Tưởng Thuần Tổ và các đồng bạn của cậu đến Cửu Giang sau mười ngày. Những thôn trấn và huyện thành đi qua trong mấy ngày cuối, đã nằm trong tuyến phong tỏa Mã Đang. Do các đội quân có kỷ luật tốt liên tục đi qua, nơi đây hiện lên một sự phồn vinh kinh ngạc — sự phồn vinh này, đối với những người như Tưởng Thuần Tổ vốn từ một thế giới như thế đi ra, là một điều kinh ngạc, khiến họ phải mất một hồi lâu đấu tranh trong nội tâm để thích ứng. Được sự bảo vệ của trật tự, lại bị kích thích bởi sự gia tăng đột biến của dân cư tạo nên ham muốn thương mại mạnh mẽ, các thôn trấn ngoài quân đội qua đường và các khẩu hiệu trên vách tường ra, hoàn toàn không có dấu vết của chiến tranh. Sự hủy diệt hiện diện trên vùng hoang dã cách đó một trăm dặm, nhìn từ những thôn trấn này, giống như là điều không thể có. Nhóm Tưởng Thuần Tổ, vẫn chìm trong cơn ác mộng của họ, mệt mỏi đi qua những con đường chuẩn bị đón năm mới, nơi đang bao phủ trong khói sương, có trẻ con chạy nhảy, tiếng chiêng trống vang dội, tràn ngập đủ thứ hương vị và bày biện đủ loại hàng hóa. Tưởng Thuần Tổ nghĩ, trong số những con người này, tuyệt đối không có một ai muốn đến vùng hoang dã kia để tận mắt nhìn xem sự hủy diệt ấy. Những phụ nữ mặc trang phục rực rỡ, những người đàn ông chen chúc ồn ào trên phố, những quán rượu, mùi hương nồng đượm của ớt và thịt heo, đã lay động những kẻ trốn chạy đang khao khát hòa bình và đói khát thức ăn.

Trên vách tường của một ngôi miếu ở khúc quanh dòng sông dơ bas, khẩu hiệu lớn được viết bằng chữ đỏ và một bức tranh tuyên truyền vụng về đã mang lại cho Tưởng Thuần Tổ một sự xúc động mãnh liệt, phi thường; đây là lần đầu tiên cậu nhìn thấy thứ này kể từ khi bước ra khỏi vùng tàn phá, thứ mà tâm hồn đang khao khát của cậu vẫn luôn mong mỏi. Nó cho cậu thấy rằng sau những sự hủy diệt đó, ý chí và tổ chức của dân tộc này vẫn vô cùng kiên cường, dân tộc này vẫn sẽ tiếp tục đấu tranh. Nhờ bức tranh tuyên truyền này, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy tương lai của Trung Quốc vô cùng tươi sáng, và mọi giấc mơ cá nhân của cậu rồi sẽ thành hiện thực. Vì thế Tưởng Thuần Tổ mãi mãi ghi nhớ bức tranh này, cùng khúc quanh dòng sông dơ bas mà nó tựa vào, và tiếng chiêng trống đang vang lên gần đó lúc bấy giờ: con người ta thường hay mãi mãi ghi nhớ những thứ thoạt nhìn có vẻ hoàn toàn không quan trọng như thế.

Thế là Tưởng Thuần Tổ liền thoát khỏi cõi mộng tàn phá, đáng sợ của mình. Thế rồi, trong niềm khát khao mãnh liệt đã được kích thích ấy, trong sự rung động căng tràn và phong phú nơi đáy lòng, Tưởng Thuần Tổ bắt đầu mơ mộng, và lên kế hoạch cho tương lai đầy lôi cuốn, tráng lệ của mình. Sự hư vinh vốn khích lệ những người trẻ tuổi cạnh tranh gay gắt giữa những người đồng lứa với họ, bấy giờ mang theo màu sắc thơ mộng, tỏa ra ánh hào quang, bay bổng lên. Cậu nghĩ đến tất cả những gì hoa lệ, lãng mạn ở Vũ Hán. Cậu đang bay về phía thế giới lãng mạn này. Mọi sự tàn phá kia nhanh chóng bị lãng quên: giống như tình huống vẫn thường xảy ra, con người ta phải đợi đến tận sau này, ở một tương lai xa xôi, mới có thể thấu hiểu ý nghĩa đích thực của tất cả những điều đáng sợ ấy.

Dáng vẻ của họ vô cùng đáng sợ. Họ rách rưới làm sao, những người lính mặc những bộ quần áo kỳ quái, tả tơi. Họ phờ phạc, mệt mỏi, đầy bùn đất, bị bọ chét bám đầy, bàn chân đang rỉ máu. Nhưng cuối cùng họ cũng đã đến nơi. Họ đến bờ bên kia Cửu Giang trong niềm phấn khích. Trời quang mây tạnh, dòng sông lấp lánh, trôi đi một cách đường bệ và phú quý. Thành phố ở bờ bên kia tỏa sáng dưới ánh nắng mặt trời, bao phủ trong lớp sương mù màu xanh nhạt.

Khi đến gần Cửu Giang, họ nhập vào một nhóm thương binh và binh lính tản mác. Trước khi bước xuống bờ sông, họ gặp phải sự ngăn cản. Quân đội đang vượt sông, chỉnh tề đội ngũ trên bờ sông. Những hàng quân đi đều bước, trang bị nặng nề lặng lẽ bước lên bờ sông, mũ sắt và súng đạn lấp lánh dưới ánh mặt trời. Những đạo quân này được điều động đến đồng bằng Hoài Trung, chuẩn bị cho những trận chiến lớn.

Đội ngũ bước lên bờ sông, đột nhiên, tiếng kèn quân sự vang lên. Những người lính mang nặng nhọc trang nghiêm đung đưa theo tiếng kèn, như hòa cùng nhịp điệu của tiếng kèn, lá quân kỳ màu xanh viền đỏ tung bay trong gió lạnh. Những người lính xuất phát rõ ràng bị kích động bởi tiếng kèn, nhưng vẫn lộ ra nét mặt lạnh lùng mà kiên định, phẫn nộ chuyển động.

Những binh lính tản mác nghiêm trang đứng lại. Tưởng Thuần Tổ không hiểu vì sao lại cảm thấy xấu hổ, chú ý thấy trước hàng ngũ ấy, hai người thanh niên là Lưu Kế Thành và Trương Tổ ThuậtThanh đã đứng nghiêm. Những kẻ tản mác chật vật như ăn mày ấy đã đứng nghiêm.

Tưởng Thuần Tổ đứng nghiêm. Tình cảm trang nghiêm đối với tổ quốc bao trùm lấy bờ sông này. Ánh mắt mà mọi người đổ dồn vào đội ngũ này, ở Trung Quốc, rất ít khi có thể nhìn thấy được.

Hai sĩ quan mặc quân phục vải xám từ phía sau chiếc lán bên cạnh bước vòng qua, len lỏi qua đám đông, dọc theo đội ngũ đang di chuyển tiến về phía những người lính tản mác, nghiêm khắc bảo họ rằng theo mệnh lệnh, binh lính tản mác bắt buộc phải đăng ký biên đội rồi mới được qua sông.

Vì vô số binh lính tản mác gây rối trong thành nên mới có biện pháp xử lý này. Nhưng những con người đang đứng ở đây không hiểu rõ tình hình trong thành, quá mức mệt mỏi, niềm khát khao trong lòng chỉ thuần túy là loại thiện ý, nên không một chút nghi ngờ mà tuân lệnh. Khi hai vị sĩ quan xa lạ kia, vì tiếng kèn và đoàn quân đang đi qua, bấy giờ bày ra dáng vẻ đối xử với thuộc hạ cũ để bắt đầu xốc lại hàng ngũ cho mọi người, Tưởng Thuần Tổ bước ra, tuyên bố cậu không phải là binh sĩ.

"Muốn trốn chạy à?" Vị sĩ quan có đôi mày rậm, khuôn mặt thô ráp hỏi, vì tiếng kèn nên mỉm cười nhìn cậu đầy thương hại.

Tưởng Thuần Tổ hoảng sợ. Nhưng Khâu Căn Cố tiến lên, chào.

"Báo cáo! Chúng tôi biết, chúng tôi đi cùng đường, cậu ta là người dân thường." Khâu Căn Cố trang nghiêm nói, vì tiếng kèn nên gọi Tưởng Thuần Tổ là người dân thường.

Tưởng Thuần Tổ tò mò nhìn anh ta, cậu chưa từng nghĩ người này lại nói như vậy — cậu đã quên mất rằng người này vốn là một lính ngũ — và từng gọi cậu là người dân thường. Ngược lại là cậu, Tưởng Thuần Tổ, thường hay cảm thấy người này mới là người dân thường. Tưởng Thuần Tổ đột nhiên cảm thấy, do một thứ sức mạnh vô hình nào đó, cậu và người này bỗng nhiên trở nên xa cách.

Viên sĩ quan đơn giản dặn Tưởng Thuần Tổ rời đi, nhưng Tưởng Thuần Tổ bị nỗi buồn mông lung tấn công, đứng im bất động, đăm đăm nhìn Khâu Căn Cố cùng hai người thanh niên kia. Họ đã xếp vào hàng ngũ, nghiêm trang nhìn viên sĩ quan đang khẽ hô khẩu hiệu để tránh làm ảnh hưởng đến mọi thứ trang nghiêm đang diễn ra bên cạnh mình. Họ, sau khẩu lệnh nghỉ, đồng thanh nhìn Tưởng Thuần Tổ. Sau đó, viên sĩ quan phát ra khẩu lệnh, hàng ngũ nhỏ này quay phải, đi về phía chiếc lán.

Tưởng Thuần Tổ đứng im bất động, nhịp thở dồn dập, nhớ lại tất cả những gì trên vùng hoang dã, đột nhiên cảm thấy bản thân trên thế giới này đã hoàn toàn cô độc.

"Cuộc chia tay lại đơn giản thế này sao? Không thể nào!" Cậu nghĩ.

"Tạm biệt! Khâu Căn Cố!" Cậu gọi.

Từ phía trước và phía sau hàng ngũ nhỏ ấy, những người đồng bạn của cậu quay đầu lại, ba cánh tay giơ lên khẽ vẫy.

"Tạm biệt, Lưu Kế Thành!" Tưởng Thuần Tổ đau đớn gọi. "Chúng ta đã từng ở bên nhau, tưởng như sẽ mãi mãi bên nhau, mà giờ lại chia ly, mãi mãi!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ, lao về phía hàng ngũ nhỏ rách rưới ấy, nhưng rồi dừng lại bên chiếc lán, nước mắt rưng rưng.

Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy những người đồng bạn của mình đã đi đến trước một trang viện lớn và cô độc, trong số họ, Lưu Kế Thành mắt lẹo quay đầu nhìn lại một cái: họ đã bước vào trong trang viện. Một người lính mang súng đang canh giữ trước cửa, vì tiếng kèn văng vẳng và đoàn quân trang nghiêm vẫn đang tiếp tục đi qua, mà thiêng liêng giơ tay chào những người lính tản mác rách rưới này. Những người lính tản mác ấy, đi ra từ chốn hoang tàn, từng suýt chút nữa đẩy cả tổ quốc trong lòng họ vào chốn tàn phá, giờ đây đã nhận được sự chào kính thiêng liêng từ tổ quốc này.

Vị sĩ quan gầy gò, tái nhợt mang vẻ mặt nhã nhặn nán lại phía sau bước qua vũng nước tiến đến, chú ý đến màn chào hỏi phi thường đó, rồi mang theo sự chế nhạo thiện chí nhìn Tưởng Thuần Tổ.

"Muốn đi chứ? Muốn đi thì cũng được thôi." Anh ta nói, mỉm cười.

Tưởng Thuần Tổ không biết nên trả lời thế nào, ngẩn ngơ nhìn anh ta như một đứa trẻ. Anh ta nhã nhặn mỉm cười gật đầu, như đang xin lỗi, rồi bước đi. Dáng điệu của anh ta mạnh mẽ và nghiêm nghị, người lính gác giơ tay chào anh ta.

"Người có thể hy sinh vì tổ quốc thì sẽ nhận được báo đáp!... Còn tôi, là người dân thường! Đúng vậy, người dân thường!" Tưởng Thuần Tổ mang theo nước mắt thất vọng, nghĩ thầm. Cậu quay đầu lại. Đội quân ấy vẫn đang cuồn cuộn tiến lên, ánh nắng lấp lánh trên mũ sắt và súng đạn; ở đằng xa, ánh nắng chiếu rọi dòng sông. Tiếng kèn xa xăm ở đồng bằng phía xa, mờ ảo đến mức suýt không thể nghe thấy, mang lại cảm giác không gian vô tận. Thế là Tưởng Thuần Tổ hiểu ra, rốt cuộc là thứ sức mạnh nào đã đột ngột chia cắt cậu và những người đồng bạn, khiến họ gọi cậu là người dân thường.

Tưởng Thuần Tổ không gặp phải sự cản trở nào, đã vượt qua sông. Trong hoàn cảnh này, tâm hồn con người hoạt động vô cùng căng thẳng. Khi cậu, Tưởng Thuần Tổ, lục lọi khắp người, phát hiện ra một đồng bạc trong chiếc túi áo lót, những giấc mơ lãng mạn của cậu liền hỗn loạn hoạt động lên, nâng đỡ cậu. Khi nghĩ rằng mình có thể tìm một nhà trọ nghỉ ngơi một ngày, rồi chen lên bất kỳ con tàu nào để đến Hán Khẩu, cậu liền không chút kiêng dè mà chìm đắm trong niềm vui lãng mạn ấy.

Con người khi còn trẻ rất dễ quên đi những vết thương: những vết thương ấy, sau khi được chịu đựng bằng một sức mạnh vô tri tựa dã thú, thì không hề đau đớn; chúng kích thích thứ tình cảm lãng mạn vốn có ở những kẻ không hiểu rõ thế giới, không hiểu rõ sự tàn phá. Những người trẻ tuổi ấy, trần trụi bước vào thế giới này, không thể bị hủy diệt, ngóng chờ vinh quang, đạt được hạnh phúc. Cứu Cốc Lương kia sợ hãi sự hủy diệt trong tín điều của mình; Thạch Hoa Quý sợ hãi quyền uy hủy diệt của sự tha hương; thế nhưng Tưởng Thuần Tổ lại cứ thế bước ra, cảm thấy có khả năng coi những sự hủy diệt này là niềm kiêu hãnh, và trở nên vui vẻ.

Cậu vui vẻ một cách ngây thơ sau khi ăn một bữa thật no, mặc dù cậu rách rưới nhường ấy, mặc dù trên người cậu vẫn còn vương vãi vết máu của bạn mình. Cậu cảm thấy Cửu Giang sinh động lạ thường, đang hiện thực hóa giấc mơ tốt đẹp đó; cậu cảm thấy dưới bầu trời huy hoàng của Cửu Giang, ánh mặt trời đang chiếu rọi vì cậu, Tưởng Thuần Tổ. Cậu đã cực kỳ nhanh chóng thu về tất cả hạnh phúc và vinh quang của thanh niên thời đại này.

Cậu cảm thấy chặng đường đi Hán Khẩu nhất định sẽ đẹp như thơ. Trái tim cậu rung rập đến mức chỉ ngủ lại bốn tiếng đồng hồ trong nhà trọ là đã vùng dậy. Khi trời còn lâu mới tối, cậu đã bước ra con phố đông đúc. Những người trẻ tuổi, trong giấc mơ của họ, có sức sống tràn trề đến thế. Tưởng Thuần Tổ hướng ánh mắt mà những người phụ nữ ghen tị thường dành cho nhau để nhìn những thanh niên ăn mặc lãng mạn lẫn rách rưới trên phố, rồi bước vào một hiệu sách.

Cậu bước vào một tiệm sách.

"Mình vẫn chưa biết có nhiều sách xuất bản thế này đấy! Thật tuyệt làm sao!" Tưởng Thuần Tổ run lên vì phấn khích, vừa chú ý đến những thanh niên đồng loại đang đứng đọc sách xung quanh, vừa chộp lấy một tạp chí. Buông xuống, ngó quanh, lại chộp lấy. Cuối cùng, cậu cuồng nhiệt đọc ngấu nghiến.

Thanh niên thời đại này, phần lớn là trong khoảng thời gian đứng trong hiệu sách mà nhận được sự khai sáng của cuộc đời và giấc mơ thiên quốc. Những người thanh niên đứng cạnh nhau ấy đã kích thích lẫn nhau một nỗi thống khổ căng thẳng về thể xác và sự ngọt ngào phấn khích trong tâm hồn — kích thích lẫn nhau tinh thần cạnh tranh cuồng nhiệt đó. Trong những khoảnh khắc ấy, những con chữ đặc biệt mang tính khải thị, chúng sẽ được khắc ghi mãi mãi. Thế là, những hiệu sách này trở thành chiếc nôi bồi dưỡng thiên tài và thánh địa của những kẻ mộng mơ cuồng nhiệt. Bên cạnh những giá sách và bàn đọc ấy, đôi chân và đôi tay của thanh niên thời đại này đang run rẩy, khuôn mặt họ sung huyết, đôi mắt họ tỏa ra thứ ánh sáng đáng sợ.

Kiểu đọc sách bị chi phối bởi cơn khát kép của kẻ đói khát và người cạnh tranh này đã làm thay đổi toàn bộ tình cảm và tư tưởng của Tưởng Thuần Tổ. Khi cậu bước trở lại đường phố, trời đã chập tối, những ngọn đèn lấp lánh đẹp đẽ giữa dòng người ồn ào, những bánh xe chạy với tốc độ chóng mặt — cảm giác thân thiết và dịu dàng đối với tất cả những điều này đã hoàn toàn xóa sạch cơn ác mộng mà cậu mang về từ vùng hoang dã. Cậu cảm thấy đối với tất cả những điều đáng sợ ở vùng hoang dã ấy, cậu vẫn còn chút u uất hoặc chút chưa thấu hiểu, nhưng giờ đây thế giới này đối xử với cậu quá đỗi ưu ái, cậu sẵn sàng quên đi chúng.

Cậu thực sự không biết tại sao mình lại vui vẻ đến thế. Cậu bắt đầu nôn nóng, hy vọng có thể lập tức đến Hán Khẩu. Thế là cậu đi về phía bờ sông. Thỉnh thoảng cậu đứng sững lại, lộ ra vẻ mặt ngẩn ngơ, mưu tính gọi về những điều phi thường ở vùng hoang dã và thấu hiểu chúng. Nhưng điều đó thật vô ích. Chúng đã hoàn toàn biến mất ở một nơi xa xôi nào đó; sự biến mất này chính là minh chứng cho niềm vui hiện tại của cậu.

Công việc vinh quang đang chờ đón cậu cùng những thiếu nữ nhiệt tình, xinh đẹp, kinh ngạc ấy đã xóa sổ Cừu Cốc Lương, Thạch Hoa Quý, Đinh Hưng Vượng và Khâu Căn Cố. Cậu không thể ở lại bên cạnh bất kỳ Cừu Cốc Lương nào nữa; nếu cậu muốn sống tiếp, những thiếu nữ xinh đẹp, nhiệt tình, kinh ngạc kia là điều không thể thiếu. Cậu cảm thấy tâm trạng này là một bí mật, không thể để bất kỳ ai biết; cậu cảm thấy sự phản bội này là một nỗi ô nhục nhưng lại là một điều tất yếu, thế nên cậu vẫn vui vẻ.

Cậu bước xuống bến tàu, len lỏi vào đám đông. Một người lính tốt bụng trả lời cậu rằng tàu đêm nay nhất định có, nhưng không chắc chắn là mấy giờ. Thế là cậu quyết định chờ đợi, ngồi xuống bậc đá ở tầng dưới của bến tàu.

Gió lạnh thốc vào. Những người chờ tàu, trầm mặc và mệt mỏi, tựa vào hòm rương hoặc ngồi trên đủ loại hàng hóa chất đống. Ánh đèn của những người bán hàng rong lấp lánh khắp nơi. Vô số bóng đèn điện rực rỡ ở những tòa nhà gần đó và trên chiếc ghe đậu bên bờ sông. Tiếng động cơ rung lên nhịp nhàng, ngoan cố trên mặt nước được phản chiếu sáng rực, mang lại cảm giác lang thang phiêu bạt, khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy nỗi quạnh hiu ngọt ngào. Thế là cậu lặng lẽ lướt qua sự tàn phá của Cừu Cốc Lương và Thạch Hoa Quý, nhớ lại những chuyện trong quá khứ. Cậu nghĩ đến dịp Tết năm ngoái và Tết năm kia, nghĩ đến trong khói pháo và ánh đèn mờ ảo, những bông tuyết rơi dày đặc trên thành Nam Kinh... Cậu lặng lẽ lướt qua sự hủy diệt nơi vùng hoang dã, bởi vì dù cho nó bi thương nhường nào, thê lương nhường nào, do những sự dằn vặt đẫm máu và xung đột ấy, và do bản thân cậu ở trong khoảng giữa đó vốn sợ hãi nỗi bi thương, nên cậu, Tưởng Thuần Tổ, không thể thu nạp từ đó thứ dưỡng chất ngọt ngào, quạnh hiu hay tươi sáng nào. Cậu đã quay về quê hương; cậu hoàn toàn không thể hiểu nổi Cừu Cốc Lương và Thạch Hoa Quý.

Tưởng Thuần Tổ chú ý thấy trên mặt sông tĩnh lặng, một chiếc thuyền gỗ nhỏ trôi ra từ bóng râm của một con tàu chở hàng lớn, lướt đi không tiếng động trên mặt nước sáng lóa và cập bờ sông. Sự trôi dạt của chiếc thuyền gỗ này, cùng ngọn đèn hiu hắt leo lét bên trong nó, mang lại cho đôi mắt Tưởng Thuần Tổ một sự giải trí. Cậu chú ý thấy có một quân nhân không mang vũ khí, dáng vẻ rất mệt mỏi bước xuống, tiếp theo là hai người lính khiêng một chiếc cáng bước xuống. Rồi lại một chiếc nữa. Vị quân nhân kia đi vòng qua những đống hàng hóa và những người đang đợi tàu, mang theo vẻ mặt chán ghét, đi ở phía trước. Hai kẻ đang nằm trên cáng, được phủ chăn quân nhân, như thể đang ngủ, hoặc đã chết. Thế là Tưởng Thuần Tổ hiểu ra tại sao trên khuôn mặt của vị quân nhân tay không ấy lại mang vẻ mặt chán ghét. "Lại có thêm hai sinh mạng hy sinh vì dân tộc! Họ là những người như thế nào nhỉ?" Tưởng Thuần Tổ kính cẩn nghĩ.

Tưởng Thuần Tổ, trong lòng mang sự kính cẩn, căng thẳng đăm đăm nhìn hai người bị thương này, chú ý thấy người ở phía trước đang nhăn mặt mê man trong cơn đau đớn, còn người phía sau lại mở trừng trừng đôi mắt; dưới ánh đèn, đôi mắt này mang một thứ ánh sáng đặc biệt; hơn nữa, trên khuôn mặt tái nhợt có râu của người này mang theo vẻ mặt bình thản, dửng dưng. Tưởng Thuần Tổ nhanh chóng đứng bật dậy, nhận ra người bị thương này chính là Uông Trác Luân. Tưởng Thuần Tổ kích động cất tiếng gọi, chạy về phía chiếc cáng đang lên dốc, chặn nó lại. Uông Trác Luân không nhìn thấy cậu. Vị quân nhân tay không bước xuống hai bậc thềm, chán ghét và nghi ngờ nhìn cậu.

"Anh rể! Anh rể!" Tưởng Thuần Tổ gọi. Vị sĩ quan tay không nhíu mày, cằm run rẩy.

"Đồng chí, rất nguy hiểm, không thể trì hoãn!" Anh ta nghiêm khắc nói. Đồng thời ra lệnh cho đám lính tiếp tục khiêng đi.

Tưởng Thuần Tổ ngẩn ngơ đứng lại một lát, rất nhiều người đang nhìn cậu. Sau đó cậu đuổi theo, song hành với chiếc cáng của Uông Trác Luân. Cậu không gọi nữa, mà chăm chú nhìn Uông Trác Luân, hy vọng anh nhận ra mình. Chiếc cáng nghiêng trên những bậc đá, Uông Trác Luân bằng ánh mắt dửng dưng nhìn người thanh niên gầy gò, hốc hác đang thở hổn hển này. Từ sự thay đổi trong ánh mắt và sự run rẩy nơi đôi môi khô khốc của anh, Tưởng Thuần Tổ hiểu rằng mình đã được nhận ra. Tưởng Thuần Tổ kêu lên một tiếng.

Uông Trác Luân bị mảnh đạn găm vào ngực trái, vết thương cực kỳ nghiêm trọng, nhưng vô cùng bình thản và tỉnh táo. Vào cuối tháng 8, anh được bổ nhiệm làm hạm trưởng tạm quyền của một chiến hạm phòng thủ sông cũ kỹ, nhận lệnh tiến về Giang Âm. Uông Trác Luân, người đã dâng hiến bản thân, tìm kiếm một cuộc sống đơn giản nhất, đi thẳng đến mục tiêu, cho rằng có thể tìm thấy một cuộc sống như thế trong chiến tranh, nhưng trong ba tháng ở Giang Âm, anh đã hiểu rõ sự hỗn loạn và phức tạp đáng thương về mặt nhân sự mà chiến tranh dung chứa, hiểu ra rằng trong chiến tranh cũng giống như trong cuộc sống bình thường, phải trải qua muôn vàn khúc khuỷu mới có thể đạt được mục tiêu. Mục tiêu rõ ràng ấy dần trở nên mờ mịt, anh — người đã đánh mất Tưởng Thục Hoa, đánh mất tất cả những gì quý giá nhất — đã không thể vươn tới mục tiêu huy hoàng cuối cùng này, lạc lối trong sự mông lung do việc điều động, tranh chấp, thay đổi kế hoạch và mệnh lệnh xung đột lẫn nhau tạo ra.

Mục tiêu ấy, dẫu chỉ có thể nhìn thấy lờ mờ, Uông Trác Luân vẫn đưa ra phán đoán. Trên chiến hạm của anh, những người lính non kinh nghiệm giống anh, và cũng hy vọng tiến thẳng đến mục tiêu giống anh, tuy cũng sa vào sự mông lung này, nhưng vẫn giữ lại tinh thần chiến đấu cao ngút. Sự nhẫn nại đơn thuần ấy, niềm tin ngoan cường ấy, xuất hiện trên chiến hạm ngang bướng này của Trung Quốc, mang lại cho hạm đội vốn bị thế giới chế giễu này một sự trang nghiêm nội tại, là sự an ủi và niềm vui của anh — Uông Trác Luân. Uông Trác Luân, kẻ tìm kiếm quá mức nghiêm túc, quá mức khiêm nhường giữa cõi đời, đã nhìn ra triết lý nhân sinh cao cả và sâu sắc nhất từ sự nhẫn nại và ý chí của những người lính ấy. Trong những cuộc điều động, trong hoàn cảnh khó khăn mà buồn cười ấy, những người lính thường vui vẻ chế giễu, khiến Uông Trác Luân vô cùng xúc động. Uông Trác Luân nhớ rằng anh là kẻ kém cỏi nhất trong việc xử lý các mối quan hệ nhân sự, nhưng trên chiến hạm này, anh chỉ khiêm nhường và quyết đoán dốc chút sức lực nhỏ nhoi, là mọi thứ đã trở nên hài hòa. Anh đã có được vị trí của một người gia trưởng, và vô cùng trân quý vị trí ấy; anh đã quen thuộc với từng người trên chiến hạm, và yêu thương họ. Mối quan hệ nghiêm nghị và ôn hòa này chiếu rọi trong đủ loại công vụ gian khổ, khiến Uông Trác Luân nghĩ rằng, ở Trung Quốc, pháp trị phổ biến vốn dĩ là điều bất khả thi, thì phương pháp quản lý ôn hòa, lý trí bắt đầu từ phạm vi nhỏ, dựa trên sự thấu hiểu và tình yêu thương giữa con người với con người là thích hợp nhất. Uông Trác Luân, trong những lần phục dịch này, đã nếm đủ cay đắng của những điều luật cứng nhắc, từ đó nghiêm túc suy ngẫm xem Trung Quốc sẽ phải bắt đầu công cuộc cải cách từ đâu. Anh vô cùng hối hận vì trước đó đã không thể thấu hiểu điều này.

Vào cuối tháng 10, Uông Trác Luân nhận lệnh bảo vệ tuyến phong tỏa Giang Âm. Thoát ra khỏi sự hỗn tạp, trong những ngày thu mưa gió này, Uông Trác Luân đã có được những ngày tháng tuyệt vời nhất trong đời — ít nhất thì anh tự cho là như vậy. Tốn không biết bao nhiêu công sức, chiến hạm này cuối cùng cũng được các chuyên gia kiểm tra toàn bộ pháo đài Giang Âm, đồng thời sửa chữa. Tốn biết bao tâm huyết, binh lính mới có được áo bông, lương thực, chiến hạm có được đạn dược và thiết bị tương xứng. Tốn nhiều công sức hơn nữa, Uông Trác Luân yêu cầu được hai mươi thủy thủ thành thạo kỹ thuật — những người này đều được phân bổ đến những chiến hạm quan trọng hơn — thế là chiến hạm này liền lướt ra khỏi pháo đài, lướt ra khỏi mọi sự hỗn tạp, tiến đến mặt sông rộng lớn, cô độc. Vào một buổi bình minh mưa gió, lạnh lẽo, Uông Trác Luân triệu tập thuộc hạ để phát biểu, bằng một giọng nói ôn hòa, run rẩy, thậm chí có phần rụt rè, giải thích hoàn cảnh và nhiệm vụ, đồng thời ra lệnh chỉnh đốn lại mọi thứ lần cuối. Bài phát biểu lần này, đối với Uông Trác Luân, là một thành công huy hoàng. Binh lính trên mặt sông cô độc đã thể hiện sự thấu hiểu đối với mục tiêu — mục tiêu ấy đang đến gần — và tinh thần tuân thủ pháp luật, khiến Uông Trác Luân vô cùng xúc động.

Uông Trác Luân ở lại trên mặt sông mười ngày, ngày nào cũng chìm trong công việc căng thẳng; anh đã nghĩ đủ mọi cách để không cho binh lính lơi lỏng. Có một hôm, anh đã có một cuộc trò chuyện chân thành suốt một tiếng đồng hồ với hai người lính, bởi vì họ lén lút uống rượu. Cuộc trò chuyện này khiến hai người lính bật khóc, Uông Trác Luân biết rằng những hành vi như uống rượu chắc chắn sẽ rất nhiều, và rất khó để dẹp bỏ; nhưng anh cảm thấy mình nhất định có thể giúp họ cai được. Anh bày ra thái độ hoàn toàn tin tưởng mọi người, tuyệt đối không lén lút thị sát. Ngày thứ ba, một trong hai người lính hôm nọ chạy đến phòng anh đầu thú, nói rằng lại uống rượu rồi, nói uống rượu quả thực là không tốt, sẽ cản trở nhiệm vụ; cầu xin anh trừng phạt. Người lính trẻ này rõ ràng rất yêu quý Uông Trác Luân — người lính này chưa chắc đã trung thành — rõ ràng đang theo đuổi sự ngọt ngào trong cảm xúc. Uông Trác Luân vô cùng xúc động, nhưng cảm thấy sự xúc động này là không tốt, bèn nghiêm khắc và lạnh lùng trừng phạt người lính trẻ này, phạt cậu ta cọ rửa boong trước. Về sau, người lính này mỗi khi gặp Uông Trác Luân đều ngượng ngùng, rụt rè nhìn anh.

Điều khiến Uông Trác Luân cảm thấy khó khăn chính là sự thù địch của viên hoa tiêu trẻ tuổi: người thanh niên này vì cảm thấy Uông Trác Luân không hiểu các loại kỹ thuật chuyên môn về hải quân nên đã mang lòng thù địch với quyền lực của Uông Trác Luân. Uông Trác Luân, trong tâm trạng tốt đẹp, phấn khích, đã mưu tính xóa bỏ sự thù địch này, ngày nào cũng đem một vài vấn đề ra bàn bạc với người thanh niên này, mặc dù về những vấn đề đó anh đã có quan điểm kiên định. Người thanh niên này lộ ra vẻ bi quan, khinh bỉ không thèm trả lời những câu hỏi ấy, mà mưu tính để Uông Trác Luân đồng tình với sự bi quan của mình. Uông Trác Luân không thể đồng tình, không thể nhịn nổi, đã có hai lần tranh luận với người thanh niên này. Trong cuộc tranh luận thứ hai, Uông Trác Luân kiếm cớ đứng lên bỏ đi, lại để quên cuốn sổ tay của mình trong phòng lái. Người thanh niên này mở cuốn sổ tay ấy ra, nhìn thấy bức thư của Tưởng Thuần Tổ do Uông Trác Luân giữ lại, và nhìn thấy những ghi chép về một số tư tưởng cực kỳ nghiêm túc, liền bị cảm động. Uông Trác Luân hoảng hốt bước quay lại, vì làm mất bức thư của Tưởng Thuần Tổ nên mặt cắt không còn giọt máu. Người thanh niên này đang ngẩn ngơ lật xem cuốn sổ, nhìn thấy Uông Trác Luân, chợt đỏ bừng mặt. Uông Trác Luân lấy lại cuốn sổ, lặng lẽ bước đi, ngập chìm trong sự chán nản rồi ngả người lên giường. Thế là người thanh niên kiêu ngạo ấy chạy đến, cầu xin tha thứ, rồi hùng biện giãi bày rằng tương lai của Trung Quốc rất tươi sáng. Tương lai của Trung Quốc rất tươi sáng, Uông Trác Luân rất vui lòng tin tưởng điều đó.

Trên mặt sông, những ngày tháng bình yên mà căng thẳng trôi qua vùn vụt. Khi Thượng Hải chao đảo, các cuộc oanh tạc của máy bay địch nhắm vào Giang Âm ngày càng dày đặc, đồng thời có tin tức chiến hạm địch đang ngược dòng tiến lên. Uông Trác Luân trầm mặc và lạnh lùng, mấy ngày liền không thể chợp mắt, chuẩn bị dâng hiến bản thân — mục tiêu ấy đã đến gần. Uông Trác Luân nhận lệnh ẩn nấp trước một vịnh nhỏ. Mấy ngày sau, khi pháo đài Giang Âm bắn phát súng đầu tiên về phía đường chân trời xám xịt ở đằng xa, Uông Trác Luân nhận lệnh tiến sát pháo đài. Khi pháo đài Giang Âm nã đạn về phía chiến hạm địch trong sự hoài nghi, thì nó — pháo đài nổi tiếng ấy — đã lâm vào cảnh ngộ bi thảm, bởi vì kẻ địch đã áp sát từ đất liền. Uông Trác Luân nhận lệnh tiến sát pháo đài, chở theo những thứ quan trọng nhất trong pháo đài. Nhưng sau đó anh lại nhận được mệnh lệnh tập hợp với các chiến hạm khác để chuẩn bị tác chiến với hạm đội địch. Uông Trác Luân chấp hành mệnh lệnh mà anh mong muốn, chính là mệnh lệnh sau, lúc lao ra mặt sông thì bị máy bay địch oanh tạc làm hỏng mũi tàu, đồng thời làm chết bốn người lính. Thế là, mang theo nỗi bi phẫn, Uông Trác Luân rời khỏi Giang Âm. Sau khi sơ sài sửa chữa những vết thương, anh lại nhận lệnh phi thẳng tới Nam Kinh. Ngày hôm sau khi anh rời đi, Giang Âm thất thủ. Uông Trác Luân cảm thấy mình coi như đã trải qua chiến tranh rồi, chuyện này quả thực vô cùng bình đạm. Anh nhớ lại, vào khoảnh khắc làn đạn pháo đầu tiên bao trùm mặt sông Giang Âm, anh vô cùng bình tĩnh, hơn nữa đột nhiên phát hiện trong lòng mình có một thứ gì đó vô cùng nghiêm túc và khiêm nhường, cách biệt bởi thứ kỳ lạ, khó hiểu này, mọi thứ trước mắt đều trở nên vô cùng xa xôi. Tiếng gầm rú của máy bay địch, và quả bom chí mạng kia, diễn ra cực kỳ chớp nhoáng, mà thứ nghiêm túc, khiêm nhường trong lòng anh, vào khoảnh khắc ấy, lại trở nên kiên cường hơn. Mãi lâu sau anh vẫn không tài nào hiểu nổi, những người lính bị bom oanh tạc đến chết ấy tại sao lại không thể khơi dậy lòng trắc ẩn trong anh. Anh chỉ có một ý niệm lạnh lùng, mưu tính chôn cất họ thật nhanh chóng. Về sau anh quan sát thấy, hành động này của mình — lạnh lùng và nhanh chóng chôn cất người chết — đã thu được hiệu quả tốt đẹp trong lòng tất cả mọi người trên hạm đội. Anh rất vui khi nghĩ rằng trước đây mình tuyệt đối không thể, và tuyệt đối không muốn làm như vậy.

Khi Nam Kinh nguy cấp, Uông Trác Luân hộ tống mấy vị quan chức hiển hức đến Hán Khẩu. Anh ở lại Hán Khẩu một đêm, cho binh lính nghỉ phép bốn tiếng đồng hồ, nhưng bản thân không lên bờ. Ánh đèn rực rỡ của Vũ Hán tam trấn, thứ ánh sáng trắng sữa tràn ngập dưới bầu trời đầy sao, cùng khung cảnh tấp nập trên mặt sông rộng lớn, đã mang lại cho anh một sự xúc động thê lương, khiến anh muốn tìm kiếm những người nhà họ Tưởng, và ngắm nhìn đứa con của mình. Nhưng anh cảm thấy, trong số mệnh như anh, thứ tình cảm này là vô ích. Anh vui vẻ nhận ra, mình đã ở lại Vũ Hán phồn hoa nhường ấy với tư cách là một người quân nhân bi thương đã dâng hiến tất cả cho thế giới này, mà không một ai hay biết, đứa con của anh cũng đã quên mất anh. Uông Trác Luân vui vì bị người ta lãng quên, ánh đèn rực rỡ của Vũ Hán chứng minh rằng anh đã bị lãng quên, và chứng minh đứa con thơ dại của anh vẫn đang sống bình an. Lúc bình minh rời khỏi Vũ Hán, Uông Trác Luân lặng lẽ đứng ở boong sau, đăm đăm nhìn thành phố đang khoác lên mình lớp sương mù màu xám xanh mùa đông, nghĩ đến những người nhà họ Tưởng, nghĩ đến đứa con — anh nghĩ, giờ phút này nó đang cô độc chợp mắt trên chiếc giường nhỏ nào đây — và nghĩ đến Tưởng Thục Hoa, thầm rơi nước mắt. Anh cảm thấy, cô ấy đã đi rồi, sẽ không bao giờ quay lại nữa. Đại hồng chuông của Giang Hán Quan ngân lên trong sự tĩnh mịch sâu thẳm, điểm sáu tiếng, làn sóng âm thanh tươi đẹp dịu dàng lan tỏa trên mặt sông, cất lời từ biệt với anh; mà cuộc từ biệt này không một ai hay biết.

Uông Trác Luân nhận lệnh đến An Khánh, rồi đến Mã Dang. Uông Trác Luân nhìn thấy rõ ràng, hạm đội Trung Quốc không có khả năng chiến đấu với hạm đội hay không quân của địch, con đường của nó sẽ do lương tâm của các sĩ quan và binh lính trên mỗi chiến hạm quyết định. Trong những trận chiến suốt mấy tháng qua, những chiến hạm lớn hơn đã bị không quân địch đánh chìm, hoặc tự đánh chìm để phong tỏa Trường Giang. Uông Trác Luân cảm thấy bất công thay cho tất cả người Trung Quốc, cảm thấy những điều này không thể gọi là chiến trận; vì những nguyên nhân tích tụ từ nhiều năm nay, người Trung Quốc không thể hoàn toàn hiện thực hóa sự trang nghiêm trong nội tâm mà họ đang có lúc này.

Những chiến hạm nhỏ hơn, nhà cầm quyền rõ ràng có ý định bảo tồn; chúng được dùng để phục vụ tại các tuyến phong tỏa và pháo đài khác nhau, không có khả năng đối đầu trực diện với kẻ địch. Uông Trác Luân vô cùng đau đớn, thứ niềm tin sinh ra từ việc phục dịch, từ những người lính trên chiến hạm của anh, đã tạo nên một số lý tưởng và kế hoạch đối với tổ quốc, chớp lóe trong lòng anh như những tia lửa, làm gia tăng nỗi thống khổ của anh. Trong những lần phục dịch vụn vặt, đôi khi bị ép buộc và không chính đáng ấy, Uông Trác Luân mưu tính quên đi gánh nặng lý tưởng này, để đổi lấy quyền tự quyết cá nhân, cho rằng sinh mệnh cá nhân của anh đã hoàn toàn bị tiêu hủy. Nhưng anh mãi không thể có được quyền tự quyết cá nhân ấy; mặc dù anh vui mừng cảm thấy sinh mệnh cá nhân của mình đã hoàn toàn bị tiêu hủy, có cơ hội là có thể vứt bỏ, nhưng trước những người lính trên chiến hạm, anh bắt buộc phải gánh vác thứ lý tưởng nặng nề và đau khổ ấy, bắt buộc phải cảm nhận giá trị sinh mệnh của mình. Anh đã mất đi tất cả, thế nên giá trị này, so với niềm vui, lại mang đến cho anh nỗi đau đớn nghiêm trọng.

Trong những lần phục dịch này, Uông Trác Luân buộc phải nghiêm túc suy ngẫm hết lần này đến lần khác về tương lai của Trung Quốc, mặc dù anh cho rằng tương lai này đã không còn liên quan gì đến cá nhân anh nữa. Vào giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh này, rất nhiều quân nhân trẻ tuổi tiến bước trong sự sục sôi nhiệt huyết, họ cảm thấy tương lai của Trung Quốc và tương lai cá nhân của họ vô cùng rõ ràng, nhưng Uông Trác Luân, vì những biến cố của bản thân, so với những người này thì bình tĩnh và khiêm nhường hơn. Anh cho rằng cuộc chiến tranh này là trang nghiêm, không có gì phải bi quan. Nhưng đối với tương lai của Trung Quốc, người đã hy sinh tất cả vì Trung Quốc này, bắt buộc phải đòi hỏi một câu trả lời rõ ràng và chu đáo. Cuộc chiến tranh này chắc chắn sẽ sinh ra tương lai của Trung Quốc, nhưng sức mạnh nào mới là hạt giống chủ đạo? Bắt đầu từ đâu? Uông Trác Luân nghĩ đến những người lính của mình, nghĩ đến sự đơn thuần, ngu muội và sức chịu đựng kinh ngạc của họ. Nghĩ đến chuyện ở Trung Quốc,Ký nhiên trong vòng hai mươi năm rất khó có khả năng thiết lập dân chủ và pháp trị, thì nên bắt đầu từ sự thấu hiểu và tình yêu thương lẫn nhau giữa con người với con người. Nhưng anh nhìn thấy, chính vì những thế lực xấu xí bên trong Trung Quốc mà ngay cả cuộc chiến tranh này cũng không thể tiêu diệt được, nên việc thiết lập dân chủ và pháp trị là bất khả thi, tình yêu thương giữa người với người cũng bị cản trở. Thế nên Uông Trác Luân nghĩ, những người dân thường vô tận phải chịu nạn, dâng hiến trong cuộc chiến tranh này, họ vì sinh tồn và tương lai, rốt cuộc trong tương lai họ sẽ nhận được bao nhiêu? Họ vẫn sẽ ngu muội, tồi tệ, chịu khổ suốt đời ư? Nên yêu thương họ, nên cai trị bằng tình yêu thương lý trí, nhưng rốt cuộc yêu thương nhau thế nào? Uông Trác Luân trải nghiệm được rằng, những người lính trên chiến hạm của anh, đôi khi vô cùng ngoan ngoãn, phần lớn thời gian lại mệt mỏi mà bướng bỉnh, khơi dậy cơn thịnh nộ của anh, khiến anh đau khổ.

Rốt cuộc là ai gánh vác tương lai của Trung Quốc, Uông Trác Luân không thể tìm ra. Nếu có thể có được hoàn cảnh tốt hơn, Uông Trác Luân sẽ hiến dâng vì đề tài này, mà tìm lại được chỗ dựa cho sinh mệnh. Nhưng hiện tại, anh chỉ có thể gửi gắm vào trận chiến bi thương đang chờ đợi anh phía trước.

Sau khi được phái đến Mã Dang, chiếc chiến hạm nhỏ này của Uông Trác Luân cùng với hai chiếc tàu hơi nước bận rộn chở thiết bị xây dựng pháo đài và đá từ vùng lân cận. Sau đó, Uông Trác Luân cùng các chuyên gia trên pháo đài rải mìn ngoài tuyến phong tỏa. Ngày thứ hai sau khi rải mìn, không nhận được nhiệm vụ mới nào, Uông Trác Luân lái tàu sang bờ bên kia để dọn dẹp thân tàu. Đây là một chiếc chiến hạm nhỏ, cũ kỹ, được sơn màu xám xanh, có khoang thuyền giống như tàu thủy chạy sông.

Trời quang mây tạnh, dòng sông thong thả trôi dưới ánh nắng mùa đông. Cây cối bên bờ sông đứng trong bầu không khí tĩnh lặng. Khắp nơi ánh lên thứ ánh sáng rực rỡ. Cuộc oanh tạc của máy bay địch bắt đầu vào lúc mười giờ sáng. Đợt đầu tiên gồm sáu chiếc, bay cao tít trên đỉnh đầu, đợt thứ hai ba chiếc, thả bom xuống pháo đài và tuyến phong tỏa. Tiếp đó lại là ba chiếc.

Khi cuộc oanh tạc bắt đầu, binh lính tự động ngừng dọn dẹp, mang theo thái độ tò mò, phấn khích tản ra khắp các nơi trên boong tàu để xem. Uông Trác Luân phẫn nộ, tối tăm mặt mày bước ra, ra lệnh cho binh lính trở về vị trí của mỗi người. Những quả bom hạng nhẹ do máy bay địch thả xuống rơi ở trước và sau tuyến phong tỏa, khuấy lên những đóa nước giận dữ, xinh đẹp, rơi xung quanh hầm trú ẩn của pháo đài, hất tung đất cát và khói bụi. Pháo phòng không của pháo đài bắn trả giòn giã, liên tiếp, dưới ánh mặt trời ôn hòa, mang lại ấn tượng phấn khích tột độ; những đóa khói trắng lững lờ trôi trên bầu trời, bằng sự tĩnh lặng của chúng thể hiện cuộc chiến tranh nhiệt liệt, phấn khích này. Máy bay địch bay đi, pháo phòng không chìm vào tĩnh mịch, khói đạn và bụi bặm lơ lửng trên sườn núi, xuất hiện sự tĩnh lặng chớp nhoáng, tuyệt đối. Sau đó, âm thanh nặng nề của kim loại lại truyền đến từ bầu trời phương nam.

Thân tàu khẽ chao đảo trong sự tĩnh lặng vì sóng nước cuồn cuộn. Binh lính đều nghiêm cẩn trở về vị trí của mình. Uông Trác Luân, trong cuộc chiến tranh chớp nhoáng lần đầu tiên, đứng ở đài lái. Khi tiếng máy bay lần thứ hai truyền đến, Uông Trác Luân nhíu mày nhìn bầu trời xa xăm. Ba chiếc máy bay ném bom hạng nhẹ nhanh chóng lao tới, bổ nhào xuống mặt sông. Uông Trác Luân nhanh chóng phán đoán súng máy phòng không trên tàu có thể bắn trả máy bay địch đang bổ nhào, bèn lao ra khỏi đài lái, chạy về phía boong trước. Máy bay địch áp sát, tiếng gầm rú tăng lên đáng sợ, Uông Trác Luân nhanh chóng nhảy ra sau bệ súng máy. Hành động này của anh, tuy rất bình tĩnh, nhưng lại vô ích; hai xạ thủ súng máy không nhìn anh lấy một cái, nhắm vào chiếc máy bay địch đầu tiên, cổ tay run rẩy, bắt đầu khai hỏa. Đồng thời pháo phòng không của pháo đài bắt đầu bắn. Uông Trác Luân, ngồi xổm sau bệ súng, căng thẳng đăm đăm nhìn chiếc máy bay địch đang bổ nhào xuống ấy. Uông Trác Luân, trong sự căng thẳng cực độ, không nghe thấy bất kỳ âm thanh nào. Anh cảm thấy thân tàu đột ngột nghiêng mạnh sang trái; bị bản năng trách nhiệm đánh thức, anh nhanh chóng đứng bật dậy, thân tàu lại nghiêng sang phải. Quả bom rơi xuống mặt nước cách mạn phải hai trượng; con sóng lớn bị quả bom khuấy lên ấy đã ập thẳng lên đài lái. Một người lính ngồi xổm bên cạnh bệ pháo phía bên phải bị cuốn xuống sông.

Hai chiếc máy bay địch còn lại vừa bổ nhào vừa ném bom xuống pháo đài. Chiếc đầu tiên, sau khi quả bom thứ nhất rơi xuống, bay vút lên bầu trời cao hơn, lượn vòng dọc theo mặt sông, lại xuất hiện trên bầu trời mũi tàu, bắt đầu đợt bổ nhào thứ hai. Uông Trác Luân đứng bên bệ súng, đăm đăm nhìn nó. Thân tàu vẫn đang tròng trành; súng máy bắt đầu khai hỏa. Uông Trác Luân, bị kích động bởi sức mạnh hùng vĩ của cuộc chiến tranh này, cảm thấy mình đã tỉnh táo lại. Tại sao anh lại lao ra khỏi đài lái, giờ thì anh không tài nào nhớ nổi, nhưng anh cảm thấy hành động này của mình là chính xác. Đúng như anh mong đợi, anh đang trực diện, tỉnh táo đối mặt với kẻ thù hung ác. Thứ trang nghiêm, khiêm nhường ấy xuất hiện trong lòng anh, anh nghe thấy mọi âm thanh, và chú ý đến mọi thứ. Anh không quay đầu lại, nhưng cảm thấy có một người lính nhanh như cắt trèo vào cái bệ pháo đáng thương ở phía bên phải ấy, để thay thế cho người đã bị sóng nước cuốn đi.

"Thật tuyệt! Có lẽ tôi có thể chạm trán ngay lập tức cũng nên!" Uông Trác Luân nghĩ, nhanh nhẹn nép người xuống, nhưng vẫn đăm đăm nhìn máy bay địch. Súng máy vẫn đang nhả đạn, đồng thời cỗ tiểu đại bác ấy gầm thét giận dữ, thân tàu rung chuyển. Tiếp theo là một chấn động lớn hơn, đáng sợ hơn. Quả bom đã trúng đuôi tàu.

Chiến hạm nhỏ này, ngoài tiếng súng bắn vào máy bay địch ra thì không còn âm thanh nào khác, hứng chịu đòn giáng khủng khiếp này. Máy bay địch ném bom xong liền bay vút lên cao, tiếng súng ngưng bặt, đuôi tàu nhanh chóng chìm xuống, thế nhưng sự tĩnh mịch bao trùm toàn tàu. Uông Trác Luân hung hãn, kiên quyết nhìn quanh. Phía sau bệ súng, hai xạ thủ ấy vì thất vọng mà trở nên hung hãn, trong mắt lóe lên ngọn lửa. Uông Trác Luân nhanh chóng chạy về phía đuôi tàu. Binh lính từ trong khoang chạy ra, ùn ùn kéo ra hành lang, thất vọng và im lặng.

Viên hoa tiêu trẻ tuổi thở hồng hộc chạy đến cửa khoang sau, lớn tiếng hét vào phòng máy, rồi lại chạy về phía Uông Trác Luân. Uông Trác Luân đón lấy cậu ta bằng một nụ cười trang nghiêm, nhìn khuôn mặt đỏ bừng, đẫm mồ hôi của cậu ta. Đuôi tàu bắt đầu chìm, toàn bộ binh lính đều ùa ra ngoài, mà kẻ thù hiểm ác kia bắt đầu quay đầu lần thứ hai trên bầu trời. Uông Trác Luân, nước da ngăm vàng héo hắt, bám lấy lan can mạn trái, nghiêm nghị mỉm cười đăm đăm nhìn đám binh lính.

"Bây giờ thế này!" Đột nhiên, anh cất cao giọng lảnh lót nói: "Mọi người tìm cách rời đi!"

Thế là anh đăm đăm nhìn kẻ thù trên bầu trời. Binh lính lặng lẽ, lần lượt nhảy xuống nước, bơi về phía bờ trái.

Kẻ thù kiêu ngạo ấy, với thân máy bay xinh đẹp lấp lánh dưới ánh nắng mặt trời, bắt đầu đợt bổ nhào thứ ba. Mũi tàu đã rời khỏi mặt nước nhưng hai xạ thủ và ba pháo thủ trong bệ pháo vẫn bắt đầu khai hỏa, bắn ra những ngọn lửa phẫn nộ, tuyệt vọng. Uông Trác Luân chạy lên phía trước, người thanh niên nọ bám lấy sự điềm tĩnh của anh, lẽo đẽo đi theo. Uông Trác Luân nhìn thấy ánh sáng lạnh lẽo trong đôi mắt của hai xạ thủ. Súng máy bắn quét từ trên không xuống, người thanh niên ngã gục, đồng thời một xạ thủ lăn khỏi bệ súng. Uông Trác Luân nhanh chóng trèo tới, mưu tính thay thế vị trí đó, nhưng một sức mạnh mãnh liệt vô song đã đánh gục anh, khiến anh lăn nhào đến gần mạn khoang.

"Quá tuyệt!" Uông Trác Luân nghĩ, tóm lấy sợi dây thừng bên cạnh.

Máy bay địch đã bay đi, nhưng Uông Trác Luân nhìn thấy, trên phần hông boong tàu đang nghiêng lệch dữ dội, dính đầy vết máu, bị đánh cho cong vẹo, khẩu tiểu pháo ấy vẫn chĩa nòng thẳng lên trời, vẫn đang cuồng nộ khai hỏa.

Uông Trác Luân nhìn khẩu pháo đang giơ cao, cuồng nộ ấy, cảm thấy từ nòng pháo này, mục tiêu của Trung Quốc, cũng như mục tiêu của anh — Uông Trác Luân đã đạt được rồi, đột nhiên cậu khóc òa lên như một đứa trẻ.

"Chỉ có Trung Quốc mới đánh được trận chiến như thế này, tuyệt lắm!" Anh vừa khóc vừa lớn tiếng nói. Chiếc máy bay địch ấy nhanh chóng bay vút lên không trung, đuổi theo hai người đồng bọn của nó. Con chiến hạm rách rưới chìm dần xuống, lúc thì hơi nghiêng sang trái, lúc lại nghiêng sang phải. Khắp nơi trong đống sắt vụn vang lên tiếng rên rỉ. Hai pháo thủ nhảy xuống nước, một người khác bị thương ở đầu, đôi mắt trợn trừng trên khuôn mặt đẫm máu tươi, đang lê bò về phía mạn trái. Xạ thủ còn lại, sau sự căng thẳng dữ dội, đứng ngẩn ngơ với vẻ mặt như đang chiêm bao bên cạnh bệ súng đã bị phá hủy, đột nhiên cậu ta giơ tay lên, chạy về phía mạn trái, lớn tiếng kêu la. Hai chiếc xuồng máy nhanh chóng từ pháo đài phóng tới, để lại vệt nước rõ nét phía sau, một chiếc tàu hơi nước đang chạy tới, còi tàu hú vang.

Uông Trác Luân bất tỉnh nhân sự cùng người bị thương nọ được vớt lên xuồng máy. Tàu hơi nước chạy thẳng về phía mũi tàu, vớt những người lính rơi xuống nước. Mấy phút sau, chiến hạm nhỏ này chìm hẳn, phát ra một tiếng rên rỉ, bọt nước trào lên. Chiếc cột buồm trên nóc khoang nhô lên khỏi mặt nước đang bồng bềnh váng dầu và đủ loại mảnh vỡ, cô độc chĩa thẳng lên bầu trời.

Vẫn còn lác đác vài người lính bơi lội trong dòng nước bẩn. Có những người đã bơi được vào bờ. Xuồng máy phóng nhanh về phía pháo đài, ánh nắng bình thản chiếu rọi. Những vệt váng dầu lớn trôi nổi trên mặt sóng tạo ra sắc cầu vồng lấp lánh.

Uông Trác Luân bị thương nặng và người thanh niên nọ lập tức được đưa đến Cửu Giang, còn những người lính bị thương thì được giữ lại Mã Dang chữa trị. Người thanh niên ấy bị thương ở bụng và tay phải; Uông Trác Luân bị thương ở ngay trên tim, hai chiếc xương sườn bị mảnh đạn đánh nát hoàn toàn. Uông Trác Luân đã suy kiệt, không thể thốt nổi một lời, nhưng cảm thấy không cần thiết phải nói gì nữa, cảm thấy mọi thứ đều rất tốt đẹp. Không hiểu vì sao, anh cảm thấy mình rất khỏe mạnh, những hành động mà mọi người làm vì anh đều là thừa thãi. Anh cảm thấy bình thản, hoàn toàn không chút phiền muộn. Những nỗi phiền muộn hành hạ anh bao nhiêu năm nay, giờ đây đã rời xa; anh cảm thấy rõ ràng rằng chúng đã vĩnh viễn rời xa; trên thế giới này, không còn thứ gì có thể cám dỗ anh nữa, mà anh thì mãi mãi không muốn thoát khỏi hoàn cảnh hiện tại của mình nữa. Trong lòng anh ngự trị thứ trang nghiêm, khiêm nhường ấy. Mọi thứ đều xa xôi, mờ ảo như mây khói, ngoại trừ thứ trang nghiêm, khiêm nhường ấy. Anh — Uông Trác Luân đã đợi chờ lâu đến thế — lâu đến mức đáng sợ! — cuối cùng cũng có thể an nghỉ rồi. Chỉ đến khi chiếc tàu hơi nước nhỏ cập bến Cửu Giang, lúc được chuyển sang thuyền gỗ, trong cơn chấn động đau đớn ấy, anh bi thương nhớ đến hai người, một là Tưởng Thục Hoa, một là đứa con của họ. Tựa như ánh sáng chiếu rọi trong bóng tối, trong lòng Uông Trác Luân, người vợ quá cố và đứa con hiện lên một cách trang nghiêm. Trên chiếc thuyền gỗ, không khí trong lành và bầu trời đêm quang đãng khiến anh bình yên. Vào khoảnh khắc này, đối với thế giới này, Uông Trác Luân đã trở nên dửng dưng; thế giới này, trước kia nhất quyết không chịu thừa nhận tình yêu và sự trang nghiêm của anh, khiến anh đau khổ; giờ đây đã thừa nhận rồi, nhưng anh lại chẳng còn cần đến nữa. Uông Trác Luân không chú ý đến ánh đèn và đám đông trên bến tàu, cảm thấy bầu trời đêm quang đãng có thứ ánh sáng thoải mái, loãng nhạt.

Nhận ra Tưởng Thuần Tổ, Uông Trác Luân bỗng cảm thấy sợ hãi; sợ hãi thứ gọi là hy vọng sẽ ập đến. Uông Trác Luân nghĩ đến những người nhà họ Tưởng và đứa con của mình có lẽ đang ở Cửu Giang: đối với Uông Trác Luân, trên đời này nếu còn điều gì đáng sợ, thì đó chính là đứa con của anh ở Cửu Giang vậy. Anh sắp chết đến nơi rồi, không thể chịu đựng thêm sự đày đọa đáng sợ của thứ gọi là hy vọng ấy nữa. Nhưng Uông Trác Luân, đăm đăm nhìn Tưởng Thuần Tổ đang thở hổn hển, bắt đầu hy vọng. Thế là sau khi lên bến tàu, dưới ánh sáng mập mờ, Uông Trác Luân phát ra một tiếng rên rỉ, và lộ ra vẻ mặt phẫn nộ, nguyền rủa. Anh cảm thấy họ không nên đưa anh đến Cửu Giang. Chiếc cáng dừng lại. Vị sĩ quan mệt mỏi vội vã chạy đến, nhìn anh, rồi lại nhìn Tưởng Thuần Tổ.

"Anh rể!" Tưởng Thuần Tổ gọi.

Uông Trác Luân phẫn nộ, khó coi nhìn cậu, đôi môi run rẩy.

"Bọn họ... đâu?" Bỗng nhiên anh dùng giọng nói yếu ớt, khao khát hỏi, trên mặt hiện lên vẻ bi thương. Anh cảm thấy trái tim mình đã mềm yếu, thứ trang nghiêm, khiêm nhường kia đã mất đi, mà sự khủng bố lớn lao đang rình rập.

"Họ ở Hán Khẩu! Một mình cháu trốn ra được!" Tưởng Thuần Tổ nói. "Cháu phải đi Hán Khẩu!" Cậu nói thêm.

Uông Trác Luân, trong nỗi đau đớn tuyệt vọng, nhìn Tưởng Thuần Tổ.

"Cậu thế nào rồi?" Tưởng Thuần Tổ lo lắng hỏi.

"Tàu bị đánh chìm, cậu ta bị thương do bom, đồng chí!" Vị sĩ quan phẫn hận lớn tiếng nói, hy vọng cuộc trò chuyện này mau chóng kết thúc.

Nhưng Uông Trác Luân rõ ràng không nghe thấy lời họ nói. Cảm thấy Tưởng Thục Hoa đang mỉm cười với mình — khuôn mặt gầy gò, lôi cuốn ấy hiện lên trong bóng tối dày đặc — nghe thấy tiếng chuông từ biệt của Giang Hán Quan, Uông Trác Luân thoát khỏi hy vọng và tuyệt vọng, vô cảm nhìn bầu trời đêm, đạt được sự yên bình. Sau đó lại thu hồi thứ trang nghiêm, khiêm nhường ấy. Tiếng chuông du dương, tuyệt diệu không ngừng vang vọng.

Chiếc cáng được khiêng qua con phố. Tưởng Thuần Tổ phấn khích bước theo sau. Tưởng Thuần Tổ, không hiểu vì lý do gì, vừa phẫn nộ vừa vui vẻ, cảm thấy bản thân và Uông Trác Luân có chung sự phẫn nộ, chung niềm vinh quang. — Cậu cảm thấy Uông Trác Luân là như thế. Cậu cảm thấy tương lai của mình đã được định đoạt, đang trải ra một cách rực rỡ và bi tráng. Vì cảm thấy trong thành phố này chỉ có một mình cậu biết về một Uông Trác Luân vinh quang mà bi tráng nên cậu đâm ra kiêu hãnh.

Người thanh niên này, mang theo niềm đam mê cuồng phong bão táp, bước đi sau Uông Trác Luân vốn đang an yên. Mọi thứ về Uông Trác Luân là điều cậu hiện tại không thể nào biết được. Cậu dùng giọng điệu sắc bén, run rẩy dò hỏi viên sĩ quan, nhưng người sau trả lời cậu một cách lạnh lùng. Cậu trầm mặc. Trí tưởng tượng cuồng bạo của cậu thấm đẫm vào mọi ánh đèn, mọi bóng người, mọi cuộc trốn chạy thê lương và đấu tranh cay đắng trên phố, để tự tạo cho mình một thành phố còn sáng sủa hơn, tối tăm hơn, ồn ào hơn, hoang vắng hơn, đẹp đẽ hơn và cay đắng hơn cả thành phố hiện thực; trong thành phố này, vinh quang vô tận và sắc cầu vồng bao quanh Uông Trác Luân và cậu — Tưởng Thuần Tổ.

Người thanh niên này, mang theo niềm đam mê cuồng phong bão táp bước ra thế gian rộng lớn, khắp nơi xây dựng những thành phố tưởng tượng, giỏi quên đi những nỗi đau lạnh lùng, không thể thấu hiểu Uông Trác Luân.

“Thật tuyệt vời làm sao! Chúng ta phải chịu đựng sự thử thách thế này!” Tưởng Thuần Tổ nghĩ, “Trong thời đại này, chúng ta phải làm tất cả những điều này, phải lên đường đi đến nơi xa! Ngay cả một người ôn hòa như anh ấy cũng bị thời đại này cảm hóa, vinh quang hiến thân rồi! Anh ấy ôn hòa làm sao! Mọi người đều biết, anh ấy có chút yếu đuối, cũng yếu đuối giống như tôi vậy, thất bại ở khắp nơi trong cuộc sống, nhưng bây giờ lại trở nên kiên cường thế này! Ở cái thành phố lúc này, ai có thể hiểu được anh ấy? Ai có thể hiểu được vinh quang của người Trung Quốc chứ?” Anh nhìn chằm chằm về phía trước, nhìn chằm chằm vào thành phố tưởng tượng của mình, nở một nụ cười cay đắng, cảm thấy nụ cười này thật đẹp đẽ và cảm động, anh sải bước đi thật nhanh.

Nhưng Uông Trác Luân đã quên mất anh rồi. Uông Trác Luân vẫn tiếp tục nghe thấy tiếng chuông du dương, tuyệt đẹp, nghĩ đến cái chết đã cận kề, cảm thấy rất tốt. Khi được khiêng đến cửa bệnh viện, Tưởng Thuần Tổ đã bị chặn lại.

Tưởng Thuần Tổ lo lắng thanh minh, nhưng người gác cổng vẫn cố chấp ngăn cản anh.

“Đồng chí, người đó vì quốc gia mà hy sinh rồi! Anh ấy cũng có họ hàng con cái mà! Có người thân cận ở bên cạnh chứ, đồng chí!” Tưởng Thuần Tổ lớn tiếng nói một cách cay đắng, nước mắt lưng tròng.

“Sáng mai hãy đến.” Người gác cổng kiên quyết nói.

“Tôi chỉ vào nói một câu thôi……” Tưởng Thuần Tổ dùng giọng nói yếu ớt, run rẩy, đầy tủi nhục mà nói.

Thế là anh chạy xông vào, mặc cho người lính gọi giật lại, chạy qua hành lang mờ ảo với ánh sáng hài hòa, đuổi theo Uông Trác Luân. Chiếc cáng đã được đặt trong một căn phòng trắng tinh. Viên sĩ quan kia bước ra ngoài, trong phòng tạm thời không có ai khác. Uông Trác Luân vô cảm nhìn Tưởng Thuần Tổ đang bước vào.

“Anh rể, anh thế nào rồi?” Tưởng Thuần Tổ cúi người, dịu dàng gọi. “Thuần Tổ, em khỏe chứ?” Uông Trác Luân suy yếu nói, nở một nụ cười dịu dàng, tao nhã như phụ nữ. “Thuần Tổ, em thành ra thế này ư! Sao lại ra nông nỗi tồi tệ thế này!…… Em thật trẻ làm sao!” Uông Trác Luân rưng rưng nước mắt, mỉm cười buồn bã mà ngọt ngào trong làn nước mắt.

Bởi vì đã hoàn toàn yên lòng với con đường của chính mình, anh đã quên mất bản thân, nói với Tưởng Thuần Tổ những lời như vậy —— anh dường như bây giờ mới quen biết Tưởng Thuần Tổ, dường như vì nghĩ đến nhà họ Tưởng và Tưởng Thục Hoa từ Tưởng Thuần Tổ mà có được tình cảm này; nhưng thực ra, anh không hề nghĩ đến những điều đó. Anh, Uông Trác Luân, chỉ mang lòng trắc ẩn đối với nhân thế. Anh vui vì hiểu rằng, bản thân chẳng nghĩ ngợi điều gì, mà chỉ mang theo lòng trắc ẩn.

Trong làn nước mắt nhòe đi, ánh mắt anh dịu dàng rung động. Tưởng Thuần Tổ lau nước mắt, rồi lau nước mắt thay anh; sự gần gũi với con người này là điều Tưởng Thuần Tổ chưa từng nghĩ tới, anh cảm thấy mình giống như phụ nữ, có chút xao động, cảm thấy sự thẹn thùng đầy dễ chịu. Nhưng một sức mạnh lớn hơn đã làm nổi bật cảm giác này, khiến anh nghiêm nghị nhìn Uông Trác Luân. Cảm giác giống như phụ nữ này, sự thẹn thùng dễ chịu này, đối với anh mà nói là một trải nghiệm kỳ diệu, chúng hầu như phá vỡ sự nghiêm túc lúc này, nhưng trong những ký ức sau này, lại mang lại vinh quang lớn nhất trong cuộc đời.

Trong lòng Uông Trác Luân có sự rung động dịu dàng, đau khổ, đón nhận sự âu yếm này của Tưởng Thuần Tổ. Thế rồi Uông Trác Luân, để bảo vệ bản thân, liền lộ vẻ nghiêm nghị và lạnh lùng. Mọi ấn tượng đều nhanh chóng phai mờ, biểu cảm của anh không thể dò đoán. Từ phía bên tường, người lái xe trẻ tuổi kia phátت ra tiếng rên rỉ đau đớn, Uông Trác Luân lại càng thêm nghiêm nghị, càng thêm lạnh lùng.

Mọi người nhanh chóng bước vào phòng. Viên sĩ quan tái nhợt nói với Tưởng Thuần Tổ bằng giọng nghiêm nghị rằng anh không thể ở lại đây, nhưng ngày mai có thể đến.

“Anh rể, sáng sớm mai em sẽ đến!” Tưởng Thuần Tổ nói. Uông Trác Luân vô cảm nhìn anh, anh bối rối, nhìn quanh rồi bước ra ngoài.

Tưởng Thuần Tổ quay về khách sạn. Ngày hôm sau, trước lúc bình minh, quân đội ở gần đó thổi kèn thức giấc, Tưởng Thuần Tổ tỉnh dậy, rời khỏi khách sạn, lao ra con đường tối tăm, giá lạnh, phủ đầy sương giá.

Tưởng Thuần Tổ lang thang trên phố, đến khi trời sáng thì bước vào bệnh viện, vừa vặn đối mặt với viên sĩ quan tái nhợt kia. Viên sĩ quan này hai mắt trũng sâu và ngẩn ngơ, run rẩy vì lạnh và mệt mỏi, nhìn thấy Tưởng Thuần Tổ nhưng lại bước qua như thể không quen biết. Tưởng Thuần Tổ bất an bước đi, bị một tiếng gọi sắc bén và yếu ớt từ phía sau giữ lại. Viên sĩ quan ấy đứng đó, nhìn anh như mang theo sự oán hận.

“Anh không cần đến nữa, người chết rồi! Chết trong một đêm, một người chết lúc sáng tinh mơ……” Răng anh ta cập vào nhau bần bật. Anh ta lục trong túi áo ra một gói giấy, nhìn lướt qua rồi đưa cho Tưởng Thuần Tổ.

Tưởng Thuần Tổ chết lặng đứng nguyên tại chỗ, nhận lấy gói giấy, nhìn thấy một cuốn sổ nhỏ và một ít tiền, nhưng hoàn toàn không có cảm giác gì.

“Nếu người nhà đến nhận, thì…… thì liên hệ!” Viên sĩ quan nói, run rẩy gói chiếc áo khoác bông lại.

“Anh nói gì cơ?” Tưởng Thuần Tổ cố tình hỏi để có thời gian trấn tĩnh lại. “Ý tôi là nếu có người nhà đến nhận!” Viên sĩ quan cau mày lớn tiếng nói.

“Ồ! Không có đâu, không cần đến mức đó đâu!” Tưởng Thuần Tổ hoảng loạn nói. “Anh ấy ở đâu?” “Ở căn phòng tận cùng phía sau ấy.”

“Cảm ơn anh.” Tưởng Thuần Tổ cúi đầu hành lễ — Tưởng Thuần Tổ sợ nhất là mấy nghi thức lễ tiết, bản thân không biết vì sao lại cúi đầu — rồi bước đi.

Tưởng Thuần Tổ hoảng loạn bước qua hành lang, đi đến trước cửa căn phòng cuối cùng, nhẹ nhàng đẩy cửa bước vào. Nhìn thấy mọi thứ trong phòng, Tưởng Thuần Tổ bỗng chốc trấn tĩnh lại.

Ánh sáng bình minh tươi mới, yên tĩnh từ khu vườn nhỏ ngoài cửa sổ bên trái chiếu vào — trong vườn, giữa những cành hoa cỏ héo úa chất đống đủ loại đồ đạc — chiếu lên ba thi thể nằm sát cạnh nhau, được phủ vải trắng. Căn phòng nhỏ bé, sạch sẽ tràn ngập mùi thuốc sát trùng nồng nặc. Một chiếc bàn gỗ gụ được bài trí rất đúng chỗ và lọ hoa mai không quá héo úa trên bàn đã khỏa lấp đi sự trống trải, mặc dù sự trống trải ấy vẫn lộ ra từ những chiếc chân xiêu vẹo của chiếc giá đỡ thi thể trần trụi vì công việc làm qua loa và mặt đất ẩm ướt bên dưới. Nói tóm lại, nơi này đã có được sự chu đáo mà con người bộc lộ ra vì đau buồn hoặc kính trọng, dẫu cho nó rất ít ỏi. Ánh sáng rực rỡ của buổi bình minh chiếu lên những vật tinh khiết trắng ngần: chính là sự ân huệ chân thành chiếu rọi lên sự chu đáo ấy của con người, khiến những góc tối tăm ẩm thấp tràn ngập sự mờ ảo cần thiết. Ba người chết ấy hiện lên từ chốn u mờ tựa như những bức phù điêu, được buổi bình minh mùa đông ban cho tư thế ngủ say.

Tưởng Thuần Tổ lặng lẽ, nhanh chóng bước tới, dừng lại trước mặt Uông Trác Luân. “Tôi đã hi sinh, đã cống hiến, vì tương lai dân tộc chúng ta, tôi đã giao phó bản thân mình ra, giống như tất cả mọi người! Các anh quên tôi cũng được, nhớ tôi cũng được; có thể tha thứ, hay không thể tha thứ, đối với tôi đều giống nhau cả! Còn các anh không thể sống một cách hèn mạt, không thể thỏa hiệp, không thể phản bội, cho đến tận giây phút cuối cùng, đó là điều mà những người chết như chúng tôi muốn nói!”

Tưởng Thuần Tổ lặng lẽ đứng đó. Đây là thời khắc phi thường. Anh cảm thấy mình đã thấu hiểu chính bản thân mình.

“Những người bạn của tôi, những bậc tiền bối của tôi, tất cả mọi người, tạm biệt nhé!” Anh nghiêm nghị nói thầm trong lòng, ánh mắt lấp lánh, lặng lẽ bước ra ngoài. Cảm thấy trong người có một sức mạnh lớn lao, sải bước nhanh chóng rời khỏi hành lang.

Anh dừng chân trước lan can, mở cuốn sổ ấy ra, trong trạng thái kiên cường và bình tĩnh đọc bức thư đầy cảm xúc và tinh tế của Tưởng Thục Hoa, bức thư này đề ngày 20 tháng 10 năm Dân quốc thứ hai mươi hai. Hấp thụ những cảm xúc ấy, tâm trạng của anh càng thêm kiên cường. Ánh nắng rực rỡ chiếu rọi từ tận cuối con đường, hơi nước bốc lên từ bãi cỏ khô phủ đầy sương giá. Anh đứng đó, lật giở cuốn sổ tay nhỏ màu đen theo từng trang, và đọc được những đoạn văn vụn vặt dưới đây ngoài phần địa chỉ liên lạc cùng bảng phân công công việc và trực nhật trên chiến hạm. Chúng được viết một cách lộn xộn.

“Nhất định phải khiêm tốn, học hỏi từ tất cả mọi người, không được nổi giận. Nhưng phải nghiêm khắc.” “Tào Phát Vận từ chiến hạm quay về đầu thú, lại uống rượu. Người thanh niên này rất đáng yêu mà lại có chút kỳ quặc. Việc cậu ta đầu thú không được thành thật cho lắm, tôi thấy cậu ta vẫn sẽ uống rượu thôi. Nhưng tôi thực sự vui mừng vì mình đã có thể nghiêm khắc đến cùng, phạt cậu ta cọ rửa boong trước. Thế nên tôi không thể lỏng lẻo với bản thân được.” “Tối hôm qua đến Hán Khẩu, cho bọn họ bốn tiếng nghỉ phép, nhưng bản thân tôi không lên bờ, vì tôi rất sợ, rất sợ sự cám dỗ, tôi cảm thấy cứ thế này thì tốt hơn! Tôi đã mất hết tất cả mọi thứ rồi, chờ đợi tôi ở phía cuối chính là đi làm việc vì quốc gia. Sáng nay trời hửng sáng là rời đi rồi, tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ tiếng chuông trên Giang Hán Quan đang điểm sáu giờ. Giá như Thục Hoa cũng nghe thấy tiếng chuông này! Tôi cảm thấy vô hạn thê lương, tôi không thể đi thăm con cái được! Thật là thê lương, lúc rời đi tôi đã khóc! Con người ta luôn tự đùa giỡn chính mình mà! Nếu lên bờ tìm kiếm một chút thì sẽ thế nào nhỉ? Có rất nhiều người quen!”