Vào lúc Vũ Hán nguy cấp, gia đình Lục Mục Sinh theo cơ quan di dời đến Vạn Huyện. Đây là một cơ quan quân sự. Ngay trong ngày nhậm chức, Lục Mục Sinh đã nhìn thấy đủ loại sự việc bất lợi cho mình, anh cảm thấy bản thân đã bị bạn bè lừa gạt: Họ từng hứa hẹn cho anh một chức vụ độc đương một mặt cùng một tương lai rộng mở, nhưng tình hình thực tế hiện tại lại hoàn toàn ngược lại. Anh ở Vạn Huyện đúng một tháng, nhận lời mời của Vương Định Hòa rồi từ chức.

Vương Định Hòa lập ra nhà máy sợi của mình, cần một người tâm phúc phụ trách việc kinh doanh. Khi gia đình Lục Mục Sinh đến Trùng Khánh, người nhà họ Tưởng đều đã an cư tại Trùng Khánh, và cuộc sống của họ cũng đã được định hình. Ngày thứ hai sau khi Vũ Hán thất thủ, Lục Mục Sinh đã gặp lại Vương Định Hòa, Phó Bồ Sinh và vợ chồng Tưởng Tú Cúc. Lục Mục Sinh đã suy nghĩ thật sâu sắc về chuyện của bản thân; mọi thứ đều được cân nhắc dựa trên lợi ích thực tế, vì gia đình và con cái, anh chiến đấu với xã hội.

Vương Định Hòa là một kẻ lạnh lùng, luôn nắm bắt thực lực. Những nỗ lực tạo dựng tình hữu nghị của Lục Mục Sinh tuyệt không thể làm cảm động hắn. Vương Định Hòa chỉ bàn chuyện công việc, chỉ khi lợi ích của bản thân xảy ra khủng hoảng, hắn mới nhắc đến lý tưởng, quốc gia, cũng như tương lai của nền công nghiệp. Ở chung với hắn rất không thoải mái. Những năm trước đây, mục tiêu rõ ràng và cá tính mạnh mẽ của hắn từng làm cảm động Tưởng Thiếu Tổ; bây giờ hắn đã trở nên trầm mặc, khô khan, nghèo nàn. Dường như sức mạnh của tuổi trẻ đã đột ngột rời đi; dường như đối với quyền lực, hắn không còn sinh ra hứng thú nữa, cuộc sống của hắn ngày càng nặng nề, ngày càng đơn điệu. Hắn đối xử với người khác đơn giản mà tàn nhẫn. Trên người hắn, những tác phong quan liêu ấy chỉ là một loại di sản của thời đại cũ, hoặc một loại kỷ niệm, hắn dần dần không còn chú ý đến chúng nữa, và dần dần không còn chú ý đến thù tạc cùng lễ nghi. Kế đó, hắn cảm thấy sự hưởng thụ vật chất là không có ý nghĩa: Hắn ngoài hút thuốc ra không còn sở thích nào khác. Hắn không có lý thuyết, và không còn bất kỳ ảo tưởng nào nữa. Hắn nhớ rằng, trong quá khứ, trước sự kiện Một hai tám từng có lối sống phóng túng; hắn đã tiến hành sự phóng túng của mình bằng một ý chí mạnh mẽ. Ở Thượng Hải, xoay quanh sự hưởng thụ vật chất, có một chủ nghĩa cảm hoang đang thống trị các nhà tư bản ấy: Toàn bộ nền công nghiệp dân tộc, đối với họ, thường là một bài thơ đầy cảm hoang. Bài thơ này bây giờ đã là quá khứ.

Con đường mà Vương Định Hòa đi là một con đường nghiêm túc. Trong những ngày tháng phóng túng đó, đồng thời với loại thơ ca cảm hoang ấy, trong lòng hắn thường có nhiệt huyết lý tưởng; hắn từng tôn sùng Tây Âu, và từng có khoảng thời gian ngắn ngủi tiếp cận Cơ Đốc giáo. Vẻ bề ngoài của hắn cẩn trọng và lạnh lùng. Xung quanh hắn, không ai biết được lịch sử trong tâm hồn hắn. Giáo điều của hắn là: Vĩnh viễn không tiếp cận quan liêu.

Bây giờ hắn đã suy sụp rồi. Hắn không tin tưởng Trung Quốc có thể tiến hành cuộc chiến tranh như thế này, hắn không tin tưởng Trung Quốc có thể có lối thoát. Trải qua những mạo hiểm đó, trải nghiệm qua sự thất vọng này, nhiệt huyết của hắn đã biến mất. Hắn thừa nhận bản thân làm việc chỉ vì kiếm tiền: Vì tuổi già của mình, hắn buộc phải kiếm nhiều tiền hơn. Giờ đây hắn đã thực sự tôn sùng luân thường gia đạo cùng tất cả đạo đức vốn có của Trung Quốc. Hắn chỉ là tự mình tôn sùng; hắn rất rõ ràng việc thực hiện điều này trong xã hội hiện tại là hoàn toàn không thể.

Tưởng Thục Viện sùng bái hắn; tất cả những điều này của hắn bắt đầu mang lại cho Tưởng Thục Viện niềm vui hài hòa. Tưởng Thục Viện béo mập, thích chưng diện, keo kiệt, lý tưởng cả đời của bà là hưởng phúc: Thiện ý cao nhất của xã hội này. Khi rời Nam Kinh bà vô cùng đau khổ; bây giờ, đã định cư trở lại, theo như lời bà tự nói, bà đã nhìn thấu cuộc đời rồi. Phụ nữ tầng lớp trung thượng lưu của Trung Quốc, mang theo tình cảm gia đình truyền thống, trong mọi sự kiến thiết của họ, mang một khí độ trung dung: Họ không quá xa hoa, cũng không quá thanh đạm. Sau khi Tưởng Thục Viện nhìn thấu cuộc đời, việc hưởng thụ đã nhiều hơn một chút so với trước đây; trước kia bà vốn nổi tiếng là keo kiệt.

Có rất nhiều người trong cuộc chiến tranh lần này đã nhìn thấu cuộc đời của họ. Lục Mục Sinh nói với mọi người rằng, sau này anh tuyệt đối không làm việc trong các cơ quan chính phủ. Mọi người vì sự thất thủ của Quảng Châu và Vũ Hán mà mang tâm trạng u ám, đồng thời cũng là hưng phấn. Phó Bồ Sinh, trong số những người bạn của ông được mệnh danh là chuyên gia tin tức xấu: Điểm quan trọng là những tin tức xấu này thường khiến người ta thấy vui vẻ. Trong tầng lớp xã hội này, chủ nghĩa bi quan chính là một loại gia vị điều hòa vui vẻ như thế.

Mọi người gặp mặt tại nhà Vương Luân. Vương Luân và Tưởng Tú Cúc đến Trùng Khánh mới chỉ bốn ngày; Vương Luân mời mọi người, chủ yếu là mời Vương Định Hòa ăn cơm. Vương Luân cảm thấy, trong số họ hàng, Vương Định Hòa quan trọng chẳng kém gì Tưởng Thiếu Tổ. Nhưng hôm nay Tưởng Thiếu Tổ không đến. Tưởng Tú Cúc kể cho anh nghe câu chuyện về những sự cãi vã giữa họ hàng, anh cảm thấy vô cùng tiếc nuối.

Từ khi kết hôn cho đến nay, đã nửa năm trôi qua. Vợ chồng trẻ, trong đời sống gia đình và đời sống xã hội của họ, rất khó để trở nên chuẩn xác và từng trải; Tưởng Tú Cúc chính là như vậy. Cô ra vẻ từng trải, nhưng ai cũng nhìn ra sự rụt rè và bất an của cô; cô thường cảm thấy người khác đã nhìn thấu mọi bí mật của họ. Hoàn cảnh của Vương Luân thì ngược lại với cô. Hắn vui vẻ hái lấy quả ngọt của xã hội này, nghĩa là, hắn vui vẻ cảm thấy chế độ gia đình của xã hội này là lý tưởng tốt đẹp nhất; hắn không hề phủ nhận, sở dĩ chế độ gia đình này tốt đẹp là vì nó bảo đảm quyền lợi ưu việt của đàn ông. Hắn đi đến đâu cũng thể hiện Tưởng Tú Cúc là vợ của mình, nghĩa là, là người mà xã hội quy định cho hắn, người yêu thương hắn, là nô lệ xinh đẹp của hắn. Hắn dường như sinh ra đã biết cách làm chồng trong xã hội này, hắn tỏ ra tháo vát và vui vẻ. Hắn tự tin đến mức Tưởng Tú Cúc không dám bày tỏ với hắn nỗi khổ tâm của mình về phương diện này.

Hy vọng bước vào giới ngoại giao của hắn sắp thành hiện thực. Hắn sốat sắng muốn tiếp cận Vương Định Hòa, bởi vì hắn cảm thấy nhà ngoại giao nên tiếp cận giới công nghiệp, hắn cảm thấy tiền đồ của Trung Quốc vô cùng xán lạn, sự thất thủ của Quảng Châu và Vũ Hán không hề ảnh hưởng đến tâm trạng vui vẻ của hắn. Cho nên, khi những người này bày tỏ sự bi quan, bộc lộ sự tuyệt vọng của họ —— khi sự nặng nề và đau khổ của cuộc sống phơi bày trước mắt hắn —— hắn cảm thấy kinh ngạc; mặc dù vốn dĩ hắn đã biết tất cả những điều này.

Xã hội mà hắn chào đón này lại nặng nề xông vào căn phòng vui vẻ của hắn. Mọi người nhắc đến Tưởng Thiếu Tổ, Vương Định Hòa bất mãn trầm mặc. Để cắt đứt cuộc trò chuyện này, Vương Định Hòa hỏi Phó Bồ Sinh chuyện của Phó Chung Phân. Sự việc là thế này: Lúc ở Vũ Hán, Phó Chung Phân bỏ nhà trốn đi, nửa tháng sau lại trốn về. Phó Chung Phân bằng cách nào cũng không chịu nói cô đã gặp phải những chuyện gì ở bên ngoài. Phó Bồ Sinh lén mở thư của con bé, phát hiện ra một số rắc rối tình ái. Sáng nay, phát hiện bố đang lén đọc thư mình, cô đập vỡ tất cả các tách trà. Phó Bồ Sinh bất lực trong việc áp chế con gái; Tưởng Thục Trân tranh chấp với con gái, đến mức độ đáng sợ: Bà đổ bệnh. Phó Bồ Sinh lúc ấy cảm thấy rất đau khổ, nhưng lập tức lại có tâm trạng tốt kỳ lạ; hắn bỗng nhiên cảm thấy sự việc vốn dĩ không đáng để làm lớn chuyện, hắn đã xin lỗi Tưởng Thục Trân và Phó Chung Phân như nhau. "Con gái mà lị! Con gái mà lị!" hắn nói, có vẻ hơi xấu hổ, nhưng cười đầy hân hoan. "Anh nghĩ xem, có cô con gái nào mà không yêu đương! Nếu không thì không thành con gái được nữa! Về điểm này, tôi rất lạc quan — gả đi là xong!" hắn vô cùng thân mật nói với mọi người. Rõ ràng, trong sự chào đón xảo trá này, Phó Bồ Sinh đã che giấu điểm yếu của mình.

"Cậu cứ chờ xem nó lại bỏ trốn cho mà xem!" Vương Định Hòa đơn giản nói.

"Nói đùa — còn phải nhờ các anh giúp cho mối lương duyên này chứ!" Phó Bồ Sinh nói, cười ranh mãnh và hiền lành, hy vọng mọi người tha thứ cho mình; "Tôi đã có sẵn một kế hoạch rồi!" Thế rồi ông ta thân thiết nói, ông ta muốn làm ăn; chạy tuyến Rangoon.

"Nhưng tôi nghe nói chính phủ kiểm soát rất chặt: Rangoon chuẩn bị vận chuyển quân khí." Vương Luân nghiêm túc nói.

"Thôi đi, anh bạn, chính phủ nào cơ chứ!" Lục Mục Sinh lớn tiếng nói.

Vương Luân nghiêm túc nhìn anh. Rõ ràng Vương Luân cảm thấy phiền muộn; và rõ ràng, do lòng nhiệt huyết yêu nước của mình, anh muốn làm cho những người mà anh kính trọng này hiểu được tiền đồ xán lạn của Trung Quốc. Anh cho rằng hy vọng của Trung Quốc đặt ở những người trẻ tuổi hiểu biết Âu Mỹ, nhưng những người trẻ tuổi này phải biết tận dụng tầng lớp giàu có trong nước và những kẻ tuy đã lỗi thời nhưng vẫn có thực lực.

"Tôi cảm thấy chúng ta phải tin tưởng chính phủ, nhưng tôi vẫn luôn cảm thấy bản thân còn chưa đủ, phải học tập," anh khiêm tốn và ngọt ngào nói, khom lưng, vuốt ve những ngón tay thon thả, vui vẻ và đầy uy lực nhìn chăm chú mọi người, "Một người trẻ tuổi, luôn muốn làm chút chuyện, công việc và trách nhiệm của các anh, chúng ta phải gánh vác, chúng ta phải học!" Anh nhìn Vương Định Hòa, anh hoạt bát cười đưa mắt nhìn quanh; "Tôi hy vọng sau này ra nước ngoài, chẳng qua là đến các nước xem xét một chút, xem công nghiệp, giao thông — còn như nói muốn làm đại sự, thì chắc là không đến mức đó, tuyệt đối không đến mức đó, điểm này tôi đã nói với Tú Cúc rồi!" Anh đứng dậy, cười vui vẻ liếc nhìn Tưởng Tú Cúc, cô đang cắt giấy; "Thực ra mà nói, chẳng qua chỉ là hỗn độn qua ngày thôi, chính phủ tự khắc sẽ lo liệu việc công, chúng ta hỗn độn qua ngày thôi," anh thọc tay vào túi quần, ngọt ngào nhìn mọi người. Anh cố sức giải thích rằng mình chỉ muốn hỗn độn qua ngày mà thôi. "Cậu ra nước ngoài, Tú Cúc cũng đi cùng chứ?" Phó Bồ Sinh hỏi.

"Đã lên kế hoạch thế rồi! Bản thân cô ấy cũng muốn đi rèn luyện!" Vương Luân tự tin nói. "Ạ!" Phó Bồ Sinh nói, rõ ràng không có gì để nói, liền im lặng.

Vương Định Hòa lạnh nhạt cười, liếc nhìn Tưởng Tú Cúc một cái.

"Tôi đã nói con gái nhà ai thì cũng phải yêu đương, chắc chắn rồi!" Phó Bồ Sinh bỗng nhiên sống động nói, đồng thời làm ra một tư thế chuẩn bị ăn đòn. Rõ ràng ông ta vẫn còn phiền muộn vì con gái mình, rõ ràng ông ta hy vọng bù đắp cho điểm yếu của mình, "Tỷ như Tú Cúc nhà chúng ta, bây giờ khác rồi chứ!"

"Nói nhảm!" Tưởng Tú Cúc nói, mỉm cười đẩy chiếc kéo ra. "Em... em đang nghĩ đến anh hai, anh ấy đối với chúng ta sao mà vô tình đến thế! Còn em trai nữa, rõ ràng biết chúng ta đến, vậy mà lại trốn về quê, người không đến, thư cũng chẳng có lấy một phong! Anh nghĩ xem, cuộc chiến này còn phải đánh đến bao giờ, lũ người Nhật Bản đáng văm!" Cô oán hận nói, mang theo một nét kiều mị; rụt rè ý thức được mình là chủ nhà.

Ban đầu, con người ta lang thang lưu lạc, giống như những mảnh gỗ và cành lá trôi nổi trong dòng nước lũ; sau đó mọi người ổn định lại, giống như dòng lũ rút đi, những mảnh gỗ và cành lá bị bỏ lại trên lớp bùn ẩm ướt, lúc đầu có chút choáng váng, mơ hồ, chớp nháy, không hiểu, về sau thì quen thuộc, cố định, lại trở nên cứng ngắc. Toàn thân bị dòng lũ ngấm đẫm, những người trẻ tuổi kế thừa dòng lũ ấy, cuồng nhiệt luồn lách, xung kích, phá vỡ khắp nơi, họ khao khát, và tìm kiếm đại dương. Những kẻ từng nổi trôi trên dòng lũ một lát, khi có thể suy ngẫm, liền cảm thấy nguy hiểm, mang theo lòng đố kỵ và sợ hãi, bắt đầu tìm kiếm một cuộc sống vĩnh viễn trên mặt đất. Họ đã cảm nhận được cuộc sống vĩnh viễn đó, thứ do tổ tiên họ tạo ra. Một mặt có nỗi nhọc nhằn vĩnh kiếp vì gia đình con cái, một mặt có sự hoang dâm vô tận của "thời kỳ mạt thế"; mặt thứ ba có thứ gọi là lương tâm dân tộc và văn hóa, những sự phòng thủ đủ loại và những mưu đồ đạo đức đủ loại phát xuất từ đau khổ của nó; ba thứ này biểu hiện cho một thế giới, biểu hiện sự giấu giếm, ích kỷ và phòng thủ của nó, bên dưới những thứ này là vô số nhân dân; họ càng thêm trầm mặc; họ trần trụi, có vẻ như vô đạo đức, thô lỗ, đờ đẫn, ngoan cường; họ sinh sôi nảy nở khắp nơi, tạo ra ấn tượng đáng sợ đối với tầng lớp trí thức. Những thanh niên ấy xung kích giữa đám đông này, họ tự hỏi: Thuộc về ai? Làm thế nào? Tương lai là gì? Đối với những vấn đề này, lời giải đáp mang tính lý thuyết của thời đại này rất rõ ràng, nhưng tự bản thân họ lại dùng đủ mọi cách để giải đáp.

Định cư lại, Tưởng Thiếu Tổ liền bắt đầu tỉ mỉ kiểm điểm lại quá khứ. Anh đã lật đổ một số nhiệt huyết và suy nghĩ trước đây, anh làm từ những gốc rễ; anh tự hỏi: Cái gì là nền tảng và sức mạnh của dân tộc vĩ đại đã sinh sống năm nghìn năm này? Anh cảm thấy, đến nơi này, anh đã chạm đến giai đoạn cuối cùng trong cuộc đời mình rồi, vấn đề này chính là vấn đề cuối cùng. Nhưng cuộc sống rất u ám, anh lười biếng, và có chút cẩu thả, anh nghĩ về vấn đề này: Suy nghĩ trọn vẹn hai năm. Giống như những văn nhân bình thường, anh gọi hai năm này là thời kỳ thai nghén. Cho đến cuối cùng, anh cảm thấy đã thai nghén chín muồi, thế là bắt tay vào viết một bộ sách lớn; trong hai năm lười biếng cẩu thả này, bộ sách ấy lấp lánh hình thành; kỳ thực kết luận của nó đã sớm được hình thành từ lâu, chỉ đến lúc viết sách, anh mới bắt đầu suy ngẫm. Đồng thời anh hiểu ra sự lười biếng trong hai năm này, anh có chút an ủi và ôn nhu mang tính chế giễu.

Đối với Tưởng Thiếu Tổ, những rắc rối nhân sự trong vòng tròn của anh cùng những cuộc tranh cãi vụn vặt đối nội đối ngoại đã trở thành thứ mang ý nghĩa thứ nhất. Tư tưởng đã trở thành thứ mang ý nghĩa thứ hai. Mỗi khi có sự bất an, anh liền nghĩ nên suy xét nhiều hơn thời gian trôi qua, anh chẳng suy xét được gì cả. Trong sự lười biếng, anh có cảm khái thế sự và sự an ủi ôn nhu vô hạn, anh cảm thấy anh đối diện với tổ tiên mình: Đây chính là kết luận cho vấn đề nghiêm trọng kia của anh.

Năm 1939, anh được phát triển thành tham chính viên. Những cuộc tranh cãi của tham chính viên đã ngốn đi phần lớn thời gian của anh. Anh chuyển về vùng quê, tìm được một chốn ở rất thoải mái, dạy học một học kỳ ở một trường đại học; sau đó, tranh cãi với nhà chức trách nhà trường, từ chức vụ dạy học. Việc qua lại giữa anh và chính phủ trở nên mật thiết hơn. Có người ám chỉ anh viết ba bộ sách, chủ yếu vì lười biếng, anh chỉ viết thành công một cuốn. Ban đầu, tuần nào anh cũng vào thành, sau đó anh liền mặc sức lười biếng. Việc Uông Tinh Vệ bỏ trốn v.v. đã khiến tư tưởng của anh xảy ra biến hóa. Anh nghĩ, anh, Tưởng Thiếu Tổ, có đủ tiền để duy trì cuộc sống, không cần phải đi tranh quyền đoạt lợi, hoặc hưng phấn vì việc tranh quyền đoạt lợi của người khác; chỉ có những thanh niên nông cạn, mới đem việc tranh quyền đoạt lợi của người khác coi làm ánh sáng tương lai. Anh cảm thấy, chứng kiến Trung Quốc suốt hai mươi năm qua, trái tim anh đã nguội lạnh đi: Nhận thức này ban cho anh sự ôn nhu vô hạn.

Thời gian một năm trôi qua vùn vụt, người nhà họ Tưởng, dù ở gần nhau như thế, nhưng lại hoàn toàn cách ly. Cuộc sống trở nên khốn khó, và thỉnh thoảng lại xảy ra tai nạn. Tưởng Thuần Tổ vẫn ở vùng quê của mình; Tưởng Tú Cúc vào mùa đông năm đó đã đi theo chồng sang Mỹ. Vào mùa xuân, Phó Chung Phân bị nhà trường đuổi học, vì lý do gì mà khóc lóc suốt ngày, tiếp theo đó, trong vụ oanh tạc ngày mùng bốn tháng Năm, Tưởng Thục Trân tổn thất hơn nửa tài sản.

Họ tạm thời dời về vùng quê, ở tại nhà Tưởng Thiếu Tổ. Phó Bồ Sinh đã làm việc buôn bán được ba tháng — xém chút nữa là buôn bán khống, kiếm được chút tiền, cho nên không lấy tổn thất lần này làm bận tâm. Ông ta lập tức lại phấn chấn trở lại. Ông ta cùng Tưởng Thiếu Tổ lười biếng bàn chuyện làm ăn đầy hăng hái, bữa nào ông ta cũng uống rượu. Tưởng Thục Trân trở nên vô cùng u ám, hơn nữa còn lạnh lùng chưa từng có. Bà phải chăm sóc bốn đứa con, và Phó Chung Phân ngày nào cũng̀ hành hạ bà. Đối với Tưởng Thiếu Tổ, bà đã thất vọng rồi, nhiệt huyết lộng lẫy của người con gái nhà họ Tưởng đã tiêu tan. Bà quan sát cuộc sống của vợ chồng Tưởng Thiếu Tổ một cách gần như lạnh lùng, sự hưởng thụ và ích kỷ của họ, cùng phương thức giáo dưỡng con cái của họ. Bà hầu như trầm mặc. Thỉnh thoảng bà đột nhiên biểu lộ sự phê phán của mình đối với Phó Bồ Sinh, phê phán một cách vô tình và kịch liệt, để lộ sự đố kỵ và kiêu ngạo của bà ra ngoài. Bà hoặc là trầm mặc, hoặc là phê phán tất cả mọi người, cả hai đều u ám khó chịu như nhau. Trong lòng bà, tràn ngập sự thương cảm vô tận đối với quá khứ.

Phó Chung Phân, sau khi rời khỏi Vũ Hán, đã có ba mối tình. Lần nào cô cũng hồ đồ giao phó tất cả mọi thứ, lần nào cô cũng lập tức trở mặt với đối phương ngay sau khi nhiệt huyết tiêu tan. Cô không thể chịu đựng sự ích kỷ và tầm thường của đối phương, chủ yếu là, cô sợ hãi sự đau khổ. Cô làm tất cả trong sự nhiệt huyết, để rồi ngay sau đó liền sinh ra chán ghét, sợ hãi; trong hoàn cảnh như thế, cô lại nghĩ đến người mẹ chịu khổ của mình, khao khát sự bảo đảm và cuộc sống bình yên của gia đình. Nhưng hễ vừa về đến nhà, cô lại không thể chịu nổi cuộc sống trong gia đình nữa.

Sự giằng xé này rất đau khổ. Trong sự nhiệt huyết, cô dũng cảm bước đến những địa điểm hẹn hò ấy, bước vào những khách sạn kia. Dù thế nào đi nữa, những chốn này đều tràn ngập những dấu vết đáng sợ của sự sa đọa xã hội. Mọi thứ ở những nơi này đều gợi lên sự sợ hãi và náo động. Ra vào những chốn này, người ta cảm thấy bản thân đã tan nát rồi; người ta nhìn thấy, xã hội này, hoàn toàn không còn lý trí, không còn lấy một chút tình cảm cao thượng nào nữa, sợ đến mức run lẩy bẩy. Vào những lúc như vậy, Phó Chung Phân luôn trở nên dũng cảm. Cho nên cô lập tức trở mặt với những gã thanh niên mở miệng ra là lý luận cách mạng này. Cô lạnh lùng đối phó với sự quấn quýt không dứt của bọn họ. Nhưng chẳng bao lâu sau, cô lại bị khơi gợi lại, nhiệt huyết của cô lại bùng phát.

Trong một tháng ở lại vùng quê này, giữa chốn cô tịch, Phó Chung Phân đau khổ nghĩ đến tiền đồ của mình. Cô đã gánh chịu sự tấn công lạnh lùng của xã hội này rồi, cô cảm thấy, trên cõi đời này, không có lấy một người có thể hiểu được cô. Giống như tất cả những người con gái trẻ tuổi đang giằng xé trong nỗi khổ tâm của cuộc sống, cô đã nghĩ như vậy. Thế là cảm giác bi quan, yếm thế chiếm lấy cô, cô cảm thấy linh hồn mình tan nát.

Cô cho rằng cuộc sống của mình chỉ là sống qua ngày quờ quạng, sau này cũng sẽ là sống qua ngày quờ quạng. Sống qua ngày quờ quạng, chính cô đã nói như vậy. Tất cả những từ ngữ mà những người con gái trẻ tuổi sử dụng đều mang màu sắc đặc biệt, mang một thứ khí vị lạc quan tự nhiên và hồ đồ: Những từ ngữ này xinh đẹp và nhẹ nhàng né tránh sự thống trị trang nghiêm của thời đại ấy. Những người con gái trẻ tuổi lấy bản thân làm trung tâm, cảm thấy đây là người tốt, kia là người xấu, cái này hay ho, cái kia không hay ho, cái này ngon, cái kia không ngon; ở đây, tổ chức của nhân loại vô cùng nhẹ nhàng, vô cùng giàu tính cảm giác. Khi gặp phải nỗi đau nặng nề, đối diện với đòn giang lạnh lùng không biết từ đâu giáng xuống này, họ liền luống cuống, tiêu sụp. Thế là tuổi trẻ hoạt bát biến mất chính là biến mất, không có kiểu dáng và nội dung thứ hai.

Những vòng tròn vinh quang kia, bây giờ đã đóng cửa lại với Phó Chung Phân. Người thứ hai hôn cô ấy, bây giờ đã đi sống cuộc đời lạnh lùng của hắn rồi. Những sự nhiệt liệt, những niềm vui ấy đã qua đi, Phó Chung Phân tỉnh giấc trong nỗi cô tịch, cảm thấy vô cùng thê lương. Ở vùng quê, cô đọc "Hồng Lâu Mộng", khóc vì Lâm Đại Ngọc ấy — bây giờ cô đã thực sự có thể hiểu được Lâm Đại Ngọc rồi. Tiếp đó cô liền đắm chìm trong các tác phẩm của Uất Đạt Phu, Trương Tư Bình, nữ sĩ Lư Ấn, Ba Kim v.v.. Cô hầu như nằm trên giường cả ngày để đọc sách. Tiếp tục có những lá thư theo đuổi được gửi đến, cô phẫn nộ xé rách chúng. "Toàn là ảo tưởng, toàn là ảo tưởng! Ảo tưởng! Ảo tưởng!" cô nói, đập sách vào vách tường, nằm bất động một hồi lâu. "Toàn là — ảo tưởng! Cuộc đời mới đáng sợ làm sao!"

Phó Bồ Sinh nghe quen những lời sảng ngôn này của cô, luôn nhún nhún vai. Tưởng Thục Trân lo lắng nhìn cô một cái, hoặc là ghét bỏ nhìn cô một cái. Trong sự cô tịch, những lời sảng ngôn này ngày càng thường xuyên hơn, có một lần đã bị Tưởng Thiếu Tổ nghe thấy. Tưởng Thiếu Tổ chưa từng nói chuyện với cô, lúc này tò mò hỏi cô, tại sao lại toàn là ảo tưởng?

Phó Chung Phân ngồi dậy, mang theo vẻ chán ghét vô danh ấy, lại mang theo một thứ khí thế đặc biệt.

"Cậu ơi, cậu còn nhớ Vương Quế Anh không?" Cô hỏi, cười đầy chán ghét. Tưởng Thiếu Tổ nghiêm nghị cau mày.

"Đay, cậu ơi, Vương Quế Anh bây giờ làm mưa làm gió ở Trùng Khánh rồi, nhưng cuộc sống kiểu đó thì có ý nghĩa gì chứ! Căn bản cuộc sống chẳng có ý nghĩa gì cả!" Cô nói, khóe môi có những nếp nhăn cười kịch liệt, "Con không có ý đó, cậu ơi," cô hưng phấn nói, nhưng Tưởng Thiếu Tổ đã bước ra ngoài rồi.

"Đồ không biết xấu hổ, ra vẻ ta đây!" Cô mắng. Sau đó cô thẫn thờ đứng đó.

Cô đối diện với tấm gương. Cô cảm thấy bản thân xinh đẹp, bi thương, không được người ta thấu hiểu; cô thở dài thật to.

"Cuộc đời chính là chuyện như thế đấy, tôi chán ngấy rồi!" Cô lắc đầu với tấm gương, bĩu môi, khinh miệt và vui vẻ nói.

Tưởng Thiếu Tổ vì thế mà nhớ đến Vương Quế Anh. Đó là một buổi chiều đầu hạ quang đãng: Anh bước ra ngoài cửa. Trần Cảnh Huệ đứng bên cửa cùng đứa nhỏ, trên mặt mang vẻ biểu cảm u sụt; Tưởng Thiếu Tổ không nói chuyện với cô, bước ra dưới ánh nắng, cảm thấy hơi nóng, liền đi về phía sườn núi, xuyên qua bụi trúc rậm rạp, dừng chân bên bờ ao. Núi non đồng nội bình yên, tươi tốt, bốc lên hơi thở đậm đà dưới ánh nắng; cái ao tĩnh lặng, trong vắt bất ngờ, có thể nhìn thấy những hòn đá mọc đầy rêu dưới đáy nước. Cánh đồng lúa mênh mông bên trái hiện lên màu xanh tươi vui, điểm xuyết giữa màu xanh ấy là những bác nông dân đang còng lưng. Họ trầm mặc làm việc, rõ ràng họ đang ở trong trạng thái say sưa.

Tưởng Thiếu Tổ ngắm nhìn họ, nghĩ rằng, cuộc sống vốn dĩ gian khổ.

Đột nhiên có hai người trong số họ chạy ra khỏi ruộng, cất tiếng gọi lớn, sau đó đồng loạt phát ra tiếng cười, dùng cuốc đập vào mặt đất thứ gì đó: Giống như đang đập rắn, động tác này gợi lên một sự thức tỉnh và một sự hưng phấn không thể giải thích nổi. Sau một khoảng lặng ngọt ngào dễ chịu ngắn ngủi, có tiếng hát truyền ra: Đó là tiếng hát ngọt ngào, say sưa. Sau đó là sự trầm tịch sâu sắc hơn, sự say sưa sâu sắc hơn.

"Phải rồi, tại sao lại còn nhớ đến cô ta chứ? Nghĩ đến rừng đào bên hồ Huyền Vũ, có chút xốn xang! Đúng vậy, ảo tưởng, ảo tưởng, một người con gái, Chung Phân vẫn có chút lý lẽ! Nhưng mà, bây giờ mọi thứ đã định cục, thời gian là vô tình!" Anh hưng phấn nghĩ, "Tôi không hề có chút lưu luyến nào với quá khứ, tôi chỉ hối hận, khi còn trẻ, tôi không hiểu được đạo đức của cuộc đời, không thể chống lại sự cám dỗ! Nghĩ đến thật khiến người ta run rẩy!" Anh trang nghiêm nghĩ. Sức mạnh trang nghiêm này đột nhiên phát sinh ra: Anh thẫn thờ nhìn ngắm phía xa xa. Anh nhớ rằng, trong thời đại tuổi trẻ, trong trào lưu mang tên giải phóng cá tính ấy, trong trào lưu của phong trào Ngũ Tứ, anh đã làm tất cả những chuyện đó, tôi mưu đồ làm tất cả những chuyện đó. Bây giờ, đã phát hiện ra đạo đức của cuộc đời và sự tôn nghiêm của đời sống gia đình, anh cảm thấy hối hận về quá khứ của mình. Giới trí thức Trung Quốc đặc biệt giỏi chuyện hối hận: Sau khi thời tuổi trẻ tinh thần qua đi, họ liền nói với bản thân rằng, nếu như họ có sự hối hận, thì đó chính là việc họ từng thuận theo một số loại cám dỗ nào đó trong những năm tháng tuổi trẻ, hoặc là, bị cuốn vào vòng xoáy chính trị. Trong lòng họ đã sinh ra sự kiêu hãnh ngọt ngào, họ bắt đầu triệt ngộ cuộc đời — họ cảm thấy là như thế — đánh dấu ra thiên đạo, nhân dục, trực giác, vô vi, thơ ca, trung niên, và tuổi già... họ nói với hậu thế của mình rằng, phải chú trọng tu dưỡng, phải chống lại cám dỗ... họ nói, cuộc đời là đau khổ, tất cả mọi niềm vui, đều trống rỗng và nông cạn. Giả như trong những năm tháng thanh xuân, họ từng khẳng định điều gì đó, thì khi đến "chặng giữa của cuộc đời trần thế" của họ, họ liền lấy sự phủ định làm vinh quang; giả như họ chắc chắn có sự hối hận, thì sự hối hận ấy cũng chỉ tồn tại vì những người thanh niên của năm đó — nó tuyệt đối không tồn tại vì chính bản thân họ. Họ có sự bi thương, khiến họ có thể đường hoàng cất tiếng truyền bá thứ gọi là văn hóa rực rỡ của dân tộc cùng tự tôn dân tộc. Quan trọng nhất là, mặt bi lương thực sự của họ, tuyệt đối không bao giờ hiển lộ trước mặt những thanh niên năm đó. Tưởng Thiếu Tổ, đến Tứ Xuyên, đã trải qua gần một năm sống lười biếng, những tính khí của các nhà nho Trung Quốc ấy, hoàn toàn hiển lộ ra hết: Xác chết của tuổi già dọa người ở nơi xa xôi, nơi này chính là sự khẳng định cuối cùng của cuộc đời. Không ai hiểu được nỗi bi lương thực sự trong nội tâm anh, những người thanh niên đương đại, đối xử với anh, đơn giản và tàn nhẫn, anh cần phải phòng thủ. Nghĩ đến Vương Quế Anh, anh có một thứ tâm trạng như thế này, đó là, anh đã lĩnh hội được sự tôn nghiêm của cuộc đời; công tội lịch sử, chưa từng có chuyện có thể quyết định ngay trong đương thời; ngoài những giấc mơ đẹp hão huyền thời tuổi trẻ ra, những gì từng tồn tại trong quá khứ, từng tồn tại thời cổ đại, tương lai vẫn sẽ tiếp tục tồn tại. Sự phát triển của lịch sử là tất yếu, cho nên, chính trị, là sự việc thực tế, cần sự thành thực, mà không cần mộng tưởng. Đồng thời sáng sủa và trầm tĩnh, Tưởng Thiếu Tổ lại cảm thấy trên người có nguồn sức mạnh lười biếng. Anh nghĩ, trải qua mùa hè ở đây, là tuyệt vời nhất.

Trên con đường lớn ở gần có ô tô chạy qua, cuốn lên bụi bặm.

"Thực sự là thế. Thanh niên bây giờ, còn kém xa chúng ta hồi trước!" Anh đi xuyên qua bụi trúc, nghĩ, "Mới đáng buồn làm sao! Thế nhưng, trong thời đại hiện tại, trốn khỏi những tiếng hò hét ấy, ngủ một giấc thật yên tĩnh, mới tốt biết bao! Không ai đánh thức tôi dậy, không một ai!" anh nghĩ, nở nụ cười vui vẻ.

"Cho đến một ngày, tôi mong chờ ngày ấy, giống như Faust đã nói: Thời gian tươi đẹp ơi, xin hãy dừng lại! — Nhưng mà, hành vi không thể không cẩn trọng, không cẩn trọng, chẳng khác nào lao xuống khe sâu, dẫu có hối hận cũng không kịp nữa rồi!"

Anh bước vào tòa đại viện ngập tràn ánh nắng và sạch sẽ. Dưới mái hiên bên trái chất đầy nông cụ, có hai cậu bé mặc áo rách rưới, hoang dã từ trong một căn phòng tối — trèo qua ô cửa sổ, nhảy qua đống nông cụ đó, phát ra tiếng thét chói tai rượt đuổi nhau trong sân. Rõ ràng chúng đang tranh giành thứ gì đó với nhau. Lúc đầu chúng còn cười, sau đó, đứa này đánh ngã đứa kia, chúng cùng lăn lộn trên mặt đất, bắt đầu đánh nhau tàn nhẫn. Chúng không hét nữa, chúng phát ra những tiếng thở hồng hộc dồn dập.

Tưởng Thiếu Tổ nhíu mày bước qua bọn chúng. ... Trần Cảnh Huệ đang nằm trên giường. Cô nói với anh, một người bạn nào đó đã gửi thư, cô muốn vào thành vào ngày mai. Tưởng Thiếu Tổ hiểu rằng cô cực kỳ muốn vào thành, lạnh lùng gật đầu, bước ra ngoài. Anh bắt gặp Tưởng Thục Trân gầy gò, già nua đang đi xuống chiếc cầu thang hẹp. Tưởng Thục Trân rõ ràng không nhìn thấy anh; bà vịn lan can đi rất chậm, trong đôi mắt đang nhìn về phía trước của bà mang vẻ biểu cảm ôn nhu như mộng mị. Tưởng Thiếu Tổ đã lâu lắm rồi không nhìn thấy vẻ biểu cảm này của bà, cảm thấy dâng lên một thứ tâm trạng luyến lưu. Mọi thứ đều trầm tĩnh, ánh nắng tháng Năm chiếu rọi huy hoàng trong sân, Tưởng Thục Trân vừa đi xuống cầu thang vừa ngâm thơ.

Trên trán bà có những nếp nhăn sâu. Trong mắt bà nước mắt lấp lánh. Bà đang ngâm... "Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên, giang phong ngư hỏa đối sầu miên..." Nhìn thấy Tưởng Thiếu Tổ, bà dừng âm thanh nhỏ bé của mình lại, hoảng hốt, mang theo tội lỗi, cười u sầu.

Tưởng Thiếu Tổ cảm thấy lúng túng, mang vẻ mặt lạnh nhạt, đảo mắt nhìn quanh, bước vào phòng. Anh nghe thấy Tưởng Thục Trân không đi xuống lầu nữa; anh nghe thấy bà lại lên lầu, một cách lặng lẽ, ảm đạm, mệt mỏi. Thật khó để giải thích tại sao bà lại đi xuống cầu thang. Tưởng Thiếu Tổ chăm chú lắng nghe, ảm đạm cảm nhận động tác nhẹ nhàng, mệt mỏi, ôn nhu của người chị gái suy nhược; từ trong hiện thực bi thảm, người Tưởng Thục Trân đượm chất thơ ấy đã bước ra.

"Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn tự, dạ bán chung thanh đáo khách thuyền." Tưởng Thiếu Tổ ngâm nga, những nếp nhăn trên trán chuyển động hoạt bát, đi đến bên cửa sổ.

Đối với Tưởng Thục Trân, và cũng đối với Tưởng Thiếu Tổ, thường xuyên có quá khứ đượm chất thơ phá vỡ hiện thực bi thảm mà bước ra, khơi gợi lên nỗi khao khát và lưu luyến đầy ưu thương. Nhưng họ cô độc về mặt tinh thần: Hiện thực bi thảm kia đã cách ly họ ra, họ trốn chạy lẫn nhau, nguyền rủa và hối hận. Cuộc sống kiểu này của Trung Quốc, ép mọi khát vọng vào trong giấc mơ, và biến giấc mơ thành trong suốt mà trống rỗng: Người ta gọi đây là triết học cao nhất, và gọi đây là sự hàm súc, hay cách dùng tình lý trí. Trong tháng ngày họ ở cùng nhau này, khung cảnh ấy cứ lặp đi lặp lại; đối với hiện thực, người ta không còn làm bất kỳ nỗ lực nào nữa. Sau khi chia tay, họ hoàn toàn lạnh nhạt với nhau.

Vào mùa thu, cô con gái cả của dì ở Tô Châu là Tưởng Tú Phương, chính là con bé A Phương đáng thương ấy, đã trốn khỏi Trấn Giang. Bởi vì mẹ đã qua đời. Người dì bị nhà họ Tưởng bỏ rơi, lại bị chính người trong tộc của mình ức hiếp, cuộc sống vô cùng gian nan, đã qua đời vào mùa đông năm thứ hai sau khi Trấn Giang thất thủ. Em trai và người em gái nhỏ tuổi được một người chú đón về nuôi dưỡng, Tưởng Tú Phương sống cô độc một mình. Mùa hè năm nay, người chú mưu đồ gả cô cho một thương gia mở cửa hiệu tạp hóa, Tưởng Tú Phương liền nhớ đến gia đình mình — thanh thế và sự vinh hoa thuở trước — lại nhớ đến những người chị người anh ở tận Trùng Khánh, dứt khoát đi theo gia đình của một người đồng hương xa lạ trốn chạy ra ngoài.

Đối với nhà họ Tưởng của cô, ký ức và nhận thức của cô vô cùng mơ hồ; đọng lại rõ ràng trong lòng cô, chính là nỗi đau đớn đáng sợ thời thơ ấu: Địa vị nhục nhã của người mẹ. Thế nhưng khi đối mặt với hiện thực áp bức này, nỗi đau quá khứ lại được hóa thành những thứ đượm chất thơ bởi sự luyến lưu vô hạn. Hơn nữa, quá khứ này, vẫn có người kế thừa, nó đang ở Trùng Khánh. Tưởng Tú Phương đã ở độ tuổi đôi mươi, cô không được học hành gì mấy, cô muội muội, tối tăm, ngu ngốc, thế nhưng quật cường. Cuộc sống hiện tại càng đáng sợ, lý tưởng về nhà họ Tưởng trong lòng cô lại càng kiên định. Cuộc sống thời thơ ấu trải qua trong hoa viên phía sau ở Tô Châu kia, lại càng xinh đẹp hơn. Đến độ tuổi này, tất cả những thứ này đã hình thành nên một quan niệm cố định, cơ bản trong cuộc đời; trên quan niệm này, đã xây dựng nên cả một thế giới. Cho nên, dù sự thật có dạy dỗ cô thế nào đi nữa, cô vẫn luôn tưởng tượng Trùng Khánh là một hậu hoa viên xinh đẹp.

Cô không thể biết rằng: Quá khứ đã một đi không trở lại. Người nhà họ Tưởng, cùng những người quen biết nhà họ Tưởng, không một ai có thể ngờ rằng, vào lúc nhà họ Tưởng đã tản mác, tiêu diệt như bây giờ, lại sẽ tồn tại một lý tưởng như thế, và sẽ phát sinh ra một sự theo đuổi như thế. Trốn khỏi vùng chiếm đóng, vào năm 1939, vẫn là một việc rất gian nan. Tưởng Tú Phương không có đủ tiền, gia đình đi cùng cô có mấy đứa nhỏ, cô giúp họ trông nom lũ trẻ. Người con gái đần độn này, vì lý tưởng của mình, lại vì mối thù hận đến tận xương tủy với người Nhật Bản, đã có được sự lanh lợi đặc biệt; cô nhiều lần một mình đối phó với binh lính Nhật Bản lục soát hành lý. Lúc vượt qua phong tỏa tuyến cuối cùng của kẻ thù, đến gần khu phòng tuyến của quân Trung Quốc, đó là một buổi sáng trời mưa dầm, tất cả mọi người, kể cả người đàn bà bó chân nhỏ đều chạy nước rút, và càng chạy càng nhanh. Tưởng Tú Phương nhớ rằng, vùng đồng hoang vô cùng tĩnh mịch, trời đổ mưa, họ vượt qua một sườn núi, không nói bất kỳ câu gì, bắt đầu chạy. Họ cảm thấy có thứ gì đó đang đuổi theo mình, mà thứ cảm xúc gợi lên này, thay vì là sợ hãi, chi bằng nói là hạnh phúc: Mọi thứ rất đơn giản, thế nhưng kỳ lạ. Ai cũng hiểu kẻ thù sẽ không đuổi theo, nhưng ai cũng cảm thấy khoảng cách giữa họ và quân Trung Quốc là một thứ đáng sợ, khó chịu. Bây giờ, trên vùng đồng hoang này, đằng sau là sự lăng nhục và cái chết, phía trước là sự thân thiết, hạnh phúc, cuộc sống — là tất cả.

Cuộc chạy trốn bị một tiếng quát nghiêm khắc từ phía trước chặn lại. Toàn thân họ ướ đẫm nước mưa và mồ hôi. Tất cả họ đều ngơ ngác cười. Thế nhưng sự kiểm tra kỳ quái mà họ gặp phải lại khiến họ đau khổ, và đánh thức giấc mộng đẹp của họ.

Gia đình đi cùng cô ở lại Vạn Huyện. Tưởng Tú Phương khao khát đến Trùng Khánh một cách cấp thiết, nài nỉ hết lần này đến lần khác, cuối cùng cũng kiếm được một chỗ trên thuyền lớn. Lúc đến Trùng Khánh, trên người cô chỉ còn lại đúng hai đồng. Cô ngỡ ngàng bước qua những con đường chằng chịt những bức tường đổ nát chưa kịp hồi phục sau trận oanh tạc lớn. Cô bắt đầu suy tính, trí tưởng tượng và hy vọng của cô.

Chỗ ở ban đầu của Phó Bồ Sinh đã bị đánh bom phá hủy. Ngoài ra cô chỉ biết địa chỉ của Vương Định Hòa; thế là hôm sau cô xuống quê. Bước lên bến tàu Trùng Khánh. Cảm giác của cô đột nhiên trở nên thực tế: Cô cảm thấy hy vọng của mình là không thể thực hiện được. Cô kinh ngạc tại sao mãi đến giây phút này cô mới nghĩ đến điều này. Đối diện với đống đổ nát chỗ ở của nhà Phó Bồ Sinh đứng lại một lát, cô tuyệt vọng nghĩ rằng, nhà họ Tưởng sẽ không có lấy một người ở Trùng Khánh, và sẽ không có một người nào nhận ra cô, cô đã bị sự nhiệt huyết của bản thân lừa gạt, từ nay cô hoàn toàn cô độc rồi!

Như vậy, giấc mơ đẹp về hậu hoa viên kia, đã vỡ nát. Đi qua những con đường, cô để ý đến tất cả những con người nghèo khổ, bất hạnh, nghĩ đến việc bản thân rất nhanh sẽ giống như họ; vì điều này, cô lại chú ý đến những người xinh đẹp, giàu có. Cô nghĩ, những con người đau khổ kia, sẽ có thể đồng cảm với cô; cô cực kỳ mãnh liệt nghĩ rằng, chỉ có người làm lộc mới đáng được ăn cơm, cô, Tưởng Tú Phương, sẽ giống như những con người nghèo khổ kia, đi làm lợc.

Cô tự nhủ với bản thân rằng, cô đã trải qua quá nhiều đau khổ như thế, đã hiểu thấu cuộc đời rồi, tuyệt đối không được khóc, đặc biệt tuyệt đối không được khóc trước mặt người khác. Cô, người con gái nhà họ Tưởng, khi nghĩ như vậy, hốc mắt ngấn nước. Cô đói khát biết bao, thất vọng biết bao. Cô nghĩ, cô không nên đưa tay ăn mày người khác, cô nên đi làm lộc; chỉ cần làm lộc, làm lộc, làm công việc khổ cực nhất — ngoài ra không muốn gì khác. Giấc mơ về khu vườn kia vốn dĩ đã mập mờ — cho nên, cô, Tưởng Tú Phương, rất thực tế: Cô có thứ sức mạnh chân phương nhất, kiên cố nhất trên mặt đất này. Cô đã không còn đường lui, đây là chuyện rất tự nhiên. Cô bây giờ đã hiểu rõ, hiểu rõ triệt để rồi, trên nhân gian này, ngoài việc không ngừng nghỉ làm lộc cho chính mình, cho người khác ra, cô không thể, cũng không mong mỏi có được điều gì khác. Cô đến Trùng Khánh, không vì chuyện gì khác, mà là vì có thể tự do làm lộc. Bởi vì ở Trấn Giang, cô chỉ có thể làm lộc cho kẻ thù và Hán gian.

Cô trọ lại một đêm ở nhà trọ nhỏ ven sông, hôm sau đáp thuyền về quê. Khi thuyền đến nơi, trời đã hoàng hôn. Cô đi qua những con đường của trấn nhỏ. Lúc bước ra khỏi cửa trấn, cô nhìn thấy phía trước mình có một người phụ nữ đang ẵm đứa bé: Người phụ nữ này vui vẻ, có chút khờ dại đùa giỡn với cô con gái xinh đẹp trong ngực, cô bé nói gì đó, rồi phát ra tiếng cười chói tai. Tưởng Tú Phương nghe ra là giọng Nam Kinh. Thế là cô đuổi theo để hỏi đường. Người phụ nữ này chính là Lục Tích Ngọc.

Trong cái nhìn thoáng qua đầu tiên, họ trải qua thứ tâm trạng hồi ức ấy: Họ cảm thấy đối phương quen mặt.

"Đúng vậy, đúng vậy, ở ngay dưới kia kìa!" Lục Tích Ngọc đáp cô, nói, đồng thời nghiêm túc nhìn cô. "— Cô tìm ai thế?"

"Tưởng Thục Viện... Bà ấy là chị của tôi."

"Vậy, cô là? ... Cô không nhận ra tôi ư?" Lục Tích Ngọc hưng phấn hỏi, thả cô con gái xuống, dắt tay nó. Môi Lục Tích Ngọc run rẩy, khuôn mặt cô bé lộ vẻ nghiêm túc lớn lao. Cô đã nhận ra, cô nhìn chằm chằm Tưởng Tú Phương áo quần rách rưới, thô ráp, bẩn thỉu, con bé A Phương này, bọn họ từng cùng nhau chơi đùa trong quá khứ, lại còn cào xé hung ác.

"... Cô là A Ngọc ư? Tôi trốn khỏi Trấn Giang, mẹ tôi chết rồi!" Tưởng Tú Phương nói, có chút rụt rè, trong mắt có ánh sáng: Cô cười khổ một tiếng, khi cười thì khẽ thở dài. Như vậy, sự an ủi được cứu vớt từ trong tuyệt vọng, và niềm vui hội ngộ, cứ thế trôi qua. Những người phụ nữ Trung Quốc, bị đủ mọi thứ đè nén, không có sức mạnh để biểu lộ nhiều hơn hoặc có được nhiều hơn. Các thiếu nữ đi đến đâu cũng bị câu thúc, đặc biệt là khi đối mặt với hiện thực lớn lao nghiêm túc, bọn họ, Tưởng Tú Phương và Lục Tích Ngọc, trong khoảnh khắc ban đầu cảm thấy có thứ cảm xúc thân thiết, lay động, nhưng ngay sau đó lại câu thúc, không tự nhiên, cảm thấy xa lạ với nhau. Họ trầm mặc bước xuống bậc đá.

Trong lòng họ cuồn cuộn nhiệt huyết, trong sự nhiệt huyết ấy họ có đủ loại mộng tưởng khờ dại, bởi vì họ đều còn trẻ. Những ảo tưởng này, sẽ theo cuộc sống thực tế mà tiến chớp nhoáng một chút — tiến chớp nhoáng từ cuộc đời của người cha bọn họ, vào độ tuổi nhiệt huyết tiêu tan, giữ lại trái tim thuần lương, cấu thành thứ gọi là nghĩa vụ cuộc đời hoặc nghĩa vụ của một người phụ nữ. Lục Tích Ngọc nhiệt liệt đồng cảm với Tưởng Tú Phương này, cảm thấy cô, người con gái nhà họ Tưởng, giữa chốn vinh hoa phú quý của người khác, đã biến thành cô nhi đáng thương — trốn chạy trên vùng đồng hoang đáng sợ, mịt mờ, chật vật mà chua xót. Lục Tích Ngọc cảm thấy cô phải có thứ gì đó để tặng; quần áo và tiền bạc, tình hữu nghị và nước mắt. Nhưng khi cô lén nhìn Tưởng Tú Phương lần nữa, cô lại cảm thấy buồn bực và hoang mang: Tưởng Tú Phương rất xa lạ, lạnh lùng và chậm chạp.

Đêm mùa thu kéo đến, trong thung lũng ngưng tụ sương mù, dưới sườn núi, ánh đèn của khu nhà xưởng sáng rực nhiệt liệt; trong đồng ruộng có tiếng gọi, Tưởng Tú Phương lại bắt đầu có mộng tưởng khờ dại, hoặc là, sức tưởng tượng đầy nhiệt huyết. Chính sự nhiệt huyết này đã dẫn dắt cô trốn chạy từ Trấn Giang xa xôi ra. Trên con đường thê lương ấy, cô tuyệt đối không hoài nghi thần tượng của sự nhiệt huyết này, mỗi tối khi dừng chân nghỉ ngơi, nghĩ đến việc cách "hậu hoa viên" ấy, cách cái ao và cái cây ấy, bây giờ lại gần thêm một chút rồi. Cô ngọt ngào gọi tên chúng, cái ao và cái cây ấy, cô tuyệt đối không đi nghĩ đến tất cả những chuyện mình có thể gặp phải, tỷ như đói khát, ức hiếp, bỏ rơi, chết chóc, cô chỉ nghĩ đến cái ao và cái cây ấy, cùng những người anh người chị nhân từ yêu quý của mình.

Đến Trùng Khánh rồi, cái ao và cái cây ấy, những người anh người chị nhân từ của cô, đột nhiên trở nên lạnh nhạt. Chúng biến mất. Nhưng bây giờ, tất cả những thứ này lại trỗi dậy, hơn nữa còn có tình điệu và trình tự thực tế. Cô nghĩ các chị sẽ kinh ngạc và thân mật tiếp đón cô thế nào, cô sẽ thuật lại mọi thứ ra sao, bọn họ, những người anh người chị này, sẽ vì người mẹ bất hạnh của cô mà rơi nước mắt ra sao. Nghĩ như vậy, cô quên mất Lục Tích Ngọc; cô mang theo nhiệt huyết đáng sợ bước vào khu nhà xưởng. Cô không thể kìm nén được sự nhiệt huyết này nữa, cô cảm thấy cô sắp lao tới nơi, khóc lóc kể lể với nhà họ Tưởng về người mẹ của mình!

Lục Tích Ngọc thấp giọng gọi cô, rõ ràng Lục Tích Ngọc cảm thấy luống cuống.

"Họ ở ngay căn nhà kia kìa!" Lục Tích Ngọc nói, ôm đứa bé, hưng phấn mà bất an; "Cậu đến nhà chúng tôi trước có được không? Ở đằng kia kìa! ... Tôi có quần áo cho cậu thay!" Cô nói, đỏ mặt, cười đầy hổ thẹn.

Tưởng Tú Phương đáp rằng, cô muốn đi thăm chị trước. Thế là Lục Tích Ngọc dẫn cô đi. Lục Tích Ngọc nghĩ, vì sự bất ngờ này, bà nội cô sẽ kinh động, thê lương, cuồng hỉ biết bao. Lục Tích Ngọc đi qua con đường nhỏ bên ruộng, thấp giọng nói chuyện với đứa nhỏ. Những nữ công nhân đổi ca của nhà máy sợi chật ních trên đường lộ, phát ra những tiếng mắng chửi. Tưởng Tú Phương nhìn quanh, cảm thấy xa lạ, có chút hoảng hốt. Họ bước vào căn phòng rộng rãi, sáng rực đèn đóm được cải tạo từ trang viên của địa chủ nhà Vương Định Hòa. Tưởng Tú Phương dừng chân, Lục Tích Ngọc ôm đứa bé chạy qua sân.

Tưởng Tú Phương cảm thấy lòng dũng cảm của mình hoàn toàn biến mất; cô cảm thấy rõ ràng: Mọi thứ đều xa lạ. Cô hoảng hốt nhìn căn phòng phía bên này sân có treo chiếc rèm cửa màu vàng cùng ô cửa sổ sáng rực, cô nghe thấy có tiếng nói chuyện vui vẻ; cô nhìn thấy một cậu bé béo mập mặc đồng phục ngắn chạy qua sân: Cô nhận ra đây là Lê Bảo con của chị. Tất cả ánh sáng, âm thanh và động tác này đều không quen biết cô, cô sợ hãi nghĩ — đây là lần đầu tiên nghĩ đến — sự xuất hiện của cô sẽ không được thừa nhận, bởi vì cô đã phá hủy sự yên bình, điềm tĩnh ngọt ngào của cuộc sống người khác.

"Thế nhưng, tôi gọi chị ấy một tiếng chị, chị ấy thế nào cũng phải đáp lời tôi chứ! Tôi đối với chị ấy tốt như thế, đối với chị ấy tốt như thế cơ mà!" Cô thẫn thờ nghĩ. Lúc này rèm cửa bị kéo ra, để lộ khuôn mặt phì nhiêu của Tưởng Thục Viện ra ngoài.

"Là Tú Cúc phải không? Tú Cúc! Tú Cúc!" Tưởng Thục Viện vui vẻ gọi. Rõ ràng bà không thể hiểu nổi lời của Lục Tích Ngọc, bởi vì điều đó là bất khả thi đối với bà.

"Không phải, là A Phương dì ở Trấn Giang! Là A Phương!" Lục Tích Ngọc lo lắng nói. Cô nhanh chóng chạy ra, mưu cầu giảm bớt nỗi đau đớn cho người bạn của mình; cô thấu hiểu sâu sắc nỗi đau đớn này.

"Tích Ngọc!" Tưởng Thục Viện gọi, bước ra ngoài, bật đèn lên, Vương Định Hòa từ căn phòng khác bước ra.

Thế là Tưởng Tú Phương nhìn thấy bọn họ; còn với những hình ảnh quen thuộc này, và loại cuộc sống này, cô đã rời xa nhiều năm rồi. Ký ức thời thơ ấu, bị đánh thức. Cô ngẩn ngơ bước về phía trước, trong mắt ngấn lệ. Lục Tích Ngọc nghiêm túc nhìn cô, giống như đang hộ vệ cô, đi bên cạnh cô.

Cô hoảng loạn, nhục nhã phơi bày dưới ánh đèn: Tình cảm ôn nhu trong lòng cô tiêu tan, cô cảm thấy mình đã làm náo loạn cuộc sống của người khác, cô nhìn Tưởng Thục Viện, cô cảm thấy, người phụ nữ xa lạ, giàu có này không thể nào là chị của cô nữa.

"Chị!" Cô gọi, mang theo nước mắt dừng chân.

Tưởng Tú Phương bẩn thỉu, áo quần rách rưới, gầy gò phơi bày dưới ánh đèn, Tưởng Thục Viện kinh ngạc, trên khuôn mặt dài mang vẻ biểu cảm hoài nghi.

"A Phương ư?" Vương Định Hòa hỏi bằng giọng run rẩy; rõ ràng biểu cảm của Tưởng Thục Viện khiến hắn đau đớn.

"Em là, anh rể." Tưởng Tú Phương nói.

Cậu bé từ trong phòng chạy ra. Tưởng Thục Viện đưa quả cam trong tay cho nó, bảo nó đi ra chỗ khác. Tưởng Thục Viện nhìn Lục Tích Ngọc, trầm tư. Sau đó cười với Tưởng Tú Phương một cái, bảo cô vào phòng, Vương Định Hòa dắt tay cậu bé bước vào phòng trước nhất.

Tưởng Tú Phương bước một bước, do dự. Trong lòng cô dâng lên nỗi đau đớn nhói buốt, cô cảm thấy mình giống như kẻ ăn mày, tay áo cô bị rách, trên mặt chắc chắn còn khó coi hơn. Cô bắt đầu chán ghét bản thân, cô đi theo Tưởng Thục Viện vào phòng.

Tưởng Thục Viện bảo cô ngồi xuống, nhưng trong căn phòng thoải mái như thế này, lộng lẫy như thế này, quan trọng nhất là, trong bầu không khí xa lạ và lạnh nhạt này, cô không dám ngồi xuống. Cô mưu cầu bù đắp: Cô cảm thấy mỗi một động tác của mình đều làm náo loạn cuộc sống của người khác, cô không nên có động tác nào nữa.

Tưởng Thục Viện đồng cảm với người em gái này, hay nói cách khác, người cô nhi trốn chạy này, nhưng dần dần, cô đau khổ suy tính: Trong toàn bộ cuộc đời nhà họ Tưởng của mình, cô chưa từng hy sinh bất cứ thứ gì, và chưa từng hoàn thành nghĩa vụ của mình; do sự nhạy cảm đặc biệt này, sự xuất hiện của Tưởng Tú Phương khiến cô đau khổ. Thực ra mà nói, cô có cực kỳ nhiều tiền, có thể giúp đỡ một trăm Tưởng Tú Phương; nhưng trên phương diện tiền bạc cô nhạy cảm nhất, dễ đau khổ nhất: Điều này hình như đã trở thành một chức năng sinh lý đặc biệt. Cho nên, trong toàn bộ thời gian, cô chỉ suy tính cho chính mình, từ chính mình lại nghĩ đến vấn đề đạo đức, hay là thể diện. Đây quả thực là vấn đề khó xử lý nhất, khiến người Trung Quốc sợ hãi nhất, vấn đề thể diện. Bởi vì cô không biết mình nên xử lý Tưởng Tú Phương thế nào, cho nên cô cảm thấy cuộc đời thật phiền muộn. Nuôi nấng cô ấy, cho cô ấy đi học hoặc gả chồng, là điều không thể; để họ hàng cùng nhau gánh vác, thì sẽ rước lấy điều tiếng, "miệng lưỡi thế gian đáng sợ", cuộc đời thật phiền muộn, v.v..

Vẻ mặt hoài nghi xuất hiện trên mặt cô, cô cười mang tội lỗi. Cô hỏi Tưởng Tú Phương đã ăn cơm chưa, sau đó cô bảo người hầu bưng cơm canh vào. Lúc Tưởng Tú Phương đau đớn ăn cơm, cô gọi chồng bước vào phòng trong. Lục Tích Ngọc sợ nhà chờ mong, đã về rồi, điều này khiến Tưởng Tú Phương càng thêm đau khổ, cô không còn cảm thấy đói nữa, ngẩn ngơ nhìn rèm cửa. Không có ao, không có cây, không có những người nhân từ xinh đẹp — những người trong mộng ấy, cô chỉ là điên cuồng đi qua một con đường dài đáng sợ, bây giờ không thể đi tiếp được nữa.

Tưởng Thục Viện ra hiệu cho chồng bước vào phòng ngủ, bắt đầu bàn bạc. Trong cuộc sống này, tất cả mọi lợi ích hiện thực đều được bày tỏ trần trụi trong các cuộc trò chuyện, tình yêu hay những thứ tương tự, chẳng qua chỉ là sự điều hòa của lợi ích hiện thực. Tưởng Thục Viện tức giận nói với chồng rằng dù cô có làm thế nào đi nữa thì cũng không thể làm vừa lòng người khác; tiếp theo, cô căm hận nguyền rủa Tưởng Thiếu Tổ. Vương Định Hòa lạnh lùng, yên lặng, mang tác phong công việc mà lắng nghe cô.

“Em nên,” Vương Định Hòa đột nhiên tức giận nói, “Em nên thu liễm lại trước mặt A Phương! Em làm thế này thì việc gì cũng không thông! Anh đã bảo em bao nhiêu lần phải trung dung một chút, trung dung một chút, trung dung và ôn hòa —— em cứ tự rước lấy phiền phức!”

Tưởng Thục Viện chống cằm, run rẩy vì đau khổ, nhìn anh ta.

“Đến anh còn nói vậy, huống chi là người khác!” Cô nói, nước mắt lưng tròng, “Chẳng lẽ tôi đây thực sự không có chút đồng tình nào sao? Chẳng lẽ trái tim tôi thực sự lạnh lùng đến thế sao? Dù là vì nghĩ đến người anh trai đã khuất, cũng nên... huống chi tiền của anh đâu phải từ chỗ cha mà ra! Được, bây giờ nói tôi lòngạ sắt đá, tôi Tưởng Thục Viện không được tính là con người nữa!”

“Từ chỗ cha ra sao? Đó là sự tự khoác lác và cố chấp của nhà họ Tưởng các người!” Vương Định Hòa nói, cười gượng gạo. “Giúp hay không giúp, là tùy anh muốn hay không — nhưng em tuyệt đối không thể đẩy cô ấy ra ngoài đại môn được!”

“Tôi cứ muốn đấy!” Tưởng Thục Viện khẽ kêu lên, tiếp tục rơi nước mắt, đôi môi run rẩy.

“Đã bảo em đừng có tự tìm phiền não mà!” Vương Định Hòa dịu giọng xuống, hút thuốc, cười nói, “Có đáng là gì đâu... Sắp xếp cho cô ấy một vị trí ở nhà máy, chỉ cần giơ tay là xong chuyện!”

“Các người đúng là những kẻ nhẫn tâm! Nó là người máu mủ của tôi, tôi không thể để thiên hạ ngoài đường xì xào bàn tán được!” Tưởng Thục Viện tức giận nói, đứng dậy, lau nước mắt, rồi bước ra ngoài. Vương Định Hòa hiểu rằng cô đã đồng ý.

“A Phương, ăn no chưa? — Để ta tìm một bộ quần áo cho con thay nhé!” Tưởng Thục Viện bước ra, rạng rỡ mỉm cười nói, ra vẻ một người vợ hiền thục. Điều quan trọng là, tất cả những điều này, sau khi đã cân nhắc thiệt hơn thực tế, hoàn toàn không hề giả dối.

“Con nói xem, con đến Trùng Khánh bằng cách nào thế?” Cô ngồi xuống, ngọt ngào hỏi.

“Mẹ mất rồi, bởi vì...” Tưởng Tú Phương nói, rõ ràng cô lúc nào cũng lúng túng, không biết cách ăn nói.

“Sao cơ, đáng thương quá!” Tưởng Thục Viện kêu lên, nghiêm nghị nhìn người em gái. “Mới cách đây không lâu chị còn nghĩ... chị đã đoán trước được...” Tưởng Thục Viện vừa khóc vừa nói.

Tưởng Tú Phương nghiêm nghị nhìn cô. Tưởng Tú Phương không cảm nhận được thành phần lợi ích thực tế trong tất cả những chuyện này, nhưng cô không cảm thấy những điều này là gần gũi, thân thiết. Thế nhưng cô vẫn vô cùng biết ơn từ đáy lòng, bởi vì những gì cô đòi hỏi vốn không nhiều, tất cả những gì trước mắt này đã là một sự ban ơn ngoài mong đợi. Giấc mơ từng dẫn lối cô đến đây, nhưng cô chưa bao giờ nghĩ nó sẽ thực sự thành hiện thực; giấc mơ đó, trên thực tế đã thực sự thành hiện thực trong chuyến hành trình cay đắng vừa qua. Tô Châu ấy, những con người xinh đẹp ấy, đều được cất giấu sâu trong đáy lòng cô, sẽ không bị bất cứ thứ gì làm cho tổn hại.

Bởi vì Tưởng Thục Viện không còn hỏi về mẹ cô nữa, nên cô cũng tránh nhắc đến. Cô nói mình không tìm thấy đại tỷ; Tưởng Thục Viện bảo cô rằng nhà đại tỷ đã bị bom phá hủy vào mùa hè rồi.

Cô đần độn im lặng, cảm thấy lúng túng.

“Chị thật chẳng nhớ nổi nữa! Lớn nhường này rồi cơ đấy!” Tưởng Thục Viện nói, mỉm cười. “Trước đây em đã học hết tiểu học chưa?”

“Chưa... Đại tỷ, em muốn tìm việc làm, làm ở nhà máy cũng được ạ!” Tưởng Tú Phương nói, mang theo một tâm trạng ngoan cường, cảm thấy tất cả những gì trước mắt và mọi thứ trước kia đều trở nên xa vời; cô cười trong sự xáo trộn, nhưng nghiêm nghị, vụng về và đầy áp lực. Sự câu nệ và chậm chạp của cô đã bộc lộ một sự nghiêm túc mộc mạc cùng cái nhìn lạnh lùng đối với số phận. Biểu hiện này của cô phản ánh rõ nét tính toán thiệt hơn thực tế của cuộc sống hiện tại, khiến Tưởng Thục Viện cảm thấy có lỗi.

“Nói nhảm! A Phương à, em vẫn chỉ là một đứa trẻ thôi!” Tưởng Thục Viện lớn tiếng nói.

Lúc này ngoài cửa truyền đến âm thanh, tiếp đó là tiếng gọi cô mẫu đầy cuốn hút. Tưởng Tú Phương đứng dậy. Cô chưa nhìn rõ điều gì, nhưng cô cảm thấy có một thứ gì đó nhiệt tình, ngọt ngào dâng lên từ trái tim lạnh giá của mình. Khuôn mặt nhăn nheo và mái đầu điểm bạc của cô mẫu xuất hiện ở cửa, theo sau là Thẩm Lệ Anh đang hoảng hốt, thở dốc. Cô mẫu lảo đảo, kêu lên rồi bước vào.

“Con ơi, lớn thế này rồi sao, bao nhiêu năm thế...” Cô mẫu khóc, chạy đến trước mặt Tưởng Tú Phương.

“Cô... cô mẫu... con...” Tưởng Tú Phương khóc, cúi gằm đầu xuống. “Thương cho người mẹ mệnh khổ của con... đứa con ngoan ơi!”

Sự xúc động của lòng thương xót và nỗi buồn đã tạo ra một sức mạnh, sự hồi tưởng vô hạn về quá khứ của người già đã tạo ra một sức mạnh, Tưởng Tú Phương đã tìm thấy Tô Châu ngọt ngào và những con người xinh đẹp ấy ở nơi này.

Cô khóc, cảm thấy bị chi phối bởi một sức mạnh ngọt ngào nào đó, giống như những người con gái nhà họ Tưởng từng làm trong quá khứ, vùi vào vai cô mẫu mà khóc thật to. “Con ơi, phải nghỉ ngơi thật tốt mấy ngày đã, quần áo của Tích Ngọc đấy, con cứ mặc đi, nó mang đến cho con rồi đây!” Cô mẫu nói, “Mấy ngày nữa hẵng tính... Mẹ con đáng thương chịu biết bao nhiêu là khổ, không thể để con chịu khổ nữa! Con ơi!”

Tưởng Thục Viện nước mắt lưng tròng, mang tâm trạng tội lỗi mà mỉm cười.

Thế nhưng, sau mấy ngày, qua những cân nhắc thực tế, mọi người nhận ra rằng ngoài việc tạm thời đi làm công, quả thực không còn con đường nào khác, thế là Tưởng Tú Phương đến xưởng dệt làm công nhân tập sự. Chẳng bao lâu sau, mọi người chú ý thấy Tưởng Tú Phương tự lo liệu cho bản thân cực kỳ tốt, ngoại trừ việc hơi u sầu. Cô sống trong khu ký túc xá khá hơn một chút của nhà máy — so với những chỗ ở thông thường thì vẫn cực kỳ tồi tàn — Lục Tích Ngọc thường xuyên đến thăm cô. Họ đã thiết lập một thứ tình bạn: sau khi sự nhiệt tình si mê trung thành ban đầu qua đi, thì hoàn toàn trở thực tế. Họ chỉ trò chuyện, hoặc lẵng lẽ ngồi đối diện nhau. Giống như mọi tình bạn khác, tình bạn của họ không phải lúc nào cũng sinh động... Vào mùa đông, Lục Tích Ngọc quyết định rời nhà.

Đến Tứ Xuyên rồi, Lục Tích Ngọc vô cùng chán nản, cô không thể chịu đựng nổi gia đình mình. Chuyện này ban đầu rất đơn giản, đó là các thiếu nữ khác đều không bị sự câu nệ và áp bức của gia đình ràng buộc, sống một cuộc sống độc lập, tốt đẹp, chỉ có một mình cô, Lục Tích Ngọc, là ở trong bóng tối. Đáng sợ nhất trong tất cả mọi thứ chính là sự nghèo khó của gia đình — mỗi ngày đều đau buồn, phiền muộn; mỗi ngày đều chịu nhục nhã, làm những công việc nặng nhọc. Lúc ở Vũ Xương, để an ủi người mẹ đang bị thương, cô đã hứa sau khi gia đình ổn định lại sẽ rời nhà, bây giờ gia đình đã ổn định rồi, vết thương do sự bỏ trốn của Lục Minh Đống mang lại cũng đã được che đậy; còn cô, Lục Tích Ngọc, từ nhỏ đã chịu đựng oan ức và đau khổ của gia đình, đã đến lúc phải rời đi rồi.

Lục Tích Ngọc rời nhà không phải vì cách mạng, không phải vì giải phóng phụ nữ; cô rời nhà vì không thể chịu đựng nổi nữa. Sự giác ngộ đối với xã hội này, cô còn thiếu. Thế nhưng, cô u mê, bướng bỉnh, hành động của cô đơn giản và rõ ràng.

Lục Mục Sinh và mẹ vợ thường xuyên cãi vã. Ông lão khao khát sự hưởng thụ tối thiểu của tuổi già, khao khát sự độc lập tự chủ về tiền bạc; sau khi trốn chạy ra đây, điều này hoàn toàn là không thể. Thẩm Lệ Anh rơi vào hoàn cảnh đau khổ; nhưng đau khổ nhất chính là Lục Tích Ngọc.

Gia đình thường xuyên không mấy vui vẻ, chỉ có Thẩm Lệ Anh là có thể chống lại sự không vui này, bởi vì bà chính là tâm hồn của gia đình này. Một bữa trưa nọ, Lục Mục Sinh vô cùng vui vẻ nhặt một miếng thịt dụ dỗ cậu con trai hai tuổi, bắt thằng bé gọi mình là bạn tốt. Đứa nhỏ nhất định không chịu gọi, cách nào cũng không chịu gọi, nhưng lại muốn ăn thịt. Cha và con cứ giằng co như thế chừng năm phút. Lục Mục Sinh từ chối phương pháp điều hòa của Thẩm Lệ Anh, ông nhất định bắt đứa bé phải gọi là bạn tốt cho bằng được. Thế là mọi người đều không thể ăn cơm tiếp được nữa, cùng chờ đợi người bạn tốt này. Lục Mục Sinh, ban đầu nở nụ cười vui vẻ, buồn cười, sau đó là nụ cười gượng gạo, cuối cùng là vẻ mặt tức giận: trái tim vụng về, ngoan cường của ông bỗng nhiên đau nhói, ông thất vọng về đứa con trai này, thất vọng về tất cả tương lai của nó! Khuôn mặt ông run lên, thằng bé sợ hãi và tức giận, thét lên một tiếng, thế là Lục Mục Sinh dữ dội, tàn nhẫn đánh nó một trận, bế xốc nó lên, ném xuống nền nhà trong phòng. Ông lão tức giận bỏ đi. Thẩm Lệ Anh vẫn có ý định hòa giải, trách chồng một câu, thế là vợ chồng bắt đầu cãi vã.

Lục Tích Ngọc dắt những đứa trẻ đang sợ hãi đi nơi khác. Lục Tích Ngọc đột nhiên trở nên vô cùng lạnh lùng. Lục Mục Sinh chạy ra ngoài, tối mịt mới về. Cả buổi chiều, trong nhà bao trùm một bầu không khí u ám, lạnh lẽo. Lục Tích Ngọc để ý thấy, buổi tối, người em trai đã làm hòa với Lục Mục Sinh, gọi ông là bạn tốt, Lục Mục Sinh vui vẻ cười lớn. Nhưng ông lão ở căn phòng đối diện thì dậm chân thình thịch, mắng xối xả Lục Mục Sinh là đồ không biết xấu hổ.

Trước khi đi ngủ, Lục Tích Ngọc lạnh lùng, nghiêm nghị nghĩ rằng, một người đàn ông như thế, trong hoàn cảnh này, anh ta hoàn toàn không nghĩ tới việc đối với người vợ của mình, anh ta có phải là bạn hay không; trong nghèo khó, cuộc sống của con người lại trở nên vô vị đến nhường này. Cô nghĩ, hôn nhân và gia đình thật là đáng sợ; xung quanh cô không có một gia đình nào có tình yêu đích thực cả.

Ông lão đã tắt đèn. Ánh trăng sáng rực chiếu qua ô cửa sổ nhỏ. Đó là một đêm mùa thu tĩnh lặng, xinh đẹp. Lục Tích Ngọc nhớ đến người em trai.

“Em ơi, em ơi, hôm nay, dưới ánh trăng này, chị chúc em bình an!” Cô nói, “Em ơi, em có nhìn thấy ánh trăng đêm nay không? Em có còn nhớ người chị bất hạnh của em không? Còn cả người mẹ và người bà bất hạnh của em nữa? Trong một đêm thế này, em ơi!” Lục Tích Ngọc nói, lắng nghe hồi lâu tiếng côn trùng rả rích dày đặc trong những cánh đồng bên ngoài, nghĩ đến vào đêm cuối cùng đó, Lục Minh Đống thừa nhận chuyện trộm tiền, bước về phía cô, dừng lại, nghiêm nghị nhìn cô... “Được rồi, tất cả đều qua rồi! Không có thời gian để hối hận! Thời gian trôi qua nhanh biết bao, trong một cuộc sống tăm tối thế này, tuổi thanh xuân của chị sắp tàn phai rồi, rồi sau đó, mọi thứ cứ lặng lẽ trôi qua, không ai yêu em, không ai thấu hiểu trái tim em, tóc em bạc trắng, răng em rụng hết, em cô độc, cô độc... Con người ta tại sao phải sống chứ! Đã là chịu khổ, tại sao còn phải sống chứ!”

Cô ngồi dậy, khoác áo lên, ngẩn ngơ ngắm nhìn cánh đồng bằng phẳng dưới ánh trăng qua ô cửa sổ nhỏ. Lòng cô cảm thấy ngọt ngào.

“Dưới ánh trăng, mọi thứ đều tĩnh lặng...” Cô nghĩ.

Ông lão ho khúc khắcn, hỏi cô sao không ngủ.

“Nội ơi, trăng đẹp quá!” Cô nói. Ông lão vạch màn ra, ngạc nhiên nhìn cô. Cô phát hiện ra tâm trạng khác thường của mình đã bị lộ, máu dồn lên mặt.

“Tích Ngọc, nội thực sự lo cho con...”

“Nội ơi, không phải đâu!” Cô bực bội nói.

“Trăng ngày nào chẳng có...”

“Nội ơi, con muốn ra ngoài làm việc.” Lục Tích Ngọc nhanh chóng nói; để ngắt lời ông lão.

“Nói không biết bao nhiêu lần rồi!” Sau một thoáng im lặng, ông lão buồn bã nói, “Không phải nội cứ khăng khăng muốn giữ con lại, cái nhà ra thế này bây giờ, nội thấy con cũng khó chịu, ra ngoài được thì tốt, chỉ là con không chịu nổi cái khổ đó đâu!”

Lục Tích Ngọc nghiêm nghị đăm đăm nhìn cánh đồng.

“Để qua năm hãy hay! ... Minh Đống nửa năm nay không có thư từ gì, lòng nội sốt ruột lắm! Bây giờ, nhà nghèo thế này, vật giá leo thang thế này, biết phải làm sao đây? Vương Định Hòa và Tưởng Thục Viện đều là những kẻ không có lương tâm! ... Con nghĩ xem, bao giờ chúng ta mới được về Nam Kinh? Cả đời nội vương vấn chút ít đó, giờ thì vứt sạch trong tay người Nhật rồi. Bây giờ là, cái gì cũng không được tự do, tiêu một đồng tiền cũng phải nhìn sắc mặt người khác, đến cả ăn một quả trứng gà cũng vậy!..”

“Nội!” Lục Tích Ngọc nói, ngắt lời bà. Lục Tích Ngọc kéo chặt chiếc áo trên vai, cảm thấy cơ thể mình ấm áp, dịu dàng, u sầu nhìn cánh đồng.

Cảm giác của tuổi thanh xuân, thứ tình yêu đầy rung động, u sầu, tồn tại ở khắp mọi nơi ấy mang vô số hình dáng, ngọn lửa đam mê mang vô số hình dáng, nó dần dần có một mục tiêu tuy mơ hồ nhưng lại kiên định. Ở đây, trên mảnh đất rộng lớn của Trung Quốc, cuộc sống xám xịt, kiệt quệ, nhàm chán đã gợi lên sự nổi loạn: sự nhiệt tình của tuổi thanh xuân hiện tại chính là sự nổi loạn tuyệt đối. Một số thanh niên bước lên con đường phù hoa, tuyệt vọng, chủ yếu là vì trên con đường này họ đã tuyệt đối trốn chạy được sự xám xịt, kiệt quệ, nhàm chán ấy. Những thanh niên khác, ví dụ như Lục Tích Ngọc, bảo thủ giữ gìn quan điểm đạo đức cũ kỹ, sự bùng nổ của nhiệt huyết không thuộc phạm vi này, hoặc là, không chạm tới cái ranh giới đáng sợ kia, yêu cầu của họ mộc mạc và ngốc nghếch. Họ cảm nhận một cách cụ thể sự xám xịt của cuộc sống này, họ lao ra ngoài — thế rồi họ cảm nhận, so sánh, không tìm thấy cuộc sống nào khá hơn, và đến khi họ trở thành linh hồn của cuộc sống xám xịt ấy rồi, họ không thể chịu đựng nổi những nỗi đau mới mẻ nữa, đành chịu đựng, bình yên trở lại. So với cha mẹ họ, họ lại tiến thêm một bước, ở đây có những vần thơ bi tráng; nhìn thấy sự tuyệt vọng và hủy diệt của những người khác, họ sợ hãi đứng khựng lại. Những thứ cũ kỹ, sẵn có dễ dàng hơn rất nhiều so với những thứ mới mẻ, chưa biết tới, sự nhiệt tình của tuổi thanh xuân và sự hoang mang của hoài nghi chẳng mấy chốc sẽ trôi qua. Giờ đây, đối với Lục Tích Ngọc, sự phản kháng này là có thật, nó không phải là tinh thần mà là tuyệt đối. Lục Tích Ngọc dùng toàn bộ tinh thần của mình để phản kháng, mặc dù về sau, cô càng thương xót mẹ mình hơn, cảm thấy những lời khuyên của mẹ là hoàn toàn đúng đắn. Nếm trải qua vị cay đắng và bi thảm của nhân sinh, cô lại hoài niệm quê hương, quê hương này hoàn toàn không phải là xấu xa tột cùng.

Lục Tích Ngọc vẫn tiếp tục giữ liên lạc thư từ với mấy người bạn cùng lớp, lần nào cũng giục họ tìm giúp một công việc. Cô nói việc gì cô cũng sẵn lòng làm, cho dù làm người hầu cũng được, chỉ là không muốn cứ chôn chân mãi ở nhà.

Vào cuối tháng mười một, một người bạn giới thiệu cô vào làm văn thư ở khoa kế toán của một cơ quan ở Trùng Khánh — cô nhận lời ngay lập tức. Đến bây giờ, không còn gì có thể ngăn cản cô được nữa.

Thẩm Lệ Anh bi thương, sảng khoái đồng ý, bởi vì con gái đã đến tuổi này, vì hoàn cảnh gia đình quá tệ hại. Thẩm Lệ Anh đã lo tiền lộ phí cho cô; lúc lên đường, Lục Mục Sinh có một cuộc trò chuyện dài với cô, bảo cô rằng cõi đời này hiểm ác, ở bất cứ đâu cũng không thể tin tưởng người khác, bất cứ lúc nào cũng phải biết thuận theo gió mà xoay chiều.

Mẹ bảo cô rằng cuộc sống của một người phụ nữ thật gian nan. Thẩm Lệ Anh khóc, bà nói gánh nặng nặng nề suốt hai mươi mấy năm qua, bây giờ bà có thể hơi yên tâm trút xuống rồi. Rõ ràng bà nhớ đến bất hạnh của hai mươi mấy năm trước. Sự xúc động này của bà khiến cô mẫu đau khổ, ông lão tức giận trách móc bà, bảo bà không nên như thế trước mặt con gái.

Lục Tích Ngọc lúc này hoàn toàn biết ơn... Nhưng vẻ bề ngoài của cô lại kiên quyết và lạnh lùng. Cô vô cùng hoảng hốt; cô giả vờ uống trà, dùng tách trà che đi khuôn mặt: bởi vì, nếu không làm như vậy, cô cảm thấy mình sắp khóc đến nơi rồi. Cô nhanh chóng chạy trốn khỏi mẹ. Trước cửa phòng, cô dùng hết sức lực xúc động bế bổng đứa bé lên, giơ lên cao, và cất tiếng cười vui vẻ. Mãi lâu sau cô vẫn không hiểu vì sao vào lúc này mình lại đột nhiên có được niềm vui sống động đến thế.

Cô hôn đứa bé, khiến nó cười lớn. Thẩm Lệ Anh đứng ở cửa, mỉm cười đầy cảm thương nhìn cô.

“Gọi chị đi! Gọi chị đi, chị sắp đi rồi kìa!” Thẩm Lệ Anh nói với đứa bé.

“Em không đi!” Đứa bé lanh lảnh nói.

Đứa bé đảo tròng mắt. Đầu tiên liếc nhìn mẹ, sau đó nhìn lên trên, cuối cùng liếc nhìn chị. Nó từ từ liếc nhìn, rồi bĩu môi, rõ ràng nó biết người khác nhất định sẽ khen ngợi mình. Sự làm duyên làm dáng này của đứa bé khiến Thẩm Lệ Anh kêu lên oai oái; rõ ràng bà cố tình kêu lên như vậy: bà đang vô cùng hạnh phúc.

Lục Tích Ngọc nói cô muốn ghé qua thăm Tưởng Tú Phương. Lúc bước ra cửa, Lục Tích Ngọc đã mang vẻ mặt trang nghiêm, lạnh lùng; niềm vui kỳ lạ đã biến mất. Cô bước vào nhà máy, đi dọc theo phòng máy, nhìn qua phòng kiểm tra sợi, rồi bước lên sườn đồi. Thời tiết rất âm u ẩm ướt, âm thanh phát ra từ những nhà xưởng thô sơ nghe thật nặng nề. Lục Tích Ngọc nghĩ, cô sắp phải chia tay rồi, cô rảo bước chạy lên sườn đồi. Có hai nữ công nhân đi xuống, dừng cuộc trò chuyện lại để nhường đường cho cô; cô dừng lại nhường đường cho họ. Cô quay đầu nhìn cái hồ nước trần trụi dưới triền dốc, đôi môi nhỏ nhắn phờ phạc của cô hé mở, run rẩy.

“Người quản lý nói là sẽ sa thải đấy!” Nữ công nhân nói, đi xuống sườn đồi.

Lục Tích Ngọc bước đi — bước chân cô nặng nề — tiến vào ký túc xá, đẩy cửa phòng ra. Cô nhìn thấy Tưởng Tú Phương đang ngồi trên giường, còn một người khác, một nam thanh niên gầy gò, đầu tóc bù xù, mặc bộ đồng phục vải thô màu xám bẩn đang đứng bên cửa sổ. Nam thanh niên này không hiểu vì sao lại mỉm cười với cô, đôi mắt anh ta sáng ngời lạ thường.

Lục Tích Ngọc không nhìn anh ta, bắt đầu trò chuyện với Tưởng Tú Phương, nhưng vẫn cảm nhận được ánh nhìn sáng ngời, đặc biệt của anh ta.

“Tôi sắp đi rồi!” Lục Tích Ngọc nói, nghĩ rằng cuộc sống của Tưởng Tú Phương có lẽ đã có những thay đổi mới; cô đột nhiên quay đầu lại, nhận ra người thanh niên đó chính là Tưởng Thuần Tổ. “Á!” Cô nói, “Thật bất ngờ! Tôi không biết là anh đấy!”

“Chắc là không nhận ra nữa rồi chứ nhỉ!” Tưởng Thuần Tổ nói, rõ ràng mang tâm trạng vui vẻ, nghịch ngợm. Anh đến để mượn tiền chị gái, vì mục đích đã đạt được nên anh phấn khích chạy thẳng vào khu nhà xưởng. Người ta rất dễ hiểu, Tưởng Thuần Tổ mang theo tư tưởng gì mà bước vào khu xưởng — đãi ngộ và thiết bị của nhà máy vốn dĩ vô cùng keo kiệt, còn anh ta, Tưởng Thuần Tổ, thậm chí còn keo kiệt hơn thế. Anh ta hoàn toàn không muốn đi tìm hiểu sự khó khăn của Vương Định Hòa. “Cô nói cô sắp đi à, đi đâu thế?” Anh ta hỏi.

“Trùng Khánh.”

Anh ta trở nên nghiêm nghị. Anh ta im lặng, ánh mắt trong suốt đăm đăm nhìn đôi môi phờ phạc và thân hình xinh đẹp của Lục Tích Ngọc.

“Cô đến khi nào thế? Sao không qua chỗ chúng tôi chơi?” Lục Tích Ngọc nói, có chút không tự nhiên. Rồi cô ngồi xuống, không nói gì nữa: vốn dĩ cô định sẽ có một cuộc trò chuyện dài với Tưởng Tú Phương.

Tưởng Tú Phương nhìn cô, cười một tiếng, lại cười một tiếng. Rồi cô mân mê góc chăn hồi lâu, cố gắng miết cho nó phẳng phiu. Rõ ràng cô cảm thấy lúng túng, và thấy mình có lỗi với người khác.

“Tôi thấy ngôi nhà đối diện nhà các cô bị cháy rồi, sao lại cháy thế?” Tưởng Thuần Tổ hỏi, mang theo vẻ kiêu kỳ.

“Tháng trước cháy rồi.” Tưởng Tú Phương bình thản nói.

Tưởng Thuần Tổ ngẫm nghĩ một lúc: suy ngẫm sự bình thản của cô.

“Nhà các cô ẩm ướt thế này,” Tưởng Thuần Tổ nói, lắc đầu; tóm lại là anh ta tỏ ra hết sức bất mãn với mọi thứ ở đây, hoặc mọi thứ trên thế giới này, “Lúc cô trốn ra, Tô Châu thế nào rồi?” Anh ta hỏi.

“Người Tô Châu kém cỏi hết chỗ nói!” Tưởng Tú Phương nói, đỏ mặt, rõ ràng là có phần kích động. “Người Nhật vừa đến, là... là quy thuận luôn! Cả tiệm đổi tiền cũng đổi thành tên Nhật Bản! Tiệm đổi tiền gọi là, gọi là nhà đổi tiền (ryogae-ya)!”

“Nhà đổi tiền á?” Tưởng Thuần Tổ nói, bật cười.

“Đúng vậy.” Tưởng Tú Phương nói, ngượng ngùng im lặng. “Chúng tôi mong được trốn ra biết bao! Người ở vùng bị chiếm đóng, thực sự rất mong chính phủ đánh phản công lại đấy!” Cô nói.

“Vậy, bây giờ cô cảm thấy thế nào? Bây giờ ra sao rồi?” Tưởng Thuần Tổ vồn vã hỏi, mỉm cười.

Tưởng Tú Phương không trả lời, rõ ràng là không nghe hiểu.

“Bây giờ mỗi ngày cô làm một ca à? Có lên máy không?”

“Tôi không lên máy.”

“Một tháng được bao nhiêu tiền?”

“Đủ dùng.” Cô đỏ mặt. “Tôi cũng không muốn tiêu tiền.” Cô ngoan ngoãn nói thêm. Cô lại trở nên câu nệ. Hai người im lặng hồi lâu.

“Anh thật không ngờ em lại trốn ra được!... Nhưng rất tốt, anh thấy rất tốt!” Tưởng Thuần Tổ nói rồi vuốt mái tóc, rõ ràng vì sự bướng bỉnh và ngoan ngoãn của người em gái này mà vô cùng xúc động. “Nhưng anh thấy,” anh nhìn người em gái này, “đừng có tin tưởng mấy ông anh bà chị này! ... Lúc rảnh rỗi em có đọc sách không?” anh ta hỏi, cười phấn khích.

“Chị ấy cho em mượn đấy.” Tưởng Tú Phương nói, chỉ tay về phía Lục Tích Ngọc.

“Sách gì?”

Tưởng Tú Phương thẳng thắn lật tấm chăn ra, lôi ra một cuốn sách, đó là tiểu thuyết 《Gia》 của Ba Kim.

“Á!” Tưởng Thuần Tổ nói, mang theo một nụ cười giễu cợt nhìn Lục Tích Ngọc. Nhưng lập tức lại trở nên nghiêm nghị.

“Thôi được, lát nữa anh lại qua. Anh ra ngoài xem thế nào đã.” Anh ta nói rồi bước ra ngoài. Đến cửa anh ta chợt nhớ ra, bảy năm trước, hoặc lâu hơn thế, anh ta từng hôn Lục Tích Ngọc dưới giàn nho của Tưởng Thục Viện, nói với cô rằng họ sẽ mãi mãi ở bên nhau.

Sau khi Tưởng Thuần Tổ bước ra, hai người im lặng một lát. Nhưng vừa bắt đầu cội chuyện, không khí liền trở nên sinh động.

“Cậu ấy đến khi nào thế?” Lục Tích Ngọc hỏi.

“Mới đến thôi. Tớ thấy khó hiểu quá, cậu ấy thay đổi rồi phải không?”

“Đúng vậy, tớ cũng cảm thấy thế. Mọi người không hiểu tại sao cậu ấy lại chịu khó ở lại vùng quê dạy tiểu học, để đến mức nghèo túng thế cơ chứ!” Lục Tích Ngọc nói, im lặng, trong mắt ánh lên tia sáng dịu dàng, rạng ngời. Cô mỉm cười không tiếng động, rõ ràng là cô đang nhớ lại quá khứ, quá khứ xinh đẹp và đầy thơ mộng: mọi chuyện cứ trộn lẫn vào nhau.

“Cậu có nhớ cái đình ở Tô Châu không?” Cô hỏi.

“Có phải cậu muốn nói lúc cậu ấy đánh nhau với Minh Đống, bị cha đánh không?” Tưởng Tú Phương vui vẻ hỏi, mặt đỏ bừng.

“Đúng thế, đúng thế! Hồi đó tớ nhớ mình nhỏ biết bao nhiêu! Tớ nhớ nương Thục Hoa từng nói: Các cậu xem kìa, Tích Ngọc đã cao bằng bệ cửa sổ rồi!... Cao bằng bệ cửa sổ, chút xíu thế thôi, đáng yêu làm sao!” Cô cười chỉ vào bệ cửa sổ — bây giờ chính là bệ cửa sổ này; “Tớ vẫn luôn nhớ mình cao bằng bệ cửa sổ!” Cô bật thành tiếng cười. Cơ thể dịu dàng, thanh xuân của cô lúc ấy chỉ cao bằng bệ cửa sổ, cô cảm thấy thật ngốc nghếch, buồn cười nhưng lại vô cùng hạnh phúc. Chắc chắn là đã bộc lộ điều này, bởi vì Tưởng Tú Phương cứ nhìn chằm chằm vào cơ thể cô rất lâu.

“Hồi đó em còn lùn hơn chị.” Tưởng Tú Phương ngoan ngoãn nói.

“Em có nhớ bọn họ dùng gậy đập cóc tía, dọa cho em khóc thét lên không?”

“Để em nghĩ xem!” Tưởng Tú Phương nói, nhắm mắt lại; “Nhớ chứ, cứ như là ngày hôm qua ấy!” Cô nói.

Hai người lại im lặng. Mỗi người tự hồi tưởng về quá khứ, đó không còn là quá khứ chung nữa. “Cậu có nhớ chỗ chúng ta ở chính là cây hoa quế trước cái hồ không?” Tưởng Tú Phương khẽ hỏi, nghiêm nghị nhìn cô.

Lục Tích Ngọc nghiêm nghị gật đầu.

“Tớ đến từ biệt cậu đây.” Lục Tích Ngọc khẽ nói, nở nụ cười kỳ lạ. “Ngày mai tớ đi Trùng Khánh rồi, có một người giới thiệu tớ vào phòng kế toán bên phía họ, chú của cô ấy làm chủ nhiệm ở đó.” Cô nhanh chóng nói. “Tối nay, cậu nhất định phải qua nhà tớ ăn cơm đấy!”

“Tối nay tớ có ca làm thì phải làm sao? — Sao cậu không báo trước cho tớ sớm hơn?” Tưởng Tú Phương hỏi. Tưởng Tú Phương cảm thấy Lục Tích Ngọc không coi cô là người bạn thân nhất, thế nên có chút thất vọng. Sự thất vọng của cô khiến Lục Tích Ngọc cảm thấy vui vẻ, rõ ràng Lục Tích Ngọc đang mong muốn có hiệu quả này. Những người phụ nữ trẻ tuổi lúc nào cũng mang sự kiêu kỳ sâu sắc ấy, bởi vì họ cảm thấy cuộc sống thật khó khăn, vì để giữ gìn sự kiêu kỳ cho tương lai, họ sợ hãi sự nhiệt tình của hiện tại. Họ hy vọng hoài niệm, hy vọng sự kiêu kỳ thuần khiết, bi thương, nhưng lại sợ hãi sự nhiệt tình nồng nàn ở hiện tại cùng những xáo trộn và đau khổ khó chịu đi kèm với sự nhiệt tình đó.

Thế nên Lục Tích Ngọc chia tay một cách vô cùng lạnh lùng; không ai biết được sự xúc động trong lòng cô. Tưởng Tú Phương mang theo nỗi phiền muộn, cảm thấy cô đơn — nhưng không thể thể hiện cho bạn bè biết được. Cô cũng mang một sự kiêu kỳ tương tự, hơn nữa cô lại sợ mình làm sai. Cô nói tối nay mình có ca làm, không thể qua được; sáng mai nhất định cô sẽ ra tiễn.

Tưởng Thuần Tổ không quay lại chỗ em gái nữa, anh chỉ vội vã ghé qua nhà Lục Mục Sinh một chuyến. Thẩm Lệ Anh giữ anh ở lại qua đêm, anh nhất định không chịu. Anh nói trước tối phải qua sông, vì có một bạn đang đợi. Lúc bước ra cửa, băng qua cánh đồng, anh gặp Lục Tích Ngọc đang vội vã về nhà. Con đường rất hẹp, trên cánh đồng trần trụi, đọng nước thổi từng cơn gió lạnh. Lục Tích Ngọc nhìn thấy anh từ đằng xa, nghĩ rằng trong thời tiết lạnh giá thế này mà anh mặc mỏng manh biết bao. Tưởng Thuần Tổ đăm đăm nhìn cô, trong mắt mang vẻ trầm tư. Khi khoảng cách chỉ còn một hai bước, không biết vì lý do gì, cả hai bỗng nhiên đều thấy ngượng ngùng, hoảng hốt. Cả hai dường như đều hiểu được tâm trạng của đối phương, mặt đều đỏ bừng. Tưởng Thuần Tổ gật đầu chào Lục Tích Ngọc với một nụ cười gượng gạo, Lục Tích Ngọc đứng lại nhường đường cho anh. Cả hai chẳng tìm được câu nào để nói. Lục Tích Ngọc nghiêm nghị nhìn anh.

Tưởng Thuần Tổ bước qua, bất an quay đầu lại. Lục Tích Ngọc vẫn đang nhìn theo anh.

“Tôi đi đây!” Anh nói, cười phấn khích.

“Không chơi chốc lát nữa sao?”

“Không. Tôi phải qua sông đây, có người bạn đang đợi.” Tưởng Thuần Tổ nói với vẻ vô cùng chân thành, biểu thị rằng anh tuyệt đối không nói dối cô. Anh rảo bước qua cánh đồng lộng gió. “Chúng ta gặp nhau thế này, rồi lại chia tay thế này — hồi nhỏ chúng ta đâu có thế này!” Tưởng Thuần Tổ nghĩ.

Sáng sớm hôm sau, Tưởng Tú Phương đến gõ cửa nhà Lục Tích Ngọc. Đêm qua trời đổ mưa, trên cây dâu và cây hòe trước cửa còn vương hạt nước; thời tiết vẫn âm u và khí lạnh thấu xương, nhưng không khí rất tươi mát: vạn vật tĩnh mịch. Đèn trong khu xưởng chưa tắt, truyền đến âm thanh mờ ảo. Cô mẫu ra mở cửa.

Thẩm Lệ Anh đang nhóm lò. Lục Tích Ngọc từ trong phòng bước ra, sắc mặt tái nhợt bất thường, rõ ràng đêm qua ngủ không ngon. Lúc chia tay, mọi người tiễn ra tận cửa; mọi người muốn tiễn ra tận bờ sông, nhưng Lục Tích Ngọc từ chối. Lục Tích Ngọc đau khổ, nhưng tỏ ra vô cùng lạnh lùng. Trên đường đi, cô và Tưởng Tú Phương không nói lời nào, nhưng đến bờ sông, Lục Tích Ngọc bộc lộ sự xúc động.

Đó là do tình huống khẩn thiết thúc đẩy: tàu thủy trên sông đã thổi còi. Phu khuân vác hành lý chạy nhanh lên, Lục Tích Ngọc hoảng hốt chạy theo. Tưởng Tú Phương đuổi theo lên tới mạn tàu, Lục Tích Ngọc nhanh chóng nhét một thứ gì đó vào tay cô, rồi nhảy lên thuyền.

Con tàu rời bến. Lục Tích Ngọc đứng ở cửa khoang, mắt ngấn lệ, đăm đăm nhìn Tưởng Tú Phương. Cô giơ tay lên; Tưởng Tú Phương nhìn thấy đôi môi phờ phạc của cô đang run rẩy, nhưng không nghe thấy âm thanh nào.

Tưởng Tú Phương dõi theo con tàu đi xa dần. Mạn tàu tròng cành trên những con sóng. Tưởng Tú Phương mở bức thư Lục Tích Ngọc nhét cho cô ra, nhìn thấy một bức ảnh rất nhỏ.

Trong bức ảnh này, Lục Tích Ngọc đang mỉm cười, nhưng sắc mặt rất phờ phạc; đôi môi hé mở càng làm tăng vẻ héo hắt.

Tưởng Tú Phương bước khỏi mạn tàu, đọc bức thư.

“Tôi không hiểu nhân đời, bây giờ tôi chẳng vướng bận gì chuyện gia đình nữa, tôi không biết mình có quay về hay không. Tôi muốn đi đến một nơi rất xa, không có bóng người, bởi vì mọi thứ đều xấu xa, nhưng tôi lại hơi sợ. Cậu có thể đi một đoạn đường xa xôi nhường ấy để ra ngoài làm công, chẳng lẽ tôi lại không thể sao? Phụ nữ chúng ta không thể yêu ai được nữa, tôi không còn mơ mộng nữa rồi. Giấc mộng của tôi sớm đã tan vỡ, tôi chỉ sợ có ngày đó... Tóm lại, tương lai chúng ta chẳng thể biết trước được, nhưng trái tim tôi đã lạnh giá rồi! Mong cậu viết thư cho tôi, thường xuyên qua thăm bà tôi nhé... Tích Ngọc viết dưới ngọn đèn lúc nửa đêm.”

“Lại nữa, chúng ta chẳng biết bao giờ mới gặp lại, nghĩ đến thật là đau lòng!” Tưởng Tú Phương đứng khựng lại, quay đầu nhìn mặt sông. Tưởng Tú Phương rơi nước mắt.

“Cũng chẳng khác gì cậu, trái tim tôi sớm đã nguội lạnh rồi!” Cô nói. Cô nghe thấy tiếng sóng vỗ và tiếng gió trên sông, trong lòng cảm thấy hoang vắng: cô cảm thấy, mất đi người bạn này, cô đã hoàn toàn đơn độc giữa cõi đời.