Vợ chồng Phó Bồ Sinh sống ở Nam Ngạn cùng lũ trẻ "không bao giờ chịu yên tĩnh" của mình. Hai năm nay, Phó Bồ Sinh đã "đổi vận", hùn hạp với đám bạn mở một công ty hay kho hàng gì đó – về việc này chính Phó Bồ Sinh cũng chẳng rõ, vì tình thế biến hóa khôn lường, nội tình lại phức tạp – ông ta qua lại giữa Trùng Khánh và Rangoon, thuận buồm xuôi gió kiếm được rất nhiều tiền. Vận may này, Phó Bồ Sinh đã đợi chờ bao năm. Hai mươi năm trước, một thầy bói nổi tiếng ở Nam Kinh, hay nói đúng hơn là một triết gia Trung Hoa, đã tiên đoán rằng vào năm bốn mươi ba tuổi, Phó Bồ Sinh sẽ được sao Chổi chiếu rọi và gặp vận tốt; ánh sáng của sao Chổi đến muộn mất hai năm – nhưng đối với ông thầy bói này, Phó Bồ Sinh vẫn vô cùng cảm kích. Thế nên, lũ trẻ nhà ông cứ mãi không chịu yên tĩnh. Trước đây, Phó Bồ Sinh còn dùng nỗi gian nan của cuộc đời để dọa nạt chúng, nay thì chúng đã hoàn toàn bị nuông chiều hư hỏng. Trong số những đứa trẻ ấy, con của Uông Trác Luân đang lớn lên trong đau khổ.

Do ánh mắt lạnh lùng cùng nỗi phiền muộn đặc biệt của Tưởng Thục Trân, do sự kỳ thị trần trụi của đám trẻ khác, Uông Tĩnh bé nhỏ trở nên trầm mặc, ngoan cường và cố chấp. Thằng bé đang học cách làm quen với sự cô độc, và phát triển những ảo tưởng của mình trong sự cô độc ấy. Tưởng Thục Trân thấy đứa bé mới sáu tuổi đầu mà đã gàn dở như vậy thì thấy rất đau khổ. Tưởng Thục Trân mỗi ngày đều chìm nổi trong trạng thái này, dần dần cũng chẳng còn cảm giác gì nữa: thường thì, dù bà có thành thật và vô tư đến đâu, bà vẫn không thể dành cho đứa trẻ này thứ tình cảm mà bà dành cho những đứa con của chính mình; kết quả của sự xung đột nội tâm ấy là bà nảy sinh nỗi chán ghét đau đớn đối với Uông Tĩnh nhỏ bé. Dù bà có ở căn phòng nào, bà vẫn luôn cảm thấy đứa bé đó nấp sau lưng mình, lén lút nhìn bà – nhất là lén lút nhìn bà âu yếm lũ con của chính mình. Có lúc bà thấy ánh mắt của đứa trẻ thật đáng sợ; bà thường vội vã, hoảng hốt tránh xa nó, có khi không nhịn được mà mắng mỏ thằng bé. Sau mỗi lần phát tác như thế, bà lại chạy lên lầu, đứng trước ảnh của Tưởng Thục Hoa mà rơi lệ hoặc khóc than. – Uông Tĩnh bé nhỏ chắc chắn đã để ý đến tất cả những điều này. Trong lòng thằng bé có những nghi vấn nghiêm trọng. Nó thường lén lút chạy lên tầng áp mái, trèo lên bàn, bất động, nghiêm túc và đầy sợ hãi nhìn chằm chằm vào bức ảnh mà nó cảm thấy thiêng liêng kia.

Phó Chung Phân, vì lý do mang thai nên bị buộc phải kết hôn với gã giáo viên trung học kia. Đối với việc này, Phó Bồ Sinh không có ý kiến gì, nhưng Tưởng Thục Trân lại không thể tha thứ. Bà nói mình tuyệt đối không thể tha thứ. Con gái dùng lời tuyên bố sẽ tự sát để dọa nạt bà, bà cũng không hề lay chuyển. Người đàn bà mềm yếu nhân từ này, trong sự việc ấy, như được thăng hoa lên trong vầng hào quang của người cha mình, bà nói, đối với đứa con gái như thế, chỉ còn cách cho nó chết đi là xong. Suốt cả một tháng trời, bà lạnh lùng và ngoan cố. Bà nói, con gái không chết thì bà chết. Mức độ thấp nhất là, con gái không đi thì bà đi – về lại Tô Châu. Phó Chung Phân nhận được chút viện trợ từ người cha bao dung của mình, trốn ở bên ngoài không dám về. Đến cuối cùng, Phó Bồ Sinh đành phải mời Tưởng Thục Viện và Thẩm Lệ Anh đến giúp; ông dự định, nếu cách này cũng không hiệu quả, ông sẽ cho con gái đi máy bay đến Côn Minh. Vừa nhìn thấy Tưởng Thục Viện và Thẩm Lệ Anh, Tưởng Thục Trân liền phát tác dữ dội. Ban đầu bà giận dữ nguyền rủa tất cả, sau đó thì khóc lớn. Mọi người tưởng bà đã lung lay, nhưng đến tối bà lại nuốt thuốc phiện.

Sau khi mọi người cứu sống bà, Phó Bồ Sinh liền khóc lóc đau đớn trước mặt bà. Phó Bồ Sinh nói, ông nhớ, ngày họ kết hôn, ông từng nói: "Tôi, Phó Bồ Sinh, nguyện hy sinh vì nàng." Về sau, ông từng nói: "Bất kể người đàn bà tân thời nào cũng không mê hoặc được tôi, tôi, Phó Bồ Sinh, quyết không thay lòng." Phó Bồ Sinh vừa khóc vừa nhắc đến Tưởng Thục Hoa đáng thương, ông nói ông không phải là Uông Trác Luân.

Phó Chung Phân chạy về. Đó là vào buổi tối, Phó Chung Phân mang thai, sắc mặt tái nhợt bước vào, lặng lẽ quỳ xuống trước mặt mẹ.

"Mẹ, con gái có tội." Phó Chung Phân nói.

Tưởng Thục Trân nhìn con bằng vẻ chán ghét và đau đớn.

"Đứng dậy!" Tưởng Thục Trân nói, thái độ đó khiến mọi người liên tưởng đến người cha đã khuất của bà.

"Mẹ, con không muốn sống nữa..." Phó Chung Phân khóc lớn nói.

"Đứng dậy!" Tưởng Thục Trân lặp lại.

Như vậy, chuyện coi như đã qua. Tưởng Thục Trân không tham dự hôn lễ – một hôn lễ xa hoa như vậy – khiến Phó Chung Phân sau khi hành lễ xong liền khóc lớn và căm ghét chồng mình. Cuộc sống sau hôn nhân vô cùng đau khổ. Gã giáo viên kia ngày nào cũng lởn vởn trước mặt bố vợ, lừa gạt lấy đi rất nhiều tiền. Niềm vui duy nhất của hắn là tập hợp nhiều đồng nghiệp đến nhà để bàn luận chuyện tiền bạc và đàn bà. Thế nên, sau khi sinh con, Phó Chung Phân bèn bồng con về nhà cha đẻ. Phó Chung Phân cảm thấy cuộc đời mình đã chấm dứt; những giấc mộng xa hoa trước kia cứ không ngừng quấy nhiễu nàng. Tâm can nàng rất mềm yếu; điều khiến nàng đau khổ nhất chính là bản tính nhạy cảm của mình. Nàng luôn cảm thấy người khác xinh đẹp hơn, lương thiện hơn và hạnh phúc hơn mình.

Khi Tưởng Thuần Tổ đến nơi, Thẩm Lệ Anh vừa vặn đang ở Trùng Khánh. Bà đến Trùng Khánh để lo liệu việc hôn nhân cho con gái. Quan trọng hơn, bà làm việc này là vì bản thân mình, bà cứ không ngừng phấn khích. Mọi người đều nhận ra, trong thời gian này, nước mắt của bà đặc biệt nhiều; có lúc vì vui sướng, có lúc vì giận dữ, buồn bã. Bà đã lo lắng rất lâu về chuyện của con gái, bà cảm thấy, con gái mình quá ngu ngốc, ích kỷ, chẳng hề thấu hiểu bà chút nào.

Lục Tích Ngọc, sau khi đến Trùng Khánh, cảm thấy vô cùng buồn bực. Quan trọng hơn, cô cảm thấy người khác coi thường mình vì cô không có tiền. Từ thuở nhỏ, cô đã chịu sự kích thích của tiền bạc, nay, trong xã hội lạnh lùng và xa hoa này, cô lại càng thấy đau khổ. Cô đã từng tích góp tiền bạc từng chút một, từng chút một tích góp vải vóc, và giờ đây cô lại càng làm như thế. Trong lòng cô tồn tại những tình cảm thuần túy, mông muội, đôi khi bùng phát thành một sự kháng cự hư vô, bi thảm đối với sự lợi hại ở đời, nhưng mục tiêu cuộc sống của cô luôn nằm ở việc giành được sự tôn trọng và yêu mến của người khác. Cô tin chắc – cô chỉ có thể thấy – muốn giành được sự tôn trọng và yêu mến của người khác, phải ăn mặc đẹp, phải có tiền. Khi còn trẻ hơn, khi còn ở Nam Kinh, với sự lãng mạn thuần khiết và quật cường, cô từng chống lại niềm tin này – cô nhớ, có lần vào dịp Tết, cô từng nghĩ đến chuyện tự sát – nhưng giờ đây, cô cần sự độc lập, tình bạn, tình yêu, bằng nỗi khổ tâm thuần khiết, cô đã khuất phục trước niềm tin này. Một mặt, cô cảm thấy tình bạn và tình yêu trong xã hội bị tiền bạc chi phối này thật xấu xa – đôi khi cô cảm thấy thật đa sầu đa cảm – mặt khác, cô đau đớn khao khát sự tôn vinh độc lập, tình bạn và tình yêu – cô đau đớn khao khát tiền bạc. Cô đau khổ vì sự nghèo khó của mình đến mức cảm thấy người khác nhìn một cái là thấu suốt cô, cảm thấy người khác biết cô đang khoác bộ quần áo rách rưới của bà nội và mẹ mình bên trong lớp áo ngoài vụng về, vì thế mà khinh miệt cô. Ánh mắt coi trọng vật chất của thế giới này khiến cô run rẩy, lúng túng không biết làm sao.

Đến Trùng Khánh sau, cô về nhà ở vài lần, và đổi bốn địa điểm làm việc, theo cách nói của chính cô, là vì sự coi trọng vật chất của người khác. Cô vụng về mà lương thiện, mãi mãi không thể hiểu được vẻ đẹp của chính mình, mãi mãi không thể hiểu được cách giả tạo bình thản, phong tình giả dối, cùng tất cả những bí quyết của thế giới xa hoa ấy. Cô dốc sức tích góp, để may quần áo, mời bạn bè đi tiệm. Thường thì, cô đau đớn tích góp suốt mấy tháng trời, rồi hào phóng vung tay, để đổi lấy tình bạn và sự tôn vinh độc lập, nhưng điều này không phải lúc nào cũng linh nghiệm. Thường xuyên, cô chán nản, buồn bã, trốn trong phòng rơi lệ.

Cô cứ thế bước lên chiến trường cuộc đời, bắt đầu chiến đấu ác liệt với số phận. Tất cả những điều này, cô đều kể với mẹ mình, vì cô không còn đối tượng nào khác để than vãn. Không kịp đề phòng, cô rơi vào tình yêu. Chuyện này cô cũng kể với mẹ, mang theo một niềm kiêu hãnh: cô cảm thấy mình đã độc lập, đã có cái nhìn sáng suốt về mọi thứ trên đời. Nhưng ngay sau đó, cô lại than vãn với mẹ. Cô kể với mẹ rằng người đàn ông này làm người rất tốt, chẳng hề coi trọng vật chất, và rất chung thủy với cô, nhưng có một khuyết điểm khiến cô đau khổ: lưỡi không được linh hoạt lắm, nói năng không tiện. Cô vì chuyện này mà đặc biệt chạy về nhà để than vãn với mẹ. Bà nội kiên quyết phản đối cái lưỡi không linh hoạt kia, mẹ cũng không tán thành, thế là cô bèn biện hộ cho người yêu, cãi nhau với mẹ, nói mẹ can thiệp vào hôn nhân của mình. Nhưng sau khi rời đi, cô lại viết thư về nhà sám hối với mẹ, và yêu cầu mẹ tìm giúp cô một công việc có thu nhập khá hơn.

Cô đang yêu. Cô cùng người yêu dạo bước bên bờ sông vài lần, những lần dạo bước khiến cô e ngại. Cô kể cho anh nghe về quá khứ của mình, về em trai mình, và kể cho anh nghe nỗi đau mà xã hội coi trọng vật chất này mang lại cho cô, nỗi buồn, sự thất vọng và sự hư vô của cuộc đời trong lòng cô. Cô nói một cách vô cùng nhiệt liệt, nhiệt liệt giống hệt như mẹ mình. Người yêu thật thà của cô hoàn toàn tán đồng cô, thỉnh thoảng nói với cô rằng, tương lai sẽ không như thế nữa.

Người đàn ông này là kế toán viên tại cơ quan của họ, là một thanh niên ít nói, anh kiên định tin rằng mình yêu Lục Tích Ngọc, tuyệt đối không phải vì nhan sắc của cô – anh cảm thấy điều đó thật đáng xấu hổ – mà vì anh và Lục Tích Ngọc có cùng nỗi đau; họ chịu cùng một sự áp bức của xã hội coi trọng vật chất này, cùng cảm thấy cuộc đời hư vô, thế nên, trong trái tim đôn hậu của anh, có một sự khích lệ thiêng liêng. Trong những lần dạo bước bên bờ sông này, anh đã thoáng nhìn thấy tương lai của mình và người yêu: họ sẽ nắm tay nhau, dũng cảm tiến về phía mục tiêu ấy. Đối với điểm này, cũng như đối với sự thiêng liêng bất khả xâm phạm của người yêu, anh tin tưởng không chút nghi ngờ.

Thế là, người kế toán đau khổ này, trên chiến trường cuộc đời, đã có một đồng chí trung thành; thế là, Lục Tích Ngọc bi thương kia, đối với nghĩa vụ nặng nề của cuộc đời, đã có niềm tin rõ ràng. Về điểm này, mẹ cô là tấm gương sáng chói của cô.

Cô vẫn đau khổ vì cái lưỡi của người yêu. Anh nói chuyện, cô thấy đau khổ; anh cũng nhận ra điều này, nên rất ít nói. Để thích ứng với điều đó, cô đã thực hiện một nỗ lực nội tâm rất lớn. Đầu tiên cô nghĩ, mỗi người đều có khuyết điểm, chính khuyết điểm mới làm người ta đáng yêu. Sau đó cô nghĩ, chính khuyết điểm của người yêu khiến cô thương xót, đồng cảm, nhìn thấy trái tim nhân hậu, mà bước vào tình yêu. Thế nên, đến cuối cùng, mỗi khi nghĩ như vậy, trong lòng cô tràn ngập tình yêu và sự tự cảm kích. Từ suy luận logic đó đến sự sáng tạo ra tình yêu này, ở giữa đã trải qua cuộc đấu tranh nội tâm đau đớn. Bây giờ cô đã an tâm về điều này.

Thẩm Lệ Anh, vì tính cách nhiệt tình của mình, rất nhanh chóng tin vào sự thay đổi của thời đại, rất sảng khoái trao cho con gái sự tự do hoàn toàn. Khi cảm thấy có khó khăn, bà lại bày tỏ với mọi người rằng, khó khăn không nằm ở bản thân bà, mà ở chồng bà. Bà nói: Đối với chuyện hôn sự của con cái, Lục Mục Sinh rất coi trọng.

Trong thời kỳ cảnh ngộ gian nan nhất của xưởng dệt Vương Định Hòa, từ tháng Năm đến tháng Chín năm ngoái, Lục Mục Sinh và Vương Định Hòa đấu tranh rất quyết liệt, suýt nữa thì cắt đứt quan hệ. Sau tháng Chín, Vương Định Hòa gom vào một số lượng lớn bông, và cắt giảm nhân sự nghiêm ngặt, – khi nhà máy gần như biến thành kho hàng, cảnh ngộ đã xoay chuyển. Trên lô bông này, Lục Mục Sinh đã góp sức rất lớn; bản thân ông cũng thu vào năm bao lớn. Vương Định Hòa giữ im lặng về năm bao bông này, vì thế giữa họ đã khôi phục hòa bình. Lục Mục Sinh, cùng với trái tim vinh dự của mình, có thủ đoạn thô bạo, Vương Định Hòa từng trải rất tán thưởng điều này. Trong gia đình, Lục Mục Sinh là người chồng, người cha đầy uy nghiêm và gia trưởng, nhưng Thẩm Lệ Anh nhiệt tình thường gọi ông là đồ đần và đồ ngốc. Thường thì Thẩm Lệ Anh càng sùng bái ông, càng sợ ông, thì càng muốn gọi là đồ đần hay đồ ngốc trong những cơ hội tình cờ – để đạt được địa vị bình đẳng, vì sự cảm kích nội tâm khó mà diễn tả ấy. Đối với tiếng gọi lảnh lót của bà: đồ đần hay đồ ngốc, Lục Mục Sinh luôn cảm thấy kinh tâm, dường như tuổi trẻ chưa hề trôi qua, dường như giấc mộng hôm qua đột ngột sống lại, dường như ở đâu đó không rõ xuất hiện một vầng ánh sáng rực rỡ; dưới cái tên đồ đần, hay đồ ngốc, Lục Mục Sinh luôn cảm thấy thứ cảm xúc đan xen giữa sự xấu hổ và dịu dàng khó mà giải thích được. Tuy nhiên, vì sự tôn nghiêm, dưới cái tên đồ đần, hay đồ ngốc, Lục Tích Ngọc lại trưng ra gương mặt cứng nhắc. Lục Mục Sinh tìm không thấy dép lê trên lầu, giận dữ hét lên, Thẩm Lệ Anh ở dưới lầu hét lên sắc lẹm, đồ đần! Thế là giọng nói của Lục Mục Sinh kỳ diệu thay đổi trở nên ôn hòa. Lục Mục Sinh đột ngột nổi giận, đập vỡ bát cơm, tách trà, Thẩm Lệ Anh, nếu là trước đây thì sẽ liều mạng, nay thì khóc hét: đồ ngốc! Thế là mọi chuyện đều qua đi.

Cảnh ngộ tốt lên, Thẩm Lệ Anh khỏe khoắn hơn một chút, âm thanh kiểu này thường có thể nghe thấy. Thẩm Lệ Anh, khi bà đột nhiên phát hiện Tưởng Thục Trân dùng sự tôn nghiêm để đối kháng với sự tôn nghiêm của Vương Định Hòa, không khỏi vô cùng kinh ngạc.

Hiện tại, Thẩm Lệ Anh đã bán hai bao bông, đến Trùng Khánh để đính hôn cho con gái. Yêu cầu của Lục Tích Ngọc rất nhiều, khiến bà thường rơi lệ: có lúc vì vui sướng, có lúc vì giận dữ, buồn bã – nghĩ đến Lục Minh Đống đang ở phương xa.

Lúc này, Tưởng Thuần Tổ, mang theo tâm trạng xấu hổ, đến nhà chị cả. Anh sợ gặp Phó Chung Phân, nhưng lại mang theo sự tò mò mãnh liệt. Khi đi đến trước cửa, anh đột ngột khổ sở nghĩ, mình đến đây có ý nghĩa gì; đối với bản thân anh, cũng như đối với người thân, sự trở về lần này của anh là khải hoàn, hay là bại trận. Anh không thể xác định được điều này. Đây là một ngôi nhà kiểu Tây, phía dưới nhìn xuống Trường Giang, bên trái có những hàng cây xinh đẹp, Phó Bồ Sinh một nhà ở riêng biệt. Anh bước vào, lập tức nhìn thấy Phó Chung Phân.

Phó Chung Phân đang ngồi trên chiếc ghế mây trước bức tường gạch. Nàng đang ôm con gái mình phơi nắng, phía sau nàng, đón lấy ánh nắng buổi sáng, một ô cửa kính tỏa ra ánh sắc cầu vồng như ngọn lửa. Ánh sắc này ảnh hưởng kỳ diệu đến Phó Chung Phân, đến nỗi trong cái nhìn đầu tiên, Tưởng Thuần Tổ không nhận ra nàng: trong cái nhìn đầu tiên, Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy người phụ nữ tươi sáng, mê người, trang nghiêm, anh hy vọng được biết người phụ nữ này là ai, trong lòng anh có cảm xúc ngọt ngào, sùng bái, trang nghiêm. Anh thường tình cờ gặp thần tượng của mình, anh thường thoáng đối diện với những sự vật thánh khiết được tạo nên bởi một sức mạnh kỳ lạ nào đó, mà cảm thấy cảm xúc này. Phó Chung Phân, trong nắng và sắc cầu vồng cúi đầu, bím tóc rối bời, chiếc áo len đỏ khoác trên vai nàng, và đứa trẻ đang ngủ ngon lành trong lòng nàng mặc chiếc áo len màu vàng, gợi lên trong lòng Tưởng Thuần Tổ một ấn tượng đầy kính ngưỡng! Anh cảm thấy người phụ nữ này thật thiêng liêng. Trong ấn tượng đầy kính ngưỡng này, anh nhận ra nàng, Phó Chung Phân. Trong lòng anh có nỗi xấu hổ đau đớn, nhưng cảm xúc kính ngưỡng này không hề tan biến; nó ngược lại còn mạnh lên. Trước khi nhận ra, anh đang kính sợ bức tranh đẹp đẽ, thánh khiết mà anh nhìn thấy, sau khi nhận ra, trong lòng anh có cảm xúc sám hối, hoài niệm, tôn kính. Thế là, bức tranh thánh khiết này liền chiếu rọi cuộc sống bốn năm qua của anh. Anh cảm thấy Phó Chung Phân vì anh mà chịu khổ, vì anh mà trong lòng mang nỗi im lặng thiêng liêng – trên thế giới này, không ai khác biết điều này – vì anh mà bước vào bức tranh đầy khổ nạn, bi thương, tịch mịch mà hoa lệ này.

Giờ đây anh hy vọng nàng nhìn thấy anh, hy vọng nàng hiểu anh, nhận được sự an ủi. Anh cảm thấy, trên thế giới này, không có người thứ hai có thể cho anh sự an ủi như vậy, vì không có người thứ hai có thể cho anh nỗi bi thương như vậy. Anh mang theo cảm xúc tôn kính, xấu hổ bước đi trên bãi cỏ khô héo. Phó Chung Phân ngẩng đầu lên, nhìn thấy anh, nhận ra anh. Rõ ràng tuyệt đối không ngờ anh sẽ xuất hiện, nàng rõ ràng vô cùng kinh động. Sự chấn động cơ thể nàng khiến đứa trẻ tỉnh giấc.

Đứa trẻ nhíu mày, bị ánh nắng kích thích, khóc òa lên.

"Sao anh lại đến?" Phó Chung Phân nhíu mày, mở to đôi mắt đầy ưu sầu và kinh ngạc nhìn anh.

Sự tôn kính thiêng liêng trong lòng anh biến mất; nó nhường chỗ cho thứ cảm xúc thực tế kia. Vì điều này mà anh có chút hoảng loạn. Anh cảm thấy Phó Chung Phân không muốn nhìn thấy anh, anh cảm thấy sự xuất hiện của anh phá vỡ sự bình yên của nàng. Anh cảm thấy không có gì để nói. Anh ưu sầu mỉm cười nhìn nàng.

"Mẹ em đâu?" Anh hỏi, rồi lén lút nhìn đứa trẻ đang khóc òa. Đứa trẻ khiến anh cảm thấy ngọt ngào.

"Mẹ, cậu nhỏ..." Phó Chung Phân quay đầu, gọi. Nhưng nàng lập tức từ bỏ nỗ lực này, vì nàng vô cùng mệt mỏi. Nàng cụp mắt, trông tái nhợt và trang nghiêm. "Mẹ đang trong phòng." Nàng nói khẽ, mỉm cười đáng thương.

"Được, anh tự mình vào." Tưởng Thuần Tổ nói, nhưng vẫn đứng đó, ưu sầu mỉm cười nhìn đứa trẻ. Phó Chung Phân đột ngột giật mình, nhìn đứa trẻ một cái, rồi khiển trách, nghiêm khắc nhìn anh. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy lúng túng, nhưng vẫn ưu sầu mỉm cười. "Em ốm à?" Anh hỏi.

"Không! Mẹ, cậu nhỏ đến..." Phó Chung Phân bất an quay đầu, chấn động cả thân mình, hét lên.

Tưởng Thuần Tổ, hiểu rằng nàng rất đau khổ, không cần đến anh, đột ngột trở nên nghiêm túc và lạnh nhạt. Anh cảm thấy thái độ này của mình có thể khiến nàng an tâm. "Mẹ, cậu nhỏ!" Phó Chung Phân lại hét lên, cùng lúc đó đứa trẻ khóc lớn. Phó Chung Phân chán ghét nhìn đứa trẻ, biểu hiện này của nàng khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy đau khổ vì ảo tưởng vừa rồi.

Tưởng Thuần Tổ lạnh nhạt cười một cái – anh cảm thấy làm vậy có thể khiến nàng an tâm – rồi đi vào bên trong.

Tưởng Thục Trân già nua, kiệt quệ gặp lại đứa em trai thê thảm này, đã kinh động biết bao. Bốn năm trước, em trai thoát khỏi cái chết khiến bà kinh động. Nhưng khi ấy, người thoát ra là một đứa em trai trẻ trung, tràn đầy sức sống, bà sắp đặt cuộc sống, vạch kế hoạch tương lai cho anh. Bây giờ, người thoát ra là một đứa em trai thê thảm, nặng nề, ốm yếu, chứa đầy phiền muộn của cuộc đời, bà không thể sắp đặt cuộc sống, vạch kế hoạch tương lai cho anh được nữa. Khi ấy, đón lấy đứa em trai này, bà phát ra một tiếng kêu, bảo anh rằng chị Tú Cúc của anh đã kết hôn. Bây giờ, bà không có gì để nói với anh; đón lấy anh, bà lộ ra nụ cười ưu khổ, lạnh lùng.

Sự lạnh lùng này của bà chứa đựng sự bất mãn và thương xót đối với anh, khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy sự hoang mang lớn. Anh hy vọng chị có thể nhiệt liệt một chút. Anh hy vọng chị nói chuyện với anh – dù chỉ là những chuyện vụn vặt thường ngày. Anh hiểu, lúc này, những chuyện vụn vặt thường ngày sẽ khiến anh cảm thấy ấm áp vô cùng. Nhưng người chị này, trong sự nhân từ tận tâm, lại đối xử lạnh lùng với anh. Anh hỏi vài câu, bà trả lời vô cùng ngắn gọn. Bà nghe anh kể xong tình hình của mình, đứng dậy, ưu sầu nói: "Nghỉ ngơi thật tốt một thời gian." Thế rồi nhẹ nhàng bỏ đi. Một lúc sau bà lại xuất hiện, im lặng làm việc của mình; không nhìn anh lấy một cái, như thể không cảm thấy anh tồn tại. Bà nói lớn tiếng với người giúp việc ở phía sau, đi ra ngoài, bà lại lạnh lùng im lặng. Tối hôm sau bà nghi ngờ hỏi anh, liệu anh đã kết hôn chưa. Anh nói chưa, nhưng đang chuẩn bị kết hôn. Thế là bà hỏi anh người con gái đó là người thế nào, có biết làm việc không, có phục tùng người lớn không, có xinh đẹp không. Bà nói, nhà họ Tưởng của họ không cần hạng đàn bà lười biếng, thời thượng. Tưởng Thuần Tổ đau khổ mà giận dữ, mỉm cười trả lời rằng, cô ấy là người phụ nữ kiểu cũ. Anh suýt chút nữa muốn "giỡn" với chị một chút. Tưởng Thục Trân cảm thấy đứa em trai này không làm ăn đàng hoàng, còn tệ hơn cả Tưởng Thiếu Tổ. Tưởng Thuần Tổ cảm kích, tôn kính bà đến vậy, đối với bà thuần chân, ôn lương đến vậy. Bà cũng cảm nhận được điều này, nhưng bà không thể tha thứ cho lỗi lầm của anh, vì bà lạnh lùng hiểu rõ, em trai coi lỗi lầm này là chân lý, vĩnh viễn sẽ không quay đầu lại.

Tưởng Thuần Tổ, luôn kính yêu người chị này, cảm thấy bà tỏa ra vầng hào quang từ ái, cảm thấy bà là di sản đẹp nhất, cảm động nhất của xã hội cũ. Nhưng bây giờ đột ngột cảm thấy bà đáng sợ, đáng sợ hơn cả Hồ Đức Phương, hơn cả Tưởng Thiếu Tổ, hơn cả mọi thứ. Đáng sợ là sự nhân từ và lạnh lùng của bà, đáng sợ là nếu xung đột với bà, tất sẽ chịu sự trừng phạt của lương tâm – đáng sợ là, dù bà không có sức mạnh phản đối gì, nhưng trong cuộc sống hiện tại, anh, Tưởng Thuần Tổ, phải dựa vào bà. Tưởng Thuần Tổ từ nay hiểu được tại sao rất nhiều người lại chìm xuống nhanh như vậy; và hiểu được, cái gì là sức mạnh cơ bản nhất, ngoan cường nhất của Trung Quốc phong kiến, về lợi ích vật chất, con người phải dựa vào cái Trung Quốc phong kiến này, nó thường nhân từ mà yên tĩnh, nó vĩnh viễn tê liệt mà ngoan cường, dần dần giải giáp vũ trang của thời đại mới.

Nhưng Tưởng Thuần Tổ lại nhận được sự chiêu đãi nhiệt liệt của Phó Bồ Sinh. Phó Bồ Sinh không việc gì không bàn với anh. Họ nói chuyện Rangoon, tin tức Trùng Khánh, tin tức quốc tế, cho đến bút máy, đồng hồ, đàn bà, rượu. Phó Bồ Sinh béo mập nhưng hoạt bát. Mỗi tối đều phải mở máy hát để học hát kịch – đối với việc này, Tưởng Thục Trân vô cùng chán ghét – mỗi tối đều phải chia đồ cho lũ trẻ, và đùa giỡn ầm ĩ với lũ trẻ. Trong vài tháng Tưởng Thuần Tổ ở đây, Phó Bồ Sinh từng vì tội buôn lậu gì đó mà bị cơ quan nào đó giam giữ một lần, nhưng rất nhanh chóng đã ra ngoài, nói rằng, tại nơi giam giữ, đã kết giao được mười hai người bạn tri kỷ. Ông mô tả rất sâu sắc tính cách của mười hai người bạn mới này với Tưởng Thuần Tổ. Ông nói, trong mười hai người, có bốn người sợ vợ, năm người tham tiền như mạng, ba người còn lại thì hào phóng mà hiệp nghĩa. Ông thuật lại trải nghiệm và giai thoại của từng người, điểm nhìn của ông, giọng điệu xen lẫn sự khinh miệt và tôn kính – khi nói đến bản thân mình, ông cũng thế – bản tính lương thiện, lạc quan của ông, quan niệm thiện ác hỗn tạp của ông, một số tư tưởng sáng suốt mà trí tuệ của ông, cùng năng lực mô tả tiền bạc của ông, khiến Tưởng Thuần Tổ bước vào một thế giới muôn màu, cảm thấy vui vẻ.

Vài người trong số mười hai người bạn mới này xuất hiện tại nhà Phó Bồ Sinh, trở thành khách của ông. Họ đều đi con đường giống Phó Bồ Sinh. Tưởng Thuần Tổ, để làm vui lòng Phó Bồ Sinh, đã vận dụng phương pháp của Phó Bồ Sinh, đoán xem trong mấy người này, ai là kẻ sợ vợ, và ai là kẻ hào phóng hiệp nghĩa, khiến Phó Bồ Sinh vô cùng tán thưởng; mặc dù Tưởng Thuần Tổ vừa nhìn thấy mấy người này, liền cảm thấy những lời của Phó Bồ Sinh đúng là khoác lác. Những người này, và tất cả những người qua lại với Phó Bồ Sinh, có người cung kính với Phó Bồ Sinh, có người thân thiết với ông, đều mang theo thứ năng lượng phức tạp, mãnh liệt của xã hội này; Tưởng Thuần Tổ cảm thấy, từng người trong số họ đều vô cùng đáng thương, bất cứ lúc nào cũng sẽ chìm xuống ở nơi tăm tối nào đó, nhưng chỉnh thể của họ lại ban cho họ thứ năng lượng mãnh liệt ấy, phía sau lưng họ, mở ra bức tranh xa hoa, lạnh lùng của xã hội này.

Phó Bồ Sinh hy vọng Tưởng Thuần Tổ giao du với họ, nhưng Tưởng Thuần Tổ lập tức chán ngán. Phó Bồ Sinh tặng Tưởng Thuần Tổ hai bộ âu phục, một chiếc đồng hồ, một chiếc bút máy; hy vọng Tưởng Thuần Tổ sau vài tháng tĩnh dưỡng sẽ "cùng tiến bước" với ông, Tưởng Thuần Tổ đã đồng ý. Tưởng Thuần Tổ, mang theo cảm xúc hoang vắng, hy vọng bay đến Rangoon, chạy đến Nam Dương, vĩnh viễn không quay lại. Tinh thần hoạt bát của Tưởng Thuần Tổ, đối với người khác, cũng như đối với chính bản thân anh, đã che giấu bệnh tình ngày càng trầm trọng của anh.

Trong nhà Phó Bồ Sinh, trên lầu dưới lầu, lũ trẻ ầm ĩ. Chúng gần như luôn trốn học. Chúng, đứa lớn nhất mười một tuổi, đứa nhỏ nhất sáu tuổi, lấy việc tấn công những đứa trẻ nghèo khổ ngoài cửa làm niềm vui lớn nhất. Tưởng Thục Trân rất nghiêm khắc với chúng, tuy nhiên, dưới sự nuông chiều của người cha, sự nghiêm khắc này đến quá muộn, tác động rất ít đến chúng. Chúng cảm thấy cha là vĩ đại, chúng cảm thấy cuộc sống là làm nũng, quậy phá, tìm vui. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy một nỗi phiền muộn trong đám trẻ này. Ban đầu, anh yêu quý chúng, vì chúng hoạt bát và xinh đẹp. Nhưng sau đó, lũ trẻ vô cùng bất kính với anh, anh cảm thấy một nỗi đố kỵ đối với sự hoạt bát và xinh đẹp này. Anh rất lâu không thể hiểu tại sao mình lại đố kỵ; anh không hiểu tại sao sự hoạt bát và xinh đẹp của lũ trẻ lại gợi lên nỗi đố kỵ. Anh đố kỵ nghĩ rằng, những đứa trẻ này, tương lai nhất định sẽ rất tệ hại.

Sau đó anh chợt hiểu ra, anh đố kỵ, là vì anh không thể giành được trái tim của những đứa trẻ này, sự hoạt bát và xinh đẹp của chúng đã dâng hiến cho những thứ mà anh căm ghét. Thế là anh nghiêm khắc và lạnh nhạt với chúng. Anh luôn có cảm tình tốt với Uông Tĩnh sáu tuổi, anh thường bồng thằng bé ra phố. Anh khiến Tưởng Thục Trân rất phiền muộn. Anh nhận ra nỗi phiền muộn của chị, cảm thấy vui vẻ; cảm xúc này đối với anh là đặc biệt tự nhiên.

Địa vị của đứa trẻ này trong gia đình, cùng sự tự giác đầy lay động của chính thằng bé, khiến Tưởng Thuần Tổ xúc động đối diện với Uông Trác Luân, và xúc động đối diện với tương lai. Sống ở nhà cha, Phó Chung Phân thấy phiền, thường đánh mắng lũ trẻ, đối với con của Uông Trác Luân cũng đối xử như nhau: đối với điều này, nàng chẳng hề chú ý. Tưởng Thuần Tổ phản đối. Một ngày nọ, Phó Chung Phân đánh vào lòng bàn tay Uông Tĩnh, vì nó chưa được phép mà đã mở ngăn kéo của nàng. Tưởng Thuần Tổ đẩy cửa phòng nàng, bồng đứa trẻ ra, nghiêm khắc nói: "Chị không có quyền đánh nó." Nhưng khi nghe thấy giọng nói giận dữ của Phó Chung Phân, Tưởng Thuần Tổ lại cảm thấy lúng túng và xấu hổ. Anh bồng đứa trẻ đi vào phòng mình, anh bồng đứa trẻ đứng trước ảnh của Tưởng Thục Hoa. Khi mới chuyển đến, anh từng lật úp bức ảnh này, vì nó khiến anh rất bất an. Một hôm, anh ngồi trước bàn, anh nghe thấy tiếng bước chân hoạt bát của đứa trẻ: Uông Tĩnh dùng sức đẩy cửa phòng, nó nhìn anh với một niềm nhiệt tình kinh ngạc. Rõ ràng Uông Tĩnh yêu quý anh, đối với điều này, anh cảm thấy hạnh phúc. Anh vẫy tay, đứa trẻ lặng lẽ đi vào, ngước nhìn anh với nụ cười. Sau đó nhìn nơi đặt bức ảnh. Anh đứng dậy, lật ngược bức ảnh lại, bồng đứa trẻ lên. Đứa trẻ nhìn bức ảnh nghiêm túc đến nỗi Tưởng Thuần Tổ tin chắc rằng nó nhận ra mẹ mình. Nhưng Tưởng Thuần Tổ từ đầu đến cuối không nhắc đến chuyện này với đứa trẻ, anh cảm thấy, bàn về chuyện này, đối với chị cả, là một hành vi hèn hạ, đối với đứa trẻ nghiêm túc, là một sự mạo phạm.

"Cháu mấy tuổi?" Tưởng Thuần Tổ hỏi.

"Sáu tuổi."

"Cháu có biết trèo lên bàn không? Trèo từ đây lên." Tưởng Thuần Tổ vui vẻ nói, khiêu khích nó.

Đứa trẻ nhìn anh, tin vào sự chân thành của anh, mỉm cười, nhanh chóng trèo lên bàn.

"Chú nhìn xem cháu cao hơn chú rồi này!" Đứa trẻ vui vẻ nói lớn, và phát ra tiếng cười ngây thơ, nhiệt tình. Đứng trên bàn, vừa vặn cao bằng bức ảnh của mẹ nó.

Tưởng Thuần Tổ quay người đi, để đứa trẻ không phát hiện ra nước mắt của mình.

Vào ngày thứ ba Tưởng Thuần Tổ đến, Thẩm Lệ Anh dẫn con gái và tương lai con rể qua sông đến chơi. Thẩm Lệ Anh, như mọi khi, vào cửa liền la hét. Tưởng Thuần Tổ trên lầu nghe thấy giọng nói sinh động của bà, cảm thấy vui vẻ. Khi anh, Tưởng Thuần Tổ, khoác áo choàng đi xuống lầu, bà đã chạy đến đầu cầu thang rồi.

Về việc họ quan tâm đến anh, nỗi lo lắng của Tưởng Thuần Tổ, cùng về nỗi đau khổ của họ trong mấy năm qua, Thẩm Lệ Anh đã cất tiếng hát biết bao!

Tưởng Thuần Tổ chưa kịp nghe rõ, bà đã nói đi xa lắm rồi; không biết sao, bà nói đến thời đại khủng bố ngày trước – khi còn trẻ, bà đã chứng kiến cảnh bi tráng của thời đại này – lộ ra vẻ mặt kinh tâm động phách. Rõ ràng bà rất cảm động; bà không biết mình tại sao cảm động: có lẽ vì con gái sắp đính hôn, có lẽ vì tương lai con rể ngồi trước mặt, có lẽ vì nhìn thấy Tưởng Thuần Tổ thuần lương, khiêm tốn mà mọi người đều quan tâm. Hồi ức về thời đại khủng bố, trong lòng bà đột nhiên trở nên rõ nét đến vậy, dường như mọi thứ mới xảy ra ngày hôm qua. Bà tin tưởng không chút nghi ngờ, nói chuyện thời đại khủng bố với Tưởng Thuần Tổ, thể hiện tài ăn nói của mình trước tương lai con rể không biết nói, có ý nghĩa trọng đại.

Tưởng Thuần Tổ thong dong ngồi đó – trước mặt Thẩm Lệ Anh, anh luôn như vậy – khi nghe chuyện thì quan sát Lục Tích Ngọc đang mặc bộ quần áo đẹp đẽ mà vụng về, đang nhíu mày, tươi tắn, và người yêu trầm mặc, cung kính của cô.

Thẩm Lệ Anh, mặc chiếc áo lông thú bằng gấm xanh nửa mới nửa cũ, xoay người trong chiếc ghế mây, làm những cử chỉ nhiệt tình, mở to đôi mắt xinh đẹp, có chút phù nề của mình, nói về thời đại khủng bố. Tưởng Thuần Tổ nghiêm túc ngắt lời bà, hỏi bà sự việc xảy ra năm nào.

"Chị không nhớ nổi." Bà trả lời, thở dốc, như nữ sinh. "Là năm Dân Quốc mười sáu phải không?" Tưởng Thuần Tổ gợi ý.

"Không, còn sớm hơn, là năm mười ba!" Thẩm Lệ Anh nhiệt tình hét lên. "Vào lúc đó, em chỉ bé bằng chừng ấy thôi! Chúng ta đã chứng kiến biết bao nhiêu chứ! Lúc đó là giết cách mạng đảng! Em nhớ cầu Nghiêm Gia và ngõ Sa Mạo không? Ngay tại ngã tư chặt đầu, trung bình một ngày có hai mươi cái, chúng ta nhìn thấy, đáng thương đều là những thanh niên trẻ tuổi đó! Từng người một đều là những thanh niên đẹp đẽ, trắng trẻo sạch sẽ!" Bà nói, có cả nước mắt, rõ ràng, những thanh niên trẻ tuổi này, đã từng làm kinh động tuổi trẻ của bà. "Bị trói đi qua cửa nhà chúng ta, đáng thương từng người một còn hô vạn tuế! Họ đều là vừa mới gia nhập, họ đâu biết gì, họ đều vô tội! Đều là con cái nhà tốt cả, chúng ta đều biết, còn có nữ, vừa mới kết hôn! Ở đầu ngõ Sa Mạo có một tiệm thợ da, lão thợ da đó sau này em còn nhìn thấy, lúc đó khâu một cái đầu người mười đồng, một ngày ông ta khâu mấy chục! Người đi thu xác, đều giả thác là người thân không liên quan, khóc cũng không dám khóc một tiếng! ... Như vậy tổng cộng nửa tháng, sau này cách mạng đảng đánh vào thành, những người chưa chết, bị nhốt trong lao tù, còn vài trăm người, lần này họ thì oai phong rồi, cách mạng đảng dùng quân nhạc đón họ ra, họ ôm nhau khóc, họ mặc quần áo mới, họ diễu hành trên ô tô! ... Người còn sống, là oai phong rồi, nhưng nếu chậm một ngày, chết rồi thì sao? Em nghĩ xem, rốt cuộc tại sao?" Thẩm Lệ Anh vừa đẫm lệ vừa hùng biện nói.

Tưởng Thuần Tổ nghiêm túc nhìn bà. Trong biểu hiện nhiệt tình của Thẩm Lệ Anh, Tưởng Thuần Tổ đã nhìn thấy một cách sinh động, con phố mà anh qua lại mỗi ngày thời thơ ấu, những cửa tiệm đó, bầu trời âm u đó, người thợ da đó. Anh đã nhìn thấy thời đại bão tố cuồng phong đó, cùng những vị tiền bối anh hùng của anh, những người đã bị người thợ da khâu lại.

Tưởng Thục Trân hỏi một câu gì đó, Thẩm Lệ Anh liền nói đến Vương Định Hòa, công nghiệp, thương nghiệp, bông sợi v.v..

"Những chuyện này chị không hiểu!" Bà nói, "Theo lời Vương Định Hòa, hiện tại chính phủ đối với công nghiệp chẳng có cách nào cả! Chính phủ đều không có cách, chúng ta làm sao đây! Việc trong đó phức tạp lắm, một bao bông, không đầy nửa buổi. Đã bị lừa mất năm trăm đồng, em nghĩ cái này gọi là người ta phải làm sao đây! Tứ Xuyên, Thiểm Tây, Hồ Nam, là khu vực sản xuất bông, năm nay cả nước không phải hai triệu gánh mới đủ, nhưng dù sao cũng thiếu bảy mươi vạn gánh! Có số bị người Nhật cướp mất; gạo tăng giá, người Tứ Xuyên trồng lúa rồi, vừa bắt tráng đinh, vừa cái này vừa cái kia – chị bảo với Vương Định Hòa, hay là cứ làm kinh doanh đi! Nhưng thực ra thì," bà nói nhỏ với Tưởng Thuần Tổ, "chỉ còn năm mươi công nhân thôi, treo đầu dê bán thịt chó, chẳng phải là làm kinh doanh! Nếu không nhà công nghiệp ăn phân – chị không tin!" Bà nói, bĩu môi. Rõ ràng bà rất bất mãn với Vương Định Hòa. "Nói đến lô bông năm ngoái ấy, bộ phái người đến điều tra, suốt ngày mời khách – Vương Định Hòa đùn đẩy hết mọi việc cho Mục Sinh! Nhưng ông ấy lại chịu gánh vác lấy. Vài ngày ông ấy phải cùng người lớn vào thành một lần!" Bà nói, rơi những giọt nước mắt cảm kích.

"Vương Định Hòa hứa thăng cấp cho Tú Phương!" Thẩm Lệ Anh tiếp tục nói, "Mục Sinh muốn nó đến phòng ban làm việc, nhưng yêu cầu nó mỗi ngày tập viết chữ nhỏ. Nó bây giờ viết chữ nhỏ còn đẹp hơn cả Lục Tích Ngọc! Cũng chịu khó! Mọi người đều thích nó! Vương Định Hòa rất nhiều lần muốn nó đến chỗ Thục Viện ăn cơm, nó đều không chịu đi! Nó thích cô, thường đến chỗ chúng ta! Con bé này, đáng thương..." Bà dừng lại, vì phát hiện ra nước mắt của Tưởng Thục Trân.

"Chị cả, chúng ta ra sau nói chuyện." Thẩm Lệ Anh đứng dậy, nhìn Tưởng Thục Trân như đứa trẻ, nói.

Như vậy, họ để lại Lục Tích Ngọc, người yêu của cô, và Tưởng Thuần Tổ trong phòng. Lục Tích Ngọc có chút sợ Tưởng Thuần Tổ, lập tức chuồn mất. Thế là Tưởng Thuần Tổ bắt đầu cảm thấy đau khổ thay cho người đàn ông thật thà trước mặt; anh cảm thấy, người này ngồi ở đây, chắc chắn vô cùng đau khổ. Anh nghĩ, nếu là mình, e là đã chuồn sớm rồi.

Anh nghĩ, trước mặt người đàn ông này, mình chắc chắn vô cùng ngạo mạn. Sự sinh động và thong dong của anh vừa rồi, đối với người thật thà này, chắc chắn là ngạo mạn. Anh tin người đàn ông này là người lương thiện, chính trực, nhưng anh lại không kìm được mà ghét bỏ nỗi đau khổ của anh ta, từ một cảm giác ưu việt, anh ghét bỏ nỗi đau khổ của người này, mặc dù trong lương tâm anh cảm thấy rất khổ sở. Trước mặt hạng người này, dù anh cố gắng khiêm tốn, anh vẫn luôn cảm thấy sự ngạo mạn của bản thân, hạng người thật thà này, phản chiếu sự ưu việt của anh một cách đặc biệt rõ nét, khiến anh cảm thấy sự trách cứ của lương tâm, vì thế anh chán ghét họ.

Ngồi trước mặt anh, chàng thanh niên thật thà này bắt đầu lộ ra sự bất an. Tưởng Thuần Tổ đau khổ thay cho anh, nhìn anh.

"Tôi quên tên cậu rồi. – Họ vừa mới bảo tôi." Tưởng Thuần Tổ nói, hy vọng tỏ ra thân thiết, nhưng vừa nói ra, liền cảm thấy câu nói này tương đương một mệnh lệnh của người có quyền uy. Anh cảm thấy chán ghét.

"Tiệm họ Vương, tiểu tự Thăng Bình." Người thật thà này nói, rướn người trên bàn. Tưởng Thuần Tổ bất an im lặng.

"Tiên sinh Tưởng trước kia ở đâu?" Vương Thăng Bình nói, khiêm cung mỉm cười, kéo kéo áo.

"Tôi ở nông thôn dạy học. ... Vâng, ở nông thôn." Tưởng Thuần Tổ nói. Tương tự, anh hy vọng hòa bình, nhưng lại biến thành mệnh lệnh. Anh đau khổ thay cho Vương Thăng Bình, đồng thời chán ghét anh ta, vì anh ta phản chiếu sự ưu việt của chính mình, khiến bản thân rơi vào nỗi khổ sở của lương tâm.

"Mời ngồi, tôi có chút việc!" Anh nói, rồi đi ra ngoài.

Anh sốt, hôn trầm, lên giường đi ngủ.

Sau bữa tối, Vương Thăng Bình rời đi, Thẩm Lệ Anh, sau cuộc trò chuyện dài với Tưởng Thuần Tổ, bắt đầu trò chuyện dài với con gái.

"Con à, cơ hội nói chuyện như thế này với con, đã rất ít rồi! Bây giờ trong lòng con còn chủ ý gì? Nói ra cho thống khoái đi!" Thẩm Lệ Anh nói. Lục Tích Ngọc đột nhiên cảm thấy mẹ thật cổ hủ. Trong hạnh phúc, Lục Tích Ngọc tỏ ra non nớt, giống như trong đau khổ cô tỏ ra ngoan cường vậy.

"Thôi đi, mẹ nói suốt ngày, thật sự làm người ta phiền lòng!..." Lục Tích Ngọc làm nũng nói, lắc lắc vai. Vì cảm thấy mẹ yêu cô, cô vui mừng; cô vui mừng, vì thế mà làm nũng.

Thẩm Lệ Anh cảm thấy vui mừng.

"Con gái à, Vương Thăng Bình là người rất tốt, bản thân lại tích góp được chút tiền, nhưng mà..."

"Mẹ, không cho mẹ nói!"

"Vâng, thế nào?"

"Con còn muốn năm trăm đồng nữa, còn nữa, con muốn mẹ tặng con xấp vải kia! Thật đấy, mẹ nhất định phải tặng con! Họ dùng màu sắc đó làm áo khoác ngoài, đẹp lắm! Con muốn, được không, hả?"

"Đúng là đứa không biết đủ! Nhìn con mặc một thân vụng về thế kia, chính mẹ đáng thương ba bốn năm rồi chẳng may được bộ quần áo nào!"

"Mẹ còn muốn may quần áo gì nữa! Mẹ có bao nhiêu trang sức rồi!" Lục Tích Ngọc giận dữ nói.

"Thôi, mẹ không nói với con nữa! Đồ tâm trí ngu ngốc!" Thẩm Lệ Anh, sợ hãi nỗi buồn, im lặng. Bà dần dần càng nghĩ càng buồn, bà cảm thấy con gái quá ích kỷ. Bà đột nhiên cảm thấy nuôi dạy con cái chẳng chút thú vị, nửa đời khổ cực của bà chẳng chút thú vị – bà đứng dậy định bỏ đi. Nhưng Lục Tích Ngọc đuổi theo bà. Lục Tích Ngọc, lần đầu tiên cảm thấy, có mẹ, thật là hạnh phúc biết bao; trong niềm vui sướng Lục Tích Ngọc ngây thơ buông thả, chẳng hề nhận ra tâm trạng của mẹ.

"Con không cho mẹ đi! Mẹ đừng hòng trốn thoát! Con muốn bộ quần áo kia! Mẹ ơi!"

Thẩm Lệ Anh im lặng, bà hiểu, cùng lúc với việc nói chuyện, sẽ là những dòng nước mắt không thể kìm nén.

"Tiền mua đường; tiền mua đường! A –" Lục Tích Ngọc nói.

"Tránh ra, Tích Ngọc." Thẩm Lệ Anh nghiêm khắc nói.

Lục Tích Ngọc thất vọng, tủi thân nhìn mẹ, rồi khóc òa lên một cách an nhiên. Lục Tích Ngọc khóc nói, cô từ nhỏ đã chịu khổ, trong xã hội lạnh lùng này, trong lòng thật là hiu quạnh. Cô nói, cô không nên quá vui mừng, hy vọng sự giúp đỡ của người khác; cô hiểu số phận cô độc của mình, cô sẽ bị tất cả mọi người khinh miệt, một mình sống hiu quạnh, như thể trên đảo hoang. Cô khóc đổ gục xuống ghế.

Thẩm Lệ Anh nhíu mày đứng đó. Thế là trên gương mặt bà, xuất hiện nỗi đau buồn, bà đi về phía con gái.

"Thật là kỳ lạ mà!" Thẩm Lệ Anh bị kích nộ, hét lên.

"Con gái, không khóc, vải mẹ cho con." Bà nói, đồng thời sụt sùi đau buồn. Nhưng lúc này bà không phải vì mình mà buồn bã nữa; lúc này bà đang buồn bã vì con gái. Bà cảm thấy con gái, từ lúc lọt lòng đến nay, chưa bao giờ biết đến sự làm nũng, hạnh phúc, hoa lệ, đúng là vô cùng bất hạnh. Bản năng làm mẹ của bà bảo bà rằng, con gái đến giờ vẫn ngây thơ như thế, là điều đáng trân quý, nhưng trong nhân gian lạnh lùng này, sự ngây thơ này, là một nỗi bất hạnh.

"Con gái, từ nhỏ đã chịu khổ rồi, còn Minh Đống đáng thương của mẹ!" Thẩm Lệ Anh sụt sùi nói, "Mẹ không trách con, nếu mẹ có tiền, mẹ hận không thể thay con mua tất cả, tất cả mọi thứ! Con đọc sách không nhiều, mấy năm nay con tự mình nỗ lực, mẹ trong lòng biết rõ! Có điều, hoàn cảnh của mẹ, mấy năm nay, con cũng biết..." Thẩm Lệ Anh tựa vào bàn, chống cằm; nước mắt không ngừng chảy xuống, bà sụt sùi. "Con gái, làm người gian nan lắm!"

Lục Tích Ngọc đã bình tĩnh, sáng tỏ. Cô ngồi thẳng, nghiêm túc nhìn mẹ, như thể cô muốn gánh vác tất cả những điều này mà cô hiểu. Trong niềm vui sướng quá độ, cô buông thả một chút, dẫn đến nỗi buồn; trong nỗi buồn, sức mạnh lạnh lùng kia của cô trỗi dậy sáng rõ hơn bao giờ hết.

"Mẹ, đừng nói nữa, con đều biết cả." Cô nghiêm túc, dịu dàng nói. "Con không thể không có lương tâm như vậy. Con thực ra không cần gì cả, con đã đủ rồi, có điều con vừa nói đùa cho vui thôi. Người ta nghèo, người khác cứ coi thường. Nhưng chuyện này cũng chẳng có gì, thế giới vốn dĩ hoang vắng. Thăng Bình anh ấy khuyên con đừng làm phiền mẹ, anh ấy cảm thấy rất áy náy. – Chúng con cứ thế thôi, mẹ, đơn giản một chút; chúng con đơn giản một chút, để người khác coi trọng vật chất thì cứ kệ họ. ... Tương lai, nếu con gái này của mẹ sống tốt, con sẽ không quên mẹ, mẹ ơi, cả bà nữa." Cô che mắt, nhưng nhanh chóng buông ra. Đôi mắt cô nghiêm túc mà sáng ngời, nhìn Thẩm Lệ Anh.

"Con gái à!" Thẩm Lệ Anh hạnh phúc thở dài, nói. "Nhưng, thật đấy, xấp vải kia, mẹ tặng con." Bà vui vẻ nói, như một đứa trẻ.

"Mẹ, đừng coi con là trẻ con nữa. Con cần những thứ này, có ích lợi gì chứ?" Lục Tích Ngọc dịu dàng nói.

"Mẹ già rồi! Con đang độ tuổi thanh xuân, con gái à!" Thẩm Lệ Anh hét lên, trào ra những giọt nước mắt hạnh phúc, đau buồn.

Họ bước ra khỏi phòng. Họ đứng ở cửa cùng nhìn lại, họ đều đột nhiên hiểu ra, căn phòng này, khiến con gái trưởng thành, khiến người mẹ ngây thơ như đứa trẻ. Thật đáng kỷ niệm biết bao. Lục Tích Ngọc nghiêm túc nhìn thoáng qua cái bình hoa cắm cành mai héo úa trên bàn, nhẹ nhàng khép cửa lại.

"Dưới ánh đèn, từ nay chôn vùi quá khứ của con! A, hai mươi ba năm ngắn ngủi như vậy!" Lục Tích Ngọc nghĩ, thế rồi nhìn ra hành lang, ngẩn ngơ đứng lại. Sau đó cô đẩy cửa đi vào, hái xuống bốn đóa hoa mai, tim đập thình thịch, lặng lẽ gói vào khăn tay. Cô quyết định, trân quý bốn đóa hoa này, cho đến tuổi xế chiều của mình.

Thẩm Lệ Anh gọi Lục Tích Ngọc ở cạnh cầu thang. Họ lên lầu, bước vào phòng Tưởng Thuần Tổ. Tưởng Thuần Tổ phờ phạc nằm trên giường, chào họ bằng giọng điệu ưu uất, ngắn gọn. Trong lúc Thẩm Lệ Anh không ngừng nói chuyện, Tưởng Thuần Tổ nghiêm túc quan sát Lục Tích Ngọc. Tưởng Thuần Tổ nhận ra, Lục Tích Ngọc này, so với buổi chiều, hoàn toàn khác hẳn rồi. Buổi chiều, Lục Tích Ngọc từng không ngừng chuồn ra khỏi phòng, bây giờ, Lục Tích Ngọc trầm tĩnh mà trang nghiêm.

Thẩm Lệ Anh vừa vào phòng, liền đi đến trước ảnh của Tưởng Thục Hoa. Thẩm Lệ Anh nhìn bức ảnh rơi lệ, sau đó dùng khăn tay ấn vào mắt.

"Tích Ngọc, con nhớ không?" Bà chỉ vào bức ảnh, hỏi Lục Tích Ngọc. "Nhớ ạ." Lục Tích Ngọc nói, nghiêm túc nhìn chằm chằm vào bức ảnh.

Nhưng ký ức của họ lại khác nhau. Thẩm Lệ Anh nhớ Tưởng Thục Hoa lúc xuất giá, Tưởng Thục Hoa ốm yếu, đa sầu đa cảm, Lục Tích Ngọc thì nhớ những cử chỉ dịu dàng, thương mến, mê người của Tưởng Thục Hoa.

"Thuần Tổ, rốt cuộc cháu bị ốm thế nào rồi? Cháu sốt, đúng là thế! Sao cháu không tìm bác sĩ xem? Phải tìm bác sĩ xem mới được! Làm người ta lo lắng quá! Từ nay cháu không được làm bậy nữa! Nông thôn rốt cuộc thế nào?"

"Có người phóng hỏa, thiêu rụi hết đồ đạc của chúng cháu rồi!" Tưởng Thuần Tổ ưu uất mỉm cười nói.

"A, đồ khốn kiếp!"

Im lặng một lúc. Thẩm Lệ Anh nhìn Tưởng Thuần Tổ, Tưởng Thuần Tổ nhìn Lục Tích Ngọc. "À. Thuần Tổ, chị hỏi cháu, cháu có ý kiến gì về chuyện của Tích Ngọc? Đầu óc cháu mới, chúng ta bàn thử xem!" Thẩm Lệ Anh nói, đồng thời bày ra tư thế đối với cái "đầu óc mới" này.

Tưởng Thuần Tổ chú ý đến biểu cảm lạnh nhạt của Lục Tích Ngọc.

"Rất tốt!" Tưởng Thuần Tổ ôn hòa mỉm cười nói.

"Vậy, bản thân cháu có chuẩn bị kết hôn không?"

"Không biết." Tưởng Thuần Tổ nói, ôn hòa mỉm cười, trong mắt có biểu cảm khiêm tốn thành khẩn.

"Thực ra bản thân chú quá không biết chăm sóc chính mình. Luôn vì người khác." Lục Tích Ngọc nói, đồng cảm nhìn anh.

"Không hẳn." Tưởng Thuần Tổ thành khẩn, khiêm tốn, gắng sức nói, mỉm cười. Trước mặt Lục Tích Ngọc này, anh bản năng cảm thấy ôn lương, thành khẩn, khiêm tốn; cảm thấy mình đối với mọi người, nhất là đối với Tôn Tùng Hạc, có lỗi, nhưng đã được tha thứ. Anh cảm thấy vui vẻ vì điều này.

"Vậy rốt cuộc anh định làm thế nào?" Lục Tích Ngọc lo lắng hỏi.

"Đến lúc đó rồi tính vậy!" Tưởng Thuần Tổ nói. "Các bạn thật tốt! Thật đấy!" Cậu cảm động nói, mỉm cười hạnh phúc.

"Đồ ngốc!" Thẩm Lệ Anh gọi, rồi lại trào nước mắt. Dáng vẻ này của Tưởng Thuần Tổ khiến Thẩm Lệ Anh nhớ tới Uông Trác Luân. Cô cảm thấy, giống như Uông Trác Luân, Tưởng Thuần Tổ đã ôn hòa, chân thành, khiêm tốn và kiên cường che giấu một thứ gì đó lạnh lùng, cô độc và đáng sợ trong lòng mình. Trong cơn xúc động, cô gọi "đồ ngốc" không chỉ ám chỉ Tưởng Thuần Tổ; "đồ ngốc" cũng là để chỉ Uông Trác Luân.

Sự ôn hòa, chân thành và khiêm tốn này của Tưởng Thuần Tổ khiến Thẩm Lệ Anh cảm thấy, đối với thứ lạnh lùng và đáng sợ trong lòng mình, anh, Tưởng Thuần Tổ, có một sự nắm bắt nhất định. Nhưng khi cô bình tĩnh lại một chút, cô chợt cảm thấy, sự nắm bắt này của Tưởng Thuần Tổ chính là sự quy y trung thành đối với thứ lạnh lùng và đáng sợ kia — giống như Uông Trác Luân, Tưởng Thuần Tổ sắp sửa làm ra một việc gì đó khiến tất cả mọi người phải đau khổ mãi mãi.

Thẩm Lệ Anh theo bản năng cảm thấy việc đáng sợ này đã không còn xa nữa. "Đồ ngốc! Đồ ngốc!" Thẩm Lệ Anh gọi, nhưng đột nhiên lòng cô chấn động, dấy lên một cảm xúc nghiêm trọng và đau đớn. "Thuần Tổ à, anh phải nghỉ ngơi cho tốt, anh phải kết hôn. Tất cả chúng tôi đều sẽ giúp anh." Cô ngồi xuống bên giường, nói.

"Tất nhiên rồi." Tưởng Thuần Tổ dịu dàng nói. "Cảm ơn các bạn!" Tưởng Thuần Tổ rơi lệ. Anh mỉm cười nhìn Lục Tích Ngọc.

Lục Tích Ngọc cắn môi, ngây dại nhìn anh, lắc đầu. Cô lắc đầu, dường như đó chỉ là một cử động vô tình, dường như cô đang suy nghĩ về một điều gì đó không liên quan, nhưng Tưởng Thuần Tổ nhìn rõ ràng, cô lắc đầu vì cô không thể tán đồng anh, không thể tán đồng tình cảm, tư tưởng — không thể tán đồng vận mệnh của Tưởng Thuần Tổ.

Tưởng Thuần Tổ để ý thấy, Lục Tích Ngọc đi ra ngoài cửa liền đứng lại, lau mắt, và kiên quyết lắc đầu.

"Tôi không phải là người không biết ơn." Họ đi ra ngoài, Tưởng Thuần Tổ đóng cửa, cảm kích nghĩ. "Nhưng thế thì sao chứ? Phải, 'sau khi họ kết hôn vẫn luôn sống rất hạnh phúc —' hy vọng là vậy!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ, nở một nụ cười đầy giễu cợt và bi thương.

Đến Trùng Khánh rồi, Tưởng Thuần Tổ phát hiện mình đã không còn chung thủy với Vạn Đồng Hoa nữa. Đây có lẽ là một sự nhạy cảm bất thường, một nỗi sợ hãi về sự phản bội, hoặc có lẽ, thanh sắc xa hoa đã giam cầm lý trí non trẻ của anh.

Đến Trùng Khánh rồi, lúc nào anh cũng nghĩ đến Vạn Đồng Hoa, nhưng những nỗi nhớ nhung này chứa đựng những điều mà anh cho là tồi tệ, đồng thời chứa đựng cả sự phân tích vô tình, sự bất mãn và trốn chạy; những nỗi nhớ này, chưa một lần nào đi kèm với tình yêu thuần khiết tươi mới, hoặc sự quyến luyến thân thiết, hoặc một kỳ vọng ngọt ngào về tương lai. Ban đầu, anh cảm thấy rất sợ hãi về điều này, trong nỗi sợ hãi, anh đã viết những lá thư vô cùng nhiệt tình cho Vạn Đồng Hoa, bảo cô phải kiên cường, nỗ lực, nhìn thấy "lý tưởng của thời đại chúng ta". Những lá thư này chứa đầy lời thề nguyện, và chứa đầy sự giận dữ đầy nhiệt huyết. Trong những lá thư này, thấp thoáng lộ ra sự bất mãn của anh đối với Vạn Đồng Hoa. Anh không biết rõ mình rốt cuộc bất mãn với Vạn Đồng Hoa ở điểm nào, nhưng cuộc sống phồn hoa mà anh tiếp xúc ở Trùng Khánh, cùng với sự nhiệt tình hoa mỹ và mê loạn của anh, khiến anh cảm thấy Vạn Đồng Hoa là một sự tồn tại ảm đạm, khô khan. Anh cảm thấy, sống ở nông thôn, Vạn Đồng Hoa đã trở nên tê liệt. Anh lờ mờ cảm thấy Vạn Đồng Hoa không đẹp, thiếu trí tuệ — anh tin rằng anh cảm thấy Vạn Đồng Hoa thiếu mọi quan niệm tiến bộ, và "nhiệt tình của thời đại chúng ta". Trong tháng đầu tiên, Vạn Đồng Hoa gửi đến hai lá thư, viết rất bình thản, nói rằng họ đều bình an. Tưởng Thuần Tổ, với bao lời thề nguyện nhiệt tình như vậy, đổi lại được hai tờ giấy nhắn bình thản, đâm ra căm ghét, đột nhiên trở nên lạnh nhạt với Vạn Đồng Hoa.

Sự nhiệt tình của anh không thể giúp anh tô vẽ nên một Vạn Đồng Hoa lay động lòng người. Sự nhiệt tình của anh, và những lá thư lạnh nhạt, đôi phần độc ác sau đó, đã tàn nhẫn đè nặng lên Vạn Đồng Hoa.

Trong tháng thứ ba, thứ tư, anh lại trở nên cuồng nhiệt, viết những lá thư dài xin Vạn Đồng Hoa tha thứ, trong thư nguyền rủa cuộc sống ở Trùng Khánh, nhà hát, buổi hòa nhạc và những người bạn anh đã gặp. Anh liên tiếp viết rất nhiều thư. Nhưng từ đó về sau, Vạn Đồng Hoa không còn gửi thư lại nữa.

Trong một lá thư, anh thành thật và khổ sở nói rằng mình đã phát hiện ra sự không chung thủy của bản thân đối với cô. Vạn Đồng Hoa không gửi thư, anh nghi ngờ lá thư này đã gây ra hậu quả xấu, vì vậy lại viết những lá thư dài để biện bạch. Khi nói mình không chung thủy, anh bị chính sự trung thực của mình làm cho cảm động; anh thầm hy vọng, vì lá thư này, Vạn Đồng Hoa sẽ rời bỏ anh mãi mãi — hoặc đuổi theo đến Trùng Khánh. Trong những lá thư biện bạch sau đó, khi nói về sự trung thành của mình, anh lại bị chính sự giả tạo của mình làm cho tức giận. Vạn Đồng Hoa vẫn không gửi thư, sau khi đau khổ đến tột cùng, anh quyết tâm không giả tạo nữa — thà chết chứ không muốn giả tạo. Nhưng dù thế nào, trong cuộc sống ồn ào ở Trùng Khánh, trong bệnh tật u ám, sự cô độc lạnh lùng và những đam mê bi thương của mình, anh đều không thể cảm nhận một cách chân thực về Vạn Đồng Hoa. Anh cảm thấy Vạn Đồng Hoa đã cách xa anh rất nhiều rồi.

Trong một hai tháng đầu, có tiền, anh sống một cách xa hoa, y hệt một tay chơi. Tác phẩm của anh được đăng tải, anh kết giao được một số bạn bè, nhanh chóng giành được địa vị ưu việt trong số họ. Anh đi từ buổi hòa nhạc đến nhà hát, từ quán cơm đến tửu điếm. Ở buổi hòa nhạc, anh quen biết tất cả các nhạc sĩ, nhưng lại xem thường họ, anh ngồi tận phía sau, tỏ vẻ tiêu sái, nghiêm khắc, lạnh lùng. Anh đi đến nhà hát lại càng là để phê bình và công kích. Anh tin rằng, đến giờ phút này, Cao Vận không thể nào lay động được anh nữa. Nhưng Cao Vận vẫn lay động anh, khiến anh vì Vạn Đồng Hoa của mình mà chịu nỗi đau khổ khủng khiếp, khiến anh rời đi trước khi vở diễn kết thúc. Tưởng Thuần Tổ bây giờ đã hiểu thế nào là có bảo đảm, có bạn bè, có tiền và có một chút danh tiếng trong xã hội này. Anh dần dần có chút mê muội. Anh nghĩ mình sẽ đứng lên phản kháng, nhưng hiện tại thì chưa cần. Một ngày nọ, anh bỗng nhiên vui vẻ một cách vô cớ, mua khăn tay, đồ lót, bàn chải đánh răng, kem đánh răng, mũ, ô, phấn bột, son môi — mua rất nhiều đồ mang về, tiêu tốn hết hai ngàn đồng, khiến mọi người vô cùng kinh ngạc, cho rằng anh sắp kết hôn.

Nhưng chính bản thân anh cũng không hiểu tại sao mình lại mua những thứ đó. Anh dường như dùng sự cuồng nhiệt này để tiêu khiển cho chính mình. Đi trên phố, nghĩ đến việc bây giờ mình đã có tiền, anh bỗng thấy rất vui. Anh tin rằng mình bước vào cửa hàng bách hóa đó hoàn toàn chỉ vì nó được bày biện rất đẹp mắt. Tủ kính rực rỡ sắc màu của nó khiến anh vui vẻ, anh cảm thấy những người trong cửa hàng chắc chắn là rất lương thiện, thế là anh bước vào. Nhìn thấy đồ lót, anh liền chỉ đồ lót; sau đó anh chỉ son môi, ô. Anh im lặng, hạnh phúc nhíu mày thanh toán. Anh tin chắc rằng mình thanh toán dứt khoát hơn bất cứ ai. Anh xách đồ tiêu sái bước ra, cảm thấy người khác đang ngạc nhiên và kính trọng nhìn anh từ phía sau. Nhiệt tình chưa tan biến, nhiệt tình càng cao hơn, anh bước vào cửa hàng thứ hai, thứ ba.

Anh nhiệt tình đùa giỡn với tiền bạc, bởi vì trong mấy năm qua, tiền bạc đã khiến anh phải chịu khổ. Anh tin rằng người khác sẽ coi anh là một gã ngốc đáng kính, anh tin người khác sẽ nghĩ anh đang cố gắng làm hài lòng một người phụ nữ nào đó trên thế giới này. Anh nguyện ý làm hài lòng một người phụ nữ nào đó, có lẽ là Vạn Đồng Hoa — nhưng cô ấy là ai không có quan hệ gì quan trọng, bởi vì anh đang rất vui. Nhưng nhiệt tình, ánh sáng, vẻ đẹp trôi qua nhanh chóng, nỗi đau lạnh lẽo ập đến.

Anh nhận ra, khi mình cuồng nhiệt mua sắm, anh thực sự đang yêu Vạn Đồng Hoa. Trong sự cuồng nhiệt đó, khi mua ô, anh nghĩ: "Xem đi, anh muốn bảo vệ cái đầu nhỏ của em!" Đối với thỏi son, anh nghĩ: "Người yêu dấu ơi, đôi môi nhạy cảm của em tuyệt đối không cần cái này, nhưng nó sẽ làm em vui!" "Được rồi, cưng à, chúng ta đi xem cửa hàng khác!" Anh nói, rồi bước ra, đi vào cửa hàng khác.

Nỗi đau ập đến. Nỗi đau là anh cảm thấy, sự khao khát nhiệt tình này của mình đã làm hoen ố tình yêu thánh khiết; điều anh cảm thấy chính là một người phụ nữ lộng lẫy do chính anh tạo ra, anh gọi cô ấy là Vạn Đồng Hoa. Điều anh cảm thấy không phải là Vạn Đồng Hoa chân thực. Vạn Đồng Hoa chân thực lạnh nhạt và phản kháng lại sự khao khát đầy tội lỗi này của anh.

Anh không thể chịu đựng được sự lạnh nhạt và im lặng của Vạn Đồng Hoa, mà nghĩ đến mọi chuyện giữa họ lại quá đau khổ, vì thế anh dùng những trò giải trí phù phiếm để chôn vùi nó đi. Dần dần anh quen với trạng thái này, cảm thấy dễ chịu, và cảm thấy mình đã tự do, thoát khỏi sự ràng buộc của thứ tình yêu khô khan kia. Anh cho rằng trách nhiệm thuộc về Vạn Đồng Hoa, vì cô đã đáp lại lời thề nguyện của anh bằng sự lạnh nhạt, đáp lại nhiệt tình của anh bằng sự im lặng. Đắm mình vào thế giới nhiệt tình, trong một cơn bốc đồng đầy hào hứng, vào đầu tháng Tư, anh viết một lá thư cho Vạn Đồng Hoa, nói rằng nếu cô không muốn bị ràng buộc thì từ nay cô hoàn toàn tự do. Trong sự phấn khích ngắn ngủi, anh thấy mình có thể gánh vác lời nói này, nhưng Vạn Đồng Hoa không trả lời, bệnh tật kéo dài, cuộc sống khó khăn khiến anh lại rơi vào nỗi đau đáng sợ. Bệnh tình trở nên nặng nề hơn. Anh trở nên bình tĩnh, những thứ nhiệt tình, hoa mỹ, hỗn loạn lúc trước đều tan biến hết.

Tất cả những thứ nhiệt tình, hoa mỹ đó, những hư vinh nhỏ bé đó, những âm thanh và màu sắc đó trở nên đáng ghét. Những người bạn mới quen của anh trở nên đáng ghét. Anh hiểu ra, chỉ vì lòng nhiệt tình kiêu hãnh mà anh mới kết giao với họ; chỉ vì họ sùng bái anh — đến thành phố, anh đã giành được chút danh tiếng nhỏ — nên anh mới yêu thích họ. Họ đều là những người lương thiện, người thì viết thơ, người thì học nhạc, người thì trông đợi con đường thoát thân trên sân khấu; giữa họ, anh rất dễ dàng có được địa vị ưu việt, điều này khiến anh say mê. Những người trẻ tuổi này đã tạo ra một thế giới say sưa cho riêng mình. Tưởng Thuần Tổ, cùng lúc với sự say mê, lạnh lùng để ý thấy họ tin vào những quan niệm khuôn mẫu, hoàn toàn không biết gì về cái thời đại phức tạp và đau khổ mà họ đang sống. Những quan niệm khuôn mẫu này, Tưởng Thuần Tổ đã sớm vượt qua rồi, ba năm cuộc sống ở Thạch Kiều Tràng đã đưa anh đi sâu vào sự tĩnh lặng của thời đại này; nhưng đối với sự tĩnh lặng sâu thẳm này, những người bạn của anh hoàn toàn không có hứng thú. Họ giao du rộng rãi, tin chắc rằng mình đã nhảy ra khỏi cái vòng nhỏ hẹp; họ tỏ ra hoạt bát và lạc quan; họ bám chặt lấy thành phố, coi nó là trung tâm của thời đại. Đến từ nơi sâu thẳm, Tưởng Thuần Tổ chán ghét sự lạc quan của họ, anh cho rằng họ nông cạn và thiếu hiểu biết. Tưởng Thuần Tổ kể cho họ nghe tình hình ở nông thôn, nhưng họ hoàn toàn không cảm nhận được gì trong đó; họ tỏ ý sẵn sàng đến một vùng nông thôn gần thành phố để ở lại một thời gian, viết thơ ở đó và quan sát nông dân. Đối với việc này, Tưởng Thuần Tổ giữ sự im lặng đầy ưu việt.

Điều họ tôn trọng, Tưởng Thuần Tổ chẳng tôn trọng chút nào. Trong số họ tràn ngập bầu không khí vui vẻ của người trẻ: họ bàn luận về yêu đương, phụ nữ, đùa cợt lẫn nhau, kêu gào lớn tiếng. Họ đánh giá vẻ đẹp cơ thể và linh hồn của phụ nữ: "Cô ấy có một linh hồn đẹp" hoặc "Dáng người cô ấy thật thơ mộng". Đối với điều này, Tưởng Thuần Tổ giữ sự im lặng khiêm tốn hoặc là cực kỳ kiêu ngạo.

Tưởng Thuần Tổ khinh thường nỗi đau của họ, cho rằng linh hồn họ nông cạn. Sau mỗi "hư vinh nhỏ bé", Tưởng Thuần Tổ luôn cảm thấy cô độc và thê lương, quyết tâm chia tay họ. Dần dần, anh có cảm giác đố kỵ, thù hận đối với một vài người trong số họ, đến nỗi về sau, thứ duy nhất khiến anh ở lại với họ chính là cảm giác thù hận này. Trong số họ có một người được mọi phụ nữ ưu ái; một người khác đối xử với Tưởng Thuần Tổ như một kẻ lão thành, luôn khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mình non nớt; người thứ ba sùng bái một vài thiên tài, những thiên tài mà Tưởng Thuần Tổ cho là lũ khốn kiếp. — Tư thế sống xinh đẹp, giao du rộng rãi của họ, mang theo một vẻ khí phách lạc quan đầy tin tưởng, luôn khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mình vô cùng non nớt — trong những lúc này, tài năng ưu việt, thậm chí là linh hồn kiêu hãnh đều không thể giúp anh thoát khỏi sự non nớt, thế là anh bị kích động.

Trong mọi chủ đề đầy nhiệt huyết, Tưởng Thuần Tổ đều muốn quấy rối; anh dùng toàn bộ sự tồn tại của mình để chiến đấu. Nhưng trong những chủ đề này, bạn bè của anh nông cạn, yên lặng, chỉn chu khiến anh cảm thấy mình non nớt, hoặc họ ồn ào vui vẻ, bay nhảy trên bề mặt khiến anh cảm thấy mình không cần thiết. Lúc đầu, anh cảm thấy thế giới trước mắt phi thường tráng lệ, nhưng sau đó, bệnh tật khiến anh mệt mỏi và bình tĩnh, anh cam chịu sự cô độc. Tôn Tùng Hạc đến thăm anh một lần vào đầu tháng Tư, sau đó đi Vạn Huyện tìm cha. Tôn Tùng Hạc muốn Tưởng Thuần Tổ đi cùng đến Vạn Huyện, vì có hy vọng mở một trường trung học, nhưng Tưởng Thuần Tổ trả lời rằng tạm thời anh chưa muốn đi. Cuộc gặp gỡ lần này tràn ngập những câu chuyện đầy hào hứng, Tưởng Thuần Tổ khiêm tốn nói về nỗi ân hận của mình, về những người bạn mới quen và tình cảm đau khổ của anh đối với Vạn Đồng Hoa. Giữa họ thật sinh động; họ cảm thấy trên đời này chỉ có hai người họ là tri kỷ thực sự. Họ hẹn một hoặc hai tháng sau gặp lại, rồi cùng nhau về nông thôn, thế rồi chia tay.

Sau khi Tôn Tùng Hạc rời đi, Tưởng Thuần Tổ liền ôm hy vọng trở về Thạch Kiều Tràng: anh cảm thấy dù thế nào thì anh cũng phải về một lần. Vào lúc đau khổ nhất, Triệu Thiên Tri xuất hiện. Triệu Thiên Tri nói Trương Xuân Điền cuối cùng không muốn vào thành phố, đã ổn định cuộc sống tại một trường tiểu học quốc dân ở nông thôn gần đó. Anh nói Hồ Đức Phương đã sinh thêm một cậu con trai, vì nghèo khó và vì sự khích lệ về tinh thần, đã không còn cờ bạc nữa, bây giờ mỗi ngày đều giặt quần áo thuê cho người khác và lên núi đốn củi. Tin tức này khiến Tưởng Thuần Tổ vô cùng kính trọng Hồ Đức Phương, đồng thời cảm thấy ân hận, cảm thấy mình có tội.

Về chị em Vạn Đồng Hoa, Triệu Thiên Tri nói mình hoàn toàn không biết gì; thực ra, anh biết một chút nhưng không chịu nói. Anh vô cùng đồng cảm với Tưởng Thuần Tổ, thường khuyên anh khuây khỏa, nhưng Tưởng Thuần Tổ không hề hay biết. Triệu Thiên Tri thuật lại chi tiết cuộc lưu lạc của họ, khiến Tưởng Thuần Tổ vui vẻ và chấn động. Tưởng Thuần Tổ chơi cùng Triệu Thiên Tri trong bốn ngày, trong bốn ngày này, Tưởng Thuần Tổ nhớ về Thạch Kiều Tràng một cách sống động và đau buồn. Sống cuộc đời thân thiết, tự nhiên, thô dã cùng Triệu Thiên Tri, anh hoàn toàn trở nên lạnh nhạt với những người bạn mới quen của mình.

Triệu Thiên Tri ăn mặc rất rách rưới, nhưng thần thái rất phấn chấn. Anh vẫn muốn đánh liều. Anh có những mối quan hệ phức tạp ở những nơi hèn mọn trong thành phố, có mấy ngày anh muốn học bói toán, có mấy ngày anh muốn kéo xe kéo; có mấy ngày anh muốn bán mình cho một hộ giàu có ở chợ quê gần đó, thay thế con trai của hộ này đi làm tráng đinh. Sau đó Tưởng Thuần Tổ mới biết, anh ấy quả thật đã đi thử, vì giá tiền quá thấp nên không thành công. Tưởng Thuần Tổ xoay xở chút tiền cho Triệu Thiên Tri, cuối tháng Tư, họ cùng nhau về quê thăm Trương Xuân Điền.

Trương Xuân Điền làm hiệu trưởng tại một trường tiểu học quốc dân ở chợ quê này, cũng là giáo viên: tất cả chỉ có một mình anh. Trường tiểu học quốc dân nghèo nàn không chịu nổi, có hơn hai mươi học sinh, tài sản toàn bộ chỉ có một căn nhà rách nát, mười bộ bàn ghế hỏng, và một tấm bảng đen bong tróc. Trương Xuân Điền đêm đến ngủ ngay tại lớp học, cơm nước thì gửi ở nhà một ông Bảo trưởng gần đó. Trương Xuân Điền cô độc và suy sụp, nhưng nhìn thấy Triệu Thiên Tri và Tưởng Thuần Tổ, vẫn hài hước, sinh động như mọi khi. Đối với góc nhỏ đen tối, nghèo khổ này, đối với sự hài hước và sinh động trong đó, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy hổ thẹn. Khi Trương Xuân Điền nói chuyện với Triệu Thiên Tri trong lớp, anh đi ra ngoài, dựa vào gốc cây, nhìn ra cánh đồng, bật khóc. Góc nhỏ này khiến anh nhớ lại Thạch Kiều Tràng, khơi dậy cảm xúc bi thương trong lòng anh. Mọi thứ ở Thạch Kiều Tràng hiện lên trước mắt anh: Trên tất cả những thứ hoang vắng và nóng bỏng này, trên những ngày hè dài dằng dặc khó chịu, thác nước chảy xiết, bão mùa đông, bếp lửa, cũng như những nhân vật hèn mọn, những sự kiện hung ác, những giọt nước mắt đau buồn của đám trẻ nhỏ, Vạn Đồng Hoa thuần khiết lặng lẽ lan tỏa sức cảm hóa của mình! Nhưng anh, Tưởng Thuần Tổ, trong cuộc đua hư vinh mấy tháng gần đây, lại quên mất nó! Và, vì tội lỗi của mình, anh sẽ vĩnh viễn mất nó!

"Chúng ta đều đang chìm nổi trong mọi thứ phù hoa đó, chúng ta không hiểu thứ gì là quý giá nhất! — Keli yêu dấu ơi, tôi đã mệt mỏi lắm rồi, điểm cuối của tôi không còn xa; nhưng tôi phải chọn cho mình một con đường, giống như những người tiền bối quang vinh của tôi từng chọn, để đạt đến điểm cuối của mình! Mọi thứ khiêm tốn, thân thiết trên nhân thế ơi, hãy giúp tôi!"

Trong nỗi buồn của mình, anh đặc biệt trân trọng tình bạn của Trương Xuân Điền. Anh nhìn ra, trong lòng Trương Xuân Điền có sự suy sụp không thể cứu vãn. Trương Xuân Điền thường trầm tư ngẩn ngơ, thường nhìn anh bằng ánh mắt nhanh nhẹn, dò xét: rõ ràng là đang đề phòng anh. Anh bây giờ tuyệt đối sẽ không bị sự đề phòng này kích động lòng kiêu hãnh nữa, anh bây giờ đã hiểu sâu sắc sự đề phòng này: là thế nào, chính đáng, cần thiết: anh, Tưởng Thuần Tổ, có thể sẽ trở nên đê tiện thế nào. Ánh mắt của Trương Xuân Điền khiến anh run rẩy. "Tôi cảm thấy anh rất nghi ngờ tôi. Sự nghi ngờ của anh," Tưởng Thuần Tổ nhìn mặt bàn, nói khẽ, "là đúng."

Trương Xuân Điền im lặng rất lâu. Sau đó anh nhỏ giọng nói với Triệu Thiên Tri, theo anh thấy, một người nào đó chắc chắn không thoát khỏi được.

"Tưởng Thuần Tổ à!" Trương Xuân Điền đột nhiên lớn tiếng nói với Tưởng Thuần Tổ, mỉm cười một cách sinh động đầy đau buồn. "Sao cậu lại nghĩ đến điều này, thật là ngây thơ quá! Tôi thấy tâm trí cậu rất nặng nề, cơ thể cậu lại rất tệ, trên thế giới này có bao nhiêu chuyện khiến cậu phiền não chứ? ... Thôi bỏ đi, đi, chúng ta đi ăn đậu phụ!"

Tưởng Thuần Tổ mỉm cười đầy ưu tư. Anh để ý thấy, sau sự thân thiện, biểu hiện sinh động này, Trương Xuân Điền lập tức lại có vẻ mặt thẫn thờ, mất hồn. Trương Xuân Điền thoát ra khỏi trạng thái mất hồn, nói chuyện sinh động, rồi lại đột nhiên quay lại trạng thái mất hồn; ngày nào cũng như vậy. Tưởng Thuần Tổ kính sợ anh, đồng thời cảm thấy đau lòng thay cho anh.

Tưởng Thuần Tổ ở lại chỗ Trương Xuân Điền một đêm. Đêm đó, họ uống rất nhiều rượu, nói chuyện đến tận đêm khuya. Họ nói về nông thôn, thổ phỉ và Vương Lão phu tử — Vương Lão phu tử đã quay về Thạch Kiều Tràng rồi, ngày nào cũng ngồi quán trà mắng người; lúc đầu là thăm dò, sau đó là mắng nhiếc một cách hào sảng. — Điều này Tưởng Thuần Tổ cảm thấy thật lay động, kinh tâm động phách, suýt chút nữa là chấn vỡ thần kinh của anh, khiến anh không thể ngủ nổi vào ban đêm. Anh đang bùng cháy, trong mất ngủ, trong hôn mê, bứt rứt và sự tỉnh táo kỳ lạ, anh dùng âm thanh, màu sắc, ngôn từ để miêu tả cho chính mình cái thời đại vĩ đại và hỗn tạp này, anh chạy trên cánh đồng hoang, anh bay lượn trên dòng sông, anh cười lạnh với đám hòa thượng trong chùa, anh nhìn thấy những con người man dại trên núi cao. Xung quanh anh vang lên thứ âm nhạc kỳ lạ đầy u tịch và nóng hổi, trong lòng anh tràn ngập những đam mê hỗn loạn. Trong bóng tối, anh lăn lộn trên giường, cảm thấy mình đang trôi nổi trên đại dương sóng cuộn. Trong lòng anh bỗng chốc ngọt ngào, bỗng chốc đau khổ, anh bỗng chốc tràn đầy sức mạnh, cảm nhận được mọi tuổi trẻ, thơ ca, niềm vui trên mặt đất, cảm thấy có thể hoàn thành mọi thứ, bỗng lại rơi vào sự suy sụp sâu sắc, kinh hoàng trải nghiệm sự sa đọa và chìm xuống — anh chìm xuống nhanh chóng, trên người anh, mọi thứ đều nứt vỡ, tan rã; tay anh gãy rời, lồng ngực anh vỡ nát. Trong vực thẳm anh chìm sâu xuống, những chi thể và máu thịt anh đánh mất biến thành những tia lửa bay múa; anh chìm xuống như ngọn đuốc sắp tắt.

Anh ho, rên rỉ, lăn lộn trên giường, gọi: "Keli yêu dấu ơi, tiến lên!" Bỗng nhiên anh cảm thấy mình đang cùng Vạn Đồng Hoa trên một chiếc tàu thủy, chiếc tàu thủy này nhanh chóng lật úp, chìm xuống. Ban đầu, anh phát hiện ra Vạn Đồng Hoa ở bên lan can; cô ấy hiện ra trong bóng tối, giống như những người đàn bà ủ rũ ở Thạch Kiều Tràng, quần áo xộc xệch, tái nhợt, phù nề, xấu xí, khiến anh sợ hãi và chán ghét. Sau đó, tàu lật, Vạn Đồng Hoa chạy về phía anh. Trong sự hỗn loạn khủng khiếp xung quanh, họ từ biệt nhau. Lời từ biệt của họ kết thúc, Vạn Đồng Hoa phát ra ánh sáng xinh đẹp, thuần khiết, lặng lẽ và dũng cảm nhảy xuống sóng dữ. Anh, Tưởng Thuần Tổ, nhảy xuống sóng dữ, theo sau cô. Cô ấy giãy giụa trong sóng, chìm xuống; trước khi chìm xuống, cô ấy ngước khuôn mặt thuần khiết của mình lên, rồi giơ tay gọi: "Tạm biệt!" — Anh, Tưởng Thuần Tổ, đau đớn gào lên một tiếng, bơi về phía một vách đá bên sông.

Anh ho, rên rỉ, lăn lộn trên giường. Anh gọi: "Đưa tôi đi cùng với!" Bỗng nhiên, trong bóng tối dày đặc bên cạnh anh, xuất hiện ánh sáng ngọt ngào. Trương Xuân Điền và Triệu Thiên Tri đang đứng trước mặt anh, cầm đèn dầu.

Họ phát hiện anh lại thổ huyết, hơn nữa còn dữ dội hơn trước. Khoảnh khắc đầu tiên, anh hoảng hốt định che giấu điều này với họ, giống như đứa trẻ làm sai việc gì đó; sau đó, anh từ bỏ ý định này, nằm bất động, chân thành, chua xót nhìn họ, trên mặt có nụ cười bình tĩnh, tao nhã, yếu ớt.

"Tôi không ngủ được, phải làm sao đây?" Anh nói, giọng anh dịu dàng và chân thành.

Trương Xuân Điền đỡ anh ngồi dậy, cho anh uống nước sôi. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy, Trương Xuân Điền và Triệu Thiên Tri bây giờ hoàn toàn quên mất chính mình, vì anh mà lo âu, đau khổ. Đây là điều những người bệnh thường hay cảm nhận được.

"Các bạn ngủ đi. Đêm lạnh lắm. Tôi khỏe rồi." Tưởng Thuần Tổ nói, chân thành, mỉm cười hạnh phúc. Trong lòng Tưởng Thuần Tổ có sự cảm kích khiêm tốn, vì thế mà vui vẻ. Anh hết lòng mong muốn miễn trừ sự lo lắng của bạn bè.

Trương Xuân Điền nghiêm túc nhìn anh, đột nhiên nhíu mày, quay mặt đi. Trương Xuân Điền, vì nụ cười hạnh phúc này của Tưởng Thuần Tổ, bật khóc. Trương Xuân Điền, từ trái tim đầy tình bạn của mình, theo bản năng cảm thấy, trong khí chất mãnh liệt này, Tưởng Thuần Tổ đang nguy kịch đến thế nào.

Trương Xuân Điền không nói lời nào, bước ra ngoài.

Tưởng Thuần Tổ, mang nụ cười dịu dàng thê lương, cúi đầu. Anh thực sự cảm thấy mình lúc này hạnh phúc nhất.

"Trên mảnh đất tươi đẹp ở Thạch Kiều Tràng, nên có một cuộc sống tươi đẹp." Anh khẽ hát, rồi ngẩng đầu lên nhìn Triệu Thiên Tri.

"Thiên Tri à, rốt cuộc cậu sẽ không nghĩ đến chuyện đi làm hòa thượng chứ?"

Triệu Thiên Tri cười ngượng ngùng — không biết vì sao, Tưởng Thuần Tổ khơi dậy sự ngượng ngùng trong anh — rồi ngồi xuống bên giường. Tưởng Thuần Tổ ngủ thiếp đi. Triệu Thiên Tri dựa vào chân giường anh, chốc chốc lại đứng dậy nhìn anh, mãi đến tận hừng đông.

Trưa hôm sau, Tưởng Thuần Tổ đi thuyền trở về thành phố. Triệu Thiên Tri khăng khăng muốn đưa anh về, nhưng anh nhất quyết không chịu. Ban đầu, Triệu Thiên Tri dường như đã khuất phục trước anh, nhưng ngay khoảnh khắc chiếc tàu thủy rời khỏi tàu neo đậu, Triệu Thiên Tri lại đột nhiên dùng sức nhảy qua khoảng nước rộng hai thước từ tàu neo đậu, nhảy lên tàu thủy. Tưởng Thuần Tổ giơ tay tạm biệt Trương Xuân Điền. Họ đều cười một cách ưu tư. Họ đều cảm thấy từ nay về sau rất khó gặp lại nhau, nhưng Tưởng Thuần Tổ, nhờ sự cảm kích và phấn khích, nhanh chóng quên đi nỗi đau khổ và thê lương này.

Trên đường đi, Triệu Thiên Tri nói với Tưởng Thuần Tổ, anh nên biết giá trị của bản thân, anh nên biết bạn bè yêu thương, cần anh đến nhường nào, anh nên nhanh chóng đi chữa trị. Tưởng Thuần Tổ mỉm cười cảm kích, anh nghĩ, anh hiểu rất rõ bản thân mình, không hề có giá trị như Triệu Thiên Tri nói.

Điều khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy bất ngờ, Triệu Thiên Tri đột nhiên nói hết mọi chuyện với Tưởng Thục Trân. Triệu Thiên Tri cung kính lảng vảng bên cạnh Tưởng Thục Trân, phấn chấn, tìm được cơ hội này — Tưởng Thuần Tổ bị làm cho vui vẻ mà lúng túng. Triệu Thiên Tri đưa Tưởng Thuần Tổ đến bệnh viện kiểm tra, rồi ra về. Lúc chia tay, Triệu Thiên Tri không ngừng ngoái đầu nhìn lại, tình bạn và sự tận tâm này khiến Tưởng Thuần Tổ rơi những giọt nước mắt cảm kích đầy bi hối. Tưởng Thuần Tổ kiểm tra một lần, tiêm một số mũi, uống rất nhiều thuốc bổ. Nhưng anh lại ôm mối ác cảm mãnh liệt với điều này; trần trụi phơi bày trước mắt bác sĩ, để họ nhìn thấu những khiếm khuyết của mình, và đoán ra nguồn gốc của những ham muốn nồng nhiệt gây ra khiếm khuyết này, phán xét sinh mạng của mình, đối với Tưởng Thuần Tổ kiêu hãnh mà nói, là một sự sỉ nhục tuyệt đối. Tưởng Thuần Tổ, chán ghét bệnh tật này, càng chán ghét những bác sĩ dùng ánh mắt quyền uy để xem xét sinh mạng của người khác: đối với những tình cảm và ước mơ cao quý của sinh mạng này, Tưởng Thuần Tổ tin rằng, những bác sĩ tầm thường kia hoàn toàn không biết gì cả. Vì vậy, Tưởng Thuần Tổ rất không tôn trọng các bác sĩ. Anh sợ hãi, và chán ghét họ, trốn từ họ về vương quốc tinh thần của chính mình. Kết quả kiểm tra lần này khiến Tưởng Thuần Tổ hoàn toàn suy sụp. Bác sĩ nói, phổi trái đã thối rữa một nửa, phải có chế độ dinh dưỡng tốt, nghỉ ngơi tốt, quan trọng nhất, phải có tâm cảnh bình hòa thì mới có hy vọng chuyển biến tốt. Phải bình an trải qua năm nay mới có nhiều hy vọng hơn. Thế là, Tưởng Thuần Tổ lạnh lùng, suy sụp, đối mặt với cái chết.

Anh cần mẫn viết thư cho bạn bè, an ủi họ, và chờ đợi thư của họ. Anh rất sợ mình không đợi được thư của họ đã rời đi. Anh không cảm thấy cô độc, và không hề sợ hãi. Đôi khi anh tắm nắng trong sân: sân ngập tràn hương thơm, hoa hòe rơi dọc theo bờ tường trong gió nhẹ, khiến anh cảm thấy ưu tư rằng, trong tương lai không thể nghĩ bàn, sẽ có những con người hạnh phúc sống ở đây, đón nhận lời chúc phúc của anh, nhưng hoàn toàn không biết đến anh, Tưởng Thuần Tổ, cũng từng sống trong cuộc đời của mình. Đôi khi, anh chống gậy gỗ đi đến bên cạnh tư gia của người Mỹ, ngây dại đứng trong bóng râm của cây cối, lắng nghe tiếng cười hoạt bát, hoặc tiếng đàn piano ngọt ngào, nhiệt tình bên trong, điều này khiến anh, một nhạc sĩ, cảm thấy cứng nhắc và hoang vu, anh khao khát biết bao được bất chấp tất cả bước vào, đẩy đám người Mỹ ồn ào kia ra, ngồi trước cây đàn piano. Có khi, anh khó khăn đi đến những tảng đá bên sông, nhìn những ngôi nhà san sát bên bờ đối diện, khói sương, đám đông náo nhiệt, nhìn dòng Trường Giang cuồn cuộn, những con tàu tụ tập, cũng như những lá cờ rách nát bay phấp phới trên những con tàu. Sự qua lại tấp nập của những con tàu, sự ồn ào của thành phố dường như trở nên xa xăm vì tiếng sóng sông, khiến anh cảm thấy ấn tượng nồng nhiệt, có khi anh đột nhiên cảm thấy nhân loại đang phát điên, nhưng khi anh thấu hiểu từng người, và yêu thương họ, anh cảm thấy vui mừng vì tất cả những điều này. Ánh nắng rực rỡ tháng Năm chiếu sáng chói lọi trên dòng sông, những con tàu, thành phố, đỉnh núi. Thời tiết rực rỡ đến mức, tầm nhìn náo nhiệt, khoáng đạt đến mức, Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy ngựa liền muốn nhảy lên phi thẳng ra cánh đồng hoang.

Nhưng trong lòng anh vẫn luôn có một thứ gì đó lạnh lùng, hoang vu. Tuổi trẻ không được thỏa mãn, những khao khát mà anh tin là thần thánh không được thỏa mãn, nỗi đau quá khứ, cũng như đủ loại sỉ nhục, đủ loại đàn áp trong cuộc sống — anh hiểu, chẳng bao lâu nữa anh sẽ không còn có thể chiến đấu với chúng nữa — đã tạo nên sự hoang vu này trong lòng anh. Anh lờ mờ cảm thấy xã hội này đã giết chết anh, mặc dù trái tim kiêu hãnh của Tưởng Thuần Tổ không muốn thừa nhận điều này. Anh hiểu rất rõ, cuộc sống thông thường hiện tại thấp kém, đen tối đến thế nào, và tại sao lại thấp kém, đen tối như vậy. Những ngày tháng tươi sáng mà anh chờ đợi đang ẩn giấu trong tương lai không thể nghĩ bàn: anh đã dùng trái tim mình chạm tới tương lai này, nhưng cơ thể tuổi trẻ không bao giờ yên nghỉ của anh, lại sẽ lặng lẽ chôn vùi trong bóng tối và hoang vu. Anh rất muốn biết, người chôn vùi anh trong thời gian không lâu nữa, rốt cuộc là ai; nếu chị gái anh chôn vùi anh, nếu anh phải chết trong bầu không khí âm u, thấp kém, phong kiến, đàn áp này, anh sẽ không thể chịu đựng nổi, mặc dù anh đã chính trực đối diện với cái chết.

Anh ôm ghì lấy nỗi đau, niềm vui, ánh sáng của thời đại này một cách mãnh liệt, anh càng ôm ghì lấy sự hoang vu của đất nước này một cách mãnh liệt hơn. Trong một vài đêm khuya, anh gồng mình ngồi trước bàn, cho đến khi phát sốt, hôn mê. Anh đột nhiên ngẩng đầu lên, nhìn thấy cái chết đang đứng trước mặt mình. Anh sợ hãi nhưng kiêu hãnh mỉm cười, đứng dậy, thế là nó, cái chết, biến mất. Anh mỉm cười một cách mạnh mẽ, vui vẻ như vậy, giơ cao "nhiệt tình của thời đại chúng ta", hy vọng nó, cái chết, quay lại lần nữa. Nhưng có một lần, đúng lúc anh đang "chơi đùa", hoặc "phát điên" như thế, anh nghe thấy tiếng đàn hồ cầm cô độc của nhà hàng xóm, buông thõng tay xuống, niềm vui biến thành sự hoang vu, anh bật khóc. Anh cảm thấy, mình có thể chiến thắng mọi thứ, nhưng không thể chiến thắng sự cứng nhắc và hoang vu của đất nước này.

Thời đại này, cùng với vô số con người dũng cảm, cuộc chiến đấu, máu đổ, cái chết của họ, và anh, Tưởng Thuần Tổ, cùng tồn tại — đây là một cảm giác khó mà miêu tả, thiết thực. Ai hiểu được cảm giác này, người đó hiểu được thời đại này. Mang theo cảm giác này, Tưởng Thuần Tổ đứng dậy, chơi trò chơi với cái chết, thách thức.

Đó là một đêm sâu lắng, trong trẻo, cửa sổ mở ra, vạn vật đều tĩnh lặng. Tưởng Thuần Tổ gục xuống bàn, nhìn ảnh của Tưởng Thục Viện, khẽ hát — hát bài "Ave Maria". Anh phát sốt, hôn mê, hát "Ave Maria —". Anh đột nhiên ngẩng đầu, nhìn thấy "cái chết". Anh vừa cúi đầu, "cái chết" liền biến mất. Anh sợ hãi nhưng kiêu hãnh mỉm cười, chăm chú nhìn ra ngoài cửa sổ: trên sườn núi đối diện, tư gia của người Mỹ có ánh đèn sáng rực.

Trong lòng anh bỗng có niềm vui thuần khiết, hoàn toàn không có kinh hoàng, niềm vui này, dịu dàng, thân thiết, trong trẻo. Niềm vui này đơn giản và kỳ lạ. Hầu như không thể xuất hiện thêm một lần nữa ở bất cứ đâu trên thế giới này.

"Ave Maria ... Đức Mẹ của tôi ơi!" Tưởng Thuần Tổ đứng dậy, đi đến cửa sổ. Anh ho, đỡ đầu, mỉm cười. "Ngươi, thứ gọi là cái chết kia. Hãy xuất hiện thêm lần nữa đi, tôi thực sự muốn làm quen với ngươi!" Anh nói, chống nạnh, kiêu hãnh và vui vẻ cười, như đang tranh luận với ai đó. Sau đó anh khinh miệt lắc đầu, bước lại gần bàn. "Keli yêu dấu của chúng ta ơi, bạn bè quen biết và không quen biết của chúng ta, người yêu dấu của chúng ta ơi!" — "Phải, chúng tôi ở đây!" Tưởng Thuần Tổ tự trả lời mình — "Phải, các người ở đó! Nếu tôi bị mưu hại, các người hãy, báo thù, và — tiến lên!" Anh nói. "Nhưng, dù thế nào, sinh mạng tuổi trẻ, — trong số các người, ai nguyện ý lấy sự tiến lên vui vẻ để đáp lại nỗi đau buồn và thê lương của tôi?" Anh nói, dịu dàng mỉm cười. Và giơ tay ra, như đang bắt tay với ai đó.

Nhưng ảo tưởng xinh đẹp của anh bị cắt ngang. Từ ngoài cửa sổ truyền đến tiếng đàn hồ cầm thê lương, âm thanh này, cho Tưởng Thuần Tổ thấy một cuộc sống khác, cuộc sống này phong tỏa đất nước này, đối với anh, Tưởng Thuần Tổ, lạnh nhạt và đố kỵ; cuộc sống này được đại đa số mọi người mệt mỏi vận hành, hình thành một đại dương đáng sợ, khiến anh, và những người anh em yêu dấu của anh trọn đời chìm nổi trong đó; cuộc sống này được duy trì bởi những cơ cấu cứng nhắc, hình thành vô số rạn san hô ngầm và cạm bẫy, khiến anh, và những người anh em yêu dấu của anh vấp ngã, đổ máu, phơi thây giữa đồng hoang. Cuộc sống này chia cách anh và những người anh em yêu dấu của anh, khiến họ không thể giơ tay ra với anh.

Anh buông thõng tay. Anh lắng nghe tiếng đàn hồ cầm, anh lắng nghe, anh cảm thấy là một gã mù cô độc trôi qua trong bóng tối. Gã mù này bị người đời ruồng bỏ, không biết phương hướng, đố kỵ với nhân thế, hát lên bài ca bi tráng. Một khoảnh khắc anh run rẩy kinh hoàng, rồi anh đột nhiên bật khóc.

"Keli, Keli, chúng ta ngây thơ đến nhường nào!" Anh khóc nói: "Ảo tưởng của chúng ta, nó thật, thật ngu xuẩn biết bao! Keli, bạn bè của chúng ta, họ đã bị giết hại, bị giam cầm, bị lưu đày, bị cách ly! Chúng ta mù lòa như gã mù, người yêu dấu của tôi ơi!"

Anh tức giận dùng sức đóng sầm cửa sổ, ngã xuống giường.

Tinh thần tuổi trẻ của anh che giấu bệnh tình nghiêm trọng của mình với người khác. Đôi khi anh cố ý tỏ ra không hề bận tâm, vì anh sợ sự lo lắng và chán ghét của người khác. Anh đặc biệt sợ tấm lòng yêu thương và nước mắt của chị gái — từ tấm lòng yêu thương, nước mắt của chị, anh chỉ có thể nhận được sự ân hận và sợ hãi. Cho đến khi anh nằm liệt giường, hoàn toàn không thể gượng dậy được nữa, anh mới thực sự cảm thấy đáng sợ. Nhưng trên giường bệnh, anh vẫn sống cuộc đời ảo tưởng, phong phú. Giống như đứa trẻ, giờ trước còn nhảy nhót hoạt bát, hoàn toàn không biết mình đang phát sốt, sau đó, bị cha mẹ dỗ dành ngủ thiếp đi, nhưng nghe thấy tiếng cười nói của bạn bè, vẫn muốn gượng dậy, trên giường bệnh vẫn ảo tưởng về những trò chơi.

Ngủ thiếp đi, Tưởng Thuần Tổ lại nhớ tới Vạn Đồng Hoa. Nỗi nhớ này tràn ngập đau khổ. Anh cảm thấy mình chẳng làm nên trò trống gì, anh cảm thấy mình phụ lòng thế giới này, phụ lòng Vạn Đồng Hoa. Anh khao khát Tôn Tùng Hạc đến, rồi họ cùng nhau về nông thôn. Dù có bệnh hay không, anh muốn cùng Tôn Tùng Hạc về nông thôn. Nhưng Tôn Tùng Hạc vì việc bận, phải đến cuối tháng sáu mới lên được.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy bây giờ chỉ còn lại một việc, đó là Vạn Đồng Hoa: anh không thể chịu đựng thêm được nữa.

Tôn Tùng Hạc gửi thư vào giữa tháng sáu nói rằng, vì quan hệ của cha, trường trung học đã mở thành công, anh hy vọng cậu, Tưởng Thuần Tổ nửa năm sau nhất định phải đến dạy học. Tôn Tùng Hạc nói, anh lại có thay đổi, phải đến cuối tháng sáu hoặc đầu tháng bảy mới lên được. Anh nói cha của anh hai tháng trước đã đến Trùng Khánh gặp đại ca nhà họ Vạn, chuyện hôn sự đã không còn vấn đề gì. Anh mập mờ nhắc đến Vạn Đồng Hoa, anh nói Vạn Đồng Tinh gửi thư kể, gần đây Vạn Đồng Hoa đang bị ốm. Tưởng Thuần Tổ đột nhiên có sự nghi ngờ nghiêm trọng, sự khao khát nghiêm trọng, tinh thần trách nhiệm nghiêm trọng, sự đau khổ nghiêm trọng. Anh không bao giờ có sự an ổn, anh bây giờ lại bùng cháy dữ dội. Anh đã nằm trên giường nửa tháng, tình hình đáng lo ngại vô cùng, nhưng bây giờ anh quyết định lập tức một mình về nông thôn. Anh cảm thấy, anh có thể mất tất cả mọi thứ trên thế giới này, thậm chí cả mạng sống của mình, không thể mất Vạn Đồng Hoa. Tình hình đã rất khẩn cấp. Sáng sớm ngày nhận được thư của Tôn Tùng Hạc, anh để lại một tờ giấy nhắn cho chị gái, rồi bỏ chạy.

Vào ngày thứ ba sau khi nhận được lá thư trước đó của Tôn Tùng Hạc, khi anh đau khổ cảm thấy mình không thể chịu đựng thêm nữa, nhưng chưa nghĩ đến việc một mình về nông thôn, Tưởng Thục Trân nhận được điện tín của Tưởng Tú Cúc gửi từ Côn Minh: Tưởng Tú Cúc, Vương Luân, cùng với con cái của họ, đã đến Côn Minh, đang chờ máy bay đến Trùng Khánh. Tiếp đó Tưởng Tú Cúc gửi thư hàng không. "Các người nhất định phải đến sân bay đón chúng tôi. Tôi muốn nhìn thấy anh trai, em trai, đều đến, và đều rất khỏe mạnh, và vui vẻ chào đón tôi, tôi muốn cái nhìn đầu tiên liền nhìn thấy gia đình cao quý, vui vẻ của chúng ta, tôi mới vui nhất, vui nhất. Tôi mang rất nhiều đồ đến tặng các người. Hôn và chúc phúc các người." Tưởng Tú Cúc viết trong thư. Cô ấy hôn và chúc phúc họ, khiến Tưởng Thục Trân kinh ngạc và lo âu. Tưởng Tú Cúc có lẽ vẫn nhớ nỗi khổ mà Tưởng Thiếu Tổ gây ra cho cô lúc cô đính hôn, nên cô nhất định bắt Tưởng Thiếu Tổ phải đến đón cô. Cô có lẽ cảm thấy, trong những năm chia biệt này, cô đã hiểu được thế giới, giành được tôn nghiêm, hoàn toàn bình đẳng với anh trai, nên cô không hề buông tha cho Tưởng Thiếu Tổ chút nào.

Tưởng Thục Trân rất vui, nhưng có chút lo âu. Cô lo âu em gái sẽ mặc chiếc áo hở cả ngực đến, cô lo âu em gái đã biến thành kẻ Tây hóa rồi. Cô viết thư nhanh cho Tưởng Thục Viện và Tưởng Thiếu Tổ, cô náo nhiệt chuẩn bị. Nhưng Tưởng Thục Viện và Tưởng Thiếu Tổ đều không đến. Tưởng Thục Viện vì cơ thể không được khỏe: cô muốn em gái đến chỗ cô. Còn Tưởng Thiếu Tổ thì căn bản không trả lời thư.

Tưởng Thuần Tổ cũng không đến sân bay. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy thư của Tưởng Tú Cúc là quá ngây thơ — nhưng bây giờ tất cả những điều này chẳng liên quan gì đến anh, anh rất bình tĩnh, mặc dù trong lòng thỉnh thoảng cũng vì chị gái đến mà có tình cảm dịu dàng. Ngày Tưởng Tú Cúc đến, anh tình cờ nhận được lá thư dài của Tôn Tùng Hạc. Buổi sáng anh vẫn còn khá hứng thú, buổi chiều, nhận được thư, anh liền chạy lên lầu.

Người đến sân bay chỉ có cả nhà Phó Bồ Sinh. Phó Chung Phân cũng đi, và khẩn trương trang điểm. Sự đến của Tưởng Tú Cúc khiến Phó Chung Phân khẩn trương mấy ngày liền. Cô vô cùng đố kỵ Tưởng Tú Cúc, cô cảm thấy, Tưởng Tú Cúc, sở dĩ có thể hạnh phúc như vậy, không phải vì thông minh xinh đẹp, mà là vì đã chọn được một người chồng tốt. Cô lấy ảnh của Tưởng Tú Cúc ra từ phòng mẹ, lén lút soi gương so sánh nó với mình, chứng minh điều này. Cô cảm thương, bi khổ, đố kỵ, thương xót chính mình. Nhưng chính vì thế, cô càng sùng bái Tưởng Tú Cúc, và mang tình cảm dịu dàng đối với Tưởng Tú Cúc, cô chuẩn bị rất nhiều lời muốn nói với Tưởng Tú Cúc, cô chuẩn bị kể cho cô ấy về số phận bi khổ, cuộc hôn nhân bất hạnh của mình. Cô chuẩn bị, nếu nói không rõ ràng, sẽ viết một lá thư dài cho cô ấy. Ngày trước khi Tưởng Tú Cúc đến, cô đã viết xong lá thư dài này. Nhưng cô không hề nhắc đến Tưởng Thuần Tổ. Trong nhiệt tình cảm thương, cô suýt chút nữa đã quên mất điều này — mối tình đầu và nụ hôn đầu của cô — bởi vì, điều này, đối với cô, quá xinh đẹp cũng quá đau khổ. Khi cô nhiệt tình viết thư, cô nghĩ đến niềm vui thời thơ ấu, và nỗi bi khổ trong ba năm gần đây, và viết xuống bằng giọng điệu của tiểu thuyết Ba Kim, nhưng mãi không nghĩ đến điều này. Khi cô cảm thương nhìn lại, sinh mạng của cô ở một giai đoạn nào đó có một khoảng trống ngọt ngào; cô không nghĩ ra có thứ gì có thể lấp đầy khoảng trống ngọt ngào này, vì Tưởng Thuần Tổ đang bị ốm, không thể hiểu nổi ở trên lầu không thể lấp đầy khoảng trống này.

Thư viết xong, nhiệt tình bi thương được thỏa mãn, trong sự tĩnh lặng, cô đột nhiên nghĩ đến tiếng chuông Giang Hán Quan, đội hợp xướng Vũ Hán, nụ hôn nhiệt tình, khóc lóc của cô và người đó. Cô nghiến răng lắc đầu. Cô nghiêm túc cảm thấy điều này dù thế nào cũng không thể nhắc tới với bất kỳ ai, vì nó đáng xấu hổ; cô không ý thức được, cô cảm thấy nó không thể nhắc tới với bất kỳ ai, không phải vì nó đáng xấu hổ, mà vì nó là nhiệt tình cảm thương thần thánh che giấu kỷ niệm trang nghiêm này, nó từ nay về sau chôn vùi sâu sắc trong lòng cô.

Tưởng Thuần Tổ để ý thấy nhiệt tình của Phó Chung Phân, nhiệt tình này, anh không chắc chắn biết nó là gì, khiến anh đau khổ. Phó Chung Phân mặc bộ quần áo đẹp nhất, uốn tóc, đánh son đến đón Tưởng Tú Cúc hạnh phúc. Lúc chín giờ sáng, Tưởng Thuần Tổ nằm trên phòng, nghe thấy tiếng gầm của máy bay. Khoảng mười giờ, vợ chồng Tưởng Tú Cúc quay về, dưới lầu truyền đến tiếng cười sinh động.

Tưởng Thuần Tổ nằm trên giường, dùng giọng nói mệt mỏi, giễu cợt kể chuyện cho Uông Tĩnh nhỏ tuổi. Đám trẻ đều đi cả rồi, chỉ có Uông Tĩnh ở nhà: Tưởng Thuần Tổ đưa cho nó vài cái bánh quy. Nó đứng trước giường, mang vẻ mặt thẩm mỹ cắn rìa bánh quy, nghiêm túc lắng nghe Tưởng Thuần Tổ. Tưởng Thuần Tổ nói với nó rằng, có một con thỏ, gặp phải một con chó. Con chó này có tất cả năm cái răng ... nói đến đây, Tưởng Thuần Tổ đột nhiên trở nên suy sụp, ngây dại nhìn lên trần nhà.

Tưởng Thuần Tổ đau đớn thở dốc, khiến Uông Tĩnh nhỏ tuổi sợ hãi.

"Năm cái răng thì sao ạ, cậu! ... Cậu ơi, cậu ăn bánh quy đi!" Uông Tĩnh nhỏ tuổi nói, mang vẻ mặt phong phú đó. Rõ ràng nó đã không còn chú ý đến năm cái răng nữa, rõ ràng nó theo bản năng cố gắng phá vỡ nỗi sợ hãi, và an ủi Tưởng Thuần Tổ. Nó cho rằng bánh quy có thể an ủi Tưởng Thuần Tổ.

Đúng lúc này Tưởng Tú Cúc chạy lên lầu, đẩy cửa, rực rỡ đứng trước mặt Tưởng Thuần Tổ.

"À, chị!" Tưởng Thuần Tổ ngồi dậy, gọi; lập tức cúi đầu, bật khóc.

Anh chưa bao giờ nghĩ mình sẽ khóc trước mặt người chị này, nhưng sự xuất hiện đầy nhiệt tình của người chị này cho anh biết, trong bốn năm qua, anh đã đánh mất những gì. "Em trai, đáng thương quá!" Tưởng Tú Cúc nói, khóc lên, và đi về phía ảnh của Tưởng Thục Hoa.

Uông Tĩnh nhỏ tuổi nức nở nén tiếng, lén lút đi về phía cửa. Nhưng Tưởng Tú Cúc, bằng một nhiệt tình như phát điên, ôm lấy nó.

"Nhìn mẹ này! Có nhận ra mẹ không?" Tưởng Tú Cúc nghẹn ngào nói. "Chị!" Tưởng Thuần Tổ nghiêm khắc nói.

“Em trai à, tha lỗi cho chị vì đã quá xao động, bởi vì bao nhiêu năm nay...” Tưởng Tú Cúc ngồi xuống, nói, nhưng tiểu Uông Tĩnh vẫn nghiêm túc, nghi hoặc mà kính sợ nhìn bức ảnh. “Ôi, Dali à, vào đây nào!” Tưởng Tú Cúc nói, đặt Uông Tĩnh xuống, bế đứa con gái xinh đẹp của mình vào.

Cô bé hoạt bát và lanh lợi, mặc bộ đồ màu đỏ tươi. Cô bé hoàn toàn không biết nói tiếng Trung. Nhưng lại hiểu cử chỉ của mẹ. Cô bé thoát khỏi mẹ, nhanh nhẹn chạy đến trước giường. “Morning,” cô bé nói một cách trong trẻo. Cười tươi.

“Dali à, đây là Trung Quốc, đây là nhà của chúng ta, đây là tổ quốc của chúng ta, Dali à!” Tưởng Tú Cúc nói, những giọt nước mắt hạnh phúc trào ra.

Tưởng Thuần Tổ kinh ngạc lắng nghe cô.

Lúc này Tưởng Thục Trân, Vương Luân, Phó Chung Phân bước vào. Vương Luân kính cẩn và vui vẻ chào hỏi Tưởng Thuần Tổ, nói rằng từ nay đã trở về tổ quốc rồi. Nhìn thấy phong thái này, nghe thấy điều đó, Tưởng Thuần Tổ liền hiểu rõ, Tưởng Tú Cúc đã yêu chồng mình như thế nào. Phó Chung Phân chưa từng bước vào phòng của Tưởng Thuần Tổ bao giờ. Cô vừa bước vào đã trở nên nghiêm nghị, tránh né ánh mắt sắc bén của Tưởng Thuần Tổ. Ánh mắt họ thu hút lẫn nhau, chạm nhau, trên gương mặt hai người đều xuất hiện vẻ nghiêm trọng và đau khổ. Phó Chung Phân đi ra ngoài.

Mọi người đều không hiểu tại sao cô ấy lại đi ra ngoài, hơn nữa cũng không để ý, nhưng Tưởng Thuần Tổ thì hiểu.

Tưởng Thuần Tổ mời mọi người xuống dưới ngồi, ông nói mình sẽ xuống lầu ngay. “Dali à, đây là nhà của chúng ta, đây là tổ quốc của chúng ta!” Tưởng Thuần Tổ nói, nở nụ cười khinh miệt, chật vật mặc quần áo.

“Cô bé là ai?” Tiểu Uông Tĩnh đi đến trước giường, nghi hoặc hỏi, chỉ vào cô bé nhỏ.

“Con bé là người Mỹ.” Tưởng Thuần Tổ nói một cách đơn giản.

Tiểu Uông Tĩnh suy tư.

“Vậy thì, cô ấy...” Cậu bé kính sợ thì thầm, chỉ vào bức ảnh. “Con lớn lên sẽ biết.” Tưởng Thuần Tổ nghiêm túc nói.

“Tiểu Tĩnh à, đây không phải là nhà của con, đây không phải là tổ quốc của con!” Tưởng Thuần Tổ thì thầm, vịn vào lan can khó nhọc bước xuống cầu thang.

Tưởng Tú Cúc, không hề mặc chiếc áo hở ngực như Tưởng Thục Trân từng lo lắng. Cô mặc một chiếc áo dài vải màu xanh nhạt nổi bật, trông trẻ trung và hiền thục. Nhưng mọi người đều nhìn ra, trong vẻ hiền thục ấy, cô mang theo cái vẻ tôn nghiêm vốn có của những người phụ nữ theo đạo. Cô đã học ở Mỹ hai năm, nay trở về, cô dự định đến dạy ở một trường trung học nữ của hội thánh tại Thành Đô. Tổng cộng có ba nơi mời cô, cô đã chọn trường trung học nữ của hội thánh. Cô hy vọng có thể ôn lại thời thiếu nữ của mình.

Vương Luân trẻ tuổi, khiêm tốn, gọn gàng đã có được một vị trí khá tốt ở Bộ Ngoại giao.

Không thấy Tưởng Thiếu Tổ, Vương Luân có chút thất vọng, Tưởng Tú Cúc thì tức giận. Nhưng cô hoàn toàn không thể hiện điều đó ra ngoài. Cô thản nhiên hỏi Tưởng Thục Trân một câu, rồi lại nhiệt tình trò chuyện với mọi người. Từ sân bay bước ra, cô trước tiên khoác tay người chị cổ hủ, kể cho chị nghe về nỗi nhớ nhung của mình, tiếp đó khoác tay Phó Bồ Sinh vui vẻ, kể cho anh nghe về sự gian nan của chuyến đi, cuối cùng khoác tay chồng, chỉ cho anh thấy sự vĩ đại và những khiếm khuyết của Trùng Khánh. Cô nói không ngừng dọc đường, những lời này, được nói ra bằng sự cảm động của chính cô, đều khiến cô trở nên hiền minh và tôn quý. Khi người chị u sầu nhắc đến Tưởng Thiếu Tổ, cô càng tỏ ra hiền minh, tôn quý hơn. Cô đối với Phó Chung Phân cũng nhiệt thành như vậy, nhưng lại mang thái độ quan tâm của người bề trên, khiến Phó Chung Phân cảm thấy phiền lòng.

Tưởng Tú Cúc giờ đây nói chuyện rất thấu đáo, ngay cả trong lúc vui vẻ cũng không quên vị thế người mẹ, người vợ, và công dân — vị thế xã hội — của mình, biểu hiện vô cùng ôn hòa và trang nghiêm. Ngoài ra, cô đã có chút u buồn thực sự, chút lạnh lùng, phiền não thực sự; không còn là nỗi u buồn và phiền não vô cớ nhiều như trước nữa, cô đã lý trí kiểm soát bản thân. Trước kia cô luôn than khổ, cầu cứu chị, giờ đây, thần tượng ấy không còn tồn tại nữa, cô dành cho chị lòng thương cảm và đồng tình, chị lại là người than khổ, cầu cứu với cô.

Cô nói với mọi người rằng, bất kể người khác nói thế nào, cô vẫn luôn kiên định yêu mến Trung Quốc, yêu mến nhân tình, phong tục, nghệ thuật và văn hóa nơi đây. Cô nói về điều này một cách vui vẻ và sinh động, thể hiện sự tôn quý. Phó Chung Phân say mê cười nhìn cô, tìm ra được nhược điểm của cô — Phó Chung Phân cảm thấy cô có chút giả tạo, lại còn vô tri, kiểu tóc của cô làm không đẹp — nhưng lại càng khao khát cô hơn. Phó Chung Phân căng thẳng lắng nghe lời cô, đột nhiên nhiệt tình phê bình rằng, cô cảm thấy Trung Quốc, ở một vài khía cạnh, rất tệ. Tưởng Tú Cúc ôn hòa mỉm cười gật đầu với cô. Phó Chung Phân nói, Vương Quế Anh là ngôi sao thích khoe mẽ, đang ở Trùng Khánh; mấy hôm trước còn ở đâu đó hát quyên góp cho thương binh. Phó Chung Phân nhìn cô với biểu cảm vui vẻ, nồng nhiệt.

“À, cô ta sao?” Tưởng Tú Cúc khinh khỉnh nói, cười nhạt một cái. Sau đó cô nghiêm trang cau mày: hiển nhiên là cô lại nghĩ đến Tưởng Thiếu Tổ. “Chị cả, những người như chúng ta,” Tưởng Tú Cúc cười kiêu hãnh nói, “đối với người khác chỉ có hết lòng! Chúng ta có một tính xấu, là không thể giả tạo chút nào — không chịu nổi người khác lên mặt.” Cô nói một cách thân thiết. Mọi người đều hiểu, cô đang nói về Tưởng Thiếu Tổ.

Tưởng Thục Trân nói với cô rằng, Tưởng Tú Phương, cô A Phương đáng thương đó, đã trốn thoát rồi. Hiện đang làm việc trong xưởng của Vương Định Hòa.

Tưởng Tú Cúc im lặng, nghĩ đến thi tình và khổ nạn ở Tô Châu, cảm thấy bi ai cho hành vi của Tưởng Thiếu Tổ và Vương Định Hòa, trong mắt rưng rưng lệ.

“Chị cả — một con người sao có thể không có lương tâm đến thế chứ!” Cô thân thiết, tự hào nói. “Lại để con bé đi làm — nhà họ Tưởng chúng ta đấy! Em biết không thể trách chị, chị cả, nhưng có những người, lòng dạ sao mà độc ác thế! Em nhất định phải,” cô vừa nói vừa rưng rưng nước mắt. “Em nhất định phải đưa A Phương đến Thành Đô đi học — nhưng em muốn Vương Định Hòa phải bỏ ra một phần tiền!” Cô phẫn hận nói.

“Chung Phân, em có thường qua sông chơi không? — Mọi người đều phải cùng chúng tôi đi chơi một chuyến nhé!” Cô vui vẻ nói, thay đổi chủ đề.

“Chúng tôi hy vọng biết được tình hình các mặt của Trùng Khánh, điều này rất cần thiết.” Vương Luân khiêm tốn nói với Tưởng Thuần Tổ đang suy yếu. “Dali, lại đây... Con cũng phải làm quen với thủ đô thời chiến chứ, hiểu không? ABC!” Vương Luân vui vẻ nói, dùng ngón tay gõ vào lòng bàn tay cô bé. Đối với cô bé, Vương Luân thật vui vẻ, linh hoạt, tự nhiên. Trong tiếng cười của mọi người, Vương Luân nhướng mày, mím môi, hạnh phúc, cười không thành tiếng, hơn nữa còn ra sức xoa tay. Anh hiểu, và hài lòng với sự lương thiện, hạnh phúc của bản thân mình, anh tận hưởng những lời chúc phúc và tán dương của người khác một cách tự nhiên như vậy, bởi vì anh cảm thấy người khác buộc phải chúc phúc và tán dương mình.

Buổi chiều, Tưởng Thuần Tổ lại xuống lầu ngồi một lúc, mặc dù mọi người đều phản đối việc này. Ông miễn cưỡng ngồi ở đó, mang theo nụ cười u sầu, lạnh lùng nhìn hạnh phúc của người khác. Ông cảm thấy tất cả những điều này đã không còn liên quan gì đến ông nữa. Ông cảm thấy, ngoài Vạn Đồng Hoa ra, bất cứ thứ gì cũng không thể làm ông vui vẻ, cũng không thể làm tổn thương ông. Trước khi hoàng hôn buông xuống, ông nhận được thư của Tôn Tùng Hạc, rời khỏi phòng.

Nhưng ông không còn sức lên lầu. Ông ngồi xuống cầu thang, tựa vào lan can, nắm chặt bức thư, với đôi mắt rực lửa nhìn về phía trước, nghĩ về Vạn Đồng Hoa. Ông nghĩ về tất cả mọi thứ của mình, nhưng tất cả mọi thứ ấy đều không thể tách rời Vạn Đồng Hoa. Đột nhiên ông nghe thấy trong căn phòng nhỏ dưới chân cầu thang có tiếng người trò chuyện. Ông nhìn qua khe tường vào trong, nhìn thấy Vương Luân và Tưởng Tú Cúc.

Vương Luân ôm hôn Tưởng Tú Cúc, sau đó vui vẻ lắc đầu, chạy ra ngoài. Tưởng Tú Cúc cười hân hoan, hạnh phúc, đi lại trong phòng. Sau đó cô ngồi xuống bên bàn, cau mày, mở một bức thư: trên tờ giấy trắng viết đầy những dòng chữ bằng bút máy.

Đây là thư của Phó Chung Phân. Bất kể tất cả mọi thứ hiện thực đang xung đột gay gắt với những khao khát lãng mạn của cô ấy như thế nào, cô ấy vẫn giao ra bức thư này — giao ra trái tim mình. Đọc bức thư này, Tưởng Tú Cúc trào lệ. Bức thư này khiến cô khó chịu, vì lý do tình yêu thương của bậc bề trên — giờ đây cô theo bản năng đứng ở lập trường này — cô lại càng thấy khó chịu hơn.

Cô tuyệt nhiên không ngờ rằng, bên cạnh hạnh phúc của mình lại có nỗi bi khổ như thế này tồn tại; nhưng lập trường bậc bề trên khiến cô không muốn so sánh điều này, mặc dù trái tim cô đã so sánh rồi. Cô thà tin rằng: cô tuyệt nhiên không ngờ rằng, sau khi trở về, cô lại nhận được sự nhiệt tình và ngưỡng mộ như vậy trong nhà họ Tưởng. Cô cảm thấy hạnh phúc. Nhưng đồng thời cô cũng thấy áy náy, và đau khổ thay cho Phó Chung Phân. Mặc dù địa vị khiến cô không muốn thừa nhận Phó Chung Phân cũng đang yêu như mình, nhưng trái tim cô đã thừa nhận điều này rồi. Mặc dù cô không muốn tin, nhưng trái tim cô đã khiến cô và Phó Chung Phân đứng ở vị thế ngang hàng: trên thế gian này, hạnh phúc và bi khổ không thể tách rời.

Phó Chung Phân đẩy cửa bước vào. Tưởng Tú Cúc đặt bức thư lên đầu gối, nghiêm nghị nhìn cô. Phó Chung Phân, giống như tình huống thường thấy của mọi người trong dịp này, vì lòng tự trọng mà tỏ ra lạnh lùng. Cô giả vờ như vào để tìm đồ. Cô không nhìn Tưởng Tú Cúc. Cô e lệ bước đến bên bàn, mở ngăn kéo.

Tưởng Thuần Tổ, vì những ấn tượng khổ sở có được từ Phó Chung Phân vào ban ngày, theo bản năng trở nên căng thẳng, nhìn Phó Chung Phân.

“Chung Phân, thư của em chị đã đọc rồi.” Tưởng Tú Cúc nghiêm túc, ôn hòa nói. Phó Chung Phân ngơ ngác nhìn cô.

“Chị không ngờ... phải làm sao đây? Em có muốn ly hôn không?” Phó Chung Phân không đáp, ngơ ngác nhìn cô.

“Chúng ta đều giống nhau cả thôi...” Tưởng Tú Cúc nói, bị chính sự khiêm nhường của mình làm cho cảm động, trào nước mắt; “Em có muốn cùng chị đi Thành Đô không?” Phó Chung Phân đau đớn, mông lung cúi đầu. Đột nhiên cô bật khóc.

“Cô ơi, con cảm ơn cô! Con cảm thấy cuộc sống chẳng còn thú vị gì... Con cảm ơn cô... Con nguyện ý theo cô đến Thành Đô, cô giúp con, con cũng nguyện ý ly hôn...” Cô vừa khóc, vừa che mặt, nhiệt tình nói.

Tưởng Tú Cúc đứng dậy, dịu dàng đỡ lấy vai cô.

“Nhưng không thể làm việc vội vàng... phải bàn bạc cho kỹ... Chung Phân, Chung Phân ngoan, đừng khóc!”

Phó Chung Phân ngẩng khuôn mặt nồng nhiệt, bi khổ, xinh đẹp của mình lên, và dựa vào vai Tưởng Tú Cúc.

“Tốt! Tốt! Tốt!” Ông chống nạnh đứng trong phòng, nói. “Ta quyết định không đợi thêm nữa — ngày mai ta sẽ quay lại Thạch Kiều Tràng!” Ông nói.