Ngày mồng bảy tháng Bảy là một đợt sóng triều, ngày mười ba tháng Tám là một đợt sóng triều lớn hơn nữa, từ đó dòng lũ chiến tranh dân tộc chính thức bắt đầu. Chiến tranh, phải sau khi thương vong hàng chục vạn người, lưu vong hàng triệu người thì mới dần ổn định; đợt sóng mạnh mẽ này đã quét sạch mọi mối hoài nghi bao trùm toàn cõi Trung Hoa. Hàng chục, hàng triệu con người ấy, xuất thân từ các tầng lớp xã hội, các gia đình, — từ muôn vàn hoàn cảnh khác nhau, đã bước ra để đón nhận số phận mà họ vừa mong chờ lại vừa sợ hãi, để rồi đời sống của cả nước biến động mạnh mẽ, và chiến tranh trở nên kiên cố. Cái giá phải trả to lớn vô tỉ, thế nên chiến tranh sẽ còn kéo dài, cho đến khi giành được kết quả mà dân tộc này mong ước.

Chiến tranh sẽ là cây cầu, dân tộc này phải từ bờ bên này đi đến bờ bên kia. Dẫu cho bờ bên kia ấy, vào lúc khởi đầu, hãy còn mịt mờ, chỉ tồn tại trong khát vọng của dân tộc này. Giống như khi con người bước qua cầu, bờ bên kia mịt mờ là thế, nhưng nhờ có nhiệt huyết và đau khổ, trong lòng người ấy có ánh sáng chiếu rọi: họ đang dần nhìn rõ bờ bên kia. Quả ngọt khi chín muồi, tự khắc sẽ rơi xuống.

Sau cuộc rút lui ở Thượng Hải, sự đại thất bại chưa từng có trên đồng bằng Giang Nam đã củng cố niềm tin của dân tộc này: dân tộc này đã ý thức được những gì mình đang gánh vác, đoạn tuyệt con đường rút lui, chính thức bước lên cầu.

Cuối thu, quân đội Trung Hoa rút khỏi Thượng Hải, không thể giữ lại lấy một chỗ đặt chân giữa Nam Kinh và Thượng Hải, mở đầu cho cuộc đại thất bại trên đồng bằng Giang Nam. Cuối tháng mười một, quân địch tiến vào vùng ngoại ô Nam Kinh.

Tưởng Thuần Tổ và những người bạn làm công việc ở hậu tuyến chiến tuyến Thượng Hải. Khi Thượng Hải thất thủ, quân đội hỗn loạn, Tưởng Thuần Tổ mất liên lạc với mọi người quen, vội vã chạy trốn về hướng Nam Kinh. Tưởng Thuần Tổ cũng giống như phần lớn thanh niên chưa từng trải qua đời sống tự lập, còn non nớt trước cuộc đời, trong hoàn cảnh ấy đã mất hết dũng khí, ngoài việc bôn tẩu vong mệnh đến Nam Kinh ra thì chẳng nghĩ được con đường nào khác. Cậu ta hoàn toàn vô lực, mang trong lòng thứ tình cảm yếu đuối, bị ném phăng vào thế giới tàn khốc nơi mỗi cá nhân đều đang chật vật tranh giành sự sống.

Ban đầu, Tưởng Thuần Tổ đi theo một đội quân. Đội quân này đã mang lại cho cậu ta một bài học lớn: sự nương tựa đầy nhiệt huyết của cậu đã phải chịu một đòn giáng khủng khiếp. Khi phát hiện đội quân này có khả năng biến mình thành vật hy sinh, cậu đơn độc quay về hướng nam. Sau đó, cậu gặp một đội quân khác, đội quân này chỉnh tề hơn, hứa hẹn giao cho cậu một công việc; nhưng khi địch vượt qua tuyến Tô - Gia, đội quân này di chuyển về phía bờ sông, còn Tưởng Thuần Tổ lại nhát gan đào ngũ khỏi họ. Ở gần Trấn Giang, cậu gia nhập vào đoàn ngũ những người tị nạn.

Kẻ địch bám sát theo sau họ, dường như cập bến ngoại ô Nam Kinh cùng lúc với họ. Trong cơn đói khát, rách rưới và kiệt sức cực độ, vào đầu tháng mười hai, Tưởng Thuần Tổ đã đến thành phố Nam Kinh. Cậu trốn vào dinh thự của đại tỷ phu Phó Bồ Sinh, đập vỡ cửa sổ chui vào nhà, ngã quỵ xuống chiếc giường được dọn dẹp ngăn nắp — vợ chồng Phó Bồ Sinh, cũng giống như phần lớn người dân Nam Kinh, cứ đinh ninh rằng chẳng bao lâu nữa họ có thể quay về, nên chưa kịp mang theo tất cả đồ đạc — cứ thế ngủ thiếp đi một cách đáng thương. Tận đến rạng sáng hôm sau, cậu mới giật mình tỉnh giấc bởi tiếng bom nổ đinh tai nhức óc của máy bay địch.

Tưởng Thuần Tổ tỉnh lại, lạnh lẽo và đói khát, bị sự chạy trốn kinh hoàng suốt một tháng qua cùng sự cô độc trước mắt dọa cho khiếp sợ, nỗi sợ hãi và sự tủi thân hòa lẫn khiến cậu oà khóc. Tưởng Thuần Tổ đã dùng tiếng khóc xót xa ấy để khép lại bài học đầu tiên khi bước ra thế giới: thế giới này quá đáng sợ, quá tàn lãnh, còn cậu, Tưởng Thuần Tổ, lại quá yếu đuối và cô đơn.

Cậu tuyệt vọng bước ra đường để tìm kiếm thức ăn. Cậu nhìn thấy một tên lính ăn bánh mì không trả tiền, lại còn đánh đập người tiểu thương đến đòi tiền; ngay sau đó, cậu lại thấy một tên lính khác — tên lính này rách rưới và thấp lùn — chứng kiến cảnh bạo hành ấy, bèn bước lại trả tiền thay cho kẻ hung đồ, rồi lủi thủi bước đi với vẻ mặt u ám. Tưởng Thuần Tổ mang một thứ kính sợ như nhau đối với tên lính côn đồ lẫn tên lính trả tiền, ngây người đứng trong gió lạnh. Tên lính trả tiền liếc nhìn cậu một cái, bảo rằng kẻ địch đã chiếm được Thuần Hóa rồi. Cậu gật đầu tỏ ý đã hiểu, tai văng vẳng nghe tiếng nổ từ đằng xa vọng lại.

Thế là cậu ăn chiếc bánh mì, bị lây nhiễm sự u ám từ tên lính đã trả tiền ấy — cậu cảm thấy sự u ám có thể cứu rỗi sinh mệnh yếu đuối của mình — rồi quay người bước đi. Hình ảnh tên lính rách rưới ấy khuất dạng giữa con đường tiêu điều và tiếng bom nổ xung quanh đã khắc ghi mãi trong tâm trí cậu sau này.

Thông thường, cảnh tượng hoang vắng nhường ấy, cùng với tên lính rách rưới, thấp lùn đi khuất một cáchng điềm nhiên giữa chốn hoang tàn — Tưởng Thuần Tổ cảm thấy hắn đang tiến về phía tiếng nổ, tiến về phía cái chết — hẳn sẽ khiến Tưởng Thuần Tổ vô cùng thê lương, nhưng lúc này cậu không dám có cảm xúc. Cậu nhìn tên lính rẽ qua góc phố, rồi nhìn thấy một chiếc xe quân sự phóng vụt qua, hững hờ nghĩ đến cảnh máu chảy đầu rơi đang chờ đợi họ và chính mình, rồi lủi thủi bước về.

Nhà hàng xóm của Phó Bồ Sinh đã dọn đi sạch sẽ, cửa hông mở toang, Tưởng Thuần Tổ bèn theo cửa hông đó ra vào. Trong sân vương vãi giấy vụn, bông rách; giữa đống rác có xác của một con gà con. Trời âm u, lặng gió nhưng rét buốt. Sân viện và bức tường, vì sự tĩnh mịch mà hiện lên một màu xám đơn điệu. Tưởng Thuần Tổ đứng lại, ngắm ngôi nhà của đại tỷ, và nhìn vào khung cửa sổ mà mình vừa ra vào. Cậu chợt nghĩ, mới ba tháng trước thôi, nơi này từng tràn ngập nước mắt, trách mắng, sự vỗ về; mới ba tháng trước thôi, cậu từng mang theo ảo tưởng và hoài bão lên đường, đinh ninh rằng mình sẽ quyết không quay đầu nhìn lại ngôi nhà này. Để rồi cậu nhận ra, những tâm nguyện tuyệt đối của cậu nay đã chẳng còn chút hy vọng nào để thực hiện; cậu đã bị bỏ rơi.

Vào thời điểm Tưởng Thuần Tổ rời đi, Nam Kinh vốn náo nhiệt, sôi nổi, và theo cảm nhận của cậu là rất yên bình; còn khi cậu trở về với những trải nghiệm kinh hoàng, thì Nam Kinh ấy lại càng khắc sâu thêm vốn sống cho cậu. Nam Kinh đang nằm trong tầm pháo địch, đường phố và nhà cửa tiêu điều, u ám hệt như người lính mà Tưởng Thuần Tổ vừa trông thấy. Cậu cảm thấy mọi thứ diễn ra quá nhanh — cậu chưa bao giờ nghĩ Nam Kinh lại lọt vào tầm pháo của địch — còn bản thân mình thì sống quá vội vã: cậu chưa từng ngờ rằng chỉ trong vòng ba tháng mà mình đã vứt bỏ hoàn toàn mọi thứ của quá khứ, để rồi phải học lấy sự u ám ấy, bị ép phải đến gần với một số phận mới.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy nhịp độ của thế giới này quá đáng sợ, giống như trước đây cậu từng thấy thế giới này quá chậm chạp vậy. Thế giới này đã vượt quá những gì mà tâm hồn trẻ trung, nhiệt huyết của cậu đòi hỏi: như mọi người đã thấy, và như chính cậu đã biết, trái tim cậu vốn chưa từng sẵn sàng cho sự hủy diệt lạnh lùng nhường này, dẫu cho vào đêm rời khỏi Nam Kinh, chính cậu đã cầu xin sự hủy diệt. Sau khi thứ tình cảm lãng mạn, trì trệ ấy chịu đòn giáng nặng nề, Tưởng Thuần Tổ đã bị ép buộc phải thấu hiểu chính mình. Cũng vì thế, thái độ của tên lính thấp lùn kia đã để lại trong cậu ấn tượng vô cùng sâu sắc.

Tưởng Thuần Tổ dẫu có hoài niệm thoáng qua về quá khứ rồi òa khóc, nhưng trong thâm tâm cậu không hề thực sự muốn quá khứ quay trở lại. Ngay cả trong chốn tuyệt vọng ngập tràn ấy, cậu vẫn cảm nhận được trong lòng mình đã xuất hiện một thứ báu vật mới mẻ, và cảm thấy chính thứ này sẽ dẫn dắt cậu bước đi trên con đường gian khổ hơn. Tưởng Thuần Tổ, cũng giống như phần lớn thanh niên khác, không chút nghi ngờ mà cúi đầu thuần phục trước thế giới trước mắt cậu, đó là thế giới hủy diệt của chiến tranh. Hệt như cách mà ba tháng trước cậu từng thuần phục thế giới lãng mạn, nhiệt huyết kia vậy.

Cậu không suy tính xem lúc này mình nên làm thế nào; cậu chỉ trong vô thức mà thực hiện một hoạt động tinh thần căng thẳng với chính mình và môi trường xung quanh. Cậu đã thấu hiểu bản chất của môi trường này, chính là sự vô tình và u ám. Thế rồi người thanh niên giàu cảm xúc, hay mộng mơ và yếu đuối ấy, dưới một nỗ lực nào đó, đã ngụy trang bản thân bằng cái gọi là sự u ám. Cậu nghĩ, vào lúc này, tất cả mọi người đều đáng sợ, và chính bản thân cậu cũng đáng sợ; mọi sự lương thiện, cũng giống như mọi sự ác độc, đều đáng sợ. Tưởng Thuần Tổ không hề trải qua sự chấn động đạo đức như thường lệ, mà sau khi khóc lóc, sau khi chạm mặt hai tên lính nọ, cậu đã tin rằng tất cả mọi người đều nên hung ác, hoặc nên bị sự hung ác ngụy trang. Cậu cho rằng hành động trả tiền của tên lính thấp lùn kia không phải là một thiện hạnh; còn hành vi bạo hành của tên lính thô lỗ kia cũng chẳng phải ác hạnh: hệt như những gì cậu từng trải qua trên đường đi, hai tên lính đó, chỉ vì một số cơ mai ngẫu nhiên nào đó, sẽ sẵn sàng hoán đổi vị trí cho nhau mà chẳng chút giữ gìn. Tình cảm của loài người biến đổi nhanh chẳng kém gì cuộc chiến trên đồng bằng Giang Nam. Hoặc nói cách khác, tình cảm nhân loại vốn dĩ chẳng đổi dời: tội ác và lương thiện lúc nào cũng nhiều bằng nhau, và con người ai nấy đều thiên về tính ích kỷ, khi đối mặt với sự hủy diệt thì sẽ lại thiên về sự tàn nhẫn.

Sự chiêm nghiệm nội tâm này, đối với Tưởng Thuần Tổ mà nói, còn quan trọng hơn cả vấn đề cậu sẽ phải làm thế nào vào lúc này. Tưởng Thuần Tổ là một thanh niên thành thực: dưới sự nhào nặn của thời đại này, sự thành thực đối với cậu là thứ vô cùng quan trọng đối với sinh mệnh. Giờ đây, giữa tiếng bom vọng lại từ xa, trong ngọn gió lạnh và nỗi tuyệt vọng cùng cực, cậu cho rằng vấn đề thiện và ác trên thế giới này mới là điều quan trọng nhất. Cậu nghĩ, chính vì không thấu hiểu vấn đề này nên một số hành vi của cậu mới trở nên đáng hổ thẹn như thế, chính vì không hiểu rõ về thiện ác nên lòng cậu mới tuyệt vọng nhường kia.

Cậu đứng giữa căn nhà hoang phế ấy, không hề cảm nhận được sự cấp bách của tình hình, chỉ mải mê suy ngẫm về thiện và ác. Cậu đứng dậy từ nỗi thê lương, mang theo sự đề phòng kỳ lạ mà đăm đăm nhìn những cánh cửa trước mặt, nghĩ về việc mấy tháng trước đây, những ô cửa này từng tràn ngập biết bao phiền nhiễu của cuộc sống, tràn ngập tiếng cười tiếng hét công khai cùng những giọt nước mắt thầm kín, tràn ngập những nỗ lực từ bi mà khổ sở của Tưởng Thục Trân cùng tiếng hò hét nâng chén của Phó Bồ Sinh — cậu đã suy nghĩ về thiện và ác ngay trong lúc hoài niệm những điều ấy. Cậu cảm thấy trước đây mình chưa từng mảy may thấu hiểu thiện và ác trong cuộc sống dạng này. Cậu nghĩ, sự từ bi và yêu thương của Tưởng Thục Trân không chỉ chẳng thể mảy may lay chuyển được số phận của cậu, mà ngược lại còn vô ích chuốc thêm phiền muộn — cậu suy nghĩ một cách vô cùng bình tĩnh, dẫu cho ban nấy cậu vẫn còn khóc vì những điều đó — thế nên đối với cậu, đó chẳng phải thiện hạnh cũng chẳng phải tội ác. Và đối với cái thế giới to lớn còn ích kỷ hơn cả cậu ấy lại càng không phải thiện hay ác. Nhưng đối với bản thân Tưởng Thục Trân, cậu bình tĩnh và tiếc nuối nghĩ rằng, đó vừa là thiện, lại vừa là ác.

Nghe tiếng máy bay và tiếng nổ từ xa vọng lại, cậu nghĩ, thứ đang được bày biện sẵn trước mặt mình chính là máu và cái chết. Cậu nghĩ, khi không vướng bận điều chi, hy sinh vì dân tộc này, chiến đấu đến chết vì kẻ thù, đó là điều nên làm, nhưng chẳng phải thiện hay ác. Đối với dân tộc này thì đó là thiện, nhưng đối với kẻ không có được vinh quang — dẫu trong tuyệt vọng, Tưởng Thuần Tổ vẫn khao khát vinh quang — như cậu thì lại chẳng phải thiện. Tưởng Thuần Tổ nghĩ, con người trước tiên chỉ có thể cảm nhận được bản thân mình, vào thời khắc cái chết cận kề, lại càng chỉ cảm nhận được mỗi chính mình. Con người ta buộc phải tự an ủi bản thân, mà sự an ủi ấy, nhất định phải xuất phát từ vinh quang. "Nhưng mà tên lính ban nãy, khi ở trên chiến tuyến, hắn có nghĩ đến vinh quang không? Không, hắn u ám, hắn căm hận," Tưởng Thuần Tổ ngẩn ngơ nghĩ, tựa người vào khung cửa sổ, đứng trong gió lạnh. "Nhưng căm hận chính là vinh quang, cảm thấy bản thân đang vì một điều gì đó, chính là vinh quang! Cảm thấy đằng sau lưng mình có rất nhiều, rất nhiều con người! Dẫu cho rất nhiều rất nhiều con người ấy thỉnh thoảng cũng là kẻ thù!" Cậu sụt sịt, dùng đôi bàn tay bẩn thỉu đã nứt nẻ vì lạnh để chùi nước mũi, "Nhưng ta vì cái gì? Chẳng lẽ thực sự ích kỷ vì vinh quang! Sao ta lại chẳng cảm thấy đằng sau mình có rất nhiều rất nhiều con người cơ chứ!" Cậu đau đớn nghĩ ngợi, đờ đẫn nhìn về phía trước. Có tiếng nổ trầm đục truyền đến, cậu căng thẳng lắng nghe.

“À, đúng rồi! Bọn họ đang kháng chiến! Chúng ta đang kháng chiến! Thế thì bây giờ ta đã cảm nhận được rất nhiều con người rồi!” Cậu nghĩ, một nụ cười hạnh phúc xuất hiện trong đôi mắt đỏ hoe và khóe môi nứt nẻ vì giá lạnh của cậu.

Cậu tiếp tục nghe thấy tiếng nổ. Cậu khẽ rùng mình như thể đang tự tìm lấy niềm vui cho riêng mình. Sau đó cậu bất động, nhìn chằm chằm về phía trước.

“À, bây giờ mình mới yên bình làm sao, hãy đợi kẻ thù tới đi, mình mới yên bình làm sao!” Cảm thấy bản thân không còn nhát gan nữa, cảm thấy mình đã bù đắp lại mọi sự hèn nhát trước kia, Tưởng Thuần Tổ thoáng dâng lên niềm hạnh phúc ngắn ngủi. Sau màn kiểm điểm nội tâm căng thẳng ấy, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mọi thứ đều đã được sắp xếp ổn thỏa, và trào dâng niềm hạnh phúc. Cậu thấy việc mình trốn từ Thượng Hải đến Nam Kinh là đúng đắn, bởi vì chỉ sau khi bôn tẩu trốn chạy, cậu mới có được hạnh phúc và sự thấu triệt này; dẫu cho trong cuộc trốn chạy ấy ngập tràn sự hèn nhát đáng hổ thẹn.

Cậu chợt nghe thấy tiếng động nhốn nháo căng thẳng ngoài phố. Cậu chạy ra cửa, nhìn thấy những tốp lính tản mác và người tị nạn đang ùn ùn qua phố. Kỵ binh của Giáo đạo tổng đội phi nước đại qua, người tị nạn chen chúc dạt ra hai bên đường.

Đội kỵ binh nhỏ ấy đội mũ sắt, lộ rõ vẻ mặt lạnh lùng — Tưởng Thuần Tổ cảm thấy những chiếc mũ sắt ấy vô cùng nặng nề, cảm thấy mình chưa từng thấy bộ mặt nào lạnh lùng hơn thế — chân ngựa dính đầy bùn lầy, như chiếc canô rẽ sóng nước, tách đám người tị nạn và binh lính tản mác ra hai bên, phát ra một thứ âm thanh đáng sợ, phóng như bay trên con đường lát đá đã đóng băng. Tiếng móng ngựa sắc bén giữa bầu trời lạnh giá và tĩnh mịch tạo nên một ấn tượng nghiêm túc, nặng nề. Mà giữa sự nặng nề ấy, Tưởng Thuần Tổ lại cảm thấy đội kỵ binh này, loài người lạnh lùng cùng những con ngựa dính bùn lầy kia, mang một vẻ đẹp đặc biệt, tối thượng; cậu cảm thấy, chính vì vẻ đẹp này mà con người ta sẵn sàng dẫm đạp lên kẻ khác, và hy sinh cả sinh mệnh của chính mình. Kỵ binh vừa qua, bốn chiếc chiến xa rền vang ép mình phóng qua phố; chúng nghiền nát những viên đá lát đường. Người tị nạn lẩn trốn dưới mái hiên. Có tiếng nổ vang lên, bầu trời đằng xa khói đặc cuồn cuộn. Tiếp đó là tiếng động cơ nặng nề của máy bay ném bom và tiếng súng liên thanh từ mặt đất gần đó. Từ giữa đám đông tị nạn phát ra một tiếng thét sắc nhọn đáng sợ, thế là tất cả những người nãy giờ còn đang ngẩn ngơ đứng đó đều hoảng hốt bỏ chạy. Có hai người đàn ông chạy vào căn nhà mà Tưởng Thuần Tổ đang đứng.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mọi thứ thật nghiêm trang và lay động, chẳng có gì đáng sợ cả! Cậu vô cùng hối hận vì lúc ở Thượng Hải đã không có được tâm trạng dũng cảm này. Cậu không chú ý có kẻ đã lẩn vào cửa. Nhưng cậu nghe thấy một tiếng gầm phẫn nộ như dã thú.

Cậu quay đầu lại, nhìn thấy một bà cụ mặc đồ bông dày cộm — Tưởng Thuần Tổ nhận ra bà chủ nhà này, và hiểu vì sao bà ta lại mặc dày đến thế — đang lóng ngóng chạy thật nhanh trong sân, giơ chiếc gậy gỗ lao về phía hai kẻ đột nhập. Bà gầm lên với một âm thanh đáng sợ, nhảy cẫng lên, dữ dội bảo vệ gia sản tổ tiên truyền lại giữa tiếng bom đì đùng nặng trịch. Hai tên đàn ông mặc áo ngắn, trông như thương nhân ấy hoảng hốt chạy thục mạng như thể đang sợ hãi mãnh thú.

Tưởng Thuần Tổ vô cớ cảm thấy tự hào, bước vào trong cửa. Bà cụ lao về phía cậu, cậu liền nở nụ cười nghiêm nghị, đứng yên bất động.

Bà cụ này chính là một trong vô số những kẻ bảo vệ gia sản ở Nam Kinh lúc bấy giờ. Khi nhận ra Tưởng Thuần Tổ, bà dừng bước lại, nhưng không hề ngạc nhiên hay kỳ lạ trước y phục tả tơi, gương mặt, mái tóc cùng mọi dấu hiệu bất hạnh khác của cậu. Bà tỏ ra vô cùng bình thản, xua xua tay, đoạn cất tiếng quát hỏi Tưởng Thuần Tổ sao lại mở cửa. Tưởng Thuần Tổ mỉm cười nghiêm nghị, chưa kịp trả lời thì máy bay địch đã sà qua tầm thấp, giữa tiếng rít đáng sợ, một quả bom phát nổ ngay gần đó. Tưởng Thuần Tổ ngã rạp xuống, cảm thấy gạch vụn và mảnh gỗ, thậm chí cả mảnh đạn văng trúng người mình, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mảnh đạn rơi lên người mình, khóe miệng hé lên nụ cười khinh miệt, nhưng đồng thời cậu cũng mịt mờ nhìn thấy bà chủ nhà vẫn đứng bất động giữa mịt mù bụi cát. Máy bay địch bay qua, Tưởng Thuần Tổ nhanh chóng đứng dậy, chưa kịp kiểm tra cơ thể mình thì đã thấy bà cụ mặc đồ bông dày cộm ấy ngã vật xuống cứng đờ giữa làn bụi cát bay mù mịt.

Tưởng Thuần Tổ bước qua, ngồi xổm xuống. Cậu vội đưa tay sờ khuôn mặt đang biến dạng vì sợ hãi của bà cụ, bàng hoàng nhận ra bà đã chết. Cùng lúc đó, cậu phát hiện bức tường bên phải đã nát vụn, từ bên ngoài tường, khói đặc cuộn kèm theo lửa đang bốc lên ngùn ngụt.

Trong sân chốc lát đã tràn ngập khói đặc cay xè. Tưởng Thuần Tổ lại chạm nhẹ vào bà cụ đáng thương ấy — cậu chợt nhớ bà ta vốn là người vô cùng ngoan cố, thường xuyên vô cớ xen vào việc gia đinh của Tưởng Thục Trân; bà luôn lớn tiếng phàn nàn cái này tốt, cái kia không tốt, cậu nhớ đại tỷ vẫn luôn mỉm cười đầy sốt ruột khi lắng nghe bà — rồi giữa làn khói đặc, cậu nhảy tót qua cửa sổ.

Cậu dồn hết sức lực kinh hoàng của mình để đập vỡ một chiếc rương, lục lọi đồ đạc bên trong, cuối cùng chọn lấy chiếc áo khoác dạ màu đen của Phó Bồ Sinh, cởi chiếc áo bông rách rưới của mình ra rồi mặc vào. Cậu nhảy qua cửa sổ, cẩn thận né tránh xác bà cụ giữa màn khói đặc và tiếng nổ cháy phừng phừng rồi chạy ra cửa.

Tưởng Thuần Tổ chạy ra đại lộ. Hôm nay là ngày mùng sáu tháng mười hai, các nơi ở Thuần Hóa đã bắt đầu những trận chiến tranh giành vô cùng tàn khốc. Bộ tư lệnh quân đội Trung Hoa đã bỏ rơi, hoặc đã mất đi phần lớn các cứ điểm quan trọng ở ngoại ô Nam Kinh, dồn quân thủ thế trong thành, những đội quân này sẽ chẳng còn đường lui nào khác ngoài sông Trường Giang. Chỉ huy bất nhất, Nam Kinh chìm trong sự hỗn loạn kinh hoàng; thế nhưng khi bước đến đường Thái Bình, Tưởng Thuần Tổ lại phát hiện ra Nam Kinh đang chìm trong sự u ám: mọi sức mạnh đều bộc lộ ra hết, u ám tuôn chảy trên các đại lộ.

Khắp nơi lửa cháy, đằng xa tiếng nổ liên hồi, gần đó là loạt đạn bắn đơn độc của pháo cao xạ. Khói đặc mịt mờ cả bầu trời, trôi bồng bềnh trong ngọn gió lạnh dữ dội, những đống gạch vụn nhà cửa và đường sá hiện lên một màu xám đặc biệt; cánh cửa nào cũng đóng chặt, toát lên vẻ tiêu điều và u ám kỳ lạ. Trên đường Thái Bình, từng tốp lính mặc áo rách rưới đen kịch cùng xe tải quân sự đang rầm rập di chuyển về hướng cửa Trung Hoa; từng đám đông người tị nạn thê lương thì ô hợp kéo về hướng cửa Ứp Giang hoặc cửa Thủy Tây. Còn lại những người đàn ông đang giằng co với tâm lý trốn chạy, chẳng biết đi đâu về đâu, từ trong nhà bước ra, căng thẳng lang thang khắp các ngả đường ngõ hẻm: chẳng ai có thể giải thích nổi vì sao họ lại phải đi như thế.

Mà tất cả dòng người di chuyển ấy đều vô cùng tĩnh lặng; dưới âm thanh của đủ loại hỏa lực pháo binh, lại càng tô đậm thêm vẻ tĩnh mịch ấy. Trộn lẫn giữa các thành phần dân chúng là những nhân vật đặc biệt, đó là những đứa trẻ nghèo khó bán thức ăn và những người đàn ông, thỉnh thoảng cũng có cả phụ nữ; bọn họ lạnh lùng và quyết đoán: họ dùng sinh mạng làm vốn liếng để đòi hỏi cái giá cao. Họ minh chứng một điều: dẫu trải qua mưa bom bão đạn thế nào đi nữa, họ vẫn sẽ sống tiếp, Nam Kinh vẫn sẽ sống tiếp, hệt như cách mà nó từng sinh tồn qua bao giông bão.

Lượng lớn binh lính, phần lớn đều nhếch nhác khốn khổ, tuôn chảy trên đường phố như một dòng sông; họ đi ngược hướng với người dân. Họ mang một vẻ u ám đặc biệt. Tưởng Thuần Tổ đứng bên đường hồi lâu để đợi đoàn quân đi qua. Khi nhìn thấy những chiếc chiến xa nhỏ có khắc hình rồng hoặc hổ, lòng cậu lại dâng lên niềm xúc động: cậu nhớ lại hồi còn học ở ngôi trường trung học ngoài thành, cậu thường nhìn thấy những chiếc chiến xa này lưu thông trên đường lớn, in lại những vết bánh xe sâu hoắm trên con đường đất vàng; lần nào cậu cũng thấy xúc động khi nghĩ đến tương lai của những cỗ chiến xa ấy. Giờ đây, cứ như thể nhìn thấy những người bạn tâm giao, người bạn ấy bi tráng phơi bày cho cậu thấy hoàn cảnh hiện tại và tương lai của chính mình, đồng thời khiến cậu gợi nhớ đến tình bạn thê lương thuở trước của họ nơi đồng quê hoang vắng.

Từng trải qua những gian khổ ở Hạ Cẩu khi vào thành ngày hôm qua, nên giờ đây Tưởng Thuần Tổ đang đi về hướng cửa Thủy Tây. Nhưng đường sá thường xuyên bị chặn: lúc thì bị lửa bén chặn lối, lúc thì bị quân đội chặn, lúc lại bị nỗi hoảng sợ phát tiết từ đám đông người tị nạn chặn ngang. Cứ thế mãi cho đến tối, Tưởng Thuần Tổ mệt mỏi, đói khát, mơ màng, chen chúc giữa dòng người tị nạn và xe cộ vô tận để ra khỏi cửa Thủy Tây.

Đêm xuống vẫn tiếp tục sải bước. Phía sau lưng là ánh lửa bập bùng rõ mồn một của thành Nam Kinh. Rạng sáng hôm sau, Tưởng Thuần Tổ kiệt sức, cùng rất nhiều người khác ngã xuống ngủ dưới mái hiên của một ngôi làng cách Nam Kinh ba mươi dặm. Lúc tỉnh dậy, trời đang đổ mưa phùn, cậu tiếp tục cước bộ. Dòng người tị nạn vô tận ấy giống như dòng nước vỡ bờ tràn ra đồng hoang, tản mác ra các ngả đường, để rồi đến chặng hành trình của ngày thứ hai thì thưa thớt dần. Chiều hôm sau, những kẻ còn sót lại đụng độ phải toán lính tản mác thua trận, trong cơn hoảng sợ, họ mạnh ai nấy chạy trốn khắp tứ phương, có những người phụ nữ ngã vật xuống đất, tuyên bố tuyệt đối không đi nữa. Tưởng Thuần Tổ trong cơn hoảng loạn — cậu đã bắt đầu chặng đường dài tìm kiếm sự sống cho riêng mình, ngoài việc sinh tồn ra không còn vương vấn niệm tưởng nào khác — chợt nghĩ việc chạy trốn cùng đám đông là điều không hay, bèn đơn độc trốn vào chốn hoang vu. Tối đến, cậu ra đến bờ sông, đi vòng quanh bờ sông một vòng, vì không còn chút sức lực nào nữa nên đành dừng chân tại một ngôi làng hoang vắng ven sông. Sau khi quan sát kỹ lưỡng xung quanh và giấu kín thân hình, cậu liền chìm vào giấc ngủ. Cậu ngủ vùi trong đống rơm rạ ẩm ướt, giống hệt như tất cả mọi người, hiểu rõ giá trị sinh mệnh của chính mình, để rồi bộc lộ bản năng sinh tồn đơn thuần vốn có ở cả loài người lẫn dã thú.

Một tên thanh niên yếu đuối, cứ thế mà thấu hiểu sinh mệnh của chính mình và của người khác đang sống trên thế giới này, cứ thế mà từ sự đan xen giữa hoạt động nội tâm nghiêm túc và bản năng sinh tồn đơn thuần, thu nhặt được vốn sống sâu sắc trong thời đại hiểm ác này. Một chú chim non lương thiện, cứ thế mà mọc đủ cánh lông. Giờ đây cậu đã chìm vào giấc ngủ, ngủ rất đỗi bình yên. Mưa lạnh rả rích trong đêm, làm ướt sũng đống rơm; cậu rúc sâu vào trong lớp rơm rạ.

Đêm khuya, trong làng có tiếng chó sủa dữ dội, cậu giật mình tỉnh giấc, lén lút trườn dậy. Cậu nhìn thấy một đám tản binh tay cầm đuốc vội vã qua làng. Bọn lính này đứa nào đứa nấy rách rưới thảm hại, dưới ánh lửa nhập nhoạng hiện lên những gương mặt phờ phạc, quái dị cùng đôi mắt đỏ ngầu quắc lên. ……

Sau khi toán tản binh đi qua, Tưởng Thuần Tổ rón rén chui ra khỏi đống rơm, đi ra ngoài làng, nhìn thấy dòng sông xám đục và nghe tiếng nước chảy rì rào. Cậu đăm đăm nhìn về hướng Nam Kinh, xung quanh là sự tĩnh lặng và hoang vắng đầy hiểm nguy, cậu nhìn thấy ánh lửa đỏ sậm, ảm đạm trên bầu trời Nam Kinh; cậu còn nhìn thấy, ở phía sau đường chân trời, có hai vệt lửa nhỏ dựng thẳng đứng.

Cậu đăm đăm nhìn ánh lửa và ngọn lửa ấy hồi lâu, cuối cùng, tuân theo mệnh lệnh của thời đại này, cậu hé nụ cười khinh miệt và sắc lạnh. Giống như phần lớn thanh niên của thời đại này, hễ có chút sức lực là sẽ luôn oán trách tổ tiên, oán trách thành phố của mình.

“Hủy diệt! Quá tuyệt vời!” Cậu nói, rồi cười lên một tiếng.

Tưởng Thuần Tổ ngay lập tức hiểu rõ sự hủy diệt ấy triệt để đến nhường nào; để rồi trong những năm tháng sau đó, cậu mới thấu hiểu sự hủy diệt ấy ở Trung Quốc lại không triệt để đến thế, cùng với sự đáng sợ của sự không triệt để ấy, và sự kinh hoàng khi không còn sức lực để chịu đựng thêm sự hủy diệt nào nữa. Ngày hôm sau, Tưởng Thuần Tổ cô độc bước đi dọc bờ sông: cậu sợ hãi bất kỳ ai. Trông cậu vô cùng nhếch nhác. Tựa như một tên tù nhân với mái tóc dài tổ quạ, trên khuôn mặt lấm lem mọc đầy những sợi lông tơ mềm mại. Cậu chưa từng có kinh nghiệm với râu ria, thế nên khi chạm vào những sợi lông tơ ngắn ngủi ấy, trong lòng cậu dâng lên cảm giác kích động tựa như khi đang yêu. Cậu khoác chiếc áo dạ cũ của Phó Bồ Sinh, dính đầy bùn đất; bên trong mặc một chiếc áo len đỏ chi chít rận — đây là món quà Tưởng Thục Hoa tặng cậu nhân dịp sinh nhật tuổi mười bảy — cùng một chiếc quần lính rách rưới. Cậu đi chân trần: giày dép đã bị vứt bỏ từ lâu.

Mang theo nỗi sợ hãi tột cùng, cậu bước đi rất nhanh. Cậu đi dọc bờ sông, trời đã ngớt mưa, tuyết đọng tan chảy, ánh nắng nhợt nhạt chiếu rọi xuống dòng sông rộng lớn, hoang vắng và những vùng đồng hoang tiêu điều ở hai bên bờ. Trên cánh đồng hoang và những ngọn đồi, thỉnh thoảng lại thấp thoáng những trang viên hoặc ngôi làng phía sau rặng cây mùa đông hoặc dòng suối nhỏ trong vắt, tác động mạnh mẽ đến tâm trí cậu: thỉnh thoảng xuất hiện những người qua đường hoặc người tị nạn trông có vẻ vô hại, dùng sự khốn khổ và nỗ lực của họ để an ủi cậu. Cậu cảm thấy mình cũng đã an ủi người khác như thế, và dâng trào niềm an ủi đầy thương cảm. Thế rồi dần dần, thứ ảo tưởng đơn thuần, nhiệt huyết ấy lại bùng cháy trong lòng cậu. Trong cơn bùng phát ấy, cậu bỗng chốc trở nên trẻ trung, đáng yêu, mang một trái tim yếu ớt đầy nhạy cảm.

Cậu bước qua một chiếc cầu độc mộc vắt ngang con suối trong vắt, tiến vào một ngôi làng hoang vắng mà từ xa trông có vẻ rất ấm áp và đông đúc dân cư. Ngôi làng này vừa bị binh lính tàn phá xong. Trước khi bước vào, cậu mang theo một tâm nguyện vô cùng nực cười — thường thì, chính những tâm nguyện dạng này đã khiến cậu phải trải qua sự thê lương không thể chịu nổi sau đó. Trên con đường đá ẩm ướt là cặp vợ chồng tị nạn mà cậu từng nhìn thấy trước đó và từng cảm thấy ấm áp từ họ, người chồng bồng đứa con, người vợ rõ ràng đang bị bệnh, quấn trong một chiếc khăn len lớn, tựa vào vai chồng. Cặp vợ chồng ấy bước đi vô cùng chậm chạp, trông họ hình như không còn hy vọng đi đến nơi nào nữa rồi. Sự bất hạnh khủng khiếp ấy cho thấy họ đã hoàn toàn mất đi khả năng thiết lập lại cuộc sống. Tưởng Thuần Tổ rón rén đến gần, phát hiện người phụ nữ đang sụt sùi khóc. Người đàn ông đứng sững lại, trân trân nhìn vợ mình bằng ánh mắt đờ đẫn, chết lặng, không hề nhận ra sự đến gần của Tưởng Thuần Tổ.

Đường phố chật hẹp, ẩm ướt, hoang vắng; xuyên qua những tầng mây, ánh nắng mùa đông rọi xuống ngôi làng thứ ánh sáng ảm đạm. Dưới thứ ánh sáng ấy, tiếng khóc yếu ớt của người phụ nữ, ánh mắt nhìn chằm chằm đáng sợ của người đàn ông, cùng đứa trẻ đang ngủ say đã tạo nên một ấn tượng sống động và sâu sắc. Mang theo tâm trạng u ám, Tưởng Thuần Tổ dừng lại chốc lát, rồi bước vào một tiệm bán mì ở đầu ngõ.

Cậu nhanh chóng bước ra, nhét đầy bánh mì vào tất cả các túi áo. Khi cậu vừa bước ra, một cái đầu nhỏ đội chiếc mũ vải thò ra từ cửa, cảnh giác đảo mắt nhìn ngó xung quanh rồi rụt lại. Cùng lúc đó, tiệm bán bánh mì liền sập cửa lại.

Tưởng Thuần Tổ bước qua, phát hiện cặp vợ chồng nọ đang ngồi dưới bức tường gần đó; người chồng ngồi, còn người vợ thì tựa vào chân anh ta, nằm bệt trong vũng bùn. Tưởng Thuần Tổ đứng khựng lại, đắn đo không biết có nên tặng họ ít bánh mì hay không.

“Biết đâu mình sẽ chết đói, biết đâu họ còn có nhiều tiền hơn mình!” Cậu chợt nghĩ. Tưởng Thuần Tổ đã thấu hiểu sự tàn khốc vô tình của thế giới lúc bấy giờ. Hơn nữa, vì sự sinh tồn của chính mình, cậu hạ quyết tâm sẽ cạnh tranh gay gắt với mọi sinh mệnh khác: cậu lạnh lùng suy ngẫm về thiện và ác. Nhưng khi nhìn thấy cặp vợ chồng bất hạnh ấy và nảy sinh suy nghĩ vừa rồi, trong lòng cậu bỗng dâng lên nỗi đau đớn dữ dội: cậu cảm thấy mình có tội. Thế là trong lòng cậu lại bùng lên ảo tưởng trước khi bước vào đầu làng; cậu bỗng chốc trở nên trẻ trung, đáng yêu, mang một trái tim yếu ớt đầy nhạy cảm.

Tưởng Thuần Tổ mang theo vẻ mặt rụt rè lòi ra bốn chiếc bánh mì, cười với người đàn ông một cái rồi tiến lại gần. Nhưng vì ánh mắt người đàn ông nhìn cậu vẫn giữ nguyên vẻ chết lặng, đờ đẫn và đáng sợ ấy, cậu lại đâm ra bất an: con người ta, khi nụ cười thiện ý không được hồi đáp, thường sẽ sinh ra sự bất an như thế. Tưởng Thuần Tổ chợt cảm thấy, mình không nên vì cõi lòng của bản thân mà sỉ nhục người khác! Nhưng cậu vẫn chìa bánh mì ra, đồng thời cười thêm một cái nữa.

Gương mặt đáng sợ của người đàn ông dưới ánh nắng xám xịt bỗng hé lên một nếp nhăn cay đắng tựa như nụ cười. Anh ta đưa bàn tay run rẩy ra đón lấy món bố thí ấy, rồi cất tiếng cảm ơn bằng một giọng nhỏ đến mức hầu như không thể nghe thấy.

Tưởng Thuần Tổ trào nước mắt. Chẳng nói năng gì, cậu quay người đi về phía đầu làng. Quay đầu nhìn lại một cái, hiểu rằng mình sẽ mãi mãi ghi nhớ tất cả những điều này, rồi cất bước rời khỏi ngôi làng.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy mình đã có thêm những thấu hiểu mới mẻ về thiện và ác, đồng thời dũng khí cũng tăng lên; quan trọng nhất là vì cảm thấy người khác còn bất hạnh hơn mình, nên dũng khí lại càng dâng cao. Cậu đi dọc theo bờ sông. Trước khi hoàng hôn buông xuống, khi sự sợ hãi đang dâng trào mãnh liệt, cậu phát hiện ra một chiếc thuyền gỗ lớn nằm trong một khúc vịnh nhỏ ven sông; chiếc thuyền gỗ này treo cờ của Bộ tham mưu, trên thuyền có lính canh, neo đậu đơn độc trong vịnh nhỏ.

Tưởng Thuần Tổ vô cùng sợ hãi — trong chặng đường buổi chiều, cậu đã hai lần chạm trán tản binh, và nhìn thấy trên sông Trường Giang có tàu hơi nước ngược dòng chạy lên, từ trên nóc cabin xả súng bắn vào bờ sông — thế nên cậu không còn do dự nữa, lao thẳng về phía chiếc thuyền gỗ ấy giữa vũng bùn.

Tên lính gác cao lớn mặc áo bông quát lớn, giơ cao súng. Nhưng Tưởng Thuần Tổ vẫn tiếp tục lao tới, không tin rằng tên lính này sẽ nổ súng: trong cơn tuyệt vọng, cậu chỉ có thể tin vào sự yếu đuối của chính mình và lòng tốt của con người.

Một sĩ quan gầy gò mặc áo khoác vải xám viền lông thú từ trong khoang thuyền nhảy vọt lên, bước ra mũi thuyền, khi nhìn thấy kẻ chạy đến đây chỉ có một người, nét mặt liền lộ vẻ ghét bỏ, mệt mỏi, rồi sụp mi mắt xuống. Rõ ràng anh ta đã chiến đấu đến mức kiệt sức quá độ, rõ ràng ban nãy anh ta đang mơ màng ngủ gật trong khoang. Tưởng Thuần Tổ đứng trong vũng bùn sợ sệt nhìn anh ta, nỗi sợ này không hẳn là sợ sự thất vọng, mà thà rằng nói là nỗi sợ đối với một kẻ xa lạ lạnh lùng thì hơn. Bất cứ người thanh niên nào, khi đối mặt với những người xa lạ lạnh lùng, từng trải và mang thế giới quan độc đáo, đều luôn mang theo nỗi sợ hãi này.

Đại úy Từ Đạo Minh — mãi về sau Tưởng Thuần Tổ mới biết được cấp bậc và tên họ của anh ta — lạnh lùng liếc nhìn Tưởng Thuần Tổ, rõ ràng chẳng thèm nghe những lời khẩn cầu giãi bày của cậu, lắc đầu rồi quay người bước trở vào trong khoang thuyền. Tưởng Thuần Tổ đứng ngây ra như một đứa trẻ, ngập ngừng trong bùn đất lạnh ngắt. Trong cơn nhiệt huyết dâng trào, Tưởng Thuần Tổ nhận ra bản thân mình đã không thể bước tiếp lấy một bước, không thể đơn độc tiếp tục cái hành trình kinh hoàng, không thể tưởng tượng nổi này nữa. Cậu thừa hiểu rằng, nếu không đạt được mục đích trước mắt này, cậu chắc chắn sẽ òa khóc. Cậu giống như một đứa trẻ, giữa cơn cao trào nhiệt huyết, cảm thấy nếu không lấy được miếng bánh ngọt ấy thì chắc chắn sẽ khóc òa lên, thế là chuẩn bị khóc.

Trên sông có gió lạnh lồng lộng, trời dần chạng vạng tối. Tưởng Thuần Tổ đứng trong vũng bùn, nghĩ xem làm cách nào để đả động đến viên sĩ quan xa lạ, đáng sợ kia, nghĩ rằng cơn gió lạnh thổi lồng lộng trên sông trong khung cảnh chập choạng này có lẽ sẽ làm lay động viên sĩ quan ấy, đồng thời kìm nén sự thôi thúc muốn khóc. Tên lính vạm vỡ đứng ở mũi thuyền đang dùng ánh mắt đờ đẫn, lơ đễnh nhìn cậu hồi lâu. Tưởng Thuần Tổ chợt phát hiện tên lính đang nhìn mình, vội vội vàng vàng ném cho hắn một nụ cười, nụ cười dịu dàng và đầy thương yêu; đôi môi mấp máy như kẻ khát nước, trong mắt ngấn lệ.

Tên lính có gương mặt cương nghị ấy rụt người vào chiếc áo khoác bông trừng mắt nhìn cậu, có vẻ như rất kỵ cái vẻ thương yêu và dịu dàng này của Tưởng Thuần Tổ.

“Những kẻ này thật đáng ghét! Thật kiêu ngạo! Bản thân sung sướng lắm sao, chẳng thèm hiểu chút nào về nỗi đau khổ của người khác!” Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ, nhớ lại việc mình từng giúp đỡ cặp vợ chồng bất hạnh nọ.

“Mày ở đâu tới?” Tên lính hỏi với vẻ thù hằn rõ rệt — Tưởng Thuần Tổ cảm là thế.

Tưởng Thuần Tổ cuống quýt trình bày hoàn cảnh của mình, tranh thủ kéo sang vài mối quan hệ quân đội mà cậu cho là quan trọng. Tên lính nhìn cậu với vẻ dửng dưng đó, còn chưa để cậu nói hết câu đã quay phắt đầu đi, nhìn ra dòng sông. Tưởng Thuần Tổ im bặt, dò theo tầm mắt của hắn nhìn ra mặt sông.

“Các anh có thể giúp một tay chứ, đồng chí! Tôi hoàn toàn không vướng víu gì đâu, ai cũng bất hạnh cả mà!……”

Tưởng Thuần Tổ còn chưa dứt lời, tên lính vạm vỡ nọ đã quay đầu lại, nheo mắt, bĩu môi, đoạn hất cằm chỉ về hướng trong khoang. Tưởng Thuần Tổ biết ơn, rưng rưng nhìn hắn.

“Đồng chí! Đồng chí!” Tưởng Thuần Tổ cất cao giọng khẩn khoản gọi vào trong khoang.

Từ Đạo Minh mệt mỏi và u ám lại bước lên, chẳng hỏi han gì thêm, ra lệnh cho binh lính hạ ván cầu xuống. Tưởng Thuần Tổ nhấc đôi bàn chân đã cứng đờ vì ngâm nước lạnh, trèo lên, sau đó quay người thu ván cầu lại; để tỏ ra chu đáo, đồng thời đề phòng có kẻ khác bám theo mình lên thuyền gây cản trở, cậu đã tự tay rút ván cầu lên. “Cảm ơn các anh!” Tưởng Thuần Tổ cất giọng run rẩy thốt lên. Nghĩ đến việc đây là lần đầu tiên mình nói câu này, nghĩ đến việc cậu chưa từng nói câu này với bất kỳ người bạn nào, chưa từng nói với các anh chị của mình, nghĩ đến việc trong một buổi tiệc nào đó, Tưởng Thuần Tổ từng khiến Tưởng Thục Trân phải bật khóc vì sự đường đột vô lễ của mình — trong mắt cậu lại rưng rưng lệ, đồng thời cậu nở một nụ cười trìu mến nhưng đầy tội lỗi. Nhưng vì khom người nên cậu bị chóng mặt, ngã nhào xuống sàn thuyền.

Lúc tỉnh lại, Tưởng Thuần Tổ cảm nhận được ánh đèn, tiếng ngáy ngủ và những bóng người mờ ảo, ấm áp cả người. Cậu đang nằm ở một góc khoang thuyền, được đắp một chiếc áo khoác; cậu nhận ra chiếc áo khoác này chính là của tên lính từng trừng mắt nhìn mình ở mũi thuyền khi nãy; cậu nhận ra vết rách trên chiếc áo đó. Cậu bàng hoàng đảo mắt nhìn quanh, phát hiện tên lính ấy đang ngủ ngay đối diện mình, cuộn mình trong một chiếc chăn quân dụng! Ánh đèn mờ ảo chiếu lên vẻ mặt bình thản của tên lính. Thế là, bên cạnh lòng biết ơn, lại cộng thêm nỗi kính sợ mà những thanh niên thời đại này dành cho người lính, Tưởng Thuần Tổ đứng dậy, cầm chiếc áo khoác đắp lên người hắn. Cậu để ý trong khoang tổng cộng có sáu người đang ngủ. Cậu phát hiện ở khoang sau có một đôi mắt sáng rực, lạ lẫm đang nhìn chằm chằm về phía mình. Cậu khựng lại, sợ sệt nhìn đôi mắt ấy. Xung quanh tiếng gió tiếng sóng gầm rú kinh hoàng, con thuyền tròng trành chao đảo.

Từ Đạo Minh ngồi ở khoang sau, không biểu cảm mà đăm đăm nhìn Tưởng Thuần Tổ hồi lâu; vì ánh mắt anh ta sáng ngời, ẩn chứa nỗi trầm tư lạ lẫm, lại thêm phía sau lưng được soi rọi bởi ánh sáng yếu ớt của chiếc đèn bão, khiến Tưởng Thuần Tổ ngẩn ngơ mãi không nhận ra anh ta. Rõ ràng Từ Đạo Minh đã ngồi như thế rất lâu, bởi vì nỗi trầm tư trong ánh mắt anh ta rõ ràng có được từ những hoạt động nội tâm lâu dài và nghiêm túc. Thế nên khi Tưởng Thuần Tổ nhận ra anh ta, trong đầu liền liên tưởng đến thân thế, hy vọng và tình cảm của con người này — người đang chìm đắm trong những suy ngẫm — từ đó càng làm tăng thêm sự kính sợ trong lòng cậu. Tiếng sóng tiếng gió trong đêm sâu khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy nội tâm của con người này thật thiêng liêng và bất khả xâm phạm.

Từ Đạo Minh nhận ra sự chú ý nhạy bén của Tưởng Thuần Tổ, bèn dời ánh mắt đi, đăm đăm nhìn trần khoang.

Từ Đạo Minh, vì hướng gió, vì sự đề phòng cần thiết, nên khi trời tối đã cho thuyền chạy sang bờ bên kia, neo đậu ngay cạnh rặng sậy um tùm. Con thuyền này chở tám tấn thiết bị công sự rút lui từ Phúc Sơn; phụng mệnh tiến về Mã Đang, đã tròng trành trên sông Trường Giang nửa tháng trời. Từ Đạo Minh là một trong những quân nhân buông thả tuổi xuân, qua tuổi ba mươi vẫn chẳng có lấy một thành tựu hay chỗ dựa nào. Kiểu quân nhân này vốn đã quen thuộc với mọi xa hoa trụy lạc, đồng thời sở hữu khí phách cần có cho sự nghiệp của họ. Những quân nhân như thế thường mang trong mình một trái tim yếu đuối được che đậy vô cùng kín đáo bởi sự hào sảng và kiêu ngạo của nhà binh. Khi còn trẻ, họ thỏa mãn với sự buông thả, chẳng màng đến hoài bão chức vị, nhưng khi tuổi trẻ qua đi, lại hứng chịu sự hủy diệt bất ngờ, họ bắt đầu trầm ngâm suy ngẫm một cách ngoan cường về thân thế của mình, để rồi chìm đắm trong nỗi u sầu. Nỗi u sầu ấy, chỉ có thể nhìn thấy ở chốn quân ngũ. Họ bắt đầu hối hận vì những cám dỗ chức vị mà mình từng đạp đổ trước kia; lại thêm hối hận vì tình yêu dành cho một người con gái nào đó. Ở Thượng Hải, người ta chìm đắm trong các vũ trường và khách sạn, để rồi phung phí tất cả.

Thế rồi thứ chủ nghĩa cảm sái trong Hồng Lâu Mộng, trước kia vốn chỉ được xem như món đồ trang sức cho sự buông thả, giờ đây lại cay độc đeo bám lấy Từ Đạo Minh. Người ta thường nhìn thấy tính cách đa diện của những người lính; họ có thể đồng thời tiếp thu những tư tưởng trái ngược nhau, rồi chìm sâu vào nguyên tắc sống của chính mình. Từ Đạo Minh, vừa triệt để cho rằng nhân sinh là hư vô, thân thế của mình đáng thương, thì đồng thời cũng đang tính toán thiệt hơn vô cùng tỉ mỉ. Không phải vì thấy nhân sinh hư vô nên mới tính toán thiệt hơn, mà là vì anh ta thành tâm cho rằng, giả sử những toan tính công lợi ấy thành công, thì nhân sinh sẽ không còn hư vô nữa. Hai triết lý ấy kết thành những người bạn kỳ lạ trong lòng Từ Đạo Minh lúc bấy giờ, giống như tình bạn kỳ lạ giữa hổ và thỏ vậy, mang lại một nguồn cổ vũ đầy cảm sái.

Khi chiến tranh nổ ra, Từ Đạo Minh cũng giống như phần lớn quân nhân, đều ôm ấp hy vọng xả thân báo quốc. Nhưng rồi sau đó lại có chút chán nản. Sự chán nản này không phải vì chiến sự bất lợi, mà là vì không có được công việc vừa ý. Anh ta chẳng chạm trán kẻ địch ngày nào, bị điều đến Côn Sơn rồi lại chuyển sang Giang Âm; sau đó lại bị điều đến Phúc Sơn. Đặc biệt là từ khi bước lên chiếc thuyền gỗ cồng kềnh này, anh ta cảm thấy tinh lực và tài năng của mình hoàn toàn bị chôn vùi lãng phí.

Nhưng anh ta rất hào sảng, giống như một kẻ xem nhẹ công danh phú quý, mang đầy khí phách đón nhận chức vụ mới của mình. Chỉ có điều, vì sự giác ngộ đối với cuộc đời ấy, khi ấn tượng về chiến tranh dần phai nhạt đi, trên khúc sông hoang vắng, anh ta lại đâm ra cảm thán, rồi miên man tính toán thiệt hơn một cách tỉ mỉ. Anh ta nghĩ, giả sử thuận buồm xuôi gió đến được Mã Đang, anh ta sẽ tìm cách sang Vũ Hán hoạt động, thì ba năm sau, anh ta chắc chắn sẽ mang hàm đại tá, ít nhất cũng là một thiếu tướng đoàn trưởng. Cùng lúc đó, anh ta nghĩ sinh mệnh vốn chẳng cần phải coi trọng; giả sử mục đích này không đạt được, thì sinh mệnh lại càng không đáng bận tâm. Anh ta miên man suy ngẫm những điều này trong nỗi hối hận về quá khứ, tự cho rằng hiện tại mình đang sống vì mục đích ấy. Anh ta nghiêm túc ngẫm nghĩ rằng lợi ích cá nhân của mình hoàn toàn không mâu thuẫn với lợi ích dân tộc; bởi vì trong một dân tộc, luôn có những kẻ hiển hách, những kẻ ti tiện, và dựa vào năng lực lẫn tài trí của Từ Đạo Minh anh ta, thì anh ta đáng được hiển hách.

Trong lúc anh ta lặp đi lặp lại những suy nghĩ ấy, Tưởng Thuần Tổ đang kính cẩn lén nhìn anh ta. Anh ta bỗng động đậy thân mình, cười lên một tiếng.

“Cơ thể hồi phục chưa?” Anh ta hỏi.

Anh ta đứng dậy, cẩn thận bước qua những kẻ đang ngủ say — binh lính và phu thuyền — vươn đầu ra ngoài khoang nhìn ngó một lượt. Tiếp đó, anh ta duyên dáng tựa người vào cột chống mái che, mỉm cười nhìn Tưởng Thuần Tổ, kể cho cậu nghe về hoàn cảnh của chiếc thuyền gỗ này: chiếc thuyền gỗ này không có gió thì không thể di chuyển, thế nên họ mới phải dừng lại ở đây; ngày mai có lẽ vẫn phải dừng lại ở đây.

Tưởng Thuần Tổ kể cho anh ta nghe tình hình ở Nam Kinh; vừa kể vừa hào hứng hẳn lên, móc từ trong túi ra hai chiếc bánh mì cứng ngắc lạnh ngắt. Từ Đạo Minh mỉm cười lắc đầu, thú vị nhìn cậu một cái, rồi nhận lấy một chiếc.

Từ Đạo Minh, dưới sức ảnh hưởng nhiệt tình của Tưởng Thuần Tổ, và được sự an ủi từ chính tư tưởng của mình, đã bày ra thái độ an nhã, ưu việt mà con người ta thường có trong căn phòng ấm áp. Tưởng Thuần Tổ kể cho anh ta nghe về chiến sự ở Nam Kinh, nhưng vì sự nhiệt tình và phóng đại của cậu, anh ta có vẻ không mặn mà lắm với chiến sự. Còn khi Tưởng Thuần Tổ bày tỏ sự sùng kính đối với quân nhân, anh ta liền cao hứng kể lể về cuộc sống xa hoa trụy lạc ở Thượng Hải cùng những mẩu chuyện vặt thú vị của mình.

Từ Đạo Minh cực kỳ ca ngợi những hưởng thụ vật chất ở Thượng Hải; anh ta cho rằng những thứ đó cùng các hình thái nhân loại ấy chính là thành tựu cao nhất của nền văn minh nhân loại. Từ Đạo Minh dùng thái độ của một nhà thưởng ngoạn để kể lại chúng, và trong lúc kể đã phẫn nộ chỉ trích người Trung Quốc. Anh ta nói, trong một tiệm cà phê nọ, có tổng cộng hai mươi bàn, nhưng tĩnh mịch đến mức tiếng một cây kim rơi xuống đất cũng nghe thấy rõ. Điều đó chứng minh rằng xã hội ấy, tầng lớp dân chúng ấy đã thụ hưởng nền giáo dục cao đến nhường nào; trong khi người Trung Quốc thì muôn đời muôn kiếp không tài nào giáo dục thành công được. Một người Trung Quốc, khi bước vào rạp chiếu phim Đại Quang Minh, sẽ trở nên thanh lịch nhã nhặn hệt như người nước ngoài — hắn không dám nói năng lớn tiếng — nhưng hễ bước vào rạp chiếu phim bình dân, hắn liền lập tức trở lại là một tên người Trung Quốc; hắn gào thét, bắn pháo giấy, tùy tiện khạc nhổ và vứt vỏ trái cây. Từ Đạo Minh nói: Đây chính là căn tính nô tài, và là nguyên nhân gốc rễ khiến đất nước suy vi.

Từ Đạo Minh khi kể lại tất cả những điều này mang đậm phong thái phóng túng của một người lính, thậm chí là một kẻ lang thang. Nhưng Tưởng Thuần Tổ nhận ra anh ta là một kẻ có thể đến gần; Tưởng Thuần Tổ lờ mờ cảm thấy con người này vốn không hề sở hữu cái khí phách lớn lao được tôi luyện từ những nỗi đau thương tột cùng; Tưởng Thuần Tổ cảm thấy, một tâm hồn dũng cảm, nhất định sẽ bị tổn thương bởi tất cả những gì Từ Đạo Minh vừa kể, do đó sẽ không bao giờ đem những chuyện này ra kể lể, ít nhất cũng sẽ kể nó dưới một thái độ khác. Qua sự phát hiện này về con người trước mặt, Tưởng Thuần Tổ bỗng thấy vượt trội hơn, trong lòng dâng lên niềm an ủi.

Từ Đạo Minh hoạt bát và tao nhã, khi phát hiện người lính đắp áo khoác và chăn quân dụng ở góc khoang đang ngồi dậy, đăm đăm nhìn mình, anh ta liền kể lại một đoạn, như muốn tranh thủ sự đồng tình từ người đó. Tên lính nọ cười một cách mộc mạc trước sự xa hoa ở Thượng Hải. Tưởng Thuần Tổ chú ý đến tình bạn giữa viên sĩ quan và người lính này, lại để ý đến nụ cười ấy, không hiểu sao lại cho rằng nụ cười này chính là điểm chí mạng đối với Từ Đạo Minh.

Tên lính đứng dậy, bày tỏ rằng anh ta cảm thấy tiếc nuối vì bản thân không hề bị thương trong cuộc chiến ở Thượng Hải.

“Cậu mà tận mắt chứng kiến bốn bề đều là biển lửa lớn ấy!” Người Hà Bắc này nói. “Đối với người Trung Quốc chúng ta mà nói, haiz, chẳng còn gì để nói nữa!”

Người gốc Hà Bắc ấy cứ thế đứng im bất động, nhìn chằm chằm ngọn đèn bão mập mờ. Ánh nhìn sâu thẳm ấy, đối với tổ quốc và nhân dân mình, đã bộc lộ một sự chở che và u uất, bộc lộ cả một ý chí kiên định. Từ Đạo Minh trở nên nghiêm nghị, dùng đôi mắt sáng ngời nhìn cấp dưới của mình, trông có vẻ vừa dè chừng lại vừa xót xa.

Sau đó Từ Đạo Minh khẽ thở dài. Không gian chìm vào tĩnh mịch dài lâu. Con thuyền lại tròng trành chuyển động; đặc biệt là vì tiếng thở dài của Từ Đạo Minh, phong cảnh trên sông bỗng trở nên dữ dội hơn. Từ chân trời tối tăm, cuồng phong không gì cản nổi quét qua bình nguyên, ập xuống mặt sông, hất tung những con sóng dữ. Sóng gió cuồn cuộn, ẩm ướt, căng tràn nhựa sống; trong màn đêm tối tăm, sự tự do của nó là vô tận. Chân trời vang lên âm thanh trầm đục và mạnh mẽ: gần đó là tiếng sóng vỗ nặng nề, thô ráp. Giữa hai thứ sức mạnh và âm thanh vĩ đại ấy, rặng sậy um tùm cất lên tiếng kêu cứu yếu ớt.

Âm thanh từ chân trời lao vụt về phía mặt sông, tựa như một tòa nhà sụp đổ. Mọi người cùng nín thở chờ đợi âm thanh ấy tiến lại gần: con người giữa màn đêm đang chờ đợi sự hủy diệt hoặc kỳ tích. Con mãnh thú khổng lồ ấy, mang theo thứ âm nhạc đơn điệu của nó, ập xuống mặt sông. Thế là những con sóng phẫn nộ gầm thét, đưa ra câu trả lời đáng sợ. Dần dần tĩnh lặng lại, con người sợ hãi lắng nghe. Rồi lại một mãnh thú hùng mạnh, to lớn, gầm thét lao đến từ chân trời; những con sóng trong khoảnh khắc tĩnh mịch ngắn ngủi lại đưa ra màn chờ đợi đầy kinh hoàng... Trong khoang thuyền thắp một ngọn đèn mờ ảo. Binh lính và phu thuyền đều đã tỉnh giấc; kẻ ngồi người đứng, nghiêm trang nín thở. Mà trong sâu thẳm cõi lòng mỗi người, từ nỗi sợ hãi và tâm trạng bi tráng, sức mạnh và ý chí bỗng trào dâng. Con người cuối cùng cũng cảm nhận được hoạn nạn chung rốt cuộc là gì. Hơn nữa, người ta còn cảm thấy, theo tiếng gầm thét tráng liệt của giông bão, một thứ gì đó vô cùng nghiêm trang, vô cùng gần gũi đang tiến đến, áp sát vào lồng ngực đang đập rộn ràng. Người ta cảm thấy, từng thành phố từng ngôi làng đều đang chìm trong biển lửa, và những người anh em của họ đang đổ máu, con người ta đã nghe thấy tiếng gọi của những người anh em mình từ trong giông bão: chẳng có từ ngữ nào có thể diễn tả nổi thứ tình cảm đang lan tràn trên cánh đồng hoang Trung Quốc vào mùa đông năm 1937 ấy. Trong chiếc thuyền gỗ cô độc này, có sĩ quan, có binh lính, có phu thuyền, và cả một gã thanh niên xa lạ, họ giờ đây vì giông bão mà trí tưởng tượng bùng cháy, ai nấy đều đang gánh chịu nỗi thống khổ ấy, họ dùng thứ tình cảm cao quý nhất, phơi bày trần trụi toàn bộ tâm hồn để chào kính những thành phố đang bốc cháy và những người anh em đang đổ máu của mình.

Trong khoảnh khắc tĩnh mịch ngắn ngủi sau khi một trận cuồng phong đi qua, mọi người nghe thấy tiếng nói chuyện ở mũi thuyền. Một trận cuồng phong khác ập đến, giọng nói ấy liền bị nuốt chửng. Từ Đạo Minh móc đèn pin từ trong túi áo ra, vén tấm chăn quân dụng lên rồi bước ra ngoài. Tưởng Thuần Tổ vội vã đi theo sau. Khi nhìn thấy một kẻ thấp lùn mặc đồng phục hiến binh hiện ra dưới ánh đèn pin, một thứ cảm giác đố kỵ bỗng bùng cháy trong lòng Tưởng Thuần Tổ — Tưởng Thuần Tổ, cũng như mọi thanh niên khác, bản năng không muốn kẻ khác chen chân vào hội nhóm thân thiết của họ — khiến cậu vô cùng đau đớn.

Nhưng giọng nói ôn hòa, kìm nén và mệt mỏi của kẻ này đã khiến Tưởng Thuần Tổ thay đổi cảm xúc. Viên hiến binh thấp lùn, có phần u ám này, thoạt đầu nói chuyện với tên lính gác, rồi sau đó nói chuyện với Từ Đạo Minh, bằng một thái độ điềm tĩnh tương tự, bằng chất giọng kìm nén và ôn hòa tương tự, đặc biệt vì sự điềm tĩnh và ôn hòa ấy mà Tưởng Thuần Tổ liên tưởng đến con đường hắn đã đi qua trong giông bão và bóng tối, trong lòng dâng lên sự kính sợ.

Người này không cười, không sốt ruột, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy hắn có chút âm trầm. Thái độ của người này biểu thị rằng, giả sử bị cự tuyệt, hắn vẫn có thể cô độc bước đi, nhưng hắn tin chắc mình sẽ không bị cự tuyệt. Thái độ này khiến Tưởng Thuần Tổ kính sợ.

Từ Đạo Minh cũng cảm cảm thấy sự tôn kính này, rất hào phóng mà để cho người này lên thuyền. Sự hào phóng này lại khiến Tưởng Thuần Tổ ghen tị. Tưởng Thuần Tổ, là sau khi kết giao với Từ Đạo Minh, đến cả tình yêu của đối phương cũng muốn. Cho nên Tưởng Thuần Tổ hy vọng nhanh chóng quen biết người hiến binh này, mà lĩnh hội tình cảm mà Từ Đạo Minh dành cho người hiến binh ấy.

Nhưng sau khi Từ Đạo Minh và hiến binh bước vào khoang, để thử thách bản thân, hoặc vì loại tinh thần thị uy kiểu người trẻ tuổi, Tưởng Thuần Tổ đã thay đổi chủ ý; Tưởng Thuần Tổ đi ra mũi thuyền trong một trận cuồng phong, đứng bên cạnh lính gác, đăm đăm nhìn dòng sông tăm tối. "Các anh, là những người khác biệt với tôi, vậy tôi thật đáng thẹn làm sao, nhưng cơn bão đêm nay, sông Trường Giang đêm nay sẽ chứng minh tấm lòng của tôi! Tổ quốc của tôi đang gặp nguy hiểm mà!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ, ngẫm như đang nói với Từ Đạo Minh và gã hiến binh kia.

"Đồng chí, anh lạnh không?" Hắn hỏi người lính gác, lính gác không trả lời. Hắn do dự một chút, bước vào khoang thuyền.

Không khí trong khoang căng thẳng, mọi người đang nghe người mới đến nói chuyện. Từ hai chữ nghe được đầu tiên, Tưởng Thuần Tổ hiểu rằng Nam Kinh đã thất thủ, hoặc sắp thất thủ: chính thứ không khí căng thẳng này đang bao trùm toàn bộ khoang thuyền. Từ Đạo Minh tựa lưng vào cột mái che (giống như anh ta tựa vào cột trong một cảm xúc mãnh liệt), mang theo một nụ cười thê thảm. Chu Cốc Lương —— Tưởng Thuần Tổ biết tên người mới đến này từ câu trả lời đầu tiên của Từ Đạo Minh —— đứng đó, nhìn mọi người, dùng giọng điệu ôn hòa mà nghiêm nghị kể lại cuộc chiến ở Nam Kinh.

Tưởng Thuần Tổ sau đó mới biết, Chu Cốc Lương vốn không phải hiến binh, anh ta là công nhân Thượng Hải. Anh ta vào một nhà máy luyện thép liên doanh Trung - Nhật từ năm mười hai tuổi; đã mài giũa hai mươi năm bên lò gió thổi. Mười năm đầu, đối với Chu Cốc Lương, là một đêm dài tăm tối; mười năm sau, Chu Cốc Lương bị cuốn vào dòng chảy mãnh liệt mưu sinh, lại bằng trí tuệ xuất chúng của mình đối với nhân loại mà giành được một số thắng lợi, trở thành một ngôi sao sáng lấp lánh. Trong một vài phong trào lớn làm rung chuyển Thượng Hải, thậm chí rung chuyển cả Trung Quốc, Chu Cốc Lương bằng sức mạnh mãnh liệt, âm trầm đã giành được thắng lợi, đúng như những gì người ta kỳ vọng ở anh ta. Trong chiến tranh Một Hai Tám, anh ta là một trong những người tổ chức đội nghĩa dũng: anh ta đã đến tiền tuyến, trải qua những gì một người Trung Quốc có thể trải qua, trở về với vết thương trên bụng. Sau khi bị nhà máy sa thải, anh ta liền biến mất khỏi Thượng Hải đến một nơi không ai thấy. Trong những đòn đả kích liên tiếp, gia đình anh ta đã tan nát; đứa con trai duy nhất còn lại, cũng chết trong đống lông phế thải của nhà máy lông lợn một năm sau sự kiện Một Hai Tám. Chu Cốc Lương, ở dưới đáy tối tăm của Thượng Hải, đã trở thành một kẻ cô độc, mang theo tất cả sự cố chấp và nghiêm khắc mà một kẻ cô độc có được. Trong lòng anh ta, có nỗi căm hận đau đớn đối với nhân loại, và thứ tham vọng đáng sợ đối với loài người được che giấu đi trước tất cả mọi người.

Giống như tất cả mọi người, Chu Cốc Lương bước vào thế giới mang theo tình yêu, hy vọng chiến thắng bằng tình yêu; mặc dù đối với anh ta, cái gọi là tình yêu luôn là một thứ kỳ lạ. Nhưng người Trung Quốc, sống ở Thượng Hải, được giáo dục như thế nào, là điều cả thế giới đều biết. Có thể nói, Chu Cốc Lương cứng rắn, có khả năng chịu đựng, nhưng từ sự chịu đựng này, từ sự tàn nhẫn đặc biệt của người chịu đựng, Chu Cốc Lương đã thu được kinh nghiệm độc đáo; kết luận của anh ta, là khá đáng sợ. Chu Cốc Lương từng tạo ra âm mưu, từng bán đứng bạn bè vì tham vọng của loài người, mà bước đi trên con đường gian khổ này. Mọi người không thể hiểu được, trong tất cả những điều này, tình yêu và các loại tình cảm bình dị, thiện lương khác chiếm vị trí gì, cho nên mọi người chỉ có thể nói Chu Cốc Lương giành được thắng lợi từ trí tuệ đặc biệt.

Một số người, đặc biệt là những người có điểm yếu sâu sắc trong số này, thường hay bàn về lòng nhiệt huyết, ánh sáng và lý trí. Nhưng Chu Cốc Lương, đối với bản thân và người khác đều đáng sợ là ở sự thành thật. Chu Cốc Lương bị chôn vùi dưới đất, mất đi tất cả, nhìn đồng đội chết thảm — đủ loại cái chết thảm — cho nên không hiểu, không tin tưởng vào nhiệt huyết, ánh sáng và lý trí. Anh ta từng tin tưởng những điều này. Nhưng hiện tại anh ta chỉ tin tưởng sức mạnh. Mà vì lòng căm hận và niềm vui sướng của chiến thắng, trong lòng anh ta che giấu sâu sắc tham vọng đè bẹp nhân loại.

Anh ta đã bước lên con đường gian khổ này: thà mang theo sự hủy diệt còn hơn mang theo lý tưởng. Tinh thần mãnh liệt, sống trong tăm tối, đấu tranh với mọi thứ xung quanh, quen thuộc với kinh nghiệm thực tế hơn là lý tưởng. Kinh nghiệm thực tế thường tương đương với lý tưởng, nhưng sự cố chấp mãnh liệt của Chu Cốc Lương, giống như sự cố chấp của tất cả mọi người, khiến kinh nghiệm của anh ta trở nên độc đáo. Thế là dần dần, Chu Cốc Lương đánh mất đi lý tưởng thuần khiết ấy, và chán ghét mọi bài giảng đạo lý về lý tưởng. Hơn nữa, trong sự cố chấp ngày càng sâu sắc, Chu Cốc Lương đã phủ nhận kinh nghiệm của tất cả mọi người. Giả sử lý tưởng và kinh nghiệm chung chỉ là chiến đấu để mưu cầu cuộc sống tươi sáng, thì Chu Cốc Lương thừa nhận; nhưng về thế nào là cuộc sống tươi sáng, đặc biệt là người chôn sâu trong bóng tối, mà trong lòng lại mang theo sức mạnh, thì có những cách hiểu khác nhau. Có người cho rằng cơm áo đủ đầy, hành động tự do là cuộc sống tươi sáng; có người cho rằng đứng cao hơn tất cả mọi người là cuộc sống tươi sáng; có người cho rằng tiêu diệt kẻ địch, chiếm lĩnh mọi thứ trên thế giới là cuộc sống tươi sáng. Nhưng người chôn sâu trong bóng tối, vì thắng lợi của chiến tranh mà bán đứng bạn bè, mất đi tất cả, gánh chịu sự hủy diệt trong tâm hồn, thì không thể thích ứng với những loại cuộc sống tươi sáng này nữa. Chu Cốc Lương không thể tưởng tượng mình sẽ hài lòng với mọi công việc làm ăn bình thường, mặc dù điểm cuối của con đường này chính là điều đó, giống như một lão binh hung hãn không thể tưởng tượng bản thân sẽ hài lòng với cuộc sống về quê làm ruộng, mặc dù mục đích của chiến tranh chính là điều đó. Chu Cốc Lương, nằm ngoài tất cả những điều này, ở trên tất cả những điều này, còn đòi hỏi một thứ mãnh liệt khó diễn tả, giống như rất nhiều người đòi hỏi thứ này. Cho nên Chu Cốc Lương đầy rẫy tội ác và bất hạnh, vĩnh viễn chưa từng có được thắng lợi.

Chu Cốc Lương, là trải qua cuộc sống sắc sảo, mà rèn luyện ra khí phách. Bạn bè trong chớp mắt biến thành kẻ thù, đối với anh ta, là chuyện bình thường; dùng cái vẻ mặt khinh miệt ấy để che giấu nỗi đau của tình bạn trong thấu kính nội tâm, rồi quyết liệt triệt để hơn để chứng minh mình đúng, đối với anh ta, là chuyện bình thường. Anh ta đi một bước, buộc phải đi bước thứ hai, hiểu rằng bản thân không thể quay đầu. Quen dùng sức mạnh của chân lý để tiêu diệt kẻ địch, quen tin tưởng bản thân chính là chân lý, nhưng lại hiểu rõ sự tội ác thành thật của bản thân, linh hồn anh ta đang trải qua một cuộc sống dữ dội. Nhưng vẻ bề ngoài của anh ta, lại vĩnh viễn bình tĩnh, kìm nén, nhạt nhòa, y hệt như kiểu người có sự thấu hiểu sâu sắc đối với nhân loại.

Chu Cốc Lương tham gia chiến sự Tám Ba Mươi, cùng bạn bè chạy trốn, giữa đường mất liên lạc, một mình đến Nam Kinh. Anh ta ở lại Nam Kinh tổng cộng ba ngày, mưu tìm một người quen. Khi tường thành Quang Hoa Môn thất thủ, anh ta trốn khỏi Nam Kinh.

Đó chính là lúc cuộc chiến tranh giành Quang Hoa Môn khốc liệt nhất. Pháo lửa bao trùm Nam Kinh, trên phố đầy rẫy quân đội; mà hàng vạn thị dân Nam Kinh trốn tránh, lưu luyến tài sản đã bị pháo lửa đáng sợ đánh thức từ mỗi tòa nhà, chạy trốn về hướng ấp Giang Môn. Thế là trên đường Trung Sơn đầy rẫy người tị nạn, hòm rương, xe cộ. Những người này trước tiên mất đi lòng tin, tiếp theo là quân đội mất đi lòng tin, thế là bắt đầu cục diện đau đớn, đáng sợ của ngày mười tháng mười hai.

Nam Kinh đã bị bao trùm, ngoài Trường Giang ra không có đường lùi, ấp Giang Môn phụng lệnh phong tỏa, người tị nạn không cách nào xuất thành. Vào lúc nguy cấp nhất, ấp Giang Môn mở cửa, nhưng người tị nạn vẫn không cách nào xuất thành, bởi vì họ quá đáng sợ, mà cửa thành quá nhỏ. Có người leo tường thành qua, có người chui qua lỗ cống, nhưng đây chung quy chỉ là số ít: Từ cửa thành đến nơi xa xôi của con đường, nghẽn kín những con người đáng sợ đang mưu cầu sinh tồn.

Pháo lửa và sự giẫm đạp lẫn nhau thường khiến trong số những người này bớt đi vài người hoặc mấy chục người. Đó là thời tiết giá lạnh, đóng băng. Mọi người giống như dòng nước đáng sợ, vĩnh viễn va đập trên những tảng đá ngầm là hòm rương, xe cộ và thi thể. Xung quanh những tảng đá ngầm hình thành những xoáy nước đáng sợ, cuốn đi những kẻ bất hạnh ngã xuống, những người ngã xuống giống như rơi vào vực sâu, vĩnh viễn biến mất trên mặt phẳng. Tình hình dần trở nên đáng sợ hơn, có thêm cả những binh lính tản mác, họ vô ích dùng lựu đạn và lưỡi lê để mở đường. Mà khi quân đội tuyên bố rút lui, tình hình lại càng đáng sợ hơn. Những tên lính phát cuồng ấy, dùng vũ khí của chúng tấn công đám đông, gầm thét trên dòng sông máu, ngọn đồi thi thể, những chiếc xe tăng còn sót lại, xóc nảy chồm qua cơ thể con người... Chu Cốc Lương từ thi thể của một sĩ quan lấy được một khẩu súng lục, bị cuốn vào cục diện đáng sợ này. Có ba lần anh ta suýt chết đuối. Anh ta vẫn giữ được sự bình tĩnh và kiên định của mình. Nhưng khi những tên lính tản mác nổ súng, anh ta liền mãnh liệt xông lên. Một đợt sóng khiến hai chân anh ta lơ lửng, vô cùng may mắn đẩy anh ta đến gần cửa thành. Nhân sức mạnh này, Chu Cốc Lương nổ súng lên trời, mà trèo lên đỉnh đầu mọi người, nhanh chóng trèo ra ngoài. Thi thể chồng chất cao đến mức đầu anh ta chỉ cách đỉnh cửa vài thước. Anh ta vừa trèo ra khỏi cửa, một chiếc xe tăng liền chạy tới, nghiền nát những con người bất hạnh, phát cuồng mà anh ta vừa trèo qua vai họ. Hành động của chiếc xe tăng nhuốm máu này đã khơi dậy một sự phẫn nộ im lặng đáng sợ; trên tiếng rên rỉ của những người bị thương, sự phẫn nộ này thống trị. Thế là một quả lựu đạn từ trên tường thành ném xuống, rơi chính xác vào trong xe tăng. Sau một tiếng nổ trầm đục, khói đạn bốc lên, chiếc xe tăng nhuốm máu này liền dừng lại.

Những người chưa chết trong cửa động, vì sự trả thù này mà hô lên một tiếng kêu hưng phấn. Chu Cốc Lương vì tiếng hét này mà đứng lại, anh ta đột nhiên hối hận vì đã trèo ra từ những con người này: những con người này đã chết rồi. Nhưng đồng thời, anh ta có một sự đồng cảm sâu sắc đối với chiếc xe tăng này. Địa vị của anh ta rất kỳ lạ, có thể là những con người đã chết ấy, có thể là chiếc xe tăng này. Nhưng trong khoang chớp mắt, đối với tất cả những điều này, anh ta có một nỗi bi ai sâu sắc. Anh ta nghĩ, không biết vì nguyên nhân gì, tất cả những con người này và bản thân đều trở thành những sinh vật yếu ớt, trần trụi giao phó cho số phận. Nhưng anh ta mãi mãi nhớ sự phẫn nộ im lặng ấy và tiếng hét theo sau đó. Tình yêu của con người trong sự yếu ớt và bất hạnh khiến anh ta trào dâng nước mắt —— ở đây, vị anh hùng Chu Cốc Lương đã trần trụi —— nhưng đồng thời anh ta cảm thấy một nỗi sợ hãi mông lung.

Anh ta mặc chiếc áo ngắn rách rưới, nắm chặt súng lục, đứng im không nhúc nhích, trong mắt có nước mắt, đăm đăm nhìn chiếc xe tăng đang bốc khói. Chu Cốc Lương, dựa vào sự thành thật của mình, tấm lòng cồng khai của mình, đứng ở đây; giống như dựa vào tình bạn thành thật và âm mưu của mình đứng ở những nơi khác của nhân loại; dựa vào sự che giấu, mũi nhọn độc ác và tham vọng đối với nhân loại đứng ở những nơi khác vậy.

Tình hình ở bờ sông, cũng đáng sợ giống như tình hình trong thành. Để tranh giành những con tàu ít ỏi, quân đội nổ súng vào nhau. Khắp nơi có tiếng súng, tiếng pháo ở gần, rõ ràng sự tấn công của kẻ địch đã đến cận kề. Những người tị nạn và binh sĩ tuyệt vọng đang ôm lấy cột gỗ hoặc ván gỗ nhảy xuống sông, một số phụ nữ cũng có hành động tương tự. Nước sông có vẻ vô cùng cuồn cuộn, những chiếc thuyền nhỏ, ván gỗ trên sông, và vô số cái đầu lúc ẩn lúc hiện dưới bầu trời xám xịt mà im lìm, mang lại ấn tượng thê thảm đáng sợ.

Chu Cốc Lương nhìn thấy, vì mưu sinh, nhân loại sắp sửa phát điên. Chu Cốc Lương nhìn thấy, dân tộc suy nhược do các nguyên nhân khác nhau, nhận được sự trừng phạt này, dâng hiến sự hy sinh chưa từng có cho lịch sử vô ngôn. Chu Cốc Lương đứng lâu trên bờ sông, cảm nhận được mọi áp lực từ kẻ thù của mình, mưu đồ trước khi quyết định phải làm gì thì hãy khiến bản thân có được sự bình yên. Anh ta bị cảnh tượng trước mắt dọa sợ, đứng trong trầm tư đờ đẫn. Không cách xa bên trái anh ta lắm, một chiếc xà lan chở quá tải, vì mọi người tiếp tục từ dưới sông trèo lên, lại thêm đánh giết lẫn nhau mà lật úp; trên mặt sông xám ngắt, phát ra một tiếng hét đáng sợ. Ngay sau đó Chu Cốc Lương nhìn thấy, một người phụ nữ quần áo rách rưới, vai chảy máu, thầm lặng ném đứa con đỏ hỏn của mình xuống nước, sau đó tự mình nhảy xuống nước. Chu Cốc Lương, từ vẻ mặt tàn nhẫn, âm trầm của cô ta, nhớ tới rất nhiều vẻ mặt như thế này. Chu Cốc Lương từng gặp rất nhiều chuyện đáng sợ tương tự thế này. Trong những sự kiện đó, anh ta tàn nhẫn, bởi vì anh ta căm hận; nhưng sự việc lần này khiến anh ta chấn động, bởi vì thế giới hiện tại quá ư rộng lớn, hơn nữa người phụ nữ nhảy xuống nước kia khinh miệt tất cả. Chu Cốc Lương nhìn cô ta ném con xuống, hy vọng cô ta phát ra âm thanh gì đó về phía anh ta từ nỗi kinh hoàng. Khi hiểu rõ sự bất khả thi của hy vọng này, trong lòng Chu Cốc Lương liền trào dâng khát khao mãnh liệt, lao về phía trước. Nhưng người phụ nữ này đã chìm nghỉm.

Chu Cốc Lương nhìn thấy người phụ nữ này nổi lên trong sóng nước, và trôi dạt về phía xa theo sóng nước. Chu Cốc Lương đăm đăm nhìn. Sự căm hận ấy, khát khao đau đớn ấy đang thiêu đốt trong lòng anh ta. Thế là, về bản thân anh ta, về dân tộc của mình, anh ta đã có những suy nghĩ ngắn ngủi, mãnh liệt. Anh ta nghĩ bản thân mình không thể trách cứ, việc anh ta sống là có ích, bởi vì anh ta hiểu dân tộc này hơn tất cả mọi người —— Chu Cốc Lương, dựa vào đủ loại vết thương tích của mình, là người có tư cách tự tin như vậy —— mà sự nghiệp sau này của anh ta, chính là, xác định đủ loại khát khao trong nội tâm —— tất cả những điều này ở Nam Kinh, đã khích lệ anh ta mãnh liệt —— dưới bầu trời xanh, trả thù thay người phụ nữ nhảy sông này.

Sau khi nghĩ xong, anh ta liền không chút do dự nhảy xuống nước. Anh ta bơi về phía một cột điện đang trôi dạt. Anh ta ôm lấy cột điện này, xuôi theo sóng nước trôi dạt ra giữa sông; sóng nước thỉnh thoảng nhấn chìm anh ta, đến nỗi khi ra đến giữa sông, anh ta mất hết tri giác ngoài việc ôm chặt lấy cột điện.

Khi đến bờ bên kia trời đã hoàng hôn. Anh ta ngã nhào trên bãi cát. Khi mới có tri giác trở lại, điều đầu tiên anh ta nghĩ đến, chính là người phụ nữ nhảy sông kia, và khi nghĩ đến, trong lòng anh ta có cảm xúc bình tĩnh, kính trọng. Anh ta đăm đăm nhìn bầu trời xám xịt, phù thũng, im lìm. Anh ta phát hiện ra, bầu trời vĩ đại kia, mang lòng kính trọng đối với tư tưởng và tình cảm của anh ta.

Anh ta cầu cứu một người chèo thuyền, và được thu lưu. Đêm đến, pháo lửa bờ bên kia càng dữ dội hơn, những binh sĩ đã qua sông thông qua nơi này chạy trốn về hướng bắc sông. Đêm khuya, một tên hiến binh gõ cửa, hoảng hốt đòi một bộ thường phục. Chu Cốc Lương, từ trong đống cỏ tranh của mình bước ra, tỏ ý khinh miệt sự nhát gan của tên lính này, cởi bỏ bộ quần áo ẩm ướt của mình, mà chiếm lấy bộ quân phục và súng lục của hiến binh, trở thành bộ dạng mà nhóm Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy anh ta.

Thế là, trước khi trời sáng, Chu Cốc Lương đi về phía tây. Ngọn lửa bốc lên không trung của thành Nam Kinh đã soi sáng con đường cho anh ta. Mà trong đêm khuya ngày hôm sau, trong cơn bão đáng sợ, anh ta liền gặp được con thuyền gỗ này.

Những gì anh ta có thể nói với Từ Đạo Minh, chỉ là tình hình mà Nam Kinh đang đối mặt. Anh ta dùng một giọng điệu thấp trầm, kìm nén để kể lại cục diện đáng sợ ở ấp Giang Môn và bờ sông, mà không nhắc đến bản thân mình. Anh ta không giải thích rốt cuộc mình có phải là hiến binh hay không, mà khi có thể chạm đến nghi vấn này, anh ta dùng một ánh mắt bình tĩnh, không thể thấu, táo bạo nhìn sâu vào mắt đối phương. Sự trầm tư trong câu chuyện của anh ta, cũng không thể thấu giống như ánh mắt của anh ta. Con người này, đối với nhân loại, hoài nghi ngờ sâu sắc, nhưng tuyệt đối không vì sự nghi ngờ này mà bất an; người khác không nhìn ra sự nghi ngờ của anh ta, lúc anh ta nói chuyện, là một thái độ điềm tĩnh, thành khẩn, mang theo sức hút kỳ lạ, không cho phép hoài nghi.

Đặc biệt vì thái độ chắc chắn, bình tĩnh của người đàn ông lùn tịt, mặt mũi xấu xí này, trong khoang thuyền đang thống trị sự nghiêm nghị tột độ. Mọi người đang tưởng tượng ra Nam Kinh đang giãy giụa dưới làn pháo lửa đáng sợ. Tưởng Thuần Tổ lâu lắc, nghiêm nghị đăm đăm nhìn người này. "Vậy, đơn vị của các anh vốn dĩ đảm nhận chức vụ gì?" Từ Đạo Minh, hy vọng hiểu rõ hơn về Nam Kinh —— nhắc đến đơn vị, thứ tình cảm sâu sắc ấy liền kích động trong lòng anh ta —— hỏi.

Chu Cốc Lương dùng ánh mắt sáng ngời của mình nhìn vào mắt Từ Đạo Minh, sau đó cười khinh miệt một tiếng.

Chu Cốc Lương, từ lúc cuộc trò chuyện bắt đầu chưa lâu, đã chú ý đến tất cả mọi người, mà hiểu rõ bọn họ —— không ai chú ý đến công việc này của anh ta —— đối với một sĩ quan có phong thái tao nhã, chú trọng hưởng thụ như Từ Đạo Minh (Chu Cốc Lương cảm thấy là như vậy), tình cảm của anh ta rất nhạt nhẽo, có thể nói, có một sự thù hận. Nhưng hiện tại anh ta lại dùng ánh mắt và nụ cười của mình khơi dậy một thứ tình cảm thân ái trong lòng Từ Đạo Minh.

“Đồng chí, chi bằng đừng bàn những chuyện này nữa, các mặt đều như nhau thôi.” Anh ta nói, mỉm cười trầm ngâm; “Giá trị sinh mạng của người Trung Quốc, rất rõ ràng.” Anh ta nói, khiến mọi người cảm thấy, anh ta thường xuyên nói câu này.

Từ Đạo Minh thở dài. Từ bầu trời xa xôi, bão táp gào thét, lao tới... “Ầm ầm, Nam Kinh ơi! Nam Kinh ơi!” Gã người phương Bắc kêu lên, “Nam Kinh —— a!” Gã kêu, sau đó đột nhiên phát ra một âm thanh không giống khóc cũng chẳng ra cười. Mọi người nhìn gã. Gã cúi đầu, nức nở như một đứa trẻ cho thỏa thích.

Rạng sáng hôm sau, bão táp ngừng lại, hướng gió thuận lợi, thuyền gỗ xuôi dòng đi lên thượng nguồn. Nó đã được vũ trang, bởi vì nó cần phải đề phòng bất cứ lúc nào những vụ mưu sát đến từ bờ sông hoặc giữa dòng. Suốt cả ngày trời, nó đã trốn thoát được bốn vụ mưu sát như vậy; trong đó có một lần đến từ giữa dòng: một chiếc tàu thủy nhỏ chở quá tải chạy qua, vô cớ nổ súng vào thuyền gỗ. Thuyền gỗ không bắn trả; một người chèo thuyền bị thương.

Ban đêm vẫn có hướng gió thuận lợi, thuyền gỗ tiếp tục tiến lên. Từ Đạo Minh, thể hiện ra sự tinh anh và năng lực ấy, bình tĩnh thống trị con thuyền gỗ này. Cả ngày anh ta không nói một câu thừa thãi, toàn tâm toàn ý chú ý đến hải trình của mình. Toàn bộ con thuyền đang thống trị thứ không khí âm trầm, khiến Tưởng Thuần Tổ thường xuyên sợ hãi. Hơn nữa, mưu đồ tiếp cận Chu Cốc Lương của anh ta —— mà anh ta cho rằng đây là một mưu đồ không hề nhỏ —— đã thất bại. Chu Cốc Lương cả ngày không nói câu nào, nằm trong góc, chìm đắm trong những suy tư âm trầm. Tưởng Thuần Tổ mang theo thứ tình cảm giống như trẻ con ấy —— thứ tình cảm này, thể hiện mưu đồ của người thanh niên đối với nhân loại —— đưa cho Chu Cốc Lương một cái bánh mì mặt, nhưng Chu Cốc Lương gật đầu cảm ơn, nhận lấy rồi ăn, không hề tỏa ra chút ấm áp nào.

Sau khi trời tối, thuyền gỗ không thắp đèn, tiếp tục tiến hành. Từ Đạo Minh bước ra mũi thuyền, đăm đăm nhìn đường chân trời mờ mịt, thỉnh thoảng phát ra tiếng hét cảnh cáo về phía đuôi thuyền. Viên sĩ quan này, giống như tất cả các sĩ quan khác, nghiêm nghị chìm đắm vào chức vụ gian khổ của mình. Trong sự nghiêm nghị này, anh ta đã phai nhạt lòng công danh, phai nhạt nỗi cảm hoạn thân thế, mà lộ ra một thái độ bình tĩnh cao quý.

Anh ta bình tĩnh, nghiêm nghị, tập trung tinh thần, đứng ở mũi thuyền lạnh lẽo, đăm đăm nhìn nơi xa. Thuyền gỗ đến gần mặt sông Vu Hồ vào lúc nửa đêm. Từ Đạo Minh phóng tầm mắt nhìn Vu Hồ, dưới ánh sáng mờ ảo xám xịt, nhìn thấy những ngôi nhà tranh san sát, tối tăm, không có ngọn đèn nào. Mặt sông rộng lớn và đường chân trời mơ hồ là một sự hoang tàn, thành phố im lìm, tối tăm, đông đúc lại là một sự hoang tàn khác. Từ Đạo Minh với tình cảm sâu sắc phóng tầm mắt nhìn Vu Hồ, nhớ tới những năm tháng từng trải qua ở Vu Hồ trước kia, và nhớ tới những con người mệt mỏi ở Vu Hồ. Sự nhớ nhung này, và địa vị hiện tại của anh ta, mang lại cho anh ta sự tĩnh mịch lớn lao; anh ta cảm thấy bản thân giống hệt như một người đàn ông đứng giữa trời đất.

Anh ta nghĩ, trong đêm khuya bất thường, lặng lẽ đi qua thành phố mà mình từng sinh sống trong đó, đối với nhân cuộc mà nói, là một sự khải thị, một nỗi bi thương, một niềm ủy lạo. Anh ta nghĩ, cuộc đời thường cần sự bi thương, bi thương là một sự cứu rỗi. Nghĩ đến bản thân cô độc mà anh dũng đứng giữa bầu trời và mặt nước hoang tàn, đi qua thành phố đã im lìm, tăm tối này, gửi tới nó một lời ủy lạo, một lời minh thề, anh ta cảm thấy tự hào. Anh ta cảm nhận đầy đủ rằng, sự tự hào này, là bởi vì giữa đất trời rộng lớn nhường này, anh ta vẫn còn tương lai. Từ Đạo Minh trong sự tĩnh mịch lúc này cảm nhận đầy đủ đất trời rộng lớn, giống như những gì một sĩ quan cảm nhận được, bầu trời xám xịt và dòng sông hoang tàn đã chứng thực những gì anh ta cảm nhận. Gió lạnh đang ập vào anh ta, thổi ra một thứ âm thanh bên tai anh ta; anh ta cảm thấy đây là âm thanh thổi ra từ nhân sinh hùng vĩ.

Nhưng khi dần dần đến gần Vu Hồ, anh ta nhìn thấy trên bờ sông có đám đông đen kịch, lúc nhúc, đông đúc, liền hoài nghi. Anh ta nghĩ Vu Hồ có khả năng đã bị kẻ địch chiếm lĩnh. Đang lúc anh ta do dự, anh ta nhìn thấy có ngọn lửa đột nhiên bốc vụt lên từ đường phố Vu Hồ, bay lên bầu trời. Đây là một đóa lửa vô cùng vĩ đại, nó uyển chuyển mà hùng dũng cuộn trào, chiếu sáng toàn thành phố Vu Hồ, và phản chiếu xuống mặt sông. Từ Đạo Minh phát ra tiếng hét —— Từ Đạo Minh, đã giành được sự anh dũng trong sự bình tĩnh, táo bạo đưa ra quyết định, phát ra tiếng hét, ra lệnh cho toàn thể binh sĩ và người chèo thuyền hiệp lực chèo thuyền, xông qua Vu Hồ. Nhưng đồng thời, từ bờ phải hướng về bờ pháp đã bắn ra ngọn lửa dữ dội của súng máy hạng nặng.

Từ Đạo Minh ngã nhào, binh sĩ chạy ra khỏi khoang, trong đó có Chu Cốc Lương, mọi người nhào xuống đất. Khẩu súng máy thứ hai ở bờ phải bắt đầu bắn, đường đạn của nó chỉ cách con thuyền gỗ này năm trượng. Từ bờ trái, có vài chiếc thuyền gỗ nhỏ chạy ra giữa sông, từ trên bờ, từ trên thuyền gỗ, bắt đầu bắn trả. Đốm lửa của súng trường và ngọn lửa dữ dội của súng máy chớp lóe trên mặt sông, ném ánh sáng và màu sắc nghiêm nghị, kích động, mãnh liệt xuống dòng nước sông âm trầm. Dưới tiếng súng gầm thét, có tiếng hét của con người, một chiếc thuyền gỗ chạy ra từ bờ trái dưới hỏa lực súng máy của bờ phải đã bị lật úp. Từ Đạo Minh bò trên ván thuyền, ra lệnh hạ buồm.

Chu Cốc Lương, nghe thấy mệnh lệnh này, lao về phía lầu lái. Gã chủ tàu kia, đang run rẩy trong lầu lái, quên mất cách hạ buồm. Chu Cốc Lương cởi dây thừng, nhưng không thể kéo nổi; đạn lửa đã đan xen giữa các mái buồm. Chu Cốc Lương siết chặt dây thừng, nhưng Từ Đạo Minh lao tới, dùng sức đẩy anh ta ra, khiến dây thừng lỏng ra. Dây thừng được giải thoát khỏi cột, thế là mái buồm phát ra tiếng động lớn rơi xuống, mà thuyền gỗ nhanh chóng lùi lại xuôi dòng.

Chu Cốc Lương quay người bước vào lầu lái; có lẽ chính vì Từ Đạo Minh đối phó với anh ta bằng thứ tự tin ưu việt ấy, anh ta bước vào lầu lái, đẩy gã chủ tàu đang run rẩy vì sợ hãi ra —— gã chột mắt này phát ra âm thanh cầu xin tha thứ —— mà nắm lấy cán lái. Anh ta đăm đăm nhìn về phía trước bằng ánh mắt dữ tợn, dùng sức bẻ cong cán lái, việc điều khiển thuyền thì Chu Cốc Lương có kiến thức, nhưng vì phẫn nộ với gã chủ tàu vô tích sự kia, anh ta không thể hạ buồm theo ý muốn, hiện tại anh ta khiến thuyền quay vòng, trên dòng sông nguy hiểm, mưu cầu có được sự ngưỡng mộ của toàn thể nhân loại —— Chu Cốc Lương lãnh đạm đến đáng sợ, nhưng đối với điều này, cuối cùng vẫn không thể chinh phục, —— mà mãnh liệt, mang theo khát vọng âm trầm ấy, đăm đăm nhìn làn đạn dày đặc trên sông. Mọi người sẽ cảm nhận được, Chu Cốc Lương, sinh ra là để khoe khoang sự anh dũng trong mọi hoàn cảnh nguy hiểm của nhân loại.

Có hỏa lực đón đánh con thuyền gỗ đang quay vòng này. Từ Đạo Minh bố trí binh sĩ, nhưng ra lệnh không bắn trả. Hỏa lực liên tiếp bắn qua mái che khoang, phát ra đủ loại âm thanh bén nhọn, vụn vặt, đáng sợ. Gã chủ tàu kia, bị Chu Cốc Lương đẩy vào góc lầu lái, khóc lóc không ngừng, và gọi hai đứa con trai đang trốn trong khoang của mình. Gia đình gã và sản nghiệp của gã, gặp phải tai họa này, đối với gã là vô cùng đáng sợ. Mọi người từng cho rằng gã là tay cừ khôi trôi nổi trên sông lớn; nhưng bây giờ mọi người nhìn thấy, sự lo lắng cho gia đình và sản nghiệp, sự lo lắng cho những sự vật ban tặng tình yêu và gửi gắm sinh nhai, đã đẩy một tay cừ khôi trôi nổi vào bước đường bất hạnh như thế nào.

Tưởng Thuần Tổ, vào lúc tiếng súng dày đặc nhất, cùng với mấy người chèo thuyền nằm rạp trong khoang, mà dùng tình cảm thành kính cầu nguyện thần linh. Sau khi thuyền gỗ quay vòng, anh ta bò ra khỏi khoang, hạ quyết tâm anh dũng, đòi Từ Đạo Minh một khẩu súng. Từ Đạo Minh phẫn nộ xua tay về phía anh ta.

"Tôi đã hạ quyết tâm vứt bỏ tất cả mọi thứ của mình!" Tưởng Thuần Tổ dùng giọng thấp run rẩy nói; anh ta hiểu vứt bỏ tất cả có ý nghĩa gì.

Một viên đạn bắn qua mái che khoang, phát ra âm thanh vỡ vụn, ngắn ngủi. Đồng thời, mọi người nghe thấy trên sông có tiếng cầu cứu, thê thảm. Thuyền gỗ nhanh chóng trôi theo dòng nước, loại tiếng cầu cứu ấy, ban đầu là mấy người, cuối cùng là một người, đuổi theo ở phía sau. Kẻ rơi xuống nước dần bơi đến gần thuyền gỗ, lớn tiếng kêu cứu mạng. Nhận ra đó là âm thanh của tổ quốc mình, Từ Đạo Minh ra lệnh hạ sào trúc và dây thừng xuống.

Kẻ bất hạnh này được vớt lên, nặng nề ngã nhào trên ván thuyền; ngay sau đó bò dậy, run rẩy, không ngừng dập đầu với các ân nhân của mình. Đây là một người Tứ Xuyên lùn tịt, teo tóp.

Bởi vì người lính được cứu này —— anh ta rõ ràng rơi xuống nước từ bờ trái —— cuộc chiến này đối với mọi người trở nên kỳ lạ khó hiểu. Những người bên trái, kẻ mưu đồ vượt sông giả sử là lính Trung Quốc, vậy bờ phải, kẻ địch ở bờ phải, là ai? Quân đội Nhật Bản sao lại chiếm lĩnh bờ phải trước tiên chứ?

Thuyền gỗ đã thoát khỏi tầm bắn của hỏa lực. Cuộc chiến đó, vẫn tiếp tục trên mặt sông Vu Hồ. Trên mặt sông có hỏa lực dày đặc chớp lóe, và truyền đến những tiếng hét hung mãnh, thứ khí thế này, thứ sự lao vào mãnh liệt này, xảy ra giữa những kẻ tử thù đó. Có thi thể và thuyền vỡ trôi nổi trên mặt sông cách thuyền gỗ rất gần. Hơn nữa, ngọn lửa thành phố Vu Hồ, càng có vẻ uy mãnh hơn, trên mặt sông có bóng phản chiếu rõ rệt của ngọn lửa. Trong thứ ánh sáng đỏ rực ấy, những chiếc thuyền gỗ vượt sông nhỏ trôi nổi bắn trả bờ trái, lóe lên ngọn lửa anh dũng của cô quân.

Mọi người đứng trên ván thuyền ở đuôi tàu, đăm đăm nhìn Vu Hồ. Người lính được cứu vớt kia, vì lạnh giá, rên rỉ trên ván thuyền. Từ Đạo Minh quan sát tỉ mỉ hai bên bờ, ra lệnh cho người chèo thuyền bẻ lái sang bờ phải.

Con thuyền gỗ này, đã vô vọng rồi; nó thậm chí không thể hiểu rõ cảnh ngộ của bản thân, không thể phân biệt ai là kẻ địch. Từ Đạo Minh ra lệnh dừng lại ở nơi cách bờ năm mươi mét, bắt đầu thẩm vấn người lính được cứu vớt kia.

Từ Đạo Minh trong chiến tranh, giống như tất cả các sĩ quan hoặc những người có khí phách, căm ghét sự hèn nhát. Anh ta cho rằng, sự hèn nhát này, là sự sỉ nhục đối với binh sĩ và tổ quốc. Trong những hoàn cảnh nguy cấp này, Từ Đạo Minh cảm nhận đầy đủ tổ quốc của mình; thứ không thể tha thứ hơn tất cả, chính là sự hèn nhát. Cho nên hành động dập đầu và rên rỉ của người lính được cứu này khiến anh ta chán ghét. Anh ta bước về phía người lính này, trưng ra một thái độ nghiêm lạnh; anh ta cảm thấy, dù thế nào đi nữa, anh ta phải dạy dỗ hắn ta nhân danh tổ quốc bị lăng nhục. Từ Đạo Minh bước về phía người lính này, ẩn giấu bên dưới vẻ bề ngoài nghiêm lạnh là tình cảm thiêng liêng đối với tổ quốc.

Người lính này dập đầu, nói với Từ Đạo Minh rằng, hắn tên là Lý Vinh Quang, mùa hè xuất phát từ Tứ Xuyên ra, trong nhà có mẹ già, vợ và hai đứa con, cầu xin Từ Đạo Minh tha mạng. Người lính này, là vì đem Từ Đạo Minh quy vào loại kẻ địch ở bờ phải, mà nói ra những lời này.

"Tôi vốn không hỏi anh những điều này." Từ Đạo Minh nói.

Thế là người lính này càng chắc chắn Từ Đạo Minh là kẻ địch, bật khóc. Sau đó hắn nói, bọn họ phụng mệnh rút lui qua sông, hắn vốn không biết mệnh lệnh mà bọn họ phụng thu là sai.

Từ Đạo Minh nghe không hiểu, nhưng phẫn nộ thay cho tổ quốc bị lăng nhục —— anh ta cảm thấy là như vậy —— thét lên một tiếng, dùng sức đá người lính này hai cú. Người lính này, kêu la giống như một con chó lăn lóc đến bên khoang.

"Đồ khốn nạn!" Từ Đạo Minh, trưng ra thái độ của một sĩ quan bảo vệ tổ quốc —— bảo vệ tổ quốc về mọi mặt —— quát lên; tiếng quát này, thỉnh thoảng có thể nghe thấy trong quân đội. Ngay sau đó, Từ Đạo Minh hỏi mấy câu hỏi.

Thế là Lý Vinh Quang vừa khóc vừa nói, ở phía sau bọn họ, là người Nhật Bản; ở bên kia sông, nổ súng vào bọn họ, không cho bọn họ qua sông, là quân đội của Trung ương.

"Vậy, Trung ương có mệnh lệnh cho các ngươi, kêu các ngươi tử thủ Vu Hồ không? —— Nói!"

"Lão gia, tôi hoàn toàn không biết gì hết..."

Thế là cằm Từ Đạo Minh run lẩy bẩy, quay người với một tư thế cay đắng nhìn về phía Vu Hồ, đăm đăm nhìn Vu Hồ đang cháy rực. Ngay sau đó, một tiếng thở dài nhẹ nhàng phát ra từ lồng ngực anh ta. Một người lính, lúc này cảm nhận được nỗi bi thương tột cùng, và cảm nhận được tình yêu sâu sắc đối với tổ quốc; người lính chân chính này, tràn ngập tình cảm bi thương, đứng trước mặt mọi người, không còn niệm tưởng nào khác, ngoài việc hiến dâng sinh mạng vì tổ quốc của mình.

Chu Cốc Lương, nhìn Từ Đạo Minh bằng ánh mắt bình tĩnh, trầm tư. Ban đầu anh ta cảm thấy một sự phản cảm đối với thái độ của Từ Đạo Minh đối với binh sĩ, thế là anh ta nhìn thấu một sự làm vẻ nào đó sắc sảo từ con người này; đối với sự làm vẻ này, anh ta không hề nương tay. Mà sau khi suy ngẫm như vậy, anh ta phát hiện bản thân vô cùng hờ hững đối với nỗi bi thương đối với tổ quốc mà Từ Đạo Minh biểu lộ —— thứ mà anh ta cho rằng biểu lộ mang theo sự làm vẻ —— thế là hơi kinh ngạc, và cảm thấy phiền muộn. Chu Cốc Lương, là người được cuộc sống của mình rèn luyện ra một trái tim nhạy bén đối với nhân loại, nhưng đối với tổ quốc mà Từ Đạo Minh nhận thức từ tư thế hoa lệ của anh ta, lại lãnh đạm. Trái tim nhạy bén, rộng lớn đối với nhân loại ấy, đôi khi lại biến thành một sự tính toán ích kỷ; cho nên, anh ta đã phát hiện ra sự làm vẻ của Từ Đạo Minh; nhưng ngọn lửa chiến tranh trước mắt, và nỗi bi thương sâu sắc của tổ quốc, lại gợi nhắc anh ta nhìn thấy tâm địa ích kỷ của chính mình, khiến anh ta cảm thấy phiền muộn, và kinh ngạc trước sự tàn nhẫn của bản thân.

Anh ta nghĩ, kinh nghiệm trước kia của mình có lẽ đã sai. Ngay sau đó anh ta nghĩ, bắt đầu từ khoảnh khắc này, anh ta nên nhận thức những con người khác biệt với họ như thế nào. Do những nghi vấn này, tâm hồn anh ta chớp mắt trở nên sống động. Nhưng ngay lập tức anh ta lại vượt qua, bởi vì anh ta kiên cường có thói quen vượt qua này: bóng tối của căn hầm lập tức lướt qua trái tim anh ta, khiến anh ta nghiêm khắc nghĩ đến sứ mệnh mà anh ta gánh vác đối với thế giới này.

Từ Đạo Minh ra lệnh lái thuyền đến gần bờ sông. Mọi người bắt đầu bận rộn. Thuyền gỗ mắc cạn khi sượt qua đám sậy.

Từ Đạo Minh bước đến mũi thuyền, đăm đăm nhìn ánh lửa của Vu Hồ. Tiếng súng đã ngớt. Ngọn lửa sáng rực lặng lẽ bay lên không trung, tạo ra ấn tượng đe dọa giữa chốn hoang tàn bao la.

Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị bước đến bên cạnh Từ Đạo Minh.

"Cậu vừa nói cậu quyết định vứt bỏ tất cả, có ý gì?" Từ Đạo Minh mang theo nụ cười ôn hòa hỏi.

Tưởng Thuần Tổ ngượng ngùng cười một tiếng.

"Không,... không có ý gì cả." Hắn nói, đăm đăm nhìn ngọn lửa. Im lặng hồi lâu.

"Tôi biết cậu có ý gì." Từ Đạo Minh nói, dưới ánh phản chiếu yếu ớt của ngọn lửa, từ khóe môi có chòm râu nổi lên một nụ cười bi ai, nhưng lại mỉa mai. "Vâng, vâng." Tưởng Thuần Tổ đáp, nhìn ngọn lửa.

Từ Đạo Minh nhìn hắn hồi lâu bằng ánh mắt dịu dàng, gần như là nữ tính —— anh ta muốn nhớ lại cuộc sống bình thường, và muốn khơi gợi lại đủ loại ấn tượng ngày xưa —— sau đó nói, anh ta hy vọng được kết bạn với hắn. Ngay sau đó anh ta bổ sung rằng, chiếc thuyền gỗ này nhất thời không thể đi được, lại quá nhiều nguy hiểm, bọn họ —— Chu Cốc Lương và Tưởng Thuần Tổ nên lên bờ đi bộ. Tưởng Thuần Tổ đang trong niềm xúc động, không suy nghĩ, đáp rằng hắn sẵn sàng ở lại trên thuyền, bất chấp khó khăn thế nào đi nữa.

"Người trẻ tuổi này, sau này gặp lại nhé!" Từ Đạo Minh, vì một thứ quyết định nào đó của bản thân mà trở nên vui vẻ, vỗ vai Tưởng Thuần Tổ, lớn tiếng nói, sau đó bước đến mũi thuyền. "Mọi người nghe cho kỹ!" Anh ta nói với các binh sĩ bằng một giọng nghiêm nghị, uy lực, lớn tiếng, "Bây giờ con thuyền này đã mắc cạn, lại thêm không có gió xuôi, đồng thời vùng Vu Hồ đã xuất hiện kẻ địch, chúng ta đang ở dưới làn pháo lửa của kẻ địch," anh ta cất cao giọng, rõ ràng câu nói này khiến anh ta rất xúc động; "nhưng, dù thế nào đi nữa, nhiệm vụ của chúng ta là vận chuyển đồ đạc trong thuyền này đến Mã Đãng, không để nó rơi vào tay kẻ địch! Chúng ta phải kiên trì đến cùng, mệnh lệnh chúng ta phụng thu là thế này, chúng ta tuyệt đối không hèn nhát, tuyệt đối không lùi bước! Mọi người phải hiểu rõ sự trọng đại trong nhiệm vụ của chúng ta! Chúng ta không có đường lùi! Chuyện Vu Hồ ngày hôm nay là sự sỉ nhục lớn lao của quốc gia chúng ta! Chúng ta phải kiên định lòng tin của mình!... Mọi người đã nghe rõ chưa?"

"Nghe rõ rồi!" Các binh sĩ đáp bằng một giọng trầm đục, lớn tiếng.

Từ Đạo Minh vui vẻ, nghiêm nghị đảo mắt nhìn quanh. Thế là Tưởng Thuần Tổ liền hiểu nụ cười bi ai, mỉa mai và ánh mắt dịu dàng mang tính nữ tính vừa rồi của người đàn ông này có ý nghĩa gì. Viên sĩ quan này, sau khi hồi tưởng một cách dịu dàng, thông suốt đối với cuộc sống ngày xưa, liền bộc lộ thẳng thắn sự hiến thân của mình.

Từ Đạo Minh, đến bây giờ, liền quyết định vứt bỏ tất cả rồi. Cho nên câu nói lúc nãy của anh ta hỏi Tưởng Thuần Tổ có ý nghĩa gì. Ý nghĩa câu nói này của anh ta chính là, tính toán công lợi và cảm hoạn thân thế đã hoàn toàn phai nhạt đối với anh ta, hiện tại anh ta cảm nhận đầy đủ tổ quốc của mình, mà đứng trong sự tự do mang tính nghiêm nghị. Cho nên, anh ta vốn không vứt bỏ cái gì. Khi con người hiểu rõ sự nghiệp của họ là gì, và hiến thân cho sự nghiệp đó, con người liền đạt được sự tự do trong thứ tình cảm trang nghiêm ấy.

Từ Đạo Minh nghiêm nghị mà vui vẻ chỉ dẫn lộ trình cho Chu Cốc Lương và Tưởng Thuần Tổ —— anh ta quen thuộc đường sá vùng này —— và bảo họ làm thế nào để không nguy hiểm, khuyên họ rời đi. Chu Cốc Lương, lúc Từ Đạo Minh nói chuyện với các binh sĩ, đang nghiêm nghị, tập trung lắng nghe. Anh ta không thể tìm thấy động tác hoa lệ và sự làm vẻ từ con người này nữa; anh ta bị lòng trung thành chân chính và thái độ tự do, nghiêm nghị của người đàn ông này làm cảm động. Thứ tình cảm đối với nhân cuộc này, là thứ mà Chu Cốc Lương rất ít nhìn thấy; giá trị của nó, là thứ anh ta rất ít thừa nhận. Nhưng hiện tại, Từ Đạo Minh đã chinh phục được kẻ nham hiểm Chu Cốc Lương này. Cho nên, lúc Từ Đạo Minh chỉ dẫn lộ trình, Chu Cốc Lương liền thể hiện ra một thái độ vui vẻ, được sủng ái, thuần phu. Thái độ này, mọi người lần đầu tiên nhìn thấy trên người anh ta.

"Vậy, còn các anh thì sao? Phải làm thế nào?" Chu Cốc Lương quan tâm hỏi. Từ Đạo Minh trầm mặc, không đáp.

"Tôi biết trách nhiệm của các anh..." Chu Cốc Lương cười nói một cách đơn thuần, đặc biệt khiêm tốn, rõ ràng trở nên sống động, muốn nói gì đó để khuyên nhủ, nhưng Từ Đạo Minh cắt ngang lời anh ta.

"Đồng chí, chúng ta là quân nhân!" Từ Đạo Minh nghiêm nghị hạ giọng nói, nhìn chằm chằm Chu Cốc Lương, khiến anh ta hiểu rằng mình đang nói một câu nói thần thánh: "Không có người nào có thể hiểu được quân nhân đâu!" Anh ta nói với Tưởng Thuần Tổ; "Không biết cuộc sống của quân nhân, không biết quân nhân cũng là con người, cần tất cả mọi thứ trên thế giới này! Mọi người cảm thấy chúng ta đáng sợ, chính chúng ta cũng cảm thấy mình đáng sợ!" Anh ta trầm mặc. "Anh có thể tưởng tượng ra tất cả những chuyện kỳ quái ở Trung Quốc không? Anh có thể tưởng tượng, một con người, nửa đời người của anh ta hy sinh trong những chuyện kỳ quái này, sự thất vọng của anh ta, nỗi phiền muộn của anh ta? Vậy anh không thể! Phải, tôi nói anh không thể! Anh có tài năng của anh, có chí hướng của anh, có hoài bão của anh, chúng ta hồi trẻ đều như thế, sau đó chúng ta liền có chút chán nản, trong khoảnh khắc bỗng nhiên thức tỉnh, anh liền phát hiện bản thân vẫn cô độc đứng trên thế giới này, có một số quan hệ xã hội, nhưng mà, vì tính cách của anh —— anh không đê tiện như thế, anh không thể lợi dụng được! Tôi muốn nói với anh điều này, nói điều này vào lúc này, người trẻ tuổi ơi!" Từ Đạo Minh trầm mặc. Anh ta bị kích động, mà trút bỏ nỗi u uất của mình. Anh ta trầm mặc, ý thức được đủ loại hình ảnh và huyễn ảnh trong cuộc đời sinh nhai của mình, cảm thấy một sự ngọt ngào. Bọn họ đang đứng dưới ánh phản chiếu yếu ớt của ngọn lửa Vu Hồ. Gió lạnh từ mặt sông dấy lên, sục sạo khóm sậy, thổi quất vào họ. Mấy người lính của anh ta, vây quanh họ, lắng nghe anh ta; màn bộc bạch kỳ lạ bắt đầu bằng phương thức diễn thuyết theo thói quen của quân nhân của anh ta, đã dẫn dắt mọi người bước vào cuộc đời sâu sắc.

"Phải, tôi nói với anh, người trẻ tuổi!" Anh ta nói, nhìn đôi mắt sáng ngời như trẻ con của Tưởng Thuần Tổ. "Chúng ta đều hy vọng cuộc chiến này chứ! Nhưng, đối với hạng chức vụ này, tôi khá chán nản, tôi nói thẳng với anh, tôi rất tự phụ! Đồng chí, trong cái cuộc sống ở Thượng Hải ấy, tôi không hề sa đọa..." Anh ta nói bằng một giọng thành khẩn, run rẩy; từ giọng điệu này, mọi người hiểu được những thứ đáng sợ chứa đựng trong câu nói của anh ta. "Mặc dù chán nản đối với nhân sinh, chán nản đối với nhân sự, chán nản đối với chức vụ, nhưng tôi luôn chờ đợi; trong lòng tôi có một thứ, chính nó khiến tôi không sa đọa, thứ này, bất cứ lúc nào cũng đang chờ đợi một mệnh lệnh! Mà cho đến ngày hôm nay, lúc đến Vu Hồ tôi ôm theo một thứ tình cảm, sau đó tôi thấy xấu hổ cho đất nước mình! Tôi căm hận đấy! Đồng chí, tại sao? Tội lỗi của ai? Vô số con người, chẳng phải đều có hy vọng, đều muốn sống hay sao? Nhưng trong lòng tôi lại đặc biệt yếu ớt, các anh không biết đâu! Tôi cực kỳ nghiêm túc nghĩ, giả sử tôi hy sinh vào lúc đó, có nên không? Tôi là quân nhân, là nên chứ, tại sao lại phải vướng bận tình con trẻ chứ? Tôi nghĩ như vậy —— tất cả mọi thứ của nhân sinh đều là ngẫu nhiên, nhưng tất cả mọi thứ của đám đông đều là tất yếu! Thế là tôi nhận được mệnh lệnh của mình rồi!" Anh ta ngưng bặt. "Tôi không phóng đại với các anh..." Anh ta nói thêm bằng một giọng khô khốc, nhỏ nhẹ, thế rồi trầm mặc rất lâu.

"Đồng chí, giả sử sau này chúng ta đều sống sót, chúng ta làm bạn nhé!" Nói đến đây, anh ta liếc nhìn Chu Cốc Lương một cái; ánh mắt này, đã bộc lộ sự hoài nghi không rõ ràng nào đó của anh ta đối với Chu Cốc Lương.

Chu Cốc Lương hiểu ánh mắt này, nặn ra một nụ cười khiêm tốn (vào một số thời điểm, Chu Cốc Lương có sự khiêm tốn đáng kinh ngạc; ít nhất là bề ngoài là như vậy. Nhưng vẻ bề ngoài này, lại khơi dậy một thứ tình cảm chân thật). Chu Cốc Lương, bị tình cảm nhân sinh này làm cảm động, nhưng lại suy ngẫm ngay trên sự cảm động này rằng tình cảm nhân sinh ấy rốt cuộc có lợi ích gì; để mọi người nhìn thấy, Chu Cốc Lương, đứng trên lập trường và sự thành thật của mình đã trở thành một kẻ chủ nghĩa công lợi sắc sảo. Anh ta cảm nhận một cách nhạy bén sức mạnh của tình cảm này —— vị Từ Đạo Minh này, dựa vào tình cảm này mà đứng ở đây —— thế là sinh ra sự sợ hãi, giống như những người mưu sinh gian khổ nhìn thấy tình yêu tươi đẹp vậy; giả sử người mưu sinh gian khổ này không có sức phủ nhận địa vị của tình yêu này trên thế giới —— vẻ đẹp của tình yêu này, quá ư hiển nhiên —— và không muốn làm phiền bản thân, mà rơi vào vực sâu đáng sợ, thì anh ta sẽ có một thái độ khiêm tốn, y như Chu Cốc Lương đã bộc lộ.

"Vâng, đồng chí!" Chu Cốc Lương nói bằng một thái độ thành khẩn, khiêm tốn. Đôi mắt anh ta, đang lóe lên thứ ánh sáng rực rỡ nghiêm nghị, kỳ lạ. Biểu hiện này khiến Tưởng Thuần Tổ đang bị cảm động phải sợ hãi. Người không hiểu Chu Cốc Lương, sẽ ôm lấy một thứ tình cảm căm ghét đối với Chu Cốc Lương; tình cảm này sinh trưởng trong lòng Tưởng Thuần Tổ. "Vậy, tạm biệt, chúng ta đi thôi." Chu Cốc Lương khô khan nói. Giọng nói của anh ta đánh thức Từ Đạo Minh đang chìm đắm trong mơ tưởng.

Từ Đạo Minh liếc nhìn Tưởng Thuần Tổ, nghiêm lạnh, xa cách bước đến mạn thuyền. "Lão gia ơi, ơn đức sâu dày, thả tôi đi đi!" Lý Vinh Quang hét lên trước phòng lái.

"Được, anh đi đi!" Từ Đạo Minh nói đơn giản, vừa dùng sào trúc dò nước. "Nơi này sâu ba thước." Anh ta nói.

Chu Cốc Lương dùng mắt đo lường mặt nước, bám lấy mạn thuyền nhảy xuống nước. Chu Cốc Lương không ngoảnh đầu lại, khó khăn bước về phía trước trong làn nước. Tưởng Thuần Tổ bước đến mạn thuyền, nhìn Từ Đạo Minh, muốn nói gì đó. Nhưng Từ Đạo Minh nhìn hắn bằng ánh mắt nghiêm lạnh: người vừa nãy còn kích động trút giận, đòi kết bạn với hắn, bây giờ đang nhìn hắn bằng một ánh mắt nghiêm lạnh.

"Cám ơn anh..." Tưởng Thuần Tổ thấp giọng nói.

"Mình thật đáng thẹn làm sao!" Hắn đau đớn nghĩ, nghiến răng nhảy xuống nước. Ngay sau đó, Lý Vinh Quang nhảy xuống nước, phát ra tiếng động lớn.

Tưởng Thuần Tổ run lẩy bẩy trong làn nước lạnh, ngoảnh lại, nhìn thấy Từ Đạo Minh và các binh sĩ đứng trên mạn thuyền. Từ Đạo Minh giơ cao tay phải, biểu thị từ biệt. Ở bầu trời sau lưng họ, đang rực chiếu ánh lửa đỏ sẫm, im lìm đầy đe dọa của thành phố Vu Hồ.

"Tạm biệt!" Tưởng Thuần Tổ vạch đám sậy ra, hét lên, nước mắt lưng tròng.

Sau đó hắn nhìn về phía trước; không nghe thấy tiếng động, trong khóm sậy dày đặc, không nhìn thấy Chu Cốc Lương.

"Đồng chí, anh ở đâu?" Hắn lớn tiếng gọi trong thất vọng.

Không có trả lời. Phía sau có tiếng Lý Vinh Quang khỏa nước. Có gió thổi bén nhọn qua khóm sậy.

"Chu Cốc Lương, anh ở đâu?" Dưới sự thôi thúc của thứ cảm xúc thân thiết, thất vọng ấy, Tưởng Thuần Tổ lớn mật hét lên. Trong cảnh vô cáo, Tưởng Thuần Tổ chỉ có thể tin tưởng tình yêu của chính mình và tình yêu của nhân loại.

"Tôi ở đây!" Chu Cốc Lương lớn tiếng đáp.

Nghe ra âm thanh này rất thiện chí, Tưởng Thuần Tổ thở dài như một đứa trẻ.

"Chu Cốc Lương, cách bờ bao xa?" Hắn vạch khóm sậy trước mặt ra, lớn tiếng gọi, để kéo dài niềm hạnh phúc vô thượng mà sự thiện chí này mang lại cho hắn.

"Nhìn không rõ; sắp đến rồi!" Chu Cốc Lương lớn tiếng đáp.