít lần anh nghĩ rằng Lygia không hề dửng dưng với mình, nhưng rồi anh vẫn rơi vào nỗi hoài nghi và bất định thường trực. Giờ đây, lần đầu tiên anh được nghe chính những lời xác thực cho ước vọng và niềm hy vọng của mình từ đôi môi của một người xa lạ, hơn nữa lại là một tín đồ Cơ Đốc. Trong khoảnh khắc biết ơn đầu tiên, anh chỉ muốn chạy ngay đến gặp Phê-rô. Tuy nhiên, khi hay tin vị tông đồ không có mặt ở thành phố mà đang đi truyền giáo ở vùng phụ cận, anh bèn nài nỉ Glaucus đi cùng mình đến đó, hứa sẽ dâng những món quà hậu hắc cho cộng đoàn nghèo khó. Anh cũng thấy rằng, nếu Lygia yêu anh, mọi trở ngại từ đó đều được gạt sang một bên, bởi anh đã sẵn sàng tôn vinh Đấng Christ vào bất cứ khoảnh khắc nào. Glaucus, dẫu kiên trì giục giã anh chịu phép rửa tội, vẫn không dám bảo đảm rằng anh sẽ chiếm được trái tim Lygia ngay lập tức, đồng thời nói rằng con người ta cần phải khao khát tôn giáo vì chính bản thân nó, vì tình yêu dành cho Đấng Christ chứ không phải vì những mục đích khác.
“Ta cũng phải có một tâm hồn Cơ Đốc nữa,” ông nói. Và Vinicius, dẫu mọi vật cản đều khiến anh bực dọc, cũng đã bắt đầu hiểu rằng Glaucus, với tư cách là một tín đồ Cơ Đốc, đã nói những điều lẽ ra phải nói. Anh chưa nhận thức một cách rõ ràng rằng một trong những thay đổi sâu sắc nhất trong bản chất của mình chính là việc trước đây anh chỉ đo đếm con người và sự vật bằng sự ích kỷ của bản thân, nhưng giờ đây anh đang dần làm quen với ý nghĩ rằng những đôi mắt khác có thể nhìn nhận khác đi, những trái tim khác có thể cảm nhận khác đi, và công lý không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lợi ích cá nhân.
Anh thường mong được gặp Phao-lô thành Tarsus — người có những bài giảng vừa khiến anh tò mò lại vừa làm tâm trí anh xao động. Anh tự sắp xếp trong đầu những luận điểm để đánh đổ giáo lý của ông, anh chống lại ông trong suy nghĩ; thế nhưng anh vẫn muốn được gặp và lắng nghe ông. Dù vậy, Phao-lô đã đi Aricium, và vì các chuyến viếng thăm của Glaucus thưa dần, Vinicius chìm trong sự cô độc tuyệt đối. Anh lại bắt đầu lang thang qua những con hẻm phía sau giáp ranh Subura và những lối đi hẹp ở khu Trans-Tiber, với hy vọng dù chỉ từ xa được nhìn thấy Lygia. Khi ngay cả niềm hy vọng ấy cũng vụt tắt, sự mệt mỏi và nỗi thiếu kiên nhẫn bắt đầu dâng trào trong lòng anh. Cuối cùng, thời điểm mà bản tính cũ của anh trỗi dậy mạnh mẽ đã đến, tựa như đợt sóng cuồn cuộn xô vào bờ rồi lại rút đi. Anh thấy mình thật ngu ngốc một cách vô ích, rằng anh đã nhồi nhét vào đầu những thứ chỉ mang lại nỗi buồn, rằng anh nên đón nhận từ cuộc đời những gì nó ban tặng. Anh quyết định quên đi Lygia, hoặc ít nhất là tìm kiếm lạc thú và những niềm vui trần thế tách rời khỏi nàng. Anh cảm thấy thử thách này dẫu sao cũng là lần cuối cùng, và anh lao vào nó với toàn bộ năng lượng mù quáng của bản năng vốn có ở anh. Bản thân cuộc sống dường như đang thúc giục anh đi theo con đường đó.
ĐƯỜNG APPIAN. Tranh của G. Boulanger.
Thành phố vốn dĩ uể oải và thưa vớt vì mùa đông, nay bắt đầu hồi sinh với niềm hy vọng về sự giáng lâm cận kề của Caesar. Một cuộc đón tiếp long trọng đang chờ đón ngài. Trong khi đó, mùa xuân đã đến; lớp tuyết trên các đồi Alban đã tan biến dưới hơi thở của những cơn gió từ châu Phi. Những khoảng cỏ xanh trong các khu vườn ngập tràn hoa violet. Các Diễn đàn và Quảng trường Mars ngập tràn người dân được sưởi ấm bởi ánh nắng ngày càng gay gắt. Dọc theo đường Appian, nơi dạo chơi quen thuộc ngoài ngoại ô thành phố, dòng người với những cỗ xe ngựa trang hoàng lộng lẫy bắt đầu nhộn nhịp. Những chuyến dã ngoại đến các đồi Alban được tổ chức. Các thiếu nữ, với cái cớ tế lễ Juno ở Lanuvium hoặc Diana ở Aricium, rời khỏi nhà để tìm kiếm những cuộc phiêu lưu, hội hè, những cuộc gặp gỡ và lạc thú ngoài cửa ngõ thành phố. Nơi đây, một ngày nọ, giữa những cỗ xe vương giả, Vinicius nhìn thấy chiếc xe lộng lẫy của Chrysothemis, dẫn đầu bởi hai con chó Molossos; xung quanh xe là một đám đông thanh niên cùng các vị nguyên lão lớn tuổi vì trách nhiệm mà phải lưu lại thành phố. Tự mình điều khiển bốn con ngựa nhỏ xứ Corsica, Chrysothemis rải những nụ cười khắp chốn cùng những cái quất nhẹ bằng roi vàng; nhưng khi nhìn thấy Vinicius, nàng liền kìm cương ngựa, kéo anh lên xe và đưa đến một buổi yến tiệc tại nhà mình kéo dài suốt đêm. Tại bữa tiệc đó, Vinicius uống nhiều đến mức chẳng nhớ nổi ai đã đưa mình về nhà; tuy nhiên, anh vẫn nhớ rằng khi Chrysothemis nhắc đến Lygia, anh đã vô cùng phật ý, và trong cơn say, anh đã trút cả một vò rượu Falernian lên đầu nàng. Khi nghĩ lại chuyện này lúc đã tỉnh táo, anh càng tức giận hơn. Nhưng chỉ một ngày sau, Chrysothemis, rõ ràng đã quên béng sự tổn thương ấy, liền ghé thăm nhà anh và đưa anh ra đường Appian lần thứ hai. Sau đó, nàng ăn tối tại nhà anh và thú nhận rằng không chỉ Petronius mà ngay cả nghệ sĩ chơi đàn lia của hắn cũng đã khiến nàng chán ngấy từ lâu, và rằng trái tim nàng giờ đây đã hoàn toàn tự do. Họ xuất hiện bên nhau suốt một tuần, nhưng mối quan hệ ấy chẳng hứa hẹn sự bền lâu. Dẫu vậy, sau sự cố rượu Falernian, cái tên Lygia không bao giờ được nhắc tới nữa, nhưng Vinicius vẫn không tài nào dứt ra khỏi những suy nghĩ về nàng. Anh luôn có cảm giác đôi mắt nàng đang nhìn vào gương mặt mình, và cảm giác ấy phủ lấp lên anh, tựa hồ như nỗi sợ hãi. Anh chịu đựng, và không thể thoát khỏi ý nghĩ rằng mình đang làm Lygia buồn phiền, hay sự hối tiếc mà ý nghĩ ấy khơi dậy trong lòng. Sau cơn ghen tuông đầu tiên mà Chrysothemis gây ra vì hai thiếu nữ người Syria mà anh mua về, anh đã ruồng rẫy nàng một cách thô lỗ. Sự thật là anh không lập tức từ bỏ những cuộc vui chơi và phóng đãng, nhưng anh đắm chìm vào chúng như một cách để chọc tức Lygia thì đúng hơn. Cuối cùng, anh nhận ra rằng hình bóng nàng không hề rời bỏ anh lấy một khoảnh khắc; rằng nàng chính là cội nguồn duy nhất cho những hành vi tội lỗi cũng như thiện lương của anh; và rằng thực ra chẳng có gì trên thế giới này bận tâm anh ngoài nàng. Sự chán ghét, rồi đến mệt mỏi, chế ngự lấy anh. Lạc thú đã trở nên ghê tởm và chỉ để lại những lời dằn vặt. Anh cảm thấy mình thật khốn khổ, và cảm giác cuối cùng này lấp đầy anh bằng sự kinh ngạc vô bờ, bởi trước đây anh từng công nhận mọi thứ làm mình hài lòng đều là tốt đẹp. Cuối cùng, anh đánh mất sự tự do, niềm tự tin vào bản thân, và rơi vào trạng thái đờ đẫn hoàn toàn, đến nỗi ngay cả tin tức về sự trở về của Caesar cũng không thể lay chuyển nổi anh. Không gì có thể chạm đến anh, và anh đã không sang thăm Petronius cho đến khi vị này sai người mang lời mời cùng chiếc kiệu đến đón.
Khi gặp lại người cậu, dù được chào đón niềm nở, anh vẫn miễn cưỡng trả lời những câu hỏi; thế nhưng những cảm xúc và suy nghĩ bị kìm nén bấy lâu cuối cùng cũng bùng nổ, tuôn trào từ cửa miệng anh thành một dòng thác từ ngữ. Thêm một lần nữa, anh kể tường tận câu chuyện tìm kiếm Lygia, cuộc sống của anh giữa những người Cơ Đốc, mọi điều anh từng nghe và thấy nơi ấy, mọi thứ đã lướt qua tâm trí và trái tim anh; và cuối cùng, anh phàn nàn rằng mình đã rơi vào một chốn hỗn mang, nơi sự điềm tĩnh cùng khả năng phân biệt và phán đoán đều tan biến. Anh nói chẳng gì hấp dẫn anh nổi, chẳng gì làm anh vừa ý; anh không biết phải bấu víu vào đâu, hay phải hành động thế nào. Anh sẵn sàng tôn vinh nhưng cũng sẵn sàng ngược đãi Đấng Christ; anh hiểu được tầm vóc cao cả trong giáo lý của Ngài, nhưng anh cũng cảm thấy một sự chối từ mãnh liệt khôn thể cưỡng lại được. Anh hiểu rằng, dẫu có chiếm được Lygia đi nữa, anh cũng không hoàn toàn sở hữu nàng, bởi anh sẽ phải chia sẻ nàng với Đấng Christ. Cuối cùng, anh đang sống mà như thể không sống — không hy vọng, không ngày mai, không niềm tin vào hạnh phúc; xung quanh anh là bóng tối nơi anh đang quờ quạng tìm lối thoát mà chẳng tài nào thấy nổi.
Trong suốt câu chuyện kể ấy, Petronius ngắm nhìn gương mặt đã đổi thay của cháu mình, ngắm đôi bàn tay trong lúc nói cứ khua khoắn một cách kỳ lạ, như thể đang thực sự dò dẫm con đường trong đêm tối, và ông trầm ngâm suy nghĩ. Bỗng nhiên, ông đứng dậy, tiến đến bên Vinicius, dùng những ngón tay nắm lấy lọn tóc trên vành tai cậu.
“Ngươi có biết không,” ông hỏi, “rằng trên thái dương ngươi đã có những sợi tóc bạc rồi đấy?”
“Có lẽ vậy,” Vinicius đáp; “tôi cũng chẳng lấy làm lạ nếu toàn bộ tóc tôi trắng phau lên sớm thôi.”
Một khoảng lặng trôi qua. Petronius là một người từng trải, và không chỉ một lần ông suy ngẫm về tâm hồn con người cùng cuộc sống. Nhìn chung, cuộc đời trong xã hội mà cả hai đang sống có thể hạnh phúc hoặc bất hạnh ở vẻ bề ngoài, nhưng thẳm sâu bên trong lại rất bình yên. Tựa như một tia sét hay trận động đền có thể quật đổ một ngôi đền, tai họa cũng có thể nghiền nát một cuộc đời. Tuy nhiên, tự thân nó vẫn được tạo nên từ những đường nét giản đơn và hòa hợp, không chút phức tạp. Nhưng có một điều gì đó khác biệt trong lời nói của Vinicius, và đây là lần đầu tiên Petronius đứng trước một loạt những nút thắt tinh thần mà cho đến nay chưa ai gỡ nổi. Ông đủ lý trí để cảm nhận tầm quan trọng của chúng, nhưng với sự nhạy bén của mình, ông lại chẳng thể trả lời những câu hỏi được đặt ra. Sau một hồi lâu im lặng, cuối cùng ông cất lời,—
“Đây chắc hẳn là bùa chú rồi.”
“Tôi cũng từng nghĩ thế,” Vinicius đáp; “hơn một lần tôi có cảm giác rằng chúng ta đã bị bỏ bùa, cả hai chúng ta cơ hội.”
“Và nếu như ngươi,” Petronius nói, “thử đến gặp các tư tế của thần Serapis chẳng hạn? Trong số họ, cũng như các tư tế nói chung, không nghi ngờ gì khi có rất nhiều kẻ bịp bợm; nhưng vẫn có những người đã chạm đến những bí mật kỳ diệu.”
Tuy nhiên, ông nói điều này không một chút xác tín và với giọng điệu ngập ngừng, bởi chính bản thân ông cảm thấy lời khuyên ấy thật sáo rỗng và thậm chí nực cười biết bao khi phát ra từ cửa miệng mình.
Vinicius xoa trán, rồi nói: “Bùa chú ư! Tôi từng thấy những kẻ phù thủy dùng đến các thế lực vô danh và mờ ám vì lợi ích cá nhân; tôi từng thấy những kẻ lợi dụng chúng để hãm hại kẻ thù. Nhưng những người Cơ Đốc này sống trong cảnh nghèo khó, tha thứ cho kẻ thù, rao giảng sự phục tùng, đức hạnh và lòng thương xót; họ có thể thu lại lợi lộc gì từ bùa chú, và tại sao họ phải dùng đến chúng chứ?”
Petronius tức giận vì sự sắc sảo của mình chẳng tìm ra nổi câu đáp; nhưng không muốn thừa nhận điều đó, ông đành nói để đưa ra một câu trả lời mang tính chữa cháy,—“Đó là một giáo phái mới.” Chốc lát sau, ông nói thêm: “Nhưng thề có vị thần ngự trị trong những lùm cây Paphos, mọi thứ ấy thật hủy hoại cuộc đời làm sao! Ngươi sẽ ngưỡng mộ sự tốt lành và đức hạnh của những con người đó; nhưng ta bảo ngươi rằng họ là những kẻ tồi tệ, bởi họ là kẻ thù của sự sống, hệt như bệnh tật và chính cái chết vậy. Ở hoàn cảnh hiện tại, chúng ta đã có quá đủ những kẻ thù ấy rồi; ta chẳng cần thêm mấy kẻ Cơ Đốc nữa đâu. Cứ thử đếm mà xem: bệnh tật, Caesar, Tigellinus, thơ ca của Caesar, những kẻ đóng giày cai trị hậu duệ của dòng giống Quirites cổ đại, những tên nô lệ được giải phóng ngồi trong Viện Nguyên lão. Thề có thần Castor! Thế là quá đủ rồi. Đó là một giáo phái hủy diệt và ghê tởm. Ngươi đã thử rũ bỏ nỗi buồn này và tận dụng dăm chút cuộc đời chưa?”
“Tôi đã thử,” Vinicius đáp.
“À, kẻ phản bội!” Petronius cười lớn; “tin tức lan truyền qua miệng lũ nô lệ mới nhanh làm sao; ngươi đã dụ dỗ Chrysothemis của ta rồi đấy!”
Vinicius phẩy tay đầy chán ghét.
“Dù sao thì ta cũng cảm ơn ngươi,” Petronius nói. “Ta sẽ gửi cho nàng một đôi giày thêu ngọc trai. Theo ngôn ngữ của một kẻ si tình như ta, điều đó có nghĩa là: ‘Hãy xéo đi.’ Ta mang ơn ngươi gấp đôi — thứ nhất, ngươi đã không nhận Eunice; thứ hai, ngươi đã giải thoát ta khỏi Chrysothemis. Hãy nghe ta này! Ngươi đang đứng trước một kẻ thức dậy từ sớm, tắm táp, yến tiệc, chiếm đoạt Chrysothemis, viết những bài châm biếm, thậm chí đôi khi đan cài văn xuôi với thơ ca, nhưng lại chán ngấy chẳng kém gì Caesar, và thường xuyên bất lực trong việc tự giải thoát khỏi những suy nghĩ ảm đạm. Và ngươi có biết tại sao lại thế không? Đó là bởi ta cứ tìm kiếm ở chốn xa xôi những thứ vốn ở ngay gần. Một người phụ nữ đẹp luôn đáng giá từng xu vàng; nhưng nếu nàng lại còn biết yêu nữa, thì nàng hoàn toàn vô giá. Mẫu người như thế ngươi có dùng cả gia tài của Verres cũng chẳng mua nổi. Giờ ta tự nhủ thế này: Ta sẽ lấp đầy cuộc đời mình bằng hạnh phúc, tựa như chiếc cốc chứa đầy loại rượu hảo hạng nhất mà mặt đất từng sản sinh, và ta sẽ uống cho đến khi bàn tay tê liệt và đôi môi tái ngợm. Chuyện gì sẽ xảy ra, ta chẳng thèm bận tâm; và đó là thứ triết lý tối tân của ta.”
“Ông vẫn luôn lớn tiếng rao giảng điều đó; chẳng có gì mới mẻ cả.”
“Lần này có thực chất, thứ vốn trước đây còn thiếu.”
Nói đoạn, hắn cất tiếng gọi Eunice. Nàng bước vào trong bộ xiêm y trắng muốt — không còn là cô nô lệ thuở nào, mà tựa như một nữ thần của tình yêu và hạnh phúc.
Petronius dang rộng vòng tay về phía nàng và cất lời: “Lại đây.”
Nghe vậy, nàng chạy sà tới, ngồi lên đùi hắn, vòng tay ôm lấy cổ hắn và tựa đầu vào lồng ngực hắn. Vinicius nhìn thấy sắc hồng hào bắt đầu phủ lên đôi má nàng, thấy đôi mắt nàng dần tan chảy trong làn sương mờ ảo. Họ tạo nên một bức tranh tuyệt mỹ về tình yêu và hạnh phúc. Petronius với tay lấy chiếc bình dẹt đặt ở một bên bàn, vốc một nắm hoa violet phủ lên đầu, ngực và tà áo Eunice; đoạn hắn kéo chiếc áo tunic trễ xuống khỏi đôi vai nàng và bảo:
“Hạnh phúc thay kẻ nào, giống như ta, tìm thấy tình yêu gói gọn trong một vóc dáng nhường này! Thỉnh thoảng ta cứ ngỡ chúng ta là một đôi thần thánh. Ngươi tự nhìn xem! Liệu Praxiteles, hay Miron, hay Skopas, hoặc thậm chí Lysias, có tạo nên được những đường nét kỳ diệu hơn thế chăng? Hay trên xứ Paros hay Pentelicus có loại đá cẩm thạch nào như thế này — ấm áp, hồng hào và đong đầy tình yêu chăng? Có những kẻ chỉ biết hôn lên vành những chiếc bình, nhưng ta thích tìm kiếm lạc thú ở nơi ta thực sự có thể chạm đến nó.”
Hắn bắt đầu ru đôi môi mình dọc theo bờ vai và cổ nàng. Nàng rùng mình tê dại; đôi mắt lúc nhắm lại, lúc mở ra với vẻ đê mê khôn tả. Một lúc sau, Petronius ngẩng chiếc đầu kiều diễm của nàng lên, quay sang Vinicius và nói: “Nhưng giờ ngươi thử nghĩ mà xem, những kẻ Cơ Đốc u ám của ngươi thì bõ bèn gì so với điều này? Và nếu ngươi không hiểu được sự khác biệt ấy, cứ xéo về với chúng đi. Nhưng cảnh tượng này sẽ chữa lành cho ngươi.”
Vinicius phập phồng cánh mũi, hít lấy hương hoa violet lan tỏa khắp căn phòng, và mặt hắn tái đi; bởi hắn nghĩ rằng nếu mình có thể rà đôi môi dọc theo bờ vai Lygia theo cách ấy, thì đó sẽ là một thứ lạc thú báng bổ vĩ đại đến mức dẫu thế giới có tan thành mây khói ngay sau đó cũng chẳng hề gì! Nhưng vốn đã quen với việc nhanh chóng nhận thức những chuyển biến diễn ra trong tâm trí, hắn chợt nhận ra rằng vào khoảnh khắc ấy, hắn đang nghĩ về Lygia, và chỉ duy nhất một mình nàng mà thôi.
“Eunice,” Petronius nói, “hỡi nữ thần của ta, hãy ra lệnh chuẩn bị vòng hoa cho đầu chúng ta và một bữa yến tiệc đi nào.”
Khi nàng bước ra ngoài, hắn quay sang Vinicius.
“Ta ngỏ ý muốn trả lại tự do cho nàng, nhưng ngươi có biết nàng đáp lại thế nào không? — ‘Em thà làm nô lệ của chàng còn hơn làm vợ Caesar!’ Và nàng nhất quyết không chịu. Thế rồi ta cứ tự ý giải phóng cho nàng mà chẳng cần nàng hay biết. Viên pháp quan đã giúp ta khi không bắt nàng phải trình diện. Nhưng nàng không hề biết mình đã được tự do, cũng như không biết rằng dinh thự này cùng toàn bộ châu báu của ta, ngoại trừ số ngọc quý, sẽ thuộc về nàng trong trường hợp ta qua đời.” Hắn đứng dậy, đi bách bộ quanh phòng và nói: “Tình yêu thay đổi con người ta, kẻ ít người nhiều, nhưng nó đã thay đổi cả ta nữa đấy. Xưa kia ta thích hương hoa cúc; nhưng vì Eunice thích violet hơn, ta đâm ra chuộng chúng trên mọi loài hoa khác, và từ khi mùa xuân đến, chúng ta chỉ thở bằng hương hoa violet mà thôi.”
Đến đây, hắn dừng lại trước mặt Vinicius và gặng hỏi: “Còn ngươi, bộ ngươi vẫn chung thủy với hương nard lắm sao?”
“Xin ông buông tha cho tôi!” chàng thanh niên đáp.
“Ta muốn ngươi nhìn thấy Eunice, và ta nhắc đến nàng với ngươi, bởi có lẽ chính ngươi cũng đang tìm kiếm ở chốn xa xôi thứ vốn ở ngay gần. Biết đâu quanh quẩn đâu đó trong những căn phòng của lũ nô lệ, cũng có một trái tim chân thành và giản dị đang đập vì ngươi. Hãy dùng thứ thuốc bá dược ấy mà xoa dịu những vết thương của mình đi. Ngươi bảo Lygia yêu ngươi ư? Có lẽ vậy. Nhưng đó là thứ tình yêu gì mà lại chịu buông xuôi? Chẳng lẽ ý nghĩa của nó không phải là — có một thế lực khác còn mạnh mẽ hơn cả tình yêu của nàng sao? Không, bạn tôi ơi, Lygia không phải là Eunice.”
“Tất cả chỉ là một nỗi thống khổ thuần túy,” Vinicius đáp. “Tôi đã nhìn thấy ông hôn vai Eunice, và lúc ấy tôi nghĩ rằng nếu Lygia chịu bộc lộ bờ vai nàng trước mặt tôi, tôi sẽ mặc kệ mặt đất có sụt dưới chân chúng ta ngay khoảnh khắc tiếp theo. Nhưng ngay tại ý nghĩ về một hành động như thế, một nỗi sợ hãi mơ hồ lại bủa vây lấy tôi, tựa hồ như thể tôi vừa xúc phạm một trinh nữ vesta hay muốn vấy bẩn một vị thần linh. Lygia không phải là Eunice, nhưng tôi hiểu sự khác biệt ấy theo một cách không giống ông. Tình yêu đã thay đổi khứu giác của ông, và ông chuộng hoa violet hơn hoa cúc; nhưng nó đã thay đổi tâm hồn tôi: thế nên, bất chấp sự khốn khổ và khao khát trong tôi, tôi vẫn thà để Lygia được là chính nàng còn hơn bắt nàng phải giống những người khác.”
“Trong trường hợp đó thì chẳng có sự bất công nào đối với ngươi cả. Nhưng ta chẳng hiểu nổi cái lập trường ấy.”
“Phải, phải!” Vinicius đáp lại một cách số sắng. “Chúng ta chẳng còn hiểu nhau nổi nữa rồi.”
Một khoảnh khắc thinh lặng nữa lại trôi qua.
“Cầu cho Âm phủ nuốt chửng lũ Cơ Đốc của ngươi đi!” Petronius thốt lên. “Chúng đã nhồi nhét vào đầu ngươi sự bất an và tiêu diệt cảm quan về cuộc sống của ngươi. Cầu cho Âm phủ thiêu rụi chúng! Ngươi đã lầm khi nghĩ rằng tôn giáo của chúng là tốt đẹp, bởi điều tốt đẹp là thứ mang lại cho con người hạnh phúc, cụ thể là cái đẹp, tình yêu, quyền lực; thế nhưng những thứ đó lại bị chúng gọi là sự phù phiếm. Ngươi đã lầm khi cho rằng họ là những kẻ công chính; bởi nếu chúng ta lấy ân báo oán, thế thì chúng ta lấy gì để báo ơn? Và hơn thế nữa, nếu chúng ta đối xử như nhau với cả hai điều đó, cớ sao con người ta cứ phải làm người tốt làm gì?”
“Không, món quà trả công không giống nhau; nhưng theo giáo lý của họ, nó khởi đầu ở một thế giới tương lai không có điểm dừng.”
“Ta không bàn đến vấn đề đó, bởi chúng ta sẽ đợi xem liệu có thể nhìn thấy bất cứ thứ gì khi không có mắt hay không. Trong khi đó, họ chỉ là những kẻ vô tích sự mà thôi. Ursus từng bóp cổ Croton bởi hắn có những thớ thịt bằng đồng; nhưng lũ người này chỉ là những kẻ ủ rũ, và tương lai không thể thuộc về những kẻ ủ rũ được.”
“Đối với họ, cuộc sống bắt đầu từ cái chết.”
“Điều đó cũng giống như việc thốt lên rằng, ‘Ban ngày bắt đầu từ màn đêm.’ Ngươi có ý định bắt cóc Lygia không?”
“Không, tôi không thể lấy oán báo ơn nàng, và tôi đã thề sẽ không làm thế.”
“Ngươi có định đón nhận tôn giáo của Đấng Christ không?”
“Tôi muốn thế, nhưng bản chất tôi không thể chịu đựng nổi.”
“Nhưng liệu ngươi có tài nào quên được Lygia không?”
“Không.”
“Vậy thì hãy đi du lịch đi.”
Đúng lúc đó, đám nô lệ thông báo bữa yến tiệc đã dọn xong; nhưng Petronius, kẻ cảm thấy mình vừa nghĩ ra một diệu kế, liền nói trên đường hướng về phòng ăn triclinium,—“Ngươi đã cưỡi ngựa qua một phần thế giới, nhưng chỉ như một tên lính vội vã chạy về đích đến của mình mà chẳng thèm dừng chân dọc đường. Hãy cùng chúng ta đến Achaea đi. Caesar vẫn chưa từ bỏ chuyến hành trình đâu. Ngài sẽ dừng chân ở mọi nơi trên đường đi, ca hát, nhận những chiếc vương miện, cướp bóc các đền thờ và trở về Ý như một vị tướng khải hoàn. Chuyến đi ấy sẽ phảng phất giống một cuộc hành trình của Bacchus và Apollo hợp làm một. Các Augustian, nam lẫn nữ, cùng hàng ngàn nghệ sĩ cờ-rê. Thề có thần Castor! Cảnh tượng ấy rất đáng để chiêm ngưỡng, bởi từ trước đến nay thế giới chưa từng chứng kiến điều gì tương tự!”
Nói đoạn, hắn ngả người lên chiếc ghế dài trước bàn, sát bên Eunice; và khi lũ nô lệ đặt vòng hoa hải quỳ lên đầu hắn, hắn tiếp tục,—“Ngươi từng thấy gì trong thời gian phục vụ dưới quyền Corbulo? Chẳng có gì sất. Ngươi đã tận mắt khám phá các đền thờ Hy Lạp chưa, như ta đây — kẻ đã dành hơn hai năm trời ròng rã đi từ tay hướng dẫn viên này sang tay hướng dẫn viên khác? Ngươi đã đến Rhodes để ngắm nhìn dấu tích của bức tượng khổng lồ Colossus chưa? Ngươi đã tận mắt thấy ở Panopeus, xứ Phocis, lớp bùn mà Prometheus dùng để nặn ra con người chưa? Hay ở Sparta là những quả trứng do Leda sinh ra? Hoặc ở Athens là bộ giáp Sarmatian nổi tiếng làm từ móng ngựa? Hay ở Euboea là con thuyền của Agamemnon? Hay chiếc cúp lấy bầu ngực trái của Helen làm khuôn mẫu? Ngươi đã thấy Alexandria, Memphis, các Kim tự tháp, hay những sợi tóc mà Isis từng bứt khỏi đầu vì tiếc thương Osiris chưa? Ngươi đã nghe thấy tiếng thán của Memnon chưa? Thế giới rộng lớn lắm; mọi thứ đâu chỉ kết thúc ở khu Trans-Tiber! Ta sẽ tháp tùng Caesar, và khi ngài trở về, ta sẽ rời bỏ ngài để đi Cyprus; bởi đó là ước nguyện của vị nữ thần tóc vàng này là chúng ta sẽ cùng dâng chim bồ câu cho vị thần ở Paphos, và ngươi phải biết rằng bất cứ điều gì nàng muốn đều sẽ phải xảy ra.”
“Em là nô lệ của chàng,” Eunice nói.
Hắn tựa chiếc đầu đội vòng hoa lên ngực nàng và mỉm cười nói,—“Thế thì ta lại là nô lệ của một nữ nô lệ. Ta ngưỡng mộ nàng, hỡi nữ thần, từ gót chân cho đến đỉnh đầu!”
Rồi hắn quay sang Vinicius: “Hãy cùng chúng ta đến Cyprus đi. Nhưng trước tiên hãy nhớ rằng ngươi phải diện kiến Caesar. Thật tệ là ngươi vẫn chưa đến gặp ngài; Tigellinus sẵn sàng lợi dụng điều này để hạ bấy ngươi đấy. Thật ra hắn chẳng có mối thù cá nhân gì với ngươi; nhưng hắn không thể ưa nổi ngươi, dẫu chỉ vì ngươi là con trai của chị ta. Chúng ta sẽ bảo rằng ngươi bị bệnh. Ngươi phải suy nghĩ kỹ xem mình sẽ đáp lại thế nào nếu ngài hỏi về Lygia. Tốt nhất là hãy xua tay và nói rằng nàng ở bên ngươi cho đến khi ngươi cảm thấy chán ngấy. Ngài sẽ hiểu điều đó. Cũng hãy nói với ngài rằng bệnh tật đã giữ chân ngươi ở nhà; rằng cơn sốt của ngươi càng trầm trọng hơn vì nỗi thất vọng khi không thể đến Naples để thưởng thức giọng ca của ngài; rằng ngươi chỉ bình phục nhờ niềm hy vọng được nghe ngài hát mà thôi. Đừng sợ nói quá lên. Tigellinus hứa hẹn sẽ bịa đặt không chỉ một điều gì đó to tát cho Caesar, mà là một thứ vô cùng khủng khiếp. Ta sợ rằng hắn sẽ ngầm chơi kham ta; ta cũng sợ cả tính khí của ngươi nữa đấy.”
“Ngươi có biết không,” Vinicius nói, “rằng có những người chẳng hề sợ hãi Caesar, và họ sống điềm tĩnh như thể ngài ta hoàn toàn không tồn tại vậy?”
“Ta biết người mà ngươi đang nghĩ tới — những tín đồ Cơ Đốc.”
“Phải; chỉ có họ mà thôi. Nhưng cuộc đời chúng ta — nó là gì nếu không phải là sự kinh hoàng không dứt?”
“Đừng có nhắc đến lũ Cơ Đốc của ngươi nữa. Họ không sợ Caesar, bởi có lẽ ngài còn chưa từng nghe đến tên họ; và dù thế nào đi nữa, ngài hoàn toàn không biết gì về họ, họ đối với ngài cũng vô tích sự chẳng khác nào những chiếc lá khô héo. Nhưng ta bảo ngươi rằng họ chỉ là những kẻ vô dụng. Chính ngươi cũng cảm nhận được điều đó; nếu bản chất của ngươi kháng cự lại giáo lý của họ, thì ấy chính là vì ngươi cảm nhận được sự bất tài của họ. Ngươi là con người được nặn từ thứ đất sét khác; thế nên đừng tự làm phiền bản thân hay làm phiền ta vì bọn họ nữa. Chúng ta sẽ có thể sống và chết, còn điều gì hơn thế mà họ có thể làm được thì vẫn là một ẩn số.”
