Mùa xuân năm thứ hai, người mẹ của nhà họ Tưởng đã qua đời. Mười năm cuối đời, cụ sống một cách lặng lẽ không tiếng tăm. Cụ cô độc sống trong căn phòng cũ kỹ phía sau nhà của Tưởng Thục Trân, nửa năm không bước chân ra khỏi cửa, vì sự suy sụp của sinh mệnh mà từ bỏ mọi sở thích, những sở thích đó là: đánh bài, ăn vặt, mắng người, đập phá đồ đạc. Cụ cô độc ngồi trong căn phòng chất đầy bánh kẹo do các con gái gửi đến, suốt cả mùa đông ôm ống hút thuốc lá sợi, với biểu cảm yếu ớt nhưng đáng sợ nhìn những đứa trẻ chạy đến trước cửa phòng mình - lũ trẻ cảm thấy cụ rất đáng sợ. Thế rồi vào mùa xuân, cụ ngã giường, qua đời.

Vào tháng bảy, Tưởng Thục Hoa bệnh nặng. Uông Trác Luân nửa tháng không đến Bộ Hải quân, ở nhà chăm sóc Tưởng Thục Hoa, đồng thời chiếu cố các con. Đầu tháng bảy, người trong bộ có điều tiếng về anh, anh chuẩn bị từ chức, nhưng sau khi sắp xếp lại tài sản ít ỏi còn lại của mình, anh đã nhẫn nhịn cho qua. Uông Trác Luân, chẳng vì duyên cớ gì, lại không biết quản lý tài sản, hơn nữa vợ chồng họ đều vì theo đuổi hạnh phúc trong tâm hồn mà đã dồn quá nhiều tình cảm cho thế giới này, cho nên chỉ mới bốn năm, họ đã tiêu sạch tất cả những gì Tưởng Tiệp Tam vận chuyển từ Tô Châu đến cho họ. Ban đầu họ chia cho Tưởng Tú Cúc, lại bỏ tiền thưa kiện, sau đó họ chia cho người dì ở Trấn Giang cùng những đứa con đáng thương của dì ấy; cuối cùng, họ chia cho tất cả những kẻ ca ngợi họ, chia cho Tưởng Thục Trân, Tưởng Thục Viên, và Thẩm Lệ Anh. Đến năm 1937, sau tang lễ của người mẹ già, ai nấy đều kêu nghèo. Vợ chồng Uông Trác Luân rơi vào cảnh bần cùng. Nhưng cho đến khi Uông Trác Luân chuẩn bị từ chức, sắp xếp lại việc nhà, họ mới phát hiện ra hoàn cảnh thực sự của mình. Bây giờ là nếu Uông Trác Luân không làm việc, họ sẽ không thể sinh sống nổi. Hơn nữa cho dù có đi làm, họ cũng phải tiết kiệm nghiêm ngặt, bởi vì sự ra đời của đứa trẻ đã làm tăng thêm gánh nặng, và tiền thuốc men của Tưởng Thục Hoa đã ngốn đi phần lớn tiền lương.

Khi Tưởng Thục Hoa bệnh nặng, Uông Trác Luân đã làm một việc mà suốt mười năm qua anh chưa từng làm: cất lời vay tiền Tưởng Thục Viên.

Tưởng Thục Hoa, suốt một năm qua phải chịu đựng sự hành hạ của căn bệnh ngày càng nặng thêm, lại vừa phải chịu đựng sự giày vò lớn hơn trong tâm hồn. Cô cảm thấy mình cô độc không nơi nương tựa, cảm thấy Uông Trác Luân không hiểu mình, mặc dù anh tôn trọng cô chừng ấy. Tưởng Thục Hoa cảm thấy tình cảm và tư tưởng của mình không thể dung hòa với xung quanh, cảm thấy tất cả mọi thứ xung quanh đều rời xa mình. Giữa các chị em, Tưởng Thục Hoa lúc thì đa sầu đa cảm, lúc thì chua ngoa cay nghiệt - Thẩm Lệ Anh nói đùa gọi cô là Lâm Đại Ngọc. Trong thời gian đau ốm, Tưởng Thục Hoa đố kỵ tất cả mọi người, cay nghiệt với tất cả mọi người.

Một ngày đầu tháng bảy, cô nói với Uông Trác Luân: Không cần mời bác sĩ nữa - sống và chết đều như nhau cả thôi.

Uông Trác Luân thức nhiều đêm không ngủ, tổn hại sức khỏe, tỏ ra thẫn thờ, mệt mỏi, phờ phạc. Anh vẫn như mọi khi, dịu dàng an ủi Tưởng Thục Hoa. Nhưng sau khi rời khỏi bên giường, đến tối trên mặt anh xuất hiện vẻ mặt lạnh lùng.

Suốt một năm qua, vẻ mặt lạnh lùng này thường xuyên xuất hiện trên khuôn mặt anh, thay thế cho vẻ dịu dàng ngây thơ, trẻ con ngày trước. Anh gầy gò, thẳng thắn, gay gắt mà mệt mỏi. Anh bước ra phòng trước nằm lên chiếc ghế bành, giơ tay che mắt lại.

"Mình lạnh lùng lắm, lạnh như băng! Mình đã không còn tình yêu nữa rồi!" Uông Trác Luân nghĩ, ngẩng phắt mặt lên, đăm đăm nhìn trần nhà. Sau đó anh nhắm mắt lại nghỉ ngơi.

Người hầu bồng đứa trẻ vào phòng, anh mở mắt ra. Anh nhìn đứa trẻ một lúc lâu. "Đưa nó ra ngoài đi - chỗ nào mát mẻ ấy!" Anh nói bằng giọng khô khốc. Nhưng câu nói này đã bị Tưởng Thục Hoa nghe thấy.

Và cô thở dốc, cất lời: "Bế vào đây! Ngoài trời nắng gắt lắm..."

Uông Trác Luân nhíu mày, bế đứa trẻ vào phòng.

Tưởng Thục Hoa suy nhược nói, nhưng trong mắt lại có ngọn lửa: "Nó là con tôi! Tôi... không cho phép!" Cô vươn tay đón lấy đứa trẻ, Uông Trác Luân để ý thấy tay cô đang run rẩy. "Lại chuyện bé xé ra to rồi!" Uông Trác Luân thầm nghĩ, nhìn cô.

Tưởng Thục Hoa vừa thở dốc vừa nói: "...Nó là của tôi... anh xem đi... tôi chỉ cần sống được một ngày, tôi không cho phép kẻ khác lăng mạ nó! Không cho phép kẻ khác dùng những phương pháp đó để giáo dục nó! Biến nó thành kẻ ngu muội, thành kẻ đần độn! Biến thành cái máy ăn cơm, không giống con người!" Hận thù mãnh liệt ánh lên trên khuôn mặt tiều tụy của cô.

"...Trên thế giới này, chỉ còn lại tôi và nó, còn muốn cướp đi nữa sao, sớm biết thế này... thì không nên sinh ra, không nên có những hy vọng này! Không nên tụ họp! Tôi cảm thấy thế giới giống như sa mạc, tiệc tùng đã sớm tàn rồi! Giả như ở Tô Châu còn chút gì của tôi, tôi sẽ lập tức đi... Tại sao lại không cơ chứ?"

"Lại là bệnh hoài hương!" Uông Trác Luân thầm nghĩ.

Cô dừng lại, nhìn về phía trước: "...Sống và chết đối với tôi đều như nhau! Thế gian này không có tình nghĩa." Cô nói với vẻ kiêu ngạo, rồi thẫn thờ nhìn màn giường: "Dù thế nào đi nữa, tôi vẫn luôn là con gái của tía tôi, đúng vậy!"

Uông Trác Luân chợt nhận ra Tưởng Thục Hoa hoàn toàn không gắn kết anh vào thế giới của cô, từ đó cảm thấy đau đớn. Anh nhận ra cô đang tố cáo mình, khi cảm xúc đố kỵ và thù hận nhói lên trong tim, anh sực tỉnh khỏi sự lạnh lùng, nở một nụ cười thê lương. Nhưng anh không nói gì cả, anh sợ kích động Tưởng Thục Hoa.

Tưởng Thục Hoa nói: "Cuộc đời ơi, một giấc mơ dài thê lương!"

Uông Trác Luân đầy sợ hãi nghĩ: "Mình có thể đánh mất cô ấy sao? Có thể chứ? Mất đi cô ấy, mình còn có gì? Vậy, bây giờ phải làm sao đây?"

Uông Trác Luân dịu dàng, thê lương cất lời, cảm thấy tình yêu sống lại, cảm thấy sẽ không đánh mất cô: "Đúng vậy, một giấc mơ dài thê lương."

Anh cúi người, vị lấy thanh chắn giường, nói với cô: "Nhưng chúng ta dẫu sao cũng phải làm cho xong giấc mơ này. Tương lai chúng ta sẽ được yên nghỉ... Thục Hoa, em bây giờ phải thật bình tĩnh, tịnh dưỡng." Anh thầm nghĩ, nụ cười dịu dàng nở trên môi: "Đúng vậy, mình có... mình sẽ không đánh mất... bởi vì mình chỉ nói những lời như thế này với một mình cô ấy mà thôi."

Tưởng Thục Hoa nói: "Em có thể bình tĩnh được sao? Trong lòng em có một ngọn lửa!" Đồng thời cô tự hỏi bản thân: "Anh ấy có thể hiểu được em không? Anh ấy có giả dối không?"

Cô nói: "Ở cõi nhân gian, đã không thể phân biệt nổi thật với giả!" Khóe miệng cô cũng thoáng hiện nét cười thê lương.

Uông Trác Luân đã hiểu ý cô: "Thục Hoa..."

Anh thay đổi giọng điệu, rơi nước mắt, cảm thấy mình đã thốt ra những lời khủng khiếp nhất: "Thục Hoa, anh - Uông Trác Luân - lấy lương tâm của mình ra thề... Anh lạnh lùng lắm! Anh đã lạnh ngắt rồi!"

"Đúng vậy, đối với cõi đời này em đã lạnh giá rồi! Bản thân em rất hiểu rõ."

Tưởng Thục Hoa thê lương mỉm cười nhìn anh. Nụ cười đột nhiên biến mất, để lộ vẻ mặt nghiêm nghị pha trộn giữa sợ hãi và thương xót. Cô dùng chiếc khăn trải giường lau nước mắt cho Uông Trác Luân, trao đứa trẻ cho Uông Trác Luân, rồi cúi gằm đầu xuống.

Uông Trác Luân bế đứa trẻ bước ra ngoài, trên mặt lại hiện lên vẻ lạnh lùng. Anh thầm nghĩ: "Tại sao mình lại phải nói ra cơ chứ?... Lừa dối chẳng phải tốt hơn sao? Nhưng mình có trách nhiệm, có nghĩa vụ!"

Buổi chiều trời có giông bão. Tưởng Thục Hoa lả người nằm đó. Uông Trác Luân ngồi trên chiếc ghế bên giường, tay cầm một cuốn sách, thẫn thờ nhìn cơn giông bão ngoài cửa sổ. Anh đứng dậy, đi ra phòng trước đóng cửa sổ lại, rồi đi xuống bếp xem ấm thuốc. Lúc bước quay lại, ánh sáng u ám, giông bão dữ dội, trên mặt anh lộ vẻ vô cùng kích động. Anh ngồi xuống nhìn Tưởng Thục Hoa đang lả đi, rồi qua khung cửa sổ ngước nhìn bầu trời.

Ánh sáng tựa chạng vạng. U ám, nhưng lại kích động. Giông bão gầm thét ập tới. Chớp xé rách tầng mây dày đặc, sấm sét cuồn cuộn gầm rú trên bầu trời thấp. Ngoài cửa sổ, cây hòe do Tưởng Thục Hoa trồng đang ngả nghiêng trong gió bão, mang theo những giọt nước đập vào cửa kính. Tiếng động của con người hoàn toàn biến mất.

Uông Trác Luân cảm thấy mình đang lênh đênh giữa đại dương. Đại dương âm u và giận dữ, con tàu rách nát đơn độc của anh đang trôi dạt trong tuyệt vọng. Giông bão khiến anh quên đi mọi khốn khổ của đời thực, cảm xúc bi tráng và dũng cảm trào dâng trong lồng ngực. Anh mang theo nụ cười bi thương, kích động nhìn ra ngoài cửa sổ. Đứa trẻ khóc thét bên mép giường, anh liền bế bổng đứa trẻ lên, áp vào ngực, đứng sững giữa căn phòng.

Anh đăm đăm ngước nhìn bầu trời, thầm nghĩ: "Giữa con tàu rách nát này, tôi và cô ấy, chúng ta sẽ trôi dạt đi đâu về đâu?"

Anh nhìn sâu vào màn giông bão, chợt nhớ lại: "Nhưng, tôi nhớ..." Lại nhớ đến lần đầu tiên anh và Tưởng Thục Hoa trò chuyện, khi ấy trời cũng đổ giông bão. Tưởng Thục Hoa ngồi trước bàn, đùa nghịch một nhành hoa bạch lan, nói với anh rằng cô rất thích chốn thôn quê. Anh nhớ lại, khi nghe câu nói ấy, thứ hạnh phúc ngập tràn, gần như không thể tin nổi đã chấn động trong tim anh, đặc biệt là vì bên ngoài cửa sổ đang có giông bão. Anh còn nhớ Tưởng Thục Hoa lúc ấy ướt sũng người đã chạy đến bên cửa sổ, lay động cây hòe - cũng là cây hòe như thế này. "Đúng vậy, tôi nhớ rất rõ... Kể từ lúc đó, chúng ta bắt đầu cuộc đời trôi dạt, tôi muốn làm một người chồng tốt nhất của một người phụ nữ! Thế nhưng sự trôi dạt của tôi, sinh mệnh mới của chúng ta, đứa con của chúng ta, tất cả mọi thứ của chúng ta, chúng ta đã kiệt sức, chịu đựng đủ mọi lời chế giễu, không hiểu thấu lẫn nhau! Mà bây giờ cô ấy đã gục ngã! Chúng ta sẽ trôi dạt đi đâu? Ai sẽ chịu trách nhiệm cho sinh mệnh mới này đây? Giao nó cho ai đây? Tôi đã đạt được những gì mình nên có, tôi đã mãn nguyện rồi, đã mệt mỏi rồi, thế còn nó thì sao? Vậy thì tôi phải sống tiếp! Chèo lái con tàu rách nát này cập bến... Đúng vậy, nó và cô ấy... chúng ta!" Khóe mắt anh ngấn lệ. Anh nhíu chặt mày, cúi xuống hôn đứa trẻ. Khi cúi đầu nhìn con, anh cảm thấy vạn vật xung quanh mình đang trao đảo - con tàu của anh đang trao đảo giữa những con sóng giận dữ.

Tưởng Thục Hoa phát ra một tiếng kêu ngắn ngủi, đáng sợ. Anh chạy bổ tới bên giường, đặt đứa trẻ xuống.

Anh đau đớn gọi: "Thục Hoa! Thục Hoa!"

Tưởng Thục Hoa mở trừng mắt, cùng lúc đó đứa trẻ bật khóc.

Cô thốt lên bằng giọng khàn đặc, đáng sợ: "Em đi đây! Em muốn đi... Trác Luân... em,"

Uông Trác Luân quỳ sụp xuống. Anh cảm thấy vạn vật xung quanh mình đã tĩnh lặng trở lại, không còn trao đảo nữa.

Tưởng Thục Hoa nhìn anh, chỉ ra ngoài cửa sổ, rồi lại chỉ đứa trẻ. Uông Trác Luân hiểu ý cô, nỗi đau đớn nhói buốt khiến anh suýt ngất đi.

Cặp vợ chồng này, họ không có sức mạnh để chia lìa. Ngay trong buổi sáng hôm ấy, họ vẫn còn sống trong những cảm xúc do cuộc sống của họ tạo ra, sự bất mãn lẫn nhau, công kích lẫn nhau, phòng bị lẫn nhau; họ thành thật đến mức đáng sợ, thứ tình cảm ấy tựa như thung lũng sâu thẳm. Nhưng đến đêm, khi Tưởng Thục Hoa lâm nguy, họ ôm chầm lấy nhau, dùng tất cả sức lực để giãi bày rằng họ không thể chia lìa. Giả như họ còn có thể khóc, họ đã khóc, giả như họ còn có thể nói, họ đã nói. Đêm khuya, Uông Trác Luân cảm thấy tất cả đều đã sai; cảm thấy anh không nên mất đi lý trí, không nên giãi bày, để rồi khẳng định thứ đáng sợ kia. Cảm thấy không nên khiến Tưởng Thục Hoa khẳng định rằng mọi chuyện đã không thể vãn hồi. Anh lại chìm vào im lặng, mưu cầu dùng chút lý trí cuối cùng để bộc lộ một thứ đức tin. Rồi anh cảm thấy, vì lầm lỡ của mình mà mọi thứ đã quá muộn màng. Đến khi Tưởng Thục Hoa sắp qua đời, lại giãy giụa vùng vẫy, đòi được giãi bày lần nữa, thì anh đã quỳ rạp bên giường, đau đớn đáp lại tất cả, trong cuộc giao chiến nội tâm mà sinh ra dũng khí để đối diện với cái chết.

Bà cô và các chị em nhà họ Tưởng đã đến nhà Uông Trác Luân. Họ ngồi ở phòng sau trước tiên, rồi lui ra phòng trước, lau nước mắt, lặng thím. Họ chẳng có việc gì làm, đồng thời lại cảm thấy đáng lẽ mình phải làm việc gì đó; họ dốc toàn bộ tâm can để đau đớn thay cho Uông Trác Luân. Đây là một đêm vô cùng đáng sợ. Khi Tưởng Thục Hoa lần nữa cựa quậy, cất tiếng nói, tất cả bọn họ đều chạy cả vào phòng sau. Dáng đèn sáng trưng, Uông Trác Luân quỳ gối bên giường.

Uông Trác Luân lẩm bẩm bằng giọng đơn điệu, cô độc: "Tôi không tin! Tôi không tin..."

Tưởng Thục Hoa tựa người vào gối, làm những cử chỉ đau đớn. Mãi lâu sau cô mới biểu đạt rõ ràng được. Cô chỉ phòng trước, chỉ các người chị vợ, rồi cô chìm vào im lặng. Trong sự tĩnh lặng ấy, Uông Trác Luân run rẩy.

Tưởng Thục Hoa yếu ớt nói: "Em... có lỗi với anh."

Uông Trác Luân cất giọng đơn điệu, cô độc: "Sao lại nghĩ những chuyện này chứ! Anh hoàn toàn tự nguyện, anh cảm thấy tốt nhất, anh rất hạnh phúc. Tin anh đi. Phải thật bình tĩnh." Uông Trác Luân đầy kinh hãi thầm nghĩ: "Mình nói thế này chẳng phải là đã thừa nhận rồi sao?" Anh lớn tiếng nói, cổ họng ngấn lệ: "Không có chuyện đó đâu, không có đâu, Thục Hoa!" Giọng nói của anh chính là minh chứng: anh đã thừa nhận thứ đáng sợ kia.

Tưởng Thục Hoa vất vả cất lời: "Em đã hại anh... Ngay từ đầu, em đã không nên... Anh ở đây, còn em thì đi, mà một đời khốn khổ triền miên này chăng... Sao em có thể vứt bỏ trái tim này được cơ chứ, sao em có thể nỡ, Trác Luân!"

Uông Trác Luân run rẩy. Anh bấu chặt lấy thành giường, cúi gằm đầu xuống. Anh lạnh lùng cảm thấy nỗi đau đã đạt đến giới hạn tột cùng, bèn ngẩng đầu lên, dùng ánh mắt nghiêm nghị nhìn lại Tưởng Thục Hoa.

Ánh mắt anh thay cho lời muốn nói: "Hãy đón nhận vận mệnh của chúng ta đi! Đây là điều ai cũng có! Ta sẽ không bao giờ tìm kiếm thêm bất cứ thứ gì khác trên cõi đời này nữa, hãy tin ta!" Sau cuộc đấu tranh tư tưởng dữ dội, anh tin rằng cả hai không có lỗi gì cả; anh đã thừa nhận, và gánh vác lấy thứ đáng sợ ấy. Dũng khí đầy nghiêm nghị hiện lên trên khuôn mặt anh.

Nhưng Tưởng Thục Hoa, dẫu miệng đang nói, đang thể hiện sự thấu hiểu của mình đối với thứ đáng sợ kia, lại chẳng đành lòng tin; thế nên cô không muốn hiểu ánh mắt của Uông Trác Luân. Giữa lúc kinh hãi và muộn phiền, Tưởng Thục Hoa khao khát sự dịu dàng.

Cô quay về phía Uông Trác Luân.

"Chẳng lẽ anh ấy vẫn không thể hiểu được em sao? Đúng vậy, đúng vậy, em phải xem cho tường tận." Cô im lặng, bấy giờ lại cảm thấy thế giới đã chìm vào tĩnh lặng. Cô cảm thấy xung quanh rơi đầy những giọt mưa vàng úa, từng giọt nước phát ra tiếng động đơn điệu, cô quạnh. Cô cảm thấy trên người vương vãi bùn nhơ, cô gắng sức cựa mình, muốn rũ bỏ lớp bùn nhơ ấy nhưng không tài nào làm được, trong lòng dâng lên nỗi buồn bực tột cùng. Cô nghe thấy tiếng chuông chùa đơn điệu, thê lương, thoạt đầu ngỡ là tiếng chuông trong phòng, sau đó liền biến thành tiếng chuông vang vọng ở một chốn không đâu giữa khoảng không mịt mờ. Khi nhận ra đó là tiếng chuông của Tô Châu, cô cảm thấy thứ dịu dàng mà mình hằng khao khát; tiếng chuông ấy - mơ hồ, nhưng lại hiện hữu chân thật - vang lên giữa khoảng không mịt mờ, bỗng khiến lòng cô trở nên tĩnh lặng. Cô cảm thấy, mình đã rũ bỏ được lớp bùn nhơ đáng sợ kia từ lúc nào chẳng hay. Cô vẫn đang đăm đăm nhìn Uông Trác Luân. Vẻ nghiêm nghị ấy hiện lên trên khuôn mặt cô. Cô đã hiểu, và đã thừa nhận những gì ánh mắt Giang Trác Luân muốn nói với cô. Cô thầm nghĩ: "Đúng vậy, em không nói gì nữa đâu! Em chẳng còn chút tiếc nuối nào. Em nỡ buông bỏ trái tim này rồi!"

Giữa lúc Tưởng Thục Hoa đang im lặng, Uông Trác Luân đâm ra sợ hãi, anh cất tiếng gọi như muốn phủ nhận những gì mình vừa thừa nhận:

"Thục Hoa!"

Tưởng Thục Hoa nhìn anh. Khóe miệng thoáng hiện nét cười bình thản.

"Em muốn uống nước không?"

Tưởng Thục Hoa nhìn anh, không đáp.

Uông Trác Luân dịu dàng nói: "Con ngủ rồi đấy!" Anh bồi thêm một câu như để đáp lại ánh mắt của cô - thứ ánh mắt mà anh ngỡ là đang đòi hỏi câu trả lời: "Anh sẽ không đi tìm bất cứ thứ gì khác nữa đâu, Thục Hoa, anh sẽ không thế đâu!"

Tưởng Thục Hoa như đang gọi với theo rõ mồn một, cô khẽ gật đầu, nhìn các chị em. Rồi cô lả dần đi...

Các chị em bước đến bên giường. Tưởng Thục Hoa lặng lẽ qua đời. Thế là mọi người đau đớn òa khóc, nhưng Uông Trác Luân không thốt lên lời nào, anh giơ tay đậy kín đôi mắt đã lạnh ngắt của Tưởng Thục Hoa lại. Như để chứng thực rằng cô quả thực đã ra đi, anh đứng dậy giữa tiếng khóc ngút ngàn của mọi người, bước vào phòng trước. Anh vén màn, nhìn đứa trẻ đang ngủ say.

Anh thầm nghĩ: "Bây giờ cô ấy đi rồi, chúng ta chẳng còn gì cả, trên thế gian này..." Bỗng nhiên anh òa khóc nức nở bằng những âm thanh dữ dội, đáng sợ.

Ngày thứ ba sau khi Tưởng Thục Hoa qua đời, sự kiện Lư Cầu Kiều bùng nổ. Uông Trác Luân an táng vợ xong, đến ngày mười lăm tháng bảy lại quay về bộ làm việc, hoàn toàn không cảm nhận được sự kiện này, dòng chảy mãnh liệt càn quét cả nước ấy có ý nghĩa gì. Từ tháng bảy cho đến tháng tám, Uông Trác Luân chán chường, lặng lẽ đến bộ làm việc, tối đến về nhà chăm sóc con cái, và dọn dẹp di vật của Tưởng Thục Hoa. Các chị em nhà họ Tưởng và một số ít bạn bè vô cùng đau đớn thay cho anh, thường hay đến thăm anh, nhưng anh chẳng cần điều đó. Anh thích sự cô độc. Anh thích một mình ngồi trong phòng, ngồi dưới ngọn đèn, ngồi đến tận khuya khoắt.

Anh đang cân nhắc xem làm thế nào để phung phí quãng đời còn lại của mình. Anh hối hận vì đã tán gia bại sản, bởi vì nếu có tiền thì anh có thể một mình đưa con đến chốn thôn quê nào đó rồi. Anh nhớ lại lời Tưởng Thục Hoa từng nói: "Em thích chốn thôn quê." - nhưng bây giờ anh buộc phải tiếp tục làm việc, trả nợ nần. Giữa chốn Nam Kinh đang náo động khắp nơi, anh thờ ơ, trầm mặc, cho rằng bản thân với thế giới này ngoài món nợ tiền bạc và món nợ của người cha ra thì chẳng còn vướng bận gì nữa; nhưng đồng thời anh cũng vui mừng trước sự náo động của thế giới này, vui mừng trước bất hạnh chung của thế giới này, vui mừng trước sự hủy diệt tận gốc của nó.

Chiến tranh Thượng Hải bùng nổ, chính phủ ban hành lệnh sơ tán, Nam Kinh bỗng chốc trở nên căng thẳng, ngập tràn những lời dự đoán và tin đồn. Từ tháng bảy đến tháng tám, người ta vẫn còn hoài nghi, hoài nghi liệu chiến tranh có thực sự xảy ra hay không; nhưng từ sau ngày mười ba tháng tám, người ta bắt đầu tị nạn, hoặc chuẩn bị tị nạn rồi. Ngày mười lăm tháng tám, Nam Kinh bị oanh tạc: Nhà tù Kiểu mẫu, Phủ Tổng thống, và khu vực gần nhà ga trúng bom, toàn thành phố Nam Kinh hoảng loạn... Người thì chạy về vùng quê, kẻ thì chạy vào nội địa. Thoạt đầu là một bộ phận nhỏ người giàu có, rồi đến gia đình của các viên chức và những người dân thường. Người Nam Kinh trong suốt ba mươi năm qua đã từng phải chạy trốn biết bao lần, một lần là cuộc Cách mạng Tân Hợi, một lần Tôn Truyền Phương vượt sông, một lần là chiến tranh Thượng Hải một-chấm-hai-tám. Thế nhưng lần nào họ cũng quay trở lại, tiếp tục bồi đắp, kiến tạo nên cuộc sống của mình. Trong thời buổi loạn lạc, họ ngoài bản thân ra thì chẳng còn tin tưởng bất cứ thứ gì nữa, cho nên, vào những ngày đầu của mười ba tháng tám, họ không tin vào quyết tâm của kẻ địch lẫn quyết tâm của dân tộc mình; họ cứ nghĩ lần này cũng sẽ giống như mọi lần trước đây, chẳng mấy chốc rồi họ sẽ lại quay về, vá víu lại những đổ nát, tạo dựng lại những gì đã bị phá hủy, rồi tiếp tục sống qua ngày. Họ nghĩ như vậy cũng là điều hiển nhiên, bởi vì khi cuộc sống của họ chưa thay đổi, thì tâm can họ sẽ không thay đổi; cho đến tận mãi về sau này, tâm can họ vẫn không thay đổi, với sức mạnh kiên cường, họ đã kiến tạo nên một cuộc sống Nam Kinh tạm bợ nơi đất khách quê người, mà họ cứ nginh ngẩm tưởng đó chỉ là tạm thời. Phàm là những ai không tự nguyện rời khỏi Nam Kinh, phàm là những người bị ép buộc phải rời khỏi Nam Kinh, thì cho đến tận giây phút cuối cùng của cuộc đời, vẫn mãi khao khát quê hương, trong ánh sáng dịu dàng của sự hoài niệm, biến những đau đớn dĩ vãng thành niềm vui vô thượng. Rời khỏi Nam Kinh rồi, lớp thanh niên chính là những kẻ chiếm lĩnh thế giới này; còn những ai để lại nơi Nam Kinh sản nghiệp đã dày công gầy dựng cùng phần mộ tổ tiên, chính là những kẻ đã bị tước đoạt sạch mọi niềm vui. Cho nên, đối với họ, khi những con người đang gầy dựng cuộc sống một cách khổ sở ấy hiểu ra - rất nhanh thôi - ý nghĩa về sự to lớn, kéo dài và ngoan cố của sự tàn phá lần này, thì họ đã hiểu rõ sự rời khỏi Nam Kinh lần này mang ý nghĩa gì. Chưa đầy nửa tháng, những lý luận của các cụ già, cái bóng thê lương thời Tôn Truyền Phương, cùng với hy vọng và sự an ủi theo đó mà bị quét sạch không còn một mảnh: bị quét sạch bởi sự kích động chưa từng có trên bình nguyên Giang Nam, bị quét sạch bởi tâm tình ái quốc, bị quét sạch bởi lớp thanh niên mang tư tưởng mãnh liệt, được ăn cả ngã về không.

Từ tháng tám đến tháng chín, không quân xuất động, quân đội xuất động, thanh niên xuất động; người dân không ngớt tuôn về nội địa tị nạn. Một cục diện chưa từng có đã mở ra ở Trung Quốc. Trên đường phố Nam Kinh dập dìu binh lính, dập dìu xe cộ, dập dìu những dòng người lưu vong, dập dìu những lớp thanh niên. Chính phủ bị vây khốn bởi những kẻ Hán gian chủ trương đầu hàng, những nhà lãnh đạo kháng chiến đã dùng sức mạnh kiên cường để phá vỡ vòng vây ấy; dòng người lưu vong, dòng người xuất động, bầu không khí phấn khích mới mẻ cùng ý chí kiên định lan rộng khắp toàn quốc đã hậu thuẫn cho các nhà lãnh đạo chính phủ xông pha phá vỡ vòng vây đó. Từ nay trở đi, dân tộc này đã bước lên con đường anh dũng, quang minh...

Ngày hai mươi mốt tháng tám, Vương Định Hòa đến Nam Kinh. Ngày hai mươi hai, vợ chồng Tưởng Thiếu Tổ đến Nam Kinh. Mọi người chuẩn bị đi Hán Khẩu. Nhưng Uông Trác Luân vẫn bình chân như vại, thờ ơ, chưa từng nghĩ đến chuyện mình có khả năng kiến tạo lại cuộc sống. Mỗi ngày anh đều đi qua những con đường phố xá đang sục sôi kích động, mỗi ngày đều gặp gỡ những người quen cũ chuẩn bị lên đường đi nội địa, mỗi ngày đều bị Tưởng Thục Trân và những người khác hết lời khuyên nhủ, nhưng anh chẳng buồn động đậy: không cảm thấy tất cả những gì diễn ra xung quanh mình có ý nghĩa gì sất; lại càng không nghĩ đến việc mình có khả năng bị cuốn vào cơn lốc kích động này. Anh cảm thấy hiện tại đang tồn tại hai thế giới đối lập tuyệt đối. Một thế giới là phần đời xung quanh anh, thế giới còn lại chính là bản thân anh. Anh lạnh lùng, khinh miệt, hư vô, đứng sững giữa đại dương đang sục sôi kích động.

Nhưng vào ngày hai mươi mốt tháng tám, anh nhận được mệnh lệnh, điều anh làm hạm trưởng tạm quyền của một chiếc tàu phóng lôi nào đó, lại còn giới hạn trong vòng ba ngày phải đến nhậm chức và xuất phát. Anh liền dâng đơn từ chức ngay lập tức. Hành động này của anh bị chỉ trích là hèn nhát và đào ngũ trước trận tuyến, và không được chấp thuận. Nhưng anh không hề lấy sự hèn nhát và đào ngũ trước trận tuyến làm hổ thẹn, ngược lại, anh cảm thấy vui mừng. Anh rất đơn giản mà cho rằng việc bị thế giới này quở trách như vậy, chính là minh chứng cho tình yêu kiên định của mình dành cho Tưởng Thục Hoa - và anh cảm thấy vui mừng vì điều đó. Tối đến, anh đi qua những con đường phố xá đang sục sôi kích động - con đường nóng bức nghẹt thở người chen chúc đang nghe máy thu thanh - rồi trở về nhà.

Anh bước vào cửa, đi qua khoảng sân, khẽ thở dài, cởi chiếc áo khoác ngoài ra, thì phát hiện trong phòng có người đang đi lại. Khi anh vừa đến gần cửa phòng, Tưởng Thục Trân liền hào hứng chạy ra.

"Chúng tôi đợi anh lâu lắm rồi đấy!" Cô nói, đôi mắt sáng rực. Nhưng khi nhìn thấy nụ cười bi thương của Uông Trác Luân, cô liền im bặt.

Vương Định Hòa ngồi trên ghế, nghiêm nghị nhìn anh. Anh gật đầu chào Vương Định Hòa, ném chiếc áo khoác lên giường. Rồi kéo ghế ngồi xuống.

Vương Định Hòa và Tưởng Thục Trân lặng thím nhìn anh, như đang chờ đợi tiếng nói hay hành động của anh - anh cảm thấy là như vậy. Nhưng anh rất bình tĩnh, tỏ rõ thái độ rằng mọi chuyện đối với anh đều là bất khả thi, và kiên quyết tin rằng, họ nên phục tùng anh.

Vương Định Hòa nhấp nhô nửa người trên, châm điếu thuốc, hỏi bằng giọng run run, hạ thấp: "Cậu, vẫn chưa quyết định sao? Hay là cậu đã quyết định rồi, đến lúc nguy cấp nhất định sẽ rời đi?"

Uông Trác Luân trịch thượng đáp: "Tôi chưa quyết định." Thần sắc phờ phạc, chẳng chút hứng thú, chẳng muốn nói chuyện.

Vương Định Hòa hút thuốc, bình tĩnh nói: "Tôi đến Nam Kinh từ sáng nay, quyết định ngày mốt sẽ đưa Thục Viên đi Hán Khẩu. Đồ đạc của tôi ở Thượng Hải đã mất sạch rồi, thế nên bản thân tôi cũng phải đi Hán Khẩu... Tôi trắng tay rồi." Vẻ mặt đột nhiên run rẩy dữ dội. Uông Trác Luân thở dài, nhìn anh ta.

Vương Định Hòa nói: "Mọi chuyện đã rõ mồn một thế này rồi. Không chỉ riêng một hai người chúng ta đâu, tôi phục tùng chính phủ. Bộ của các cậu có tin tức gì mới không? Cậu không thể từ chức, đi cùng chúng tôi sao? Mục Sinh, Bồ Sinh đều chuẩn bị đi cả rồi, bộ sẽ giải tán... Dằng nào chúng ta cũng có thể nghĩ cách khác, cậu cũng cùng đi đi, giúp một tay."

Uông Trác Luân đáp: "Chúng tôi là cơ quan quân sự."

Tưởng Thục Trân sốt ruột nói: "Trác Luân, sao mà cố chấp thế! Trương Tâm Như chẳng lẽ cũng không phải người của Bộ Hải quân đấy à!"

Uông Trác Luân mím chặt môi.

Anh bất chợt cất giọng kỳ dị: "Trốn ra hậu phương ấy hả?"

Tưởng Thục Luân nói: "Là tị nạn đấy, Trác Luân!"

Anh nói: "Đúng vậy, lánh nạn..." Anh dừng lại, đăm đăm nhìn sàn nhà. "Thế nhưng, có người có thể lánh nạn, có người lại chẳng thể lánh nạn nổi. Tôi không muốn rời đi..." Ý anh là, anh thích tai họa: bởi vì trên người anh, sẽ chẳng thể nào gánh chịu thêm tai họa nào nặng nề hơn thế nữa. Đồng thời anh nghĩ đến chuyện mình từ chức, thầm nghĩ: Giả như được chuẩn thuận, thì anh sẽ đi đâu đây. Vào thời điểm từ chức, anh hoàn toàn chưa hề nghĩ đến việc mình phải đi đâu cả; anh chỉ thấy rằng, đối với thế giới này, trách nhiệm của anh chính là đứng lạnh lùng sang một bên. "Vậy thì, bây giờ có thể ngẫm nghĩ xem, rốt cuộc mình nên thế nào đây? Nhưng bởi vì tôi chẳng mong cầu bất cứ thứ gì hết, cho nên tôi ở lại Nam Kinh."

Anh nói: "Tôi ở lại Nam Kinh."

"Trong bộ không cho phép sao?"

"Trong bộ không có năng lực để không cho phép tôi. Muốn đi, tôi vẫn có thể đi, nhưng tôi không đi." Anh dừng lại, ánh mắt sáng rực đăm đăm nhìn Tưởng Thục Trân. "Các người là những người nên đi, bởi vì các người có gia đình con cái, các người phải sống. Lại có một số kẻ có thể đi, bởi vì bọn chúng vốn dĩ là những kẻ cơ hội chủ nghĩa, sống bám sống bợ, bọn chúng chẳng có giá trị gì sất!" Anh nói, hé nụ cười căm hận đầy gay gắt. "Các người đi rồi, bọn chúng đi rồi, vậy thì, hãy để lại thành Nam Kinh này cho tôi! Kẻ nào không đi chính là kẻ phải bảo vệ thành Nam Kinh này! Ở Nam Kinh, có phần mộ tổ tiên của chúng ta, thành Nam Kinh mà bao nhiêu thế hệ đã sinh sống qua! Giả như chính phủ không thể bảo vệ nổi thành Nam Kinh, thì chính là có lỗi với tổ tiên! Giả như là thứ đào ngũ, cơ hội chủ nghĩa, thì không còn tư cách ở lại Nam Kinh nữa, tương lai cũng không có tư cách quay lại Nam Kinh! Con cháu bọn chúng sẽ phải thấy hổ thẹn thay cho bọn chúng!... Tôi đi trên đường phố, chính tôi là kẻ thấy hổ thẹn thay cho bọn chúng!" Anh nói, vừa gay gắt vừa đổ mồ hôi, đứng phắt dậy hướng ra ngoài cửa sổ.

Anh thầm nghĩ: "Mình đang nói nhảm gì thế này? Phải, chính là nói như thế đấy! Mình chẳng cần gì hết! Mình tuân thủ mệnh lệnh!"

Tưởng Thục Trân cảm thấy anh đang mắng mình,âm thầm thấy bất an.

Cô tủi hổ lên tiếng, giọng ngấn lệ: "Đúng vậy... bọn chúng ta là những kẻ đáng thương! Nhưng biết làm sao được chứ?"

Uông Trác Luân thành khẩn gọi, hướng về phía cô: "Tôi có nói chị đâu, chị cả. Tôi sao có thể nói các chị cơ chứ?"

Vương Định Hòa nói: "Tôi không đồng ý với lời anh nói, anh phải nhìn nhận thực tế: Nam Kinh không giữ được đâu."

Anh nói: "Há có chuyện phần mộ tổ tiên mà lại không giữ được cơ chứ! Tôi tán thành kéo dài chiến tranh! Tôi tán thành oanh tạc, oanh tạc, lại oanh tạc nữa! Tôi tán thành một trận hủy diệt thật lớn, hủy diệt sạch mọi thứ tê liệt vô cảm! Hủy diệt sạch mọi thứ dơ bẩn thối tha, Nam Kinh cần phải được tẩy rửa triệt để! Người Trung Quốc nên nghĩ cho con cháu sau này chứ!" Anh nói, bước đến bên bàn, xoay người nhìn Vương Định Hòa.

Đã lâu lắm rồi anh không hề kích động như thế này. Anh chưa từng nghĩ sự kích động này lại là điều có thể xảy ra, bởi vì sau cái chết của Tưởng Thục Hoa, quãng đời còn lại mà anh tự định đoạt cho chính mình, chính là một cuộc sống chán chường, lạnh lùng. Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, anh chưa từng nghĩ cuộc chiến này có ý nghĩa gì, nhưng giờ đây, giữa sự nghiêm khắc và kích động này, anh đã hiểu được ý nghĩa của chiến tranh; đã hiểu được những cuộc oanh tạc, quân đội, dòng người lưu vong, cùng với mệnh lệnh mà anh nhận được ngày hôm qua có ý nghĩa thế nào đối với anh.

Anh u sầu hỏi: "Tôi gửi gắm đứa con lại cho các anh chị có được không?" Tiếp theo đó, anh nói hết mọi chuyện.

Anh nói: "Vậy thì, bây giờ tôi quyết định đi rồi! Vào thời bình, hạm trưởng là một chiếc ghế béo bở, nhưng bây giờ thì bọn họ đang cần đến tôi!" Anh u sầu mỉm cười, ngẩng phắt đầu lên.

Tưởng Thục Trân hỏi: "Vậy thì, chẳng phải anh định đi đánh trận đó sao?"

"Là đang đánh trận đấy chứ!"

"Thế anh phải làm sao đây? Làm sao bây giờ?"

Uông Trác Luân dịu dàng, kiên quyết nói: "Giao con lại cho chị nhé, được không?"

Tưởng Thục Trân đứng phắt dậy bước đến bên bàn: "Không phải tôi ích kỷ đâu... thế còn bản thân anh phải làm sao? Làm sao đây?"

"Đi đánh trận chứ sao!"

Tưởng Thục Luân nói: "Anh biết đánh trận không? Thật đấy chứ? Không gạt tôi chứ! Đáng thương thay nếu như Thục Hoa còn sống, cô ấy sẽ không đời nào cho phép anh đi đánh trận đâu..." Nói đoạn, cô bỗng hiểu ra ý nghĩa của những chuyện họ vừa nhắc đến, bèn òa khóc.

Uông Trác Luân run run cằm, xót xa nhìn cô.

Anh mỉm cười đầy châm chúng, bi thương: "Tôi đương nhiên là biết đánh trận rồi."

Vương Định Hòa đăm đăm nhìn anh hồi lâu, bỗng đứng phắt dậy, nhíu mày, trong mắt ngấn lệ, khuôn mặt giật giật.

Anh ta cười một cách khó coi, nói: "Tôi thấy vô cùng hổ thẹn, Trác Luân. Tôi nghĩ việc mình vứt bỏ một chút tài sản chẳng đáng là gì sất, tôi sẽ không quên ngày hôm nay đâu." Đây là lần đầu tiên Uông Trác Luân nhìn thấy người đàn ông này vừa rơi nước mắt vừa mỉm cười một nụ cười đau đớn, chân thành đến thế.

Uông Trác Luân trầm giọng nói, cảm thấy mọi thứ đều minh bạch rõ ràng; cảm thấy bản thân đã thấu hiểu quá khứ, hiện tại, tương lai, và thấu hiểu mọi ái tình, tình bạn, hy vọng lẫn thất vọng ở cõi nhân gian: "Tôi xuất phát trong vòng ba ngày, giao con lại cho các anh chị... Thế thì, sinh mệnh của tôi sẽ chẳng còn chút giá trị nào nữa." Uông Trác Luân nhíu mày, trầm mặc hướng ra ngoài cửa sổ.

Tâm trạng Thẩm Lệ Anh vô cùng hoang mang: không có tiền, không biết có nên đi hay không. Nghe tin Uông Trác Luân muốn xuất phát theo hướng ngược lại, cô liền chạy sang nhìn Uông Trác Luân, rồi bà cô cũng đuổi theo sang xem Uông Trác Luân. Uông Trác Luân bình tĩnh an ủi họ, khuyên họ rời khỏi Nam Kinh. Lúc ngồi trên xe kéo tay từ chỗ Uông Trác Luân trở về nhà, bà cô khóc nức nở; còn Thẩm Lệ Anh thì kinh ngạc, ngẩn ngơ, cảm thấy dù thế nào đi nữa cũng không thể hiểu nổi thế giới này.

Cô thầm nghĩ: "Thế này thì hỏng bét! Chúng ta phải làm sao đây! Chẳng có ai quan tâm đến chúng ta cả, tâm can mỗi người lại cách xa nhau nhường này, từ nay về sau, chúng ta phải sống thế nào đây?"

Lục Mục Sinh đã có mặt ở nhà, điềm tĩnh, tái nhợt. Lục Mục Sinh nói với cô rằng đã kiếm được vé tàu, ngày mai họ phải lên tàu rồi.

Thẩm Lệ Anh rụt rè hỏi: "Còn tiền thì sao?"

"Tiền thì có."

"Thế còn anh?"

Lục Mục Sinh nhẫn nại, điềm tĩnh đáp, khuôn mặt run rẩy: "Tôi tạm thời chưa đi. Lệnh của chính phủ." Các con đứng nghiêm nghị bên cạnh.

Thẩm Lệ Anh vừa nói vừa òa khóc, bước đến bên giường: "Đáng thương thay, Thục Hoa ơi, mày chết thật đúng lúc!"

Bà cô lớn tiếng gào lên, bước sầm sập về phía cầu thang: "Tôi không đi! Tôi già rồi, cả đời ở Nam Kinh! Mọi thứ đều ở Nam Kinh! Có chết cũng chết ở Nam Kinh! Tôi không chịu khổ ở xứ người đâu!"

Lục Mục Sinh nghiêm khắc hạ giọng nói: "Không đi không được!"

Thẩm Lệ Anh cất cao giọng khóc lóc gọi: "Mẹ! Mẹ ơi, con gái sẽ hiếu kính với mẹ! Mẹ phải đi! Tất cả chúng ta đều phải đi!"

Bà cô hét lớn: "Có bị bom oanh tạc chết tôi cũng không đi!"

Thẩm Lệ Anh vừa khóc vừa lớn tiếng nói: "Phải đi... Mẹ ơi, phải đi!"

Lục Mục Sinh xua tay, hạ giọng nói: "Đừng để ý đến bà ấy! Lần này nhất định bà ấy phải đi!" Nói đoạn liền bước ra ngoài.

Bà cô nằm sụp xuống giường, nhớ lại chuyện xưa, nhớ lại những người đã khuất, rồi khóc ròng. Mọi người khuyên giải thế nào bà cũng mặc kệ, quyết không chịu ngồi dậy. Lão thái thái chìm trong tâm trạng bi khổ, chỉ mong cứ thế mà ngủ vùi cho đến khi những người muốn đi đều đã đi hết, các con đều đã đi hết, chỉ mong sau khi họ đi rồi, bản thân sẽ cô độc chết đi trong căn nhà hắt hiu này, để những đứa con đã dứt áo ra đi ấy, mãi mãi phải gánh mang tội lỗi và nỗi hiu quạnh. Nhưng khi thấu hiểu được sự đáng sợ thực sự của hy vọng ấy, bà lại muốn níu kéo Lục Minh Đống ở lại bên cạnh mình. Bà vừa khóc vừa nói: "Các người hỏi Minh Đống xem, nếu nó đi thì tôi đi! Minh Đống, con ngoan của ta, chẳng phải con không đi đấy chứ?"

Lục Minh Đống cao lớn, gầy gò, đứng nghiêm nghị bên mép giường.

Cậu phẫn nộ lên tiếng, ánh mắt đầy khinh miệt nhìn người bà: "Con đi."

Bà cô hoảng hốt nhìn cậu: "Đứa vong ân bội nghĩa này! Xứ người có châu báu đấy phỏng?"

Cậu thanh niên gay gắt, nghiêm nghị nói, một cậu thanh niên chưa từng ăn nói như thế bao giờ: "Bà nội, con tuyệt đối không muốn chôn chân ở Nam Kinh thêm một ngày nào nữa! Con ghét Nam Kinh! Con ghét cái nơi chúng ta đang ở này; đây không phải là nơi con người ta ở! Nhà hàng xóm chúng ta có đĩ điếm! Bên trái ngày nào cũng đánh nhau! Tại sao còn phải vương vấn chứ? Chút tài sản cọn con này mà cũng đáng để vương vấn lắm sao? Chẳng lẽ chúng ta phải chôn thây ở cái xó xỉnh này hay sao? Thế nên con nhất định phải đi!"

Lớp thanh niên, chính là cảm nhận được nỗi đau nhói buốt của sự mục rữa ngay trong những căn nhà như thế này; những thứ ô uế, ti tiện ấy cứ dụ dỗ lớp thanh niên, khiến họ chìm trong muộn phiền, để rồi khi cơn bão ập đến, họ liền đứng sững một cách nghiêm nghị giữa cuồng phong bão táp, thấu hiểu được thế nào là thần thánh, và sẵn lòng hy sinh hủy diệt. Khi họ đã có chỗ bám víu, phát hiện ra thế giới bao la cùng tương lai vô tận, họ liền có sức mạnh để bước ra khỏi muộn phiền, và dõng dạc tuyên ngôn. Lục Minh Đống cứ thế đứng đó, mồ hôi đầm đìa, mặt đỏ bừng, nước mắt tuôn rơi, đưa ra bản tuyên ngôn của mình. Cậu nói bản thân không thèm tài sản, không thèm đi học nữa; cậu nói trường học là cái quái gì chứ ghê tởm lắm. Cậu nói cậu muốn rời đi: nếu mọi người không đi, cậu sẽ đi một mình.

Thế nhưng cậu lại vô cùng đa sầu đa cảm. Chưa ăn cơm trưa cậu đã bước chân ra ngoài, mãi tối mịt mới về nhà. Cậu đi rảo khắp những con đường và phong cảnh quen thuộc, thê lương cất lời từ biệt chúng. Lục Minh Đống trĩu nặng lòng biết ơn, dọc đường cứ thấp giọng tha thiết trò chuyện với người bạn thân ấy; và người bạn này cũng giống hệt như cậu. Bọn họ rất hảo ngọt, trong nửa ngày trời đã ăn rất nhiều thứ; bọn họ bảo muốn ăn sạch hết những món ngon vật lạ mà mình yêu thích nhất ở Nam Kinh - thế nhưng phạm vi ấy cũng nhỏ bé vô cùng, chẳng vượt qua khỏi giới hạn đáng thương của hạt sen, bánh bao nhân đậu đỏ, kem que, v.v. Khi trở lại trong thành, bọn họ ăn đến mức căng phồng cả bụng, đầy do dự và u sầu; nhưng Lục Minh Đống, vốn chẳng biết điểm dừng là gì, lại một lần nữa khao khát cái cảm giác cuồng nhiệt ấy. Cậu tự chuốc lấy nỗi u sầu và đau đớn, chẳng hiểu nổi mọi thứ, cậu cho rằng buổi tối ngày hôm nay đáng được ghi nhớ, và sau này cậu sẽ mãi mãi không bao giờ quên. Cậu đi khắp nơi, tìm kiếm những thứ đáng ghi nhớ ở cả trong tâm lẫn bên ngoài, để rồi tự làm mình rối bời thành một mớ hỗn độn.

Lúc trở về đã là tám giờ tối. Cậu vô cùng đau buồn - chủ yếu là vì tâm trạng rối bời của mình - lầm lũi bước đi. Gần đến nhà, cậu nhìn thấy gia đình bán đậu hũ quen thuộc đang chuyển nhà, trước cửa đỗ một chiếc xe ba gác, rất nhiều phụ nữ vây quanh lớn tiếng trò chuyện.

Lục Minh Đống đứng khựng lại, thầm nghĩ: "Bọn họ cũng sắp đi rồi! Từ nay về sau mình sẽ không gặp lại họ nữa!" Cậu chợt hiểu ra nơi đây có những thứ rất đáng để ghi nhớ.

Chiếc xe ba gác chất đầy đồ đạc, phía trước cột một con ngựa gầy còm. Xe ba gác bắt đầu chuyển bánh, thế là những tiếng hô vang từ biệt bùng lên xung quanh.

"Hẹn gặp lại ngày mai nhé, hàng xóm!"

Người đàn ông nằm trên xe ba gác cất giọng trầm ấm, mỉm cười đầy u sầu đáp vọng lại: "Hẹn gặp lại ngày mai!"

Một cánh cửa bật mở, ánh đèn rọi ra, từ trong lao vụt ra một người phụ nữ béo tốt. Cô ta xăm xăm lao đến trước chiếc xe ba gác, hét lớn: "Các người đi đấy à! Đi nhanh thế cơ à!"

Người phụ nữ bồng đứa trẻ ngồi trên xe lớn tiếng hét vọng lại, giọng vô cùng eo éo: "Chúng tôi về quê đây... Các bác các hàng xóm, hẹn gặp lại ngày mai nhé!" Mọi người đứng dọc bên đường lớn tiếng hô hoán, chiếc xe ba gác chạy vù đến ngã rẽ rồi mà vẫn còn đang hô hoán. Xe ba gác rẽ ở chỗ đoạn đường sáng rực ánh đèn, rồi khuất dạng.

Lục Minh Đống cảm thấy tất cả những chuyện này thật phi thường, cậu vô cùng phiền muộn vì bản thân không có quyền được cất lên một tiếng gọi. Cậu nhớ rất rõ, và vô cùng sẵn lòng ghi nhớ rằng, trong tất cả những muộn phiền mà cậu từng trải qua, chẳng có lấy một nỗi muộn phiền nào giống với nỗi muộn phiền này cả.

Cậu thầm nghĩ, chán nản bước chân vào cửa: "Những con người này sao mà yêu thương nhau sâu đậm đến thế!"

Cả nhà đều đang lo lắng ngóng trông cậu. Hành lý và hòm rương chất đống ngoài bậc thềm, hàng xóm láng giềng mỉm cười đứng tề tựu trong khoảng sân nhỏ, khắp nơi sáng rực ánh đèn. Bà cô đã chạy đi khắp mọi nơi, từ biệt cái thành phố Nam Kinh của bà. Thẩm Lệ Anh đã giấu kỹ tiền bạc - cô muốn để người chồng lại Nam Kinh, một mình gánh vác gia đình này lưu vong đến xứ người. Lục Tích Ngọc bồng đứa bé, điềm tĩnh đứng cạnh những chiếc hòm rương.

Lục Mục Sinh bước vào, đầy phấn khích, nói ô tô đã đến rồi. Đi theo sau anh là mấy người phu khuân vác.

Lục Tích Ngọc không yên tâm về đám phu khuân vác, bèn giơ bàn tay phải đang rảnh rỗi lên xách một chiếc hòm bước ra ngoài. Lục Minh Đống để ý thấy cô không hề ngoảnh đầu lại. Lục Minh Đống vì do dự - cậu muốn lên lầu ngó nghiêng xem sao - nên bị mắng cho một trận, bèn xách vội thứ gì đó, ngơ ngác rảo bước ra ngoài.

Lục Tích Ngọc bồng đứa trẻ, đứng cạnh chiếc ô tô, điềm tĩnh chỉ đạo phu khuân vác sắp xếp hành lý. Thẩm Lệ Anh thì cứ lúi húi làm mọi thứ rối tung lên, bà cô lại càng hoảng hốt hơn, thế nhưng Lục Tích Ngọc lại vô cùng tập trung và điềm tĩnh, sắp xếp mọi chuyện đâu ra đấy vô cùng suôn sẻ. Thẩm Lệ Anh đứng khựng lại, thở dài, sợ làm vướng chân con gái, ánh mắt đầy biết ơn nhìn con.

Lúc họ lên ô tô, hàng xóm láng giềng hô vang: Chúc thượng lộ bình an. Bà cô giơ tay lên nói: "Cảm ơn mọi người nhé!" Đoạn móc khăn tay ra chuẩn bị rơi lệ, nhưng rốt cuộc lại chẳng rơi giọt nước mắt nào.

Lúc hàng xóm hô hoán, Lục Minh Đống cảm thấy vô cùng ngượng ngùng. Ô tô lăn bánh, Lục Minh Đống lén lút thở dài. Cậu đem tiếng hô hoán này so sánh với tiếng hô hoán vừa nãy, cảm thấy có điểm khác biệt, dẫu chẳng nói rõ được khác ở chỗ nào. Cậu không hề xúc động trước những tiếng hô hoán này. Mà chỉ cảm thấy ngượng ngùng, bởi vì những con người này quá đỗi quen thuộc với mọi thứ của cậu, và cậu cũng quen thuộc với bọn họ. Cậu lại nghĩ đến cảnh chiếc xe ba gác lúc nãy rẽ ở ngã tư đường sáng rực ánh đèn.

Ô tô phóng vút ra khỏi con phố nhỏ, rẽ hướng chạy thẳng xuống Hạ Quan.

Lục Minh Đống cảm thấy cậu và những thứ cũ kỹ đã vĩnh viễn chia lìa, chiếc ô tô này đang lao đi, cậu đang trên đường đi tìm một thành phố mới, dòng sông mới, và hạnh phúc mới. Cùng lúc dâng trào cảm giác sâu sắc ấy, chiếc xe ba gác rẽ qua ngã tư đường lúc nãy lại hiện lên sáng rói trước mắt cậu.

Tàu thủy vẫn neo đậu giữa lòng sông. Bọn họ dừng lại ở bến tàu. Khu vực gần bến tàu đông nghịt người chen chúc chẳng khác nào chợ rau buổi sáng. Thẩm Lệ Anh nôn nao, sầu muộn, hối thúc chồng đi dò la tin tức. Sau khi Lục Mục Sinh rời đi, Thẩm Lệ Anh băng qua đường để mua đồ, lúc quay trở lại, ngay bên lề đường, cô liếc nhìn một người phụ nữ đang đi ngược chiều với mình, bởi vì người phụ nữ này đang nhìn cô. Cô bước tiếp hai bước, đâm hoài nghi, bèn ngoảnh đầu lại, người phụ nữ kia cũng đang ngoảnh đầu nhìn cô. Người phụ nữ ấy chính là Kim Tố Ngân.

Thẩm Lệ Anh đứng khựng lại, mồ hôi nhễ nhại, trong lòng dâng trào nỗi kích động pha trộn giữa niềm vui và thù hận. Bên phải cô, dòng người chen chúc ngược xuôi, bên trái cô, là con dốc bến tàu, ánh đèn, và dòng sông u ám tối tăm. Giữa cơn kích động tột độ ấy, cô thấu hiểu được ý nghĩa của mọi thứ xung quanh mình, cảm thấy bản thân vô cùng chính trực.

Kim Tố Ngân uốn tóc, mặc chiếc áo lụa xanh cộc tay, phờ phạc và tái nhợt, đôi mắt trũng sâu. Khi nhìn thấy Thẩm Lệ Anh vẫn y như ngày nào suốt mười năm qua, trong mắt cô ta lóe lên vẻ phấn khích. Sự phấn khích ấy nổi bật lên vô cùng rõ rệt trên khuôn mặt tiều tụy của cô ta. Nhưng ngay lập tức vẻ phấn khích ấy liền biến mất. Cô ta bước đến gần hơn hai bước, mỉm cười đầy mỏi mệt.

Thẩm Lệ Anh đặc biệt chú ý đến sự mỏi mệt của cô ta, bởi vì bản thân cô đang vô cùng phấn khích, bởi vì bản thân cô đã sống cùng nhà họ Tưởng hoạn nạn có nhau suốt mười năm trời, tựa như chỉ mới một ngày, và cuối cùng, bởi vì bên phải là Nam Kinh, bên trái là dòng sông - cô chợt cảm nhận sâu sắc điều này trong khoảnh khắc - cô sắp sửa rời đi, lại sống tiếp mười năm nữa, tựa như một ngày.

Kim Tố Ngân hỏi: "Cậu là Lệ Anh phải không?"

Thẩm Lệ Anh hào hứng đáp: "Tố Ngân! Đúng vậy, cậu..."

Kim Tố Ngân u sầu hỏi, vẻ mặt thẫn thờ như đang nghĩ ngợi điều gì: "Các cậu đi tị nạn à?"

Thẩm Lệ Anh lớn tiếng nói, như muốn tỏ rõ rằng cô chưa hề quên mối thù hận với nhà họ Tưởng: "Chúng tớ đi Hán Khẩu!"

Kim Tố Ngân do dự, mỉm cười u sầu, thẫn thờ: "Tớ cũng đi Hán Khẩu..." Kim Tố Ngân hoàn toàn không cảm nhận được vạn vật xung quanh.

Thẩm Lệ Anh mang theo vẻ thương xót lẫn khinh miệt, cố tỏ ra thù hận để hỏi: "A Thuận đâu?"

Kim Tố Ngân im lặng, khuôn mặt run rẩy; nhưng ngay sau đó lại thẫn thờ, u sầu mỉm cười. Cô hạ giọng nói: "A Thuận, anh ấy chết rồi!" Cô im lặng, dùng thứ ánh mắt chân thành ấy nhìn Thẩm Lệ Anh, khiến cho Thẩm Lệ Anh ngay lập tức quên đi thù hận, dâng trào niềm thương cảm; cô không tài nào xác định chắc chắn được tại sao mình lại trúng thương cảm - là vì đứa trẻ bất hạnh đã chết kia, hay là vì Kim Tố Ngân đã mất đi đứa con, hay là vì nhà họ Tưởng, vì những con người vẫn đang sống và cả những kẻ đã chết của họ!

"A! A!" Thẩm Lệ Anh nói, cảm thấy đã hiểu rõ mọi thứ; hiểu rõ nhóm người bọn họ, và hiểu cả Kim Tố Ngân. Cô kinh ngạc nhìn Kim Tố Ngân. "Cậu khó chịu thế nào? Nói nghe thử xem, nói nghe thử xem..." Ánh mắt ấy đang nói vậy.

Nhưng người Kim Tố Ngân hung hãn, sắc bén, đã phá hoại nhà họ Tưởng này vẫn đứng đó không nhúc nhích, như thể đã quên hết mọi chuyện, trên gương mặt hốc hác hiện lên một biểu cảm nhạt nhoà, u sầu, khó diễn tả, có thể gọi là một nụ cười.

"Mẹ chết rồi! Thục Hoa cũng... đi rồi, nó chết rồi!" Thẩm Lệ Anh lớn tiếng nói, cảm thấy Kim Tố Ngân vô cùng bi ai và thất vọng, cảm thấy Kim Tố Ngân nghe tin này nhất định sẽ hối hận mà khóc lóc, giống như cô ta từng hối hận và khóc lóc vậy.

"A!" Kim Tố Ngân nói, vô thức đờ đẫn nhìn ra giữa dòng sông, nơi đó, dưới ánh đèn sáng rực của chiếc tàu thủy, những con sóng nặng nề đang nhấp nhô lấp lánh. "A, Thục Hoa!" Cô nói, rõ ràng là đang hồi tưởng. "Vậy hai người vẫn ổn chứ, hai năm nay?"

"Bọn mình vẫn ổn! Còn cậu thì sao?"

"Tôi muốn đi Hán Khẩu..." Kim Tố Ngân nói, giống như việc duy nhất cô ta biết về bản thân mình lúc này, chỉ là cô ta muốn đi Hán Khẩu.

Lục Tích Ngọc đang tìm mẹ, kéo đứa nhỏ chạy tới, nhận ra Kim Tố Ngân, liền nghiêm nghị đứng khựng lại.

"Mẹ, sắp lên tàu rồi!" Con bé lạnh nhạt nói, sự lạnh nhạt ấy là dành cho Kim Tố Ngân. "Vậy tôi không làm phiền mọi người nữa..." Kim Tố Ngân nói, dùng ánh mắt tương tự, không đổi nhìn đứa trẻ trong lòng Lục Tích Ngọc. "Đây là con của cô à?" Cô ta hỏi Thẩm Lệ Anh. "Con tôi... Tố Ngân, tôi hỏi cậu." Thẩm Lệ Anh nói, nhưng rồi im bặt, mấp máy môi. Xung quanh họ, dòng người đông đúc ồn ào lần lượt lướt qua.

"Đời người là một giấc mộng, Lệ Anh." Kim Tố Ngân dùng ánh mắt không đổi nhìn cô ta, trả lời câu hỏi của cô ta, mang theo một nụ cười nhạt mang ý chế giễu.

"Đúng vậy, đời người là một giấc mộng!" Thẩm Lệ Anh nói, rưng rưng nước mắt.

Kim Tố Ngân không gật đầu, không biểu cảm, không bày tỏ bất cứ điều gì, lại nhìn đứa trẻ thêm một lần nữa, rồi bước về phía lòng đường. Thẩm Lệ Anh nhìn theo cô ta. Thẩm Lệ Anh cảm thấy vui mừng vì người quen cuối cùng mà cô gặp trước khi rời Nam Kinh lại chính là Kim Tố Ngân; cô cảm thấy cuộc gặp gỡ này mang lại cho cô sự hạnh phúc: cô có sống thêm mười năm nữa, cũng thấy trọn vẹn như một ngày.

"Cậu cũng biết rồi đấy! Đáng thương là tỉnh ngộ quá muộn! Thời điểm đã đến, ngày này đã đến rồi!" Thẩm Lệ Anh bước nhanh về phía người nhà, thì thầm.

"Nhanh lên một chút, lên tàu thôi!" Lục Minh Đống giận dữ, sắc bén quát lên. Thẩm Lệ Anh chạy về phía Lục Mục Sinh.

"Quát cái gì mà quát! Tim tôi đang đập thình thịch đây này!... Mục Sinh, mẹ ơi, con nhìn thấy con ma đó rồi!" Cô vừa thở hồng hộc vừa nói.

"Ai cơ?"

"Kim Tố Ngân! A Thuận chết rồi! Cô ta hối hận rồi!" (Cô cảm thấy lúc nãy Kim Tố Ngân đã nói với mình rằng: "Tôi hối hận rồi!") "Cô ta gầy đi, hoàn toàn không giống trước kia nữa..." Nghe tin A Thuận đã chết, người cô liền bật khóc. Thẩm Lệ Anh xách vali đi theo người khiêng phu, chen chúc giữa dòng người, tiếp tục lớn tiếng nói để ai nấy đều nghe thấy: "Cũng có ngày này! Ngày này đã đến rồi! Mười năm quang âm, gia sản!... Vẫn là chúng ta tốt, chẳng có gì cả..." Cô tuôn rơi nước mắt, quay đầu nhìn lại Nam Kinh.

"A, Nam Kinh đáng thương!" Cô lớn tiếng nói. Nhìn qua làn nước mắt, cô thấy Nam Kinh chìm trong làn sương nóng, dịu dàng và đầy ấm ức; cô thương cho Nam Kinh này, thương cho cuộc sống nhiều năm qua của họ.

"Mẹ!" Lục Minh Đống cảm thấy xấu hổ, tức giận gọi lớn.

Tưởng Thiếu Tổ rời Thượng Hải giữa bầu không khí phấn khích của chiến tranh, mang theo kế hoạch đến Vũ Hán để triển khai công tác, cảm thấy cuộc sống tăm tối suốt bao nhiêu năm đã đi đến hồi kết, vừa trang nghiêm, nhẹ nhõm lại bình yên. Nếu không phải vì tâm trạng này, anh đã chẳng đến thăm người thân. Nhưng sau khi gặp Uông Trác Luân, anh lại có những suy nghĩ u ám, đồng thời hoài niệm Tưởng Thục Hoa. Vẻ mặt hư vô, lạnh lùng của Uông Trác Luân đã làm phiền tâm trí anh, mặc dù trong suốt thời gian chiến tranh, chưa bao giờ anh nghĩ mình lại có khả năng đồng cảm với sự hư vô ấy. Thế là anh chợt nghĩ, bên dưới dòng chảy cuồng nhiệt của tình cảm, lại tồn tại một dòng chảy lạnh ngắt. Nhưng anh không thể hiểu rõ ý nghĩa đích thực của dòng chảy lạnh lùng này.

Thần sắc của Lục Tích Ngọc, cùng với những lời cô nói khi bước ra khỏi phòng, càng khiến anh nhìn rõ hơn dòng chảy lạnh lẽo ấy.

Vợ chồng Phó Bồ Sinh ngày kia sẽ lên đường. Tưởng Thục Ngân có rất nhiều việc phải giải quyết. Buổi tối, Tưởng Tú Cúc và Tưởng Thuần Tổ đến nhà Phó Bồ Sinh. Vào mùa xuân, Tưởng Thuần Tổ vì phá cửa sau của trường trốn ra ngoài uống rượu nên đã bị nhà trường đuổi học, phải chuyển sang một trường trung học tư thục; bây giờ cậu ta đến để đòi tiền chị gái, chuẩn bị ngày mai lên đường đi Thượng Hải tham gia công tác. Tưởng Thục Ngân hy vọng Tưởng Thiếu Tổ có thể giữ cậu ta lại. Cô đặt niềm tin vào khả năng này của Tưởng Thiếu Tổ. Trước khi Tưởng Thuần Tổ đến, Tưởng Thiếu Tổ đang nằm trong phòng đọc báo, vừa suy ngẫm.

Anh tự hỏi bản thân: Cuộc chiến tranh này có thể kéo dài bao lâu? Phía trước bày ra những khả năng nào? Giả sử giữa chừng thỏa hiệp, vận mệnh Trung Quốc sẽ ra sao? "...Chẳng biết từ lúc nào, vận mệnh của một cá nhân lại gắn chặt lấy Trung Quốc không thể tách rời, chưa từng có lấy một phút nghỉ ngơi! Mục đích của chúng ta rất đơn thuần, vậy thì, hiện tại khi tôi nhìn thấy 'cuộc chiến tranh dân tộc' này, nhìn thấy vô số quân đội và thanh niên biểu thị ý chí ấy, con đường hiện tại chính là, cuộc chiến tranh dân tộc này tiến tới triệt để... Nó nhất định phải hủy diệt mọi khả năng quay đầu, giống như phái Sơn Nhạc đã tống khứ Louis XVI." Anh thầm nghĩ, "Đúng vậy, công việc hiện tại của chúng ta... Đúng vậy, dòng chảy lạnh lùng kia chính là ý nghĩa ấy, nó mang tính tự giác, mang tính nội phát, nhưng chỉ có thể đi được một đoạn đường, vậy thì, công việc của chúng ta chính là hủy diệt mọi khả năng quay đầu, dẫn dắt dòng chảy ấy đến nơi mà chính nó cũng chưa từng nghĩ tới!

"Nhưng mặt khác, xét từ góc độ cá nhân, bất kỳ thời điểm nào cũng chỉ là sự quá độ, cuộc đời vốn không có giá trị thực sự!" Tiếp theo anh lại nghĩ. "Giả sử giá trị chính là điều vừa nghĩ đến ở trên, thì đó là điều không thể!" (Anh nhớ lại ánh mắt lạnh lùng của Uông Trác Luân) "Chúng ta luôn mưu cầu một số thứ: mưu cầu cái gì, hiện tại tôi không biết: rốt cuộc bản thân tôi hiện tại ra sao, tôi cũng chẳng rõ. Sự thưởng phạt ở đời vốn không công bằng. Thế nào mới gọi là thưởng phạt, cũng rất khó nói! Vậy thì, trong sa mạc cuộc đời hoang vu này, hy sinh hay không hy sinh, cũng chẳng có tiêu chuẩn thực sự nào cả. Một trực quan chính là tiêu chuẩn. Chiểu theo tiêu chuẩn của thế tục mà nói, tôi không đành lòng hy sinh bản thân — giống như Uông Trác Luân vì tuyệt vọng mà phiêu dạt, còn theo tiêu chuẩn trực quan thì lại chưa đủ để hy sinh; vậy thì, người đã khuất và kẻ phiêu bạt là một loại, tôi là một loại, tôi đang chịu đựng sự lừa dối của hy vọng, đồng thời cũng có hy vọng của người khác đặt lên mình — lại đang lừa dối người khác! Đúng vậy, đối với chiến tranh, tôi vô cùng nhiệt tình, sự thật chính là thế! Bản thân tôi lại nhìn nhận thế này: một dân tộc là tuyệt đối, còn cá nhân thì không phải tuyệt đối! Vậy thì, trong cõi nhân gian hoang đường này, tôi muốn nắm bắt quyền lực, vì chính mình, lừa dối chính mình, cũng chính là vì người khác, lừa dối người khác — thế nhưng lại tuyệt đối không lừa dối dân tộc này! Đúng vậy, nên như thế! Lẽ nào lại còn chơi trò chơi nhi nữ tình trường nữa sao?" Anh thầm nghĩ.

Tưởng Thục Ngân bồng đứa con của Uông Trác Luân bước vào phòng. Mắt cô đỏ hoe, rõ ràng vừa mới khóc xong. Nhưng cô vẫn gượng cười.

"Nó đến rồi! A Tĩnh! A Tĩnh, bế cái nào!" Cô vừa nói, vừa xót xa nhìn Tưởng Thiếu Tổ. "Bố nó đâu rồi?"

"Anh ấy gom hết đồ đạc qua bên đó rồi! Sáng mai anh ấy lên đường!" "Anh ấy không nói gì sao?" Tưởng Thiếu Tổ đón lấy đứa nhỏ, hỏi với ánh mắt đầy hy vọng khi nhìn chị gái, anh hy vọng Uông Trác Luân từng nói điều gì đó về tương lai. "...Anh ấy bảo chúng ta đừng lo lắng, hễ có cơ hội, anh ấy sẽ đến Hán Khẩu. ...Anh ấy chẳng nói gì cả!" Tưởng Thục Ngân tuôn rơi nước mắt, vừa nói vừa cười đầy bi ai. ... "Tôi không sợ mệt... Rõ ràng là cái đồ không có lương tâm này tôi đây! Giả sử Thục Hoa mà..." Cô nói, không còn chút sức lực để nói tiếp, đưa tay lau nước mắt.

Tưởng Thiếu Tổ tránh nhìn chị gái, trong lòng dâng lên nỗi bi ai, đồng thời cảm thấy sự dịu dàng và cô độc. Đôi mắt Tưởng Thiếu Tổ ngấn lệ, cúi xuống hôn đứa trẻ, đồng thời cảm nhận rõ ràng rằng tất cả những gì đang diễn ra ở Thượng Hải, Nam Kinh và dọc tuyến đường sắt Kinh Hải hoàn toàn thuộc về một dòng chảy lạnh lùng. Khuôn mặt đứa bé ấm áp, anh xúc động thấu hiểu dòng chảy lạnh lùng ấy.

"Cảm ơn, lần này là triệt để rồi! Lần này đã thành công rồi!" Anh nghĩ. Tưởng Thuần Tổ, lớn lên trong thời loạn ly, sớm già dặn trước tuổi, mang trong mình tư tưởng hủy diệt, cô độc và bi thương. Cơn khát khao vươn lên từ tận cùng của sự cô độc, bi thương và hủy diệt ấy để đổi lấy vinh quang cùng thứ tình yêu bao dung tất cả. Cậu ta căm ghét cuộc sống hiện thực đầy muộn phiền mà mình đang trải qua; sự muộn phiền và căm ghét ấy, trong nửa năm gần đây đã trở nên sắc bén đến mức đẩy cậu ta đến bờ vực tuyệt vọng — sự tuyệt vọng thuở ban đầu của một con người. Cuộc sống ở Nam Kinh bóp nghẹt những người trẻ tuổi, Tưởng Thuần Tổ không tìm thấy lối thoát cho tư tưởng lẫn cuộc sống, lại thêm tính khí kiêu ngạo; đầu tháng Sáu, cậu ta từng nghĩ đến chuyện trốn chạy. Sau đó lại nghĩ đến cái chết. Cậu ta chìm đắm trong suy nghĩ ấy suốt một tháng trời; chính những suy nghĩ đó đã mang lại cho cậu ta sự kích động và niềm kiêu hãnh, thế nên cậu ta đã không hành động thực tế. Khi học kỳ kết thúc, cậu ta say mê một nữ sinh cùng lớp, nhưng vì nhút nhát mà kiêu ngạo nên không dám bày tỏ. Khi kỳ nghỉ hè bắt đầu, nữ sinh ấy đã bỏ học để đi Hán Khẩu, thế là trong suốt tháng Bảy, Tưởng Thuần Tổ không hề rời khỏi trường học; mỗi buổi chiều, cậu ta đều đến ngôi chùa gần đó, ngồi dưới bức tường rêu phong đọc sách, lén lút viết lứa gì đó, hoặc đờ đẫn ngắm nhìn cái ao lấp lánh dưới ánh nắng hè phía dưới chân núi. Cái chết của Tưởng Thục Hoa đã giáng một đòn kích động sâu sắc vào cậu ta, nội tâm cậu ta trải qua một cuộc đấu tranh dữ dội, phá hủy mọi thứ. Kết luận của cậu ta là: trên đời này, chỉ có cái chết mới là chân thực. Nhưng cậu ta chẳng cần phải đi tìm cái chết, bởi vì đằng nào thì cậu ta rồi cũng sẽ chết.

Thế nên, làm gì cũng được, làm gì cũng chẳng phải sợ hãi — chẳng cần phải sợ hãi lương tâm và đạo đức. Nhưng khi cậu ta bắt đầu làm điều gì vì dục vọng của bản thân, và khi đã làm rồi, cậu ta luôn cảm thấy một nỗi sợ hãi mơ hồ; chẳng biết bản thân đang sợ điều gì, chỉ cảm thấy mình không thể sống tiếp được nữa.

Về sau cậu ta mới hiểu ra, việc phá hủy triệt để đến thế hóa ra lại có ích cho mình. Nhưng hiện tại, cậu ta đang sống trong nỗi kinh hoàng và muộn phiền, không có sự trợ giúp hay nương tựa nào. "Giả sử tôi tự sát, thì tôi là kẻ kiêu ngạo, nhưng giả sử vì tôi không xứng đáng làm người mà chết đi, thì phải làm sao đây? Tôi muốn tìm một thời điểm thật thuần khiết để chết!" Cậu ta viết trong nhật ký. Nhưng cuối cùng cậu ta vẫn chẳng tìm được một thời điểm thuần khiết nào cả.

Chiến tranh Thượng Hải bùng nổ, Tưởng Thuần Tổ đọc được vài cuốn sách mang tính triết học và chính trị về cuộc chiến tranh dân tộc này, liền trở nên cuồng nhiệt. Bất cứ ai khi còn trẻ cũng từng đọc qua những cuốn sách như thế, — để rồi sau này họ sẽ chẳng bao giờ đọc lại nữa. Thế là, từ mấy cuốn sách đó, thế giới đã thay đổi, thế giới trở nên nhiệt thành, bừng sáng rực rỡ; Tưởng Thuần Tổ cảm thấy giờ đây mình đã được cứu rỗi, đã có được thời điểm thuần khiết. Khi Nam Kinh chìm trong sự kích động của chiến tranh, Tưởng Thuần Tổ chìm đắm trong ánh sáng cuồng hỷ, mang theo sự tôn kính lớn lao mà dõi theo vạn vật. Cậu ta quyết tâm cùng một người bạn học lên đường đến Thượng Hải.

Thế là Tưởng Thuần Tổ nhanh chóng rũ bỏ quá khứ u ám và muộn phiền. Đến nhà chị gái, nhưng lại chẳng muốn thấu hiểu chị, chẳng muốn nghe cho rõ bất kỳ lời nào của chị, vì sợ lại phải đối mặt với sự u ám và muộn phiền ấy. Cậu ta cảm thấy mọi người trong nhà mình đều đại diện cho sự u ám và muộn phiền đó.

Cậu ta đến nhà chị với vẻ lạnh lùng, cảnh giác và là lần cuối cùng — cậu ta tự cho là lần cuối cùng.

Tưởng Tú Cúc u sầu ngồi trong phòng. Tưởng Thuần Tổ bước vào, liếc mắt nhìn quanh. "Đại tỷ đâu?" Cậu ta hỏi mà không thèm nhìn Tưởng Tú Cúc.

"Chị ấy ở phòng bên... Chị ơi, em út đến rồi kìa!" Tưởng Tú Cúc đứng bật dậy, cao giọng gọi.

"Em nhất định phải đi sao?" Tưởng Tú Cúc mang theo vẻ mặt pha trộn giữa sự nghiêm nghị và lo âu, hỏi.

Tưởng Thuần Tổ nhìn cô ta, không đáp. Cậu ta quyết tâm ráng chịu đựng sự u ám cuối cùng này. Cậu ta nghe thấy tiếng bước chân dồn dập phía sau. Cậu ta cảnh giác quay người lại với nụ cười trên môi. Tưởng Thục Ngân mang theo tâm trạng bi thương, nặng nề, vì sợ làm gián đoạn cảm xúc ấy nên vừa bước vào cửa đã khựng lại, trầm mặc nhìn người em trai này.

"Chúng ta quyết định ngày kia đi rồi!..." Tưởng Thục Ngân nói, nhịp thở dồn dập, "Còn em thì sao?"

“Em chỉ cần một ít tiền thôi.” Tưởng Thuần Tổ lạnh lùng đáp, bước tới bên bàn, nghi ngờ nhìn cô.

Tưởng Thục Ngân lộ vẻ tức giận, sốt ruột. Tưởng Thiếu Tổ bế đứa nhỏ bước vào phòng. Tưởng Thuần Tổ lạnh lùng nhìn anh, rồi nhìn đứa trẻ. Cậu ta sợ sự u ám, ánh mắt liền trở nên giấu giếm.

"Em đến rồi đấy à." Tưởng Thiếu Tổ nói.

"Sao con bé A Tĩnh lại ở đây?" Tưởng Thuần Tổ nhìn đứa trẻ, hỏi, cố tránh nhắc đến chủ đề chính.

"Em không biết ư? Bố nó sắp đi Giang Âm rồi, phải ra chiến trường..." Tưởng Thục Ngân nói, rồi kể hết mọi chuyện. "...Nhưng anh ấy không thể không đi, bởi vì có lệnh..." Tưởng Thục Ngân nói, nhìn em trai để cậu ta hiểu rõ. ... "À, em nhìn xem con bé A Tĩnh ngoan chưa kìa, đáng thương làm sao! Chẳng khóc một tiếng nào cả!" Cô xúc động nói, muốn bấu víu vào tình mẫu tử, hy vọng thứ tình cảm tốt đẹp nhất này có thể lay động được người em.

Đôi mắt Tưởng Thuần Tổ lóe lên, không nghe cô nói, ngược lại còn đang cảnh giác với anh trai, cậu ta vỗ tay, bế thốc đứa nhỏ lên, hôn nhẹ vào má nó.

"Em định đi Thượng Hải à?" Tưởng Thiếu Tổ hỏi.

"Vâng."

Im lặng bao trùm.

"Em qua đây, anh có chuyện muốn nói với em." Tưởng Thiếu Tổ nói, châm một điếu thuốc, bước ra khỏi phòng.

Tưởng Thuần Tổ đặt đứa bé xuống, bước theo anh trai. Cậu ta biết chị gái đang khóc, nhưng giả vờ như không thấy. Cậu ta cau mày, trên mặt thoáng hiện nụ cười giả tạo.

"Xem anh định nói cái quái gì nào?" Cậu ta tức giận nghĩ, đồng thời nghĩ đến ánh sáng và sự kích động ngoài kia trên phố — cậu ta sắp đi ngay đây thôi! — rồi theo anh trai bước vào phòng. Phó Chung Phân chạy xộc vào phòng.

"Cậu út!" Con bé phấn khích gọi.

"Cháu ra ngoài một lát đi." Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị nói.

"Đúng rồi, cháu ra ngoài trước đi — cháu ngồi đi." Tưởng Thiếu Tổ nói.

Tưởng Thuần Tổ ngồi xuống, hướng mắt ra ngoài cửa sổ.

"Em muốn đi Thượng Hải thật à? Em ra đó làm gì?" Tưởng Thiếu Tổ hỏi.

Tưởng Thuần Tổ kiên quyết nhìn anh: ánh mắt cậu ta đã thay cho câu trả lời rằng cậu ta đi để làm gì. "Em có người quen ở Thượng Hải không?"

"Có. Không có thì cũng chẳng sao cả."

"Em có biết Thượng Hải rất nguy hiểm không? Giả sử có nguy hiểm, em tính sao?" "Đến lúc đó hẵng hay."

Lại rơi vào im lặng. Tưởng Thiếu Tổ đăm chiêu nhìn em trai, trong lòng dâng lên sự tức giận. Anh tin rằng đứa em này chẳng có chút lý trí nào cả. Còn Tưởng Thuần Tổ thì lạnh lùng nhìn anh trai, chờ đợi cơ hội để trút hết sự khinh miệt và căm hận trong lòng. Ai mà chẳng biết hành động của mình có ý nghĩa gì đối với bản thân. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy bất mãn, lòng tự trọng bị tổn thương của cậu ta đang bùng cháy.

"Nửa năm qua em làm những gì? Sao bên đó lại đuổi học em?" Tưởng Thiếu Tổ dùng thái độ của bề trên để hỏi.

"Họ muốn đuổi học em, bởi vì em không tuân theo kỷ luật của họ!" Tưởng Thuần Tổ đáp, dùng giọng điệu cực kỳ khinh miệt khi thốt ra mấy chữ "kỷ luật của họ".

"Em còn một năm rưỡi nữa là tốt nghiệp rồi cơ mà? Sang Hán Khẩu tiếp tục học không được sao? Em nên tiếp tục đi học."

"Em đoán thể nào anh cũng nói thế, quả nhiên không sai!" Tưởng Thuần Tổ phấn khích nghĩ. "Một con người, giả sử đã chết rồi, thì còn đọc sách cái nỗi gì nữa?" Cậu ta dùng giọng điệu sắc bén đáp lại, toàn thân run rẩy, chẳng biết mình đang nói gì, chỉ cảm thấy bản thân vừa thốt ra những lời vô cùng ý nghĩa.

Cậu ta tưởng anh trai đã bị chấn động. Nào ngờ anh trai chỉ bật đèn lên, bình tĩnh nhìn cậu ta. "Anh ấy không nghe thấy gì à?" Cậu ta thầm nghĩ.

"Em có hiểu chính mình không?" Tưởng Thiếu Tổ hỏi, khẽ cau mày.

"Em hiểu chính mình." Tưởng Thuần Tổ đáp. "Em còn hiểu cả tất cả mọi người nữa!" Cậu ta vừa phấn khích vừa khinh miệt bồi thêm một câu, không kìm nén nổi bản thân, vừa nói câu này xong, cậu ta cảm thấy quả nhiên mình đã thấu hiểu tất cả mọi người, thấu hiểu nỗi buồn và niềm vui của họ, lại còn yêu thương tất cả mọi người nữa. Chỉ có điều trong số những người mà cậu ta yêu thương hiện tại không có bóng dáng của người anh trai. Cậu ta nhìn người anh trai lạnh lùng, không sao thấu nổi này.

"Đồ nông cạn! Bây giờ toàn một lũ nông cạn thế này!" Tưởng Thiếu Tổ thầm nghĩ. "Anh có mấy lời muốn nói, còn lại mọi thứ tùy em." Anh nói, châm thuốc. "Phải suy nghĩ thật kỹ hành động của mình, bởi vì người khác không thể chịu trách nhiệm thay cho em;" anh giơ tay chặn em trai lại, "Người khác có thể dụ dỗ em, nói những lời hay ý đẹp hơn một chút, lãnh đạo em, nhưng không thể chịu trách nhiệm thay em được, một con người phải có tín ngưỡng, không thể hời hợt nông nổi làm bừa!" Anh lộ ra vẻ mặt nghiêm khắc, đầy đe dọa. "Em có tín ngưỡng không? Em tin vào cái gì?" Anh giận dữ hỏi.

"Em tin vào nhân dân." Tưởng Thuần Tổ bị anh trai kích động, kiêu ngạo đáp lại — giống như cách đáp lại của tất cả những thanh niên năm 1937. Hài lòng với hai chữ ấy: nhân dân. Tưởng Thiếu Tổ cười lạnh một tiếng.

"Em học được cái tín ngưỡng này từ đâu?"

"Em học từ cuộc sống, từ cuộc sống của những con người này." Tưởng Thuần Tổ đáp — cũng giống như câu trả lời của mọi thanh niên năm 1937. Hài lòng với hai chữ: cuộc sống. "Em đọc những loại sách gì vậy?"

"Chẳng đọc sách gì cả!" Tưởng Thuần Tổ kiên quyết đáp.

"Em đang bước lên một con đường, để người ta dẫn dắt đi chịu chết." Tưởng Thiếu Tổ nói, vốn không thực sự cho rằng "nhân dân" và "cuộc sống" là biểu tượng của sự hy sinh vô tội, đồng thời lại cảm thấy đứa em trai đang bị dắt mũi đi chịu chết — anh tin vào trực giác ấy của mình, bởi vì anh thấy mình hiểu em trai. Bề ngoài anh tỏ ra bình tĩnh, lạnh lùng, nhưng trong lòng lại đau đớn vì sự thù địch dành cho em trai. "Đầu tiên em phải hiểu rõ, rồi sau đó mới tin tưởng. Em biết đấy, tất cả chúng ta đều chịu thiệt thòi vì điều này, và bây giờ đến lượt em." Anh mỉm cười nói. "Anh từng chịu thiệt thòi gì chứ?" Tưởng Thuần Tổ đâm ra hoài nghi, hỏi.

Một nét phấn khích xuất hiện trong đôi mắt đang nheo lại một nửa của Tưởng Thiếu Tổ, nụ cười vẫn đọng lại trên gương mặt anh.

"Nhân dân là một danh từ trừu tượng, còn cuộc sống, thì lại không phải là thứ mà người trẻ tuổi có thể thấu hiểu." Anh nói, gạt tàn thuốc. "Em phải biết rằng, mượn danh nghĩa nhân dân, đủ loại thế lực đang đấu đá lẫn nhau, thế lực nào cũng muốn lôi kéo thanh niên. Dĩ nhiên, hiện tại ngoại trừ đám Hán gian ra thì phe phái nào cũng ủng hộ chiến tranh, nhưng cái thế giới này em có hiểu nổi không? Có lẽ chẳng duy trì nổi một năm! Đến lúc đó cả nước sẽ chia rã, đủ loại người thừa cơ kiếm lợi. Ai ai cũng muốn chớp lấy bọn thanh niên các em, ai cũng mở miệng ra là nhân dân!... Anh căm ghét âm mục của đám khốn nạn đó!" Anh nói.

Tưởng Thuần Tổ im lặng. Trong sự im lặng kéo dài dằng dặc, đột nhiên, chẳng vì lý do gì mà cậu ta cảm thấy thân thiết với anh trai hơn.

"Đúng vậy, có một dạo em đã nghĩ đến cái chết, muốn chết, muốn tự sát... À, cảm giác ấy đấy!" Tưởng Thuần Tổ nhiệt tình nói với anh trai, đồng thời cảm thấy bản thân diễn tả không nổi. Cậu ta nhớ lại nỗi muộn phiền u ám ấy — nhớ đến những bức tường ẩm ướt của ngôi chùa mà cậu ta thường ngồi dưới đó và cái ao lấp lánh ở chân núi. "Em không có lối thoát! Em không muốn bị chà đạp ức hiếp! Giả sử họ đuổi học em, thì em đúng, em thấy vui vì điều đó! Sao lại không cơ chứ! Mà..." Cậu ta nói, run rẩy trong sự nhiệt tình, bật cười thành tiếng. Tưởng Thiếu Tổ nhìn cậu ta, đoạn lại trở nên nghiêm nghị và hoạt bát như trước.

"Em đi Thượng Hải thật à?" Anh hỏi.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy một thứ lạnh ngắt bủa vây, lúng túng, thấy mình đã sai. "Em đi Thượng Hải chứ?"

"Em đi... em phải đi."

Tưởng Thục Ngân đứng ngoài cửa lắng nghe đã lâu, Tưởng Thuần Tổ hoàn toàn không hề hay biết. Nghe thấy câu trả lời ấy, Tưởng Thục Ngân bước vào.

"Em ơi! Em không thương chúng chị chút nào sao?" Tưởng Thục Ngân đỏ bừng mặt, lớn tiếng hỏi.

Tưởng Thuần Tổ đứng phắt dậy, nhìn chị gái. Đặc biệt vì cảm nhận được thứ lạnh lẽo kia, cảm thấy bản thân mình đã sai, nên Tưởng Thuần Tổ đâm ra thương hại chị. Tưởng Thục Ngân nắm bắt cơ hội này, chộp lấy tay em trai, siết chặt. "Sống chết vinh nhục của chúng ta — em không màng tới sao?" Cô nghẹn ngào lớn tiếng nói.

"Có chứ, em rất quan tâm đến mọi người!" Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ, tuôn rơi nước mắt.

"Em muốn đi Thượng Hải!" Tưởng Thuần Tổ kiên quyết, đầy cảm xúc nói; "Không phải em không quan tâm đến mọi người, nhưng bản thân em chỉ có thể như thế này thôi, dù thế nào đi nữa các chị cũng không thể hiểu được, mà em cũng nói không rõ!..." Cậu ta nói.

Tưởng Thuần Tổ nhìn đôi mắt đẫm lệ của chị gái. Tưởng Thục Ngân xót xa và u sầu, tự đặt niềm tin vào bản thân, không tin là em trai sẽ làm trái ý mình, thế nên cô chẳng thể hiểu nổi lời em nói.

"Cứ để nó đi đi." Tưởng Thiếu Tổ u sầu cười, nói, anh đứng sang một mình bên cạnh. "Chỉ có một mình em... Chỉ có một mình em là hướng thẳng Thượng Hải mà đi!" Tưởng Thục Ngân nói, cười đầy sầu muộn, chẳng hiểu mình vừa thốt ra những gì, chỉ cảm thấy cái thứ bi ai ấy đang đến vô cùng cấp bách.

"Cứ để nó đi... nhưng hễ chiến sự nguy cấp, em phải đến ngay Hán Khẩu đấy nhé!" "Vâng, em chuẩn bị sẵn tinh thần thế rồi." Tưởng Thuần Tổ nói, đôi môi khô khốc run rẩy.

Bởi vì Tưởng Thiếu Tổ cũng nói thế, Tưởng Thục Ngân liền mất đi chủ kiến, cô lại nghĩ đến nội tâm của Tưởng Thuần Tổ. Cô nhìn Tưởng Thiếu Tổ, giống như đang hỏi: "Chị làm vậy không sai chứ?" Mười năm trước cô mất đi một người em trai, tiếp đó lại mất thêm một người nữa, và bây giờ là người thứ ba. Cô nghĩ đến những đòi hỏi và niềm vui của đứa em trai, ánh mắt cô xoáy vào câu hỏi: "Hy vọng của chị là sai ư?"

"Đại tỷ, em đi đây, nhé!" Tưởng Thuần Tổ chân thành nói, nhìn cô. Tưởng Thục Ngân oà khóc.

"Các người đều đúng cả! Ai cũng đúng hết! Đi hết đi! Chúng tôi chẳng thể trông mong gì ở các người dù chỉ một chút, tôi cũng chẳng dám chắc mình có thể..."

"Đại tỷ!" Tưởng Thiếu Tổ quát lên.

"Tôi muốn đi theo bố mẹ... Ở xứ người thì không thể sống nổi..." Cô ngồi thụp xuống, lấy tay che mặt khóc nức nở.

Tưởng Thuần Tổ thở dài thườn thượt đầy thê lương, cảm nhận được thứ muộn phiền, u ám ấy. "Em cần bao nhiêu tiền?" Tưởng Thiếu Tổ hỏi. Tưởng Thục Ngân buông tay ra, nhìn họ. Cô nín khóc, đứng dậy, xoa xoa lồng ngực, rồi từ trong túi áo móc ra một bọc giấy nhỏ.

"Cái này cho em..." Cô vừa nói vừa nghẹn ngào mở bọc giấy ra; những giọt nước mắt của cô rơi lã chã lên món đồ trang sức bằng vàng lấp lánh. Cô lấy một chiếc nhẫn bản lớn đưa cho Tưởng Thuần Tổ. "Em phải hiểu rằng, kể từ nay về sau, mỗi người một ngả..." Cô nói, tiện tay mở ví da ra. "Em không lấy cái này!" Tưởng Thuần Tổ nói, vẻ mặt lộ rõ sự chán ghét. Nhưng đồng thời tay vẫn vươn ra đón lấy chiếc nhẫn. Chiếc nhẫn vừa ẩm ướt vừa ấm áp, mặt Tưởng Thuần Tổ đỏ bừng, trông giống như một đứa trẻ phạm lỗi bị người ta tóm quả tang. Cậu ta nhìn chiếc nhẫn, nhìn chị gái, rồi lại nhìn chiếc nhẫn. "Em không cần... thứ này!" Cậu ta cất giọng run rẩy, van xin nói. Người thanh niên ôm mộng tưởng, đứng trước đồng tiền, đang phải trải qua nỗi đau đớn khủng khiếp nhường này. Cậu ta muốn từ chối, nhưng lại muốn giữ lại; sắc mặt cậu ta tái dại đi.

Nhưng khi Phó Chung Phân bước vào phòng, cậu ta nhanh chóng giấu biệt chiếc nhẫn đi. Tưởng Thục Ngân đang kiểm tra ví da, cậu ta ngồi thụp xuống, ôm chặt lấy đầu: Thế giới u ám này đã khảo nghiệm cậu ta, hủy diệt đi niềm nhiệt huyết kiêu hãnh, vĩ đại trong cậu ta.

Tưởng Thiếu Tổ và Tưởng Thục Ngân bước ra ngoài. Cậu ta cảm thấy họ đang đi bàn bạc về hoàn cảnh của mình. Phó Chung Phân thắt chiếc nơ xanh nhỏ xíu lo lắng ngồi phịch xuống mép giường, Tưởng Tú Cúc bước vào.

Tưởng Thuần Tổ ủ rũ ôm đầu, chẳng thèm nhìn họ.

"Em út, nhất định phải đi sao?"

Tưởng Thuần Tổ không đáp, Tưởng Tú Cúc dịu dàng mỉm cười.

"Em út, đi thật à?" Cô cúi người xuống, hỏi.

"Phải đi." Tưởng Thuần Tổ lạnh nhạt đáp.

"Nó đương nhiên là phải đi rồi! Nó có mảy may vương vấn gì đến chúng ta đâu!" Phó Chung Phân căm hận lớn tiếng nói.

"Cậu biết cái gì chứ!" Tưởng Thuần Tổ tức giận quát lên, đứng phắt dậy, bước ra khỏi phòng. "Muốn đi à?" Phó Bồ Sinh đứng ở ngưỡng cửa, u sầu hạ thấp giọng hỏi. Giống như đang bàn chuyện cơ mật vậy.

Tưởng Thuần Tổ gật đầu, nhìn ánh đèn của nhà hàng xóm phía bên kia sân. Tưởng Thục Ngân từ đằng sau chạy bổ ra, đứng khựng lại, nghiêm nghị nhìn cậu ta.

"Có nhất định phải đi không?" Cô chầm chậm, lạnh lùng hỏi. Cô nhắm nghiền mắt lại. Khuôn mặt tiều tụy của cô vừa bi ai lại vừa tĩnh mịch.

"Phải đi." Tưởng Thuần Tổ đáp, thấu hiểu, lại vừa đồng cảm với nỗi bi ai cùng sự tĩnh mịch ấy, đưa mắt nhìn ánh đèn nhà hàng xóm.

Khuôn mặt Tưởng Thục Ngân khẽ giật giật, nhìn em trai. Tưởng Thục Ngân chăm chú ngấu nghiến nhìn em. Nhưng Tưởng Thuần Tổ chẳng thèm nhìn cô. Phó Bồ Sinh u sầu cười gượng đứng bên cạnh. "Em út, đại tỷ đang gọi kìa!" Tưởng Tú Cúc tưởng chị gái đang gọi em trai, tỏ ý bất mãn với thái độ này của cậu ta, giận dữ nói.

Tưởng Thuần Tổ quay đầu nhận lấy xấp tiền giấy mà Tưởng Thục Ngân đưa cho, lạnh nhạt liếc Tưởng Tú Cúc một cái.

"Em út, em phải nhớ đến người đại tỷ này đấy!" Tưởng Tú Cúc bị kích động bởi thứ đạo đức ấy, nghiêm khắc nói.

Tưởng Thuần Tổ vô cảm nhìn cô ta.

"Em phải nhớ rằng, người đại tỷ này thương em — không dễ dàng gì đâu!" Tưởng Tú Cúc cau mày nói.

"Cậu chỉ biết đọc cuốn 《Những người phụ nữ nhỏ》 thôi!" Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ, rồi bước đi. Trên môi Tưởng Thục Ngân nở nụ cười ngượng ngùng, thê lương và nhún nhường.

"Tôi tính là cái thá gì... Em út ơi! Phàm là chuyện gì cũng phải suy nghĩ cho kỹ..." Cô nói. "Chúng chị đợi em ở Hán Khẩu, chúng chị đợi em..." Cô dịu dàng cười, mắt lại rưng rưng lệ.

---❊ ❖ ❊---

Khi Tưởng Thuần Tổ rời khỏi nhà chị gái, trời đã khuya khoắt. Con phố nhỏ đã tĩnh mịch trở lại, hắt lên thứ ánh sáng lova mờ ảo, có cơn gió mát thổi qua. Giống như mọi đêm hè khác, dưới hiên nhà mỗi hộ dân đều có những người đàn ông cởi trần đang nằm ngủ. Họ nằm trên ghế dựa, giường tre hoặc ván cửa, phơi ra đủ mọi tư thế thô kệch, xấu xí, ngáy o o inh ỏi — mùa hè ở Nam Kinh năm nay vô cùng oi bức. Đại lộ cũng tĩnh lặng tương tự như thế, nhưng thỉnh thoảng lại có xe cộ phóng qua, cuốn theo bụi mù, dưới làn gió nhẹ, những chòm lá rậm rạp của cây xanh bên đường khẽ lay động. Đâu đó vài cửa hiệu vẫn còn sáng đèn; bầu trời đen đặc, ánh đèn neon nhấp nháy. Giữa chốn Nam Kinh phồn hoa, vào thời khắc đêm khuya này, bao trùm là sự tĩnh lặng sâu thẳm, sự tĩnh lặng khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mọi thứ đều vô cùng bất thường. Cậu ta cảm thấy, sự tĩnh lặng này đang điều khiển, đang suy ngẫm về chiến tranh, lại đang báo trước cơn giông bão; sự tĩnh lặng ấy đã minh chứng cho điều tuyệt vời nhất, kiên cường nhất trong sâu thẳm trái tim cậu ta — lúc nãy cậu ta vừa vớt cái điều tuyệt vời nhất, kiên cường nhất ấy ra khỏi vũng lầy u ám và muộn phiền để cứu rỗi nó đến vĩnh hằng.

Ngã tư đường rất đông người đang chen chúc lắng nghe chiếc máy phát thanh. Giọng nói của người phụ nữ phát ra từ chiếc loa phát thanh vừa hay vừa lảnh lót, đám đông chìm trong im lặng. Tưởng Thuần Tổ dừng chân lại, nghe thấy đó là tin chiến thắng, bèn chú ý đến sự im lặng lớn lao của mọi người, rồi sải bước tiến lên. Nam Kinh chìm trong tĩnh lặng, nhìn nhận, và sẵn sàng gánh vác những gian khổ cùng sự hy sinh trong tương lai.

"Trung Quốc, đất nước Trung Quốc bất hạnh ơi, hãy tiến lên!" Tưởng Thuần Tổ nói, sải những bước dài trên con đường vắng lặng.

Tháng mười một năm 1943