Thời gian trôi đi nhanh chóng, và mọi người đều mong nó trôi đi nhanh hơn nữa. Mọi người cảm thấy tất cả mọi thứ hiện tại đều xấu xí, tầm thường, ngu ngốc; mọi người cảm thấy rằng chỉ đến tương lai — cái tương lai đang run rẩy trong lòng mỗi người — thì vạn vật mới biến đổi, mới mẻ và tốt đẹp hơn. Thường thì trong suốt cả một đời người, người ta chẳng thấy có mấy thay đổi: họ không thấy được điều đó. Cuối cùng họ đành tiếc nuối thời gian đã mất. "Tại sao, vào thời tuổi trẻ, chúng ta lại mong thời gian trôi mau, trôi mau hơn nữa? Đời chúng ta là một giấc mộng lớn!" họ nói. Vào mùa hè, Tưởng Thuần Tổ mong mùa thu đến thật nhanh; cũng giống như vào mùa đông, anh mong mùa xuân đến thật nhanh vậy. Thời gian tương lai thật huyền bí, trong lòng anh có sự thôi thúc của những niềm đam mê thầm kín. Anh khát khao sự thu hoạch: "Sống như một vị thần!" anh nghĩ. Anh nghĩ mùa thu sẽ mang lại cho anh sự tĩnh lặng trang nghiêm, nỗi u sầu sâu sắc, những khúc mục ca ngọt ngào, bi ai và dịu dàng. Thời gian mùa hè đã bị hoài phí, sau một trận mưa phùn, khắp nơi vang lên những khúc ca bi ai, vui tươi và an tảng, mùa thu đã đến.

Cây cối trong núi chưa bao giờ rụng lá hàng loạt, chưa bao giờ bị gió thổi trơ trụi hoàn toàn chỉ trong vài phút; trong núi không có gió tây dữ dội và khô khốc. Ngọn gió lạnh ẩm ướt và chậm chạp trong núi khiến người ta khó chịu, những chiếc lá rụng xuống từng chiếc một, áp sát vào mặt đất ẩm ướt, hèn mọn. Thế rồi mùa thu qua đi, mùa đông kéo dài tới.

Dưới ánh hào quang vàng đỏ, trang nghiêm của vầng thái dương lặn xuống, ngọn gió tây khô khốc thổi qua, những chiếc lá khô bay múa: cảnh tượng này chưa từng có, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy khó chịu. Tháng chín tràn ngập những cơn mưa dầm dề, trên mảnh đất ẩm ướt, hèn mọn này, Tưởng Thuần Tổ chẳng biết đi đâu về đâu. Sự u uất kéo dài đã khơi dậy sự nôn nóng đáng sợ. Vì không có những người phụ nữ xinh đẹp nào ca tụng anh, vì những nhân vật có thẩm quyền đương thời chưa từng đưa tay ra với anh — anh thừa nhận đây là đề tài đau đớn nhất của mình — anh đâm ra chán nản, lạnh lùng và mệt mỏi. Những tài tử tự cho là mình tài cao không gặp thời thì thế giới này có thể vơ vét ra một đống, nhưng Tưởng Thuần Tổ chưa bao giờ muốn bước vào hàng ngũ của họ — bản thân anh cảm thấy là như vậy. Anh cao cả hơn họ, lại vừa hoang dã hơn họ, anh tự hỏi: Cuộc đời tôi có ý nghĩa gì? Tại sao tôi lại tồn tại? Thế rồi họ bắt đầu cảm thấy chán ngấy.

Anh nghĩ, vạn vật đều tốt đẹp, vạn vật đều có giá trị, nhưng anh, giả sử không đạt được vinh quang cá nhân, thì không thể thừa nhận những sự tốt đẹp và giá trị ấy; giả sử có đạt được đi chăng nữa, thì xét đến cùng nó vẫn là giả dối, vẫn không thể nhìn nhận được những sự tốt đẹp và giá trị ấy. Anh không thể nhìn thấy chúng ở vẻ ngoài khách quan, nguyên bản của chúng, bởi vì đối với anh, nếu anh không tồn tại thì tất cả cũng chẳng còn tồn tại. Nhưng sự tồn tại của anh — nếu không phải là điều xấu xa nhất, thì cũng là điều bất hạnh nhất: anh chỉ theo đuổi thành tựu và vinh quang cá nhân.…… Nhìn thấy điều này, anh liền trở nên lạnh nhạt với chính mình, và do đó trở nên lạnh nhạt với tất cả mọi thứ. Anh nghĩ trừ phi sự tồn tại của anh có ý nghĩa khác, bằng không anh sẽ chẳng thể còn nhiệt huyết với cuộc đời. Anh nghĩ nếu không thể rột bỏ những động cơ xấu xa ấy, cuộc đời anh sẽ chẳng còn bất kỳ ý nghĩa nào nữa. Anh phát hiện ra tất cả mọi người đều đang sống trong những động cơ xấu xa này, anh nghĩ anh tuyệt đối không thể thỏa hiệp với họ.

Cứ như vậy, anh kéo tất cả mọi người vào vũng bùn nhơ nhuốc. Thức ăn ngon thì người ta muốn tự mình ăn một mình, thứ đồ tồi thì người ta lại lôi tất cả mọi người cùng gánh chịu. "Bởi vì tôi đối xử với bản thân mình như thế, đồng thời chỉ sự hợp thành và thống nhất của những điều khác nhau, đồng thời chỉ sự cộng lại của những sự vật giống nhau, cho nên tôi không thể tha thứ cho người khác!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ. Khi mùa thu đến, anh lại ngóng chờ mùa đông, ngóng chờ giá rét và tuyết lớn, ngóng chờ được chết cóng. Anh trở nên cáu kỉnh, lạnh lùng. Đầu tháng mười, Tôn Tùng Hạc rủ anh cùng vào thành, anh nhất quyết không đi. Tôn Tùng Hạc hỏi anh tại sao. Anh đáp: Không có lý do gì cả.

Triệu Thiên Tri vì trắc trở trong chuyện tình cảm mà vô cùng phiền muộn; thường hay hỏi người khác: trong hoàn cảnh khó khăn hiện tại này, anh ta nên làm thế nào? Ngũ Chi Huệ từ sau khi rời khỏi tiểu học Thạch Kiều thì không còn xuất hiện trên phố nữa. Vạn Đồng Hoa, nhận lời ủy thác của Triệu Thiên Tri, đã đến thăm cô mấy lần: mỗi lần gặp mặt đều bị chị dâu hoặc em trai của cô đi theo giám sát, rõ ràng cô đang bị gia đình giam lỏng. Triệu Thiên Tri nói với mọi người rằng Ngũ Chi Huệ quả thực đã mang thai; nhưng Vạn Đồng Hoa lại bảo cô không nhìn ra điều đó. Triệu Thiên Tri viết cho Ngũ Chi Huệ vô số lá thư, cuối cùng anh ta cũng nhận được hồi âm, cô nói: Đừng quản tôi nữa. Em trai cô đứng ngoài sân tuyên bố rằng, nếu Triệu Thiên Tri còn không biết điều, cậu ta sẽ dùng súng săn bắn chết đấy. "Súng săn của tôi mua ở Thượng Hải đấy, đã bắn chết cả một con bò cơ mà!" cậu ta nói.

Nhưng Triệu Thiên Tri chẳng hề sợ hãi khẩu súng săn đã bắn chết một con bò này chút nào. Anh ta thuyết phục được cha mình, nhờ ông tìm người đến nhà họ Ngũ làm mai mối. Người mai mối đi rồi, người cha cảm thấy đau đớn, bởi vì ông nhất định sẽ phải chịu nhục nhã. Nhà họ Ngũ lạnh lùng cự tuyệt người mai mối, lý do là bây giờ chưa phải lúc. Lý do rất đơn giản: nhà họ Triệu không có ruộng đất, không có tiền. Triệu Thiên Tri đau đớn và phẫn nộ, nổi máu cực đoan — Tưởng Thuần Tổ tán thành hành động của anh ta.

Mối tình này xảy ra một cách mơ hồ, nhưng phát triển đến lúc này thì xuất hiện sự sám hối, nỗi đau thương, sự phẫn nộ và lý tưởng nghiêm túc của cuộc đời. Triệu Thiên Tri phóng đãng đã làm tất cả mọi thứ, và Triệu Thiên Tri nghiêm túc đã gánh vác mọi hậu quả. Anh ta kiểm điểm lại quá khứ của mình, phát hiện ra tội ác của bản thân được biên soạn vào nửa cuối cuốn 《Tuyển tập tác phẩm Mao Trạch Đông》. Bài viết này bác bỏ chủ nghĩa giáo điều trong đảng, anh ta cảm thấy để cứu người yêu của mình ra khỏi vũng lầy đau khổ, anh ta nên bất chấp mọi hy sinh. Anh ta không biết mình có còn yêu Ngũ Chi Huệ nữa hay không, bởi vì anh ta hoàn toàn có thể rời khỏi bến Thạch Kiều ngay lập tức, giống như mấy năm trước, lang thang đến những nơi xa xôi; nhưng anh ta phải trung thực với chính mình. Quan niệm này, thường chính là sự trung thực với người khác, với thế giới; xuất phát từ quan niệm này, tất cả những nhà lý tưởng trên cạn thẳm này vẫn đang oằn mình chống chọi. Mọi sự việc, đối với sinh mệnh của chính mình, đều mang ý nghĩa nghiêm túc; mọi sự việc đều khơi dậy tình yêu, lòng căm hận và ý thức trách nhiệm. Những cuộc đấu tranh ở tận sâu thẳm trong nội tâm con người, những hành động nhiệt huyết và vinh quang trong cuộc đời con người, đều đứng trên nền tảng này. Triệu Thiên Tri phiêu bạt bên ngoài mấy năm trời, do một sự bất hạnh nào đó mà trở về quê hương; nhưng anh ta vẫn muốn ra đi, giống như lúc ban đầu, vứt bỏ gia đình nghèo khó của mình. Khi con người ta đấu tranh cho sự sinh tồn về thể xác và tinh thần của chính mình, đi đến cái tiêu điểm hiểm ác ấy, thì người ta sẽ không còn màng đến gia đình, bạn bè, người yêu nữa; thường thì đối với cái tiêu điểm hiểm ác ấy, trong lòng con người có một sự khát khao mạnh mẽ. Nhưng cái tiêu điểm này, luôn gắn liền với cuộc sống thực tế của con người. Có một số người, tỷ như Tưởng Thuần Tổ, cho rằng thực tế hiện tại không phải là cái tiêu điểm hiểm ác mà anh ta khát khao, anh ta đứng trên nỗi đau thực tế một cách cao cả, hoặc hèn nhát mà đăm đăm nhìn về phía xa; những người khác, nhờ vào cái quan niệm nghiêm túc, đơn thuần trong nội tâm, nên khi sự việc xảy ra liền đứng vững lại. Thế là không còn gì có thể cản trở họ được nữa. Một số người cảm thấy cuộc đời có mục đích cao cả hơn, cảm thấy hy sinh vì gia đình, người yêu là không đáng cho lắm; họ gượng gạo thực hiện sự hy sinh ấy, mặc dù cũng đau đớn dữ dội không kém. Một số người lại cảm thấy điều này đáng giá, họ chỉ cảm nhận được cuộc sống thực tế của chính mình; trong cuộc sống của họ, tại tiêu điểm của họ, họ chưa bao giờ ngoảnh đầu nhìn lại cái lý tưởng cao hơn, cao hơn nữa kia: họ biết nó, lý tưởng này vẫn tồn tại, họ biết bản thân mình là một phần của nó. Thường thì, nhóm người trước đòi hỏi sự ca tụng của thời đại, còn nhóm người sau lặng lẽ bước đi trên con đường của mình.

Vì cái tiêu điểm hiểm ác ấy, vì để khiến cho tất cả mọi thứ của bản thân trở nên nghiêm túc hơn, tuyệt đối hơn, con người ta đã làm ra một số sự phóng đại; trong một cuộc sống trống rỗng, sự phóng đại trở nên vô cùng lớn, vô cùng buồn cười, còn trong tuổi trẻ nghiêm túc, những sự phóng đại ấy lại khiến người ta khóc không được mà cười cũng chẳng xong: tất cả đều rất nghiêm túc, nhưng sự thật lại không phải vậy, mà chỉ là bạn, nhân vật chính, hy vọng nó là như thế. Cho nên, trên thế giới này mới có vô số những tên ngốc nghếch nghiêm túc. Bởi vì con người là sinh vật sống, nên hầu như họ luôn không hiểu rõ sự thật. Mặc dù người khác nói thế nào đi nữa, Triệu Thiên Tri vẫn đinh ninh rằng người yêu của mình yêu anh ta, trung thành với anh ta, sẽ vì anh ta mà chống lại gia đình, hy sinh tất cả mọi thứ. Đây là một đề tài cũ kỹ, nhưng quả thực là một đề tài vinh quang: việc chống lại gia đình trong thời đại này chẳng hề dễ dàng hơn thời đại Ngũ Tứ là mấy; đề tài này, quan niệm này, đã rơi xuống vùng nông thôn hẻo lánh này, hơn nữa nhân vật chính của nó lại là một thanh niên nhà nông nghèo khó chứ không phải cái gọi là tri thức.

Trong tâm trạng của mình — đó đúng là những tác phẩm vụng về làm sao! — Triệu Thiên Tri tuyên truyền sự giải phóng cá tính với người yêu của mình. Anh ta nói, trên thế giới này, con người chỉ chịu trách nhiệm trước chính mình; con người chỉ có hai con đường để đi: tự do và xiềng xích. "Xin em hãy lựa chọn đi, xin em hãy lựa chọn đi!" anh ta nói. Nhưng người yêu của anh ta lại chọn xiềng xích.

Triệu Thiên Tri vẫn luôn tin rằng cô ấy đã chọn tự do, nhưng chính những kẻ khác đã trùm xiềng xích lên người cô ấy. Sau chuyến viếng thăm của Vạn Đồng Hoa và vô số bức thư tình của anh ta, Ngũ Chi Huệ đáp rằng: Đừng quản tôi nữa. Tiếp theo là sự im lặng kéo dài. Thế là Triệu Thiên Tri nghĩ rằng cô ấy đã bị gia đình sát hại vì tội chống lại gia đình. Ở chốn thôn quê, triết học sát hại giữa các gia đình chính là triết học duy vật, phép biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. "Mác", đó là chuyện thường xảy ra; chí ít thì đứa con của cô ấy cũng đã bị gia đình sát hại: Triệu Thiên Tri nghĩ. Vào những ngày mưa dầm, anh ta chạy đến quanh nhà Ngũ Chi Huệ rất nhiều lần, thẫn thờ nán lại rất lâu bên cái ao và khu rừng thưa ấy. Anh ta thường lo lắng sẽ có một phát súng săn bắn ra từ chốn thâm u nào đó, nhưng không có. Tin tức về người yêu thuần khiết của anh ta cũng chẳng có nốt.

Trong một lần quay về, anh ta đã chạm trán với tay "súng săn" ấy ở ngoài sân. Hắn không phải là một tên thanh niên hung ác, ngược lại còn có tính khí rất tốt, rất biết điều: chỉ có điều cực kỳ tham lam. Nhìn thấy anh ta, Triệu Thiên Tri dùng cách nói của chính mình, bắt đầu tính toán kế hoạch. Trong người anh ta vẫn còn mười đồng: bình thường chỉ cần hai đồng là có thể mua được "súng săn" rồi.

Triệu Thiên Tri u ám, mệt mỏi, chân trần, chiếc quần rách bươm dính đầy bùn đất. Anh ta cười với tên súng săn, tên súng săn liền làm ra vẻ như không có chuyện gì xảy ra, bước về phía anh ta. Họ cùng nhau đi uống trà.

Mười đồng này là tiền của một người nhà quê nhờ anh ta mang hộ cho cha mình, nhưng giờ thì anh ta chẳng màng đến điều đó nữa. Trong tâm trạng bức bách, Triệu Thiên Tri cực kỳ trực diện, cực kỳ dũng mãnh. Anh ta gặng hỏi tên súng săn về Ngũ Chi Huệ. Anh ta nói câu ấy ngấm đượm các mệnh đề triết học cổ điển Trung Quốc. Chỉ sự bẩm thụ khí của con người từ lúc sinh ra. Thời Chiến Quốc, trên thế giới này, phàm là kẻ nào đồng tình với anh ta và Ngũ Chi Huệ thì chính là anh em kết nghĩa uống máu ăn thề, bằng không thì chính là kẻ thù. Sự đe dọa này khiến tên súng săn lúng túng, hắn lắc đầu, im lặng. Thế rồi Triệu Thiên Tri đột nhiên trở nên ân cần, dịu dàng vô cùng, trên khuôn mặt anh ta phảng phất nét biểu cảm của phụ nữ.

"Đừng mắng tôi, lão huynh, trong lòng tôi đang bứt rứt, đau khổ lắm!" anh ta nói.

Tên súng săn cố chấp lắc đầu. Hắn thọc những ngón tay vào mái tóc dày, nhìn chằm chằm Triệu Thiên Tri.

"Lão huynh, chúng ta làm một điếu đi!" Triệu Thiên Tri nói, tên súng săn này có cái thói quen ấy.

Biểu cảm của tên súng săn có sự thay đổi. Mặt hắn chuyển sang trắng, rồi sang đỏ; đôi môi run rẩy. Rõ ràng hắn rất đau khổ, trong nội tâm hắn đang giằng xé. Những kẻ đứng trước cám dỗ của lợi dục mà luôn bộc lộ bản chất, chính là bằng cách này đã bán rẻ gia đình và tổ quốc của họ. Tên súng săn ngó nghiêng, làm bộ như không nghe thấy lời mời gọi của Triệu Thiên Tri. Trên mặt hắn hiện lên vẻ đờ đẫn. Cuối cùng hắn bật cười một tiếng đầy phấn khích nhưng cũng đau đớn.

Họ bước vào tiệm thuốc phiện, rồi sau đó, họ bước vào tửu lâu.

"Lão huynh à, chuyện ở cái bến này, không ai nhúng tay vào được đâu!" Lúc chia tay, tên súng săn thân mật nói với Triệu Thiên Tri; "Cậu, tôi, trong lòng đều hiểu rõ! Làm người, suy cho cùng vẫn phải giữ chút tình nghĩa chứ!" tên súng săn nói, chảy cả nước mũi.

Triệu Thiên Tri viết một bức thư rất dài, nhờ tên súng săn mang đi hộ. Anh ta rất thành khẩn để cho tên súng săn xem bức thư này. Để tỏ lòng tin tưởng, tên súng săn lúc đó đã không xem, hắn nói: Được chứ, được chứ! Sau đó thổi một hơi vào phong thư, rồi nhanh chóng dán lại. Tên súng săn quả nhiên đã giao bức thư đó tới nơi.

Triệu Thiên Tri vắt óc suy nghĩ chật vật tất cả các từ ngữ để viết nên bức thư này, trong thư anh ta nói: Tình yêu là thần thánh, tự do lại càng thần thánh hơn. Anh ta hỏi Tưởng Thuần Tổ bài thơ đó viết như thế nào, Tưởng Thuần Tổ đã bảo cho anh ta. "Sinh mệnh thành khả quý, ái tình giá cánh cao, nhược vi tự do cố, lưỡng giả giai khả phao. — Xin bạn hãy chú ý." anh ta viết, bên cạnh ba từ "tình yêu", "tự do", "chú ý" còn được chấm hai vòng tròn. Anh ta gọi Ngũ Chi Huệ là tiên nữ thuần khiết, cao quý; anh ta cầu xin người tiên nữ thuần khiết, cao quý của mình hãy đợi anh ta ở bên cái ao đó vào lúc rạng sáng ngày mai, cùng anh ta rời khỏi quê hương, phiêu bạt đến chân trời góc bể. "Nếu ngày mai không được, thì em hãy bảo em trai mang thư đến trước tối nay, nhớ kỹ nhớ kỹ." anh ta viết.

Thư hồi âm không hề tới, vậy thì là sáng mai rồi.

Triệu Thiên Tri có rất nhiều sự tưởng tượng, tiên nữ thuần khiết, cao quý là một, cùng nhau trốn vào thành bán chè trôi nước hoặc bán thuốc lá lại là một chuyện khác nữa. Chuyện sau được lên kế hoạch vô cùng chu đáo, anh ta nghĩ: nếu bán chè trôi nước, anh ta sẽ gánh hàng, nhóm lửa, rửa bát, còn người tiên nữ thuần khiết, cao quý của anh ta sẽ nhào bột gạo. Ngoài ra còn có những danh xưng trần tục, anh ta luôn miệng gọi Ngũ Chi Huệ là vợ của mình trước mặt Tưởng Thuần Tổ, khiến Tưởng Thuần Tổ vô cùng kinh ngạc; anh ta gọi sinh mệnh mới trong bụng cô ấy là con trai của mình, mặc dù anh ta thực sự không biết con trai mình bây giờ rốt cuộc đang ở đâu, nhưng anh ta vẫn đặt tên cho nó. Anh ta đinh ninh rằng, lúc bán chè trôi nước, đứa con trai Triệu Tiểu Tri của anh ta ngồi trong chiếc giỏ tre bên cạnh, là một việc vô cùng có ý nghĩa, vô cùng hạnh phúc.

Hôm nay anh ta không sao dò la ra được Triệu Tiểu Tri có còn tồn tại hay không, tên súng săn bảo rằng, chuyện này hắn hoàn toàn không biết gì sất. Nhưng Triệu Thiên Tri cảm thấy mãn nguyện, anh ta tin chắc Triệu Tiểu Tri nhất định tồn tại. Hơn nữa nhất định sẽ là một tên nhóc dũng cảm, mãnh liệt.

Tưởng Thuần Tổ đã mượn tiền từ chị mình, đưa cho anh ta một ít. Cho đến tận tối màng anh ta vẫn vô cùng phấn khích, vui sướng: vào lúc rạng sáng ngày mai, anh ta sắp được nói lời chia tay với cái bến Thạch Kiều đáng ghét này, lao mình đến những chốn xa xôi rồi. Anh ta nhớ đến câu chuyện của thầy mình và sư mẫu, câu chuyện này đã kích động anh ta. Câu chuyện này vô cùng lãng mạn: mười lăm năm trước, Trương Xuân Điền đã dùng súng ngắn cướp người vợ của mình từ nhà bố vợ, mang cô ấy trốn đến Thượng Hải.

"Bây giờ đến lượt ta rồi!" anh ta nghĩ.

Đúng vậy, bây giờ đến lượt anh ta rồi. Buổi tối anh ta đi thăm cha, rồi lại đi thăm sư mẫu, anh ta bảo sư mẫu rất yêu thương mình, những tưởng tượng của anh ta thật vui vẻ và phóng túng. Anh ta rất kính trọng Vạn Đồng Hoa, nhưng trí tưởng tượng của anh ta lại đem Vạn Đồng Hoa ra chơi đùa cùng một trò chơi tương tự. Có một bận anh ta bị ốm, Vạn Đồng Hoa chăm sóc anh ta, anh ta bỗng cảm thấy hạnh phúc, bèn bắt đầu buông lời tán tỉnh cô; "Chúng ta gặp nhau quá muộn rồi!" anh ta nói. Kỳ thực là không quá muộn lắm, nhưng anh ta hiểu rằng điều này là không thể, cho nên đâm ra lại thành ra quá muộn. Vạn Đồng Hoa phớt lờ anh ta. Chẳng biết từ đâu anh ta kiếm được cuốn 《Nỗi đau của chàng Werther》 mang cho Vạn Đồng Hoa mượn xem, Vạn Đồng Hoa lập tức trả lại ngay, bảo rằng: Không hay. Những cuốn sách nói về tình yêu nam nữ và nỗi lòng xuân, những cuốn sách nói về thất tình, chán nản và tự tử, Vạn Đồng Hoa đều lấy làm ghét cay ghét đắng. Ngoài ra Triệu Thiên Tri còn ngâm nga mấy bài thơ cổ tặng cô, cô nhận lấy, nhưng Tưởng Thuần Tổ để ý thấy, cô hoàn toàn không thèm đọc. Cô đối xử với Triệu Thiên Tri như anh em, và bây giờ Triệu Thiên Tri đang đến để từ biệt cô.

Vạn Đồng Hoa không tin anh ta sẽ thành công. Vạn Đồng Hoa cho rằng việc sai tên súng săn mang thư hộ là một việc hoang đường tột độ. Nó quả thực hoang đường tột độ, nhưng Triệu Thiên Tri tôn sùng tình yêu và sự láu cá của chính mình, Vạn Đồng Hoa trách mắng Triệu Thiên Tri không chịu nghe lời khuyên của cô; cô nói, sự việc không đơn giản như thế đâu. Triệu Thiên Tri vô cùngụt hẫng. "Cô ấy đang ghen đấy!" anh ta nghĩ, tự nhủ để bản thân vui vẻ trở lại — anh ta chẳng hiểu sao lại ngây thơ đến thế.

Anh ta cùng Tưởng Thuần Tổ đi uống rượu. Anh ta kích động: đau thương, bi ai, vui sướng kỳ lạ.

Con người ta vào những lúc thế này rất khó mà giữ được bình tĩnh. Dù thế nào đi nữa, kết quả sắp sửa tới rồi. Điều này thật tuyệt, nơi đây là cuộc sống đằng đẵng bao năm trời, là sự u uất, chịu đựng, để rồi trong bóng tối bất chợt rọi vào một luồng ánh sáng chói lọi, con người ta đã đi đến hồi kết: họ cảm thấy mình đã đến hồi kết. Quá khứ, hiện tại, tương lai tất cả mọi thứ đều trở nên mãnh liệt và rõ nét, trong tất cả những điều ấy, có khúc ca bi ai và ngọt ngào của vận mệnh. Bến Thạch Kiều vốn dĩ ảm đạm, khô khan và ngu ngốc, nhưng giờ đây bến Thạch Kiều lại tràn đầy sức sống. Triệu Thiên Tri uống say mèm, tựa lưng vào bức tường bám đầy muội than, đăm đăm nhìn ra đường phố.

Thứ sức mạnh nào đã mang lại cho anh ta một cuộc sống, tư tưởng và vận mệnh hoàn toàn khác biệt với cuộc sống, tư tưởng và vận mệnh ở bến Thạch Kiều? Anh ta nghĩ đó là thần linh, là Thượng Đế. Trong sự nhiễu nhương vụn vặt của trần gian, chẳng có thần linh, cũng chẳng có Thượng Đế nào cả; nhưng đến một bước ngoặt nghiêm trọng nào đó, vì cái thứ nhiệt huyết tuyệt đối của bản thân, con người ta lại dựng lên những pho tượng thần. Mọi thứ đều không thể đem ra đùa cợt; mọi sự phóng đãng và mọi điều ác độc, không một thứ nào là trò đùa cả. Nơi này là sinh mệnh, trách nhiệm, sự phẫn nộ, còn nơi kia là sự tiêu vong trong bóng tối. Nơi này là bến Thạch Kiều mập mờ ánh đèn, là đêm thu ẩm ướt, con đường lầy lội, là những con người quê mùa chập chờn, vô tích sự, còn nơi kia là ánh sáng, là chiến đấu, là sinh mệnh và tự do. Tên thanh niên ngổ ngáo này tựa người vào bức tường quán rượu, có lúc hắn mở to đôi mắt, có lúc lại nhắm nghiền; hắn đang mang trong mình một cảm giác thiêng liêng. Tưởng Thuần Tổ mang theo sự tò mò lớn lao để tham gia vào câu chuyện này của anh ta; cảm thấy có thể giúp đỡ một người bạn như thế, Tưởng Thuần Tổ vô cùng vui sướng. Bởi vì quan niệm của họ chẳng những không xung khắc mà còn ca tụng lẫn nhau, cho nên ở đây đã sinh ra một trạng thái mới: trái ngược với trạng thái giữa anh ta với Tôn Tùng Hạc và Tưởng Thuần Tổ, đồng thời cũng trái ngược với trạng thái giữa Tôn Tùng Hạc và Triệu Thiên Tri. Tôn Tùng Hạc phê phán Triệu Thiên Tri một cách nghiêm khắc, rõ ràng ông không thể chịu nổi sự hoang đường của Triệu Thiên Tri. Nhưng Tưởng Thuần Tổ lại lấy sự hoang đường của Triệu Thiên Tri làm niềm vui: anh cảm thấy, chính sự va đập hoang đường, không bao giờ dừng lại ấy, mới có thể phá hủy tất cả những gì cũ kỹ, xám xịt và tê dại. Anh có sự tưởng tượng đầy nhiệt huyết về Triệu Thiên Tri, nâng bổng tất cả mọi thứ của anh ta lên cái ý nghĩa xã hội, tuyệt đối ấy một cách nhanh chóng. Anh tuyệt đối không thể nâng bản thân mình lên cái ý nghĩa như thế, cho nên anh tích cực tham gia vào sự việc này của Triệu Thiên Tri, anh cảm thấy vinh quang ở trong đó. Anh đinh ninh rằng Triệu Thiên Tri cần đến mình, và cảm thấy vinh quang vì sự giúp đỡ của mình: thường thì, chính nhờ sự xác tín này đã tạo nên một tình bạn sinh động. Tưởng Thuần Tổ tin rằng mình đang đóng một vai trò quan trọng, thường hay mỉm cười giễu cợt Triệu Thiên Tri ngay trong niềm vui sướng không ngớt. Nhưng đôi khi trong tiếng cười giễu cợt ấy, anh chạm phải một thứ lạnh lẽo nào đó, trở nên hoang mang và nghiêm nghị, hoàn cảnh đêm nay cũng chính là như thế.

Triệu Thiên Tri chưa bao giờ thốt ra lời cảm kích với người khác, anh ta tin rằng tất cả mọi thứ sẽ được chứng minh bằng chính sinh mệnh của mình. Khi người khác đưa ra ý kiến với mình, anh ta luôn im lặng, anh ta chưa bao giờ nói ra phán đoán và cảm xúc của mình, sau đó cũng không nói. Anh ta cũng không tranh cãi với người khác; anh ta cảm thấy hành động là sự chứng minh tốt nhất. Trong nỗi u uất, có rất nhiều suy nghĩ, có lúc anh ta muốn đi lính lần nữa: "Cuộc đời đơn giản biết bao, một viên đạn là xong chuyện!" có lúc anh ta lại muốn xuất gia đi tu, hoặc lên núi làm thổ phỉ. Anh ta thực sự nghiêm túc suy nghĩ như vậy: trong cuộc sống hiện tại, anh ta nhìn không thấy lối thoát, trong cái nhiệt huyết tuyệt đối ấy, đã xuất hiện những tiêu điểm hiểm ác này. Anh ta nhìn thấy tất cả mọi thứ xấu xa, đọa đày, bất hạnh; về hiện thực xã hội này, anh ta biết nhiều hơn hẳn người khác, anh ta mang trong mình tư tưởng chán đời, trốn thế. Bóng ma Trung Quốc vẫn đang quấn quýt lấy anh ta ở đây; anh ta thích ngâm thơ cổ, và lúc nào cũng là thơ về vận mệnh. Thế nhưng quan niệm về vận mệnh, nhờ vào cái nhiệt huyết tuyệt đối ấy, đôi khi lại bùng nổ ra ánh hào quang rực rỡ.

Trong nỗi u uất, anh ta suy ngẫm về các vấn đề triết học. Nhìn chung thì anh ta suy ngẫm một cách kỳ quái; thế nhưng lại vô cùng nghiêm túc. Có một lần, anh ta nói với Tưởng Thuần Tổ rằng, anh ta rất hoài nghi, anh ta không biết câu nói "Thà ta phụ người trong thiên hạ, chứ không để người trong thiên hạ phụ ta" của Tào Tháo là đúng hay sai; anh ta nói anh ta nghĩ như thế là đúng. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy kỳ lạ, suýt chút nữa thì mỉa mai, bỗng nhiên lại nhìn thấy tất cả những sự nghiêm trọng ẩn giấu đằng sau câu nói ấy. Thế là, giống như những vị mục sư kia, Tưởng Thuần Tổ bắt đầu thuyết giáo suốt hai tiếng đồng hồ. Anh nói điều này là sai, tuyệt đối sai. Anh nói, con người ta nên yêu thương lẫn nhau, con người không nên vì cá nhân mà thù hận; không nên có quan điểm "người trong thiên hạ", mà nên có quan điểm lịch sử; không nên có quan điểm anh hùng cá nhân, mà nên có quan điểm của nhân loại; mà dưới quy luật lịch sử tàn khốc, nói một cách nghiêm ngặt thì mỗi một con người đều bất hạnh, đều đáng thương hại, bởi vì họ không hề tự biết. Đây gần như là lời rao giảng theo kiểu Cơ Đốc giáo rồi: Hãy yêu lấy kẻ lân cận ngươi. Rõ ràng Tưởng Thuần Tổ mới là kẻ đáng thương hại, bởi vì bản thân hắn, vị anh hùng kiêm người thuyết giáo này, lại hoàn toàn không hề tự biết. Triệu Thiên Tri im lặng lắng nghe, không bày tỏ ý kiến gì. Anh ta nghĩ những lời của Tưởng Thuần Tổ có câu đúng, có câu không đúng; anh ta tiếp thu những điều mà mình cho là đúng, trong một khoảng thời gian sau đó, hầu như ngày nào anh ta cũng nghĩ đến chân lý mà mình đã tiếp thu được, dùng nó để kiểm điểm lại hành động của bản thân. Nhưng anh ta chưa bao giờ nói ra điều đó với Tưởng Thuần Tổ. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy hoang mang, cảm giác như mình vừa chạm phải một thứ gì đó lạnh ngắt, lạnh ngắt. Ở đây, tồn tại một thứ mà người ta gọi là sự im lặng và bướng bỉnh của nông dân. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy không thỏa mãn. Tưởng Thuần Tổ chưa bao giờ dám kỳ vọng Tôn Tùng Hạc, hay những người bạn kiểu này sửa chữa những nhược điểm của họ, bởi vì những nhược điểm ấy đã kích thích sự ích kỷ của anh, phần lớn thời gian, anh nhìn không ra nhược điểm của họ, mà chỉ cảm thấy bất mãn, ghen tị và đau khổ. Nhưng anh thành tâm hy vọng Triệu Thiên Tri có thể sửa chữa những nhược điểm của mình. Anh đấu tranh với quan niệm vận mệnh của Triệu Thiên Tri, và đấu tranh với tư tưởng chán đời, trốn thế của anh ta. Bản thân Tưởng Thuần Tổ trong cái quan niệm vận mệnh này, cái tư tưởng chán đời, trốn thế này, lại ẩn chứa một sự hư vinh, ẩn chứa một thứ chủ nghĩa lãng mạn nào đó, chúng chỉ nguy hiểm ở chỗ lòng hư vinh mà thôi, điểm này anh rất rõ. Nhưng ở chỗ Triệu Thiên Tri, đó lại là sự thật lạnh lùng. Tưởng Thuần Tổ đôi khi hy vọng, như một sự cứu rỗi, có thể khơi dậy một chút lòng hư vinh nào đó của Triệu Thiên Tri, thế là anh liền dẫn dắt anh ta du lịch qua lãnh thổ chính trị, văn hóa, nghệ thuật của thời đại này, nhưng đây lại là một chuyện hoang đường. Triệu Thiên Tri coi việc có một người bạn như thế là vinh quang, rồi làm ra vẻ quậy phá hoang đường hơn, ngoài ra thì chẳng còn gì khác nữa. Khi anh biết Triệu Thiên Tri đem chuyện của mình ra bàn tán trước mặt những người phụ nữ, anh liền cảm thấy phẫn nộ; trước mặt phụ nữ, Triệu Thiên Tri luôn là cậu em trai nhỏ, điều này thật đáng yêu, thế nhưng Tưởng Thuần Tổ vinh quang lại vấp phải toàn những thứ lạnh ngắt.

Tưởng Thuần Tổ đấu tranh với quan niệm vận mệnh của chính mình, tự nhủ rằng phải lấy thiên hạ làm trọng trách của mình. Tưởng Thuần Tổ, với tâm hồn phong phú của mình, đã bày ra vẻ mặt thương xót chúng sinh. Mọi nỗi đau khổ đều khiến anh đau khổ, mọi niềm vui đều khiến anh vui vẻ; nhưng điều này không phải lúc nào cũng thế, phần lớn thời gian, đó là sự đố kỵ, phẫn nộ, thương hại. Phần lớn thời gian, đi kèm với tất cả những điều này, là một cái tôi lạnh lùng, trong một vài thời đại, tỷ như thời đại hiệp sĩ, từng có một tấm lòng lương thiện thuần túy. Cho nên cũng từng có những kẻ ngốc thuần túy; còn ở thời đại này, lòng lương thiện lại là một mớ phức tạp. Tưởng Thuần Tổ đòi hỏi sự thật, đòi hỏi ý nghĩa cao nhất. Anh rất dễ dàng hòa giải với tất cả mọi người, nhưng anh lại chẳng thể tìm thấy thứ mình cần ở trong tất cả những thứ đó. Đối với sự thật, đôi khi anh có một sự hiểu lầm lạc lối, bởi vì có đôi khi, ngay cả những tên ác ôn đê tiện nhất, trong cuộc sống của chính chúng, cũng có mặt lương thiện; mà bản thân anh, Tưởng Thuần Tổ, cũng không phải hoàn toàn lương thiện. Nếu như anh đáng yêu, thì đó là vì anh chỉ có một chút xíu lòng lương thiện mà thôi. Ngoài ra anh còn rất nhiều lòng đố kỵ; mà kiến thức của anh cũng nhiều ngang ngửa với lòng đố kỵ vậy. Anh thương hại chính mình, tôn sùng tôn giáo tình yêu, không còn đố kỵ nữa, bèn hòa giải với tất cả những thứ đang đè nén mình kia, nhưng tất cả những thứ đó chưa từng làm anh thỏa mãn. Trước tiên là sự xuất hiện của tâm trạng và lý tưởng Cơ Đốc giáo, bởi vì thứ đang áp bức anh, chính là những giáo điều máy móc, độc đoán của thời đại này, cùng với những tên quan liêu cận thị, tự cho là tiến bộ: còn anh, Tưởng Thuần Tổ, từ trước đến nay chưa từng thừa nhận con người là nô lệ của lịch sử và nô lệ của cuộc sống. Tiếp theo đó là sự xuất hiện của một vị anh hùng lạnh lùng, giống như Pushkin từng nói: "Kẻ mang đầy lòng hư vinh ấy, vẫn còn một sự ngạo mạn cao hơn nữa, vào bất kỳ thời điểm nào, cũng mang theo cảm giác ưu việt, cho rằng việc thiện và việc ác vốn dĩ chẳng có gì khác biệt."

Người ta nhìn thấy, Tưởng Thuần Tổ, đang sống trong thời đại này, một mặt mang lý tưởng giống như Cơ Đốc giáo, mặt khác lại là một vị anh hùng lạnh lùng, những kẻ như Onegin và Pechorin ấy. Thứ sức mạnh của nhân dân mà anh tưởng tượng ra, vốn không thể làm anh thỏa mãn, bởi vì anh bắt buộc phải sống một cách mãnh liệt, theo cách nói của chính mình, là phải có tất cả mọi thứ của riêng mình.

Thứ sức mạnh được gọi là nhân dân ấy, vào thời đại này, ở Trung Quốc, xét về mặt tồn tại thực tế thì nó là một thứ, nó là một thứ đang sống; còn trong sự khải thị lý luận, trừu tượng thì nó lại là một thứ khác, nó đơn giản, cứng nhắc và dễ dàng hơn cái đang tồn tại thực tế: nó là một pho tượng thần. Hơn nữa nó thường trở thành một pho tượng thần tê liệt, vô cảm, quỳ rạp dưới bức tượng thần ấy là những kẻ thanh niên mắc bệnh tự đại, và những tên nô lệ mắc bệnh nhát gan.

Tưởng Thuần Tổ, giống như việc hồi tưởng lại dĩ vãng vậy, nhìn xuyên qua những sự cổ vũ, phóng đại và sùng bái tượng thần của thời đại này để nhìn thấy sự thật. Anh nghĩ, một người lính xuất chinh, một người nông dân rời bỏ quê hương, một người công nhân bôn ba giữa các nhà máy, trong đời sống tập thể, đã thu nhận được sự tự giác về vận mệnh của chính mình, đây là bước đầu tiên. Tiếp theo đó là vô vàn những thứ phức tạp về tinh thần và vật chất; có cái dừng lại, có cái tan vỡ, có cái đâm chồi nảy lộc. Đây là một phong trào vĩ đại, đòi hỏi nhiệt huyết và sự sáng tạo vô tận; những trí thức, nên vứt bỏ mọi sự cổ vũ, phóng đại và sùng bái tượng thần, đi sâu vào bên trong cuộc sống ấy.

Nhưng điều này thật gian nan. Tất cả những thứ này khiến anh phiền muộn. Mà đối tượng chính của anh, lại là những giáo điều lạnh lùng đang áp bức anh, cùng với mọi sự cổ vũ, phóng đại và sùng bái tượng thần kia. Người ta nói rằng: Đối tượng hoạt động tinh thần của con người, quyết định bản chất của con người ấy. Ở đây, đã xuất hiện sự bi thương, niềm hoài niệm, lòng thương hại, tâm trạng Cơ Đốc giáo, và đồng thời xuất hiện cả chủ nghĩa anh hùng lạnh lùng. Vị anh hùng này, là kẻ khẳng định lý luận của thời đại này, nhưng lại phủ nhận tình cảm đang thống trị thời đại ấy. Đối với những lý luận đó, theo cách nói của chính mình, anh ta giữ lại quyền giải thích.

Cho nên anh hoài phí, vô vị, cảm thấy chán ngấy. Cho nên Vạn Đồng Hoa mang lại cho anh nỗi thống khổ cay đắng. Cũng chính vì thế, Triệu Thiên Tri lại mang lại cho anh niềm vui sướng. Từ chỗ Triệu Thiên Tri, anh thu nhận được một thứ hoàn toàn mới mẻ, anh cảm thấy, đối với nhân dân, anh đã ngộ ra được một sự khải thị. Thế nhưng anh vẫn giữ lại một cảm giác ưu việt đối với Triệu Thiên Tri, và anh chưa bao giờ giấu giếm điều này. Anh nghĩ mặt khác đã xuất hiện một thứ đói khát, anh vô cùng chú ý, vô cùng bất mãn trước sự bướng bỉnh và im lặng của Triệu Thiên Tri. Hơn nữa, bắt buộc phải kìm nén không nhắc đến đề tài của chính mình, thì những cuộc trò chuyện của họ mới có thể trở nên sôi nổi được. Từ đây sinh ra thứ cảm giác ưu việt ấy, và cũng sinh ra cả những cuộc tấn công mãnh liệt, vui vẻ, mang thiện ý kia.

Anh hy vọng Triệu Thiên Tri có thể thành công, nhưng anh gợi ý rằng, đối với một người phụ nữ như Ngũ Chi Huệ, không nên ôm ấp quá nhiều hão huyền. Anh nói rất mơ hồ, bởi vì sợ làm dao động nhiệt huyết của Triệu Thiên Tri. Đồng thời anh cảm thấy hiu quạnh vì cuộc chia ly của họ — anh sẵn lòng tin điều này, sẵn lòng tin vào nhiệt huyết mãnh liệt của Triệu Thiên Tri.

Anh chúc mừng Triệu Thiên Tri vì có thể thành công, đồng thời chúc mừng cậu nhóc nghịch ngợm Triệu Tiểu Tri. Triệu Thiên Tri nhìn anh với một nụ cười mờ ảo. Thế là giữa họ có niềm vui của sự giễu cợt: anh cảm thấy, sự việc này quả thực vô cùng lãng mạn, vô cùng tuyệt vời.

Anh nói với Triệu Thiên Tri rằng, theo anh thấy, bây giờ hoàn toàn không phải là lúc "Thà ta phụ người trong thiên hạ, chứ không để người trong thiên hạ phụ ta" nữa rồi. Anh nhắc đến chuyện này, bởi vì anh vẫn luôn cảm thấy hoang mang trước sự im lặng của Triệu Thiên Tri.

"Bởi vì, giả sử cậu phụ người phụ nữ này, cậu mới thực sự là Tào Tháo. Có phải vậy không?" anh cười nói.

"Không phải." Triệu Thiên Tri đăm đăm nhìn anh. "Tương lai e rằng tôi vẫn sẽ phụ cô ấy."

"Cậu ta cũng có vấn đề như vậy sao? Cũng có sao?" Tưởng Thuần Tổ nghĩ. "Một con người, phải chịu trách nhiệm, phải làm đến cùng mọi chuyện, có đúng không?" Triệu Thiên Tri thành khẩn hỏi.

"Chỉ thế thôi sao?" Tưởng Thuần Tổ nói, với nụ cười không đổi trên môi. Rõ ràng, trong lòng Triệu Thiên Tri có những ảo tưởng tốt đẹp, nhưng anh ta lại nhìn nhận mọi thứ rất thực tế, đây chính là nỗi khổ tâm của anh ta. Hơn nữa, hai người đàn ông ở bên nhau, bộc lộ tâm trạng giễu cợt đối với tình yêu dành cho phụ nữ, cũng là chuyện thường tình.

"Chỉ thế thôi!" Triệu Thiên Tri nói, "Trung thu năm ngoái tôi ở Tây An, đã làm một bài thơ: Cừu vị tiêu tán hận vị hưu, mãn thành phong vũ độ trung thu, mộng đoạn lạc viên tâm dĩ lãnh, Trường An xứ xứ sử nhân sầu!" Anh ta ôm đầu ghé sát vào bàn, mang theo vẻ mặt bi thương, lớn tiếng ngâm thơ. Tiếp đó anh ta ngâm những bài thơ khác. Anh ta uống nhiều hơn, khơi dậy nhiệt huyết, trong đôi mắt đỏ ngầu của anh ta ánh lên tia sáng phẫn uất. Cứ ngâm xong một bài, anh ta lại nhìn Tưởng Thuần Tổ với nụ cười khinh miệt và bi ai của mình. Anh ta lớn tiếng làm loạn, từ 《Thủy hử》 ngâm cho đến 《Đào hoa phiến》. Những bài thơ này đã biểu lộ tư tưởng và khát vọng thầm kín nhất của anh ta; những bài thơ ấy nói rằng, trong tương lai, ở cái đích cuối cùng trên con đường của anh ta — Triệu Thiên Tri, anh ta sẽ rời bỏ gia đình, bạn bè, người yêu, bước đến những ngọn núi hoang vắng mà người ta không muốn biết tới. "Ở trong nhà ta, người dắt cày cấy ruộng, vì song thân đã trên năm mươi tuổi, vì đứa trẻ thơ chưa đầy mười bốn tuổi! Tương lai, điều có thể cáo lỗi với người xưa, duy chỉ có tấm lòng này — trinh bạch tựa băng sương! Tình yêu tình yêu! Cuộc đời cuộc đời! Lão huynh à, dăm năm sau giấc Nam Kha tỉnh mộng, trên đường mòn chốn núi non ta chờ đón cố nhân!" anh ta lớn tiếng nói, cười nhạt cay đắng.

Tưởng Thuần Tổ xúc động nhìn anh ta.

"Lão huynh à, thời đại này vẫn còn một mặt khác nữa, vẫn có đấy chứ! Quay trở lại bến Thạch Kiều, gió mưa vần vũ, lại một năm nữa rồi!" anh ta nói, đăm đăm nhìn ra con đường vắng lặng đang bao phủ trong làn sương khói và ánh đèn mập mờ chiếu rọi. Trong quán rượu, ngoại trừ họ ra thì chẳng còn ai khác nữa. "Sinh mệnh con người thật ngắn ngủi," anh ta nhìn Tưởng Thuần Tổ, nói, "Vì lý tưởng, vì bạn bè, vì chính mình, vì cái quê hương tội ác tày trời này, vì các bậc phụ lão quê nhà, há lại có thể không làm nên một sự nghiệp lẫy lừng!..."

Kìa, cậu say rồi phỏng?" Tưởng Thuần Tổ dịu dàng nói.

Họ im lặng. Tưởng Thuần Tổ khẽ cất giọng hát. Họ nhìn thấy một chiếc cáng mây lướt qua trước cửa tiệm: họ nhìn thấy Lý Tú Trân diêm dúa uốn tóc, xách túi da. Kể từ sau buổi chia tay ở tiểu học Thạch Kiều, đây là lần đầu tiên họ nhìn thấy cô ta. Chiếc cáng nhanh chóng được khiêng qua, Lý Tú Trân, mọi thứ rực rỡ xinh đẹp trên người cô ta lóe lên trong ánh đèn mập mờ. Tưởng Thuần Tổ đứng dậy, chạy ra tận cửa.

Chiếc cáng nhanh chóng được khiêng qua trên con đường mập mờ ánh đèn; có lúc xuất hiện trong vầng sáng, tất cả những thứ rực rỡ ấy lóe lên.

Tưởng Thuần Tổ bước ra giữa lòng đường, cảm nhận luồng gió lạnh, anh ngẩng đầu nhìn trời. Anh hy vọng mùa đông đến, anh hy vọng có trận bão tuyết lớn. Anh đứng đó, cười nhạt trong ngọn gió lạnh. Sau đó anh sải bước bước quay về. Anh cay đắng, mãnh liệt, kiêu ngạo. Vẫn là thế này đây: giữa muôn vàn thứ bỉ ổi xung quanh, anh trải qua những năm tháng bất đắc chí, mâu thuẫn, mệt mỏi, đau khổ, để rồi bất ngờ, thình lình lại có được niềm vui lạnh lùng, anh vén vạt áo bước những bước thật dài, cảm thấy mình mang tư tưởng cao quý, cảm thấy bản thân có khả năng trở thành nhân vật đẹp nhất, mạnh mẽ nhất trần gian. Anh ngồi xuống, mang theo nụ cười phẫn nộ hướng về phía Triệu Thiên Tri.

Triệu Thiên Tri chống cằm nhìn ra đường phố, rồi hỏi Tưởng Thuần Tổ rằng, anh có ý kiến gì về việc này của cậu ta không?

"Không có ý kiến gì hết! Đập nát tất cả mọi thứ đi!" Tưởng Thuần Tổ phẫn nộ nói.

Họ rời khỏi quán rượu, quay trở lại trường học. Triệu Thiên Tri bước vào phòng của Vạn Đồng Hoa, hỏi cô còn ý kiến gì về chuyện của mình nữa không.

Vạn Đồng Hoa khép cuốn sách lại, mỉm cười với Tưởng Thuần Tổ, mời anh ngồi xuống. Vạn Đồng Hoa xinh đẹp, nghiêm trang và rạng rỡ.

"Cô ấy bảo tôi ngồi xuống. Thế nhưng tôi, đối với bản thân mình chẳng thể có chút kỳ vọng nào, chẳng thể khiến một người phụ nữ kỳ vọng gì ở tôi... Tất cả những thứ tầm thường nơi trần thế này!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ. Anh đứng im bất động, nhìn chăm chăm Vạn Đồng Hoa.

"Ngồi đi." Vạn Đồng Hoa cười áy náy, nói.

"Không, tôi thấy có chút việc." anh nói, quay người bước ra ngoài.

Anh đường đột đến mức khiến Vạn Đồng Hoa đỏ bừng mặt trong chốc lát, trong ánh mắt thoáng lộ ra một thứ ánh sáng kỳ lạ, sắc bén, nhìn chằm chằm cánh cửa ấy. Vạn Đồng Hoa vuốt mái tóc, cười buồn bã. Sau đó cô nghiêm nghị nhìn Triệu Thiên Tri.

Vạn Đồng Hoa cảm thấy phiền muộn, thế nhưng buộc phải vui vẻ trở lại, bởi vì Triệu Thiên Tri cần điều đó. Triệu Thiên Tri nhìn cô đầy nghiêm túc và kính trọng; hiển nhiên là, tất cả mọi việc thế này của anh ta, đều cần phải có sự đồng tình của cô. Trong lòng anh ta, lúc này vừa xuất hiện sự hoài nghi, đồng thời lại vừa xuất hiện một cảm giác nghiêm túc, thiêng liêng đối với sự việc này. Mối quan hệ giữa anh ta và Vạn Đồng Hoa thật kỳ lạ, anh ta ôm ấp những sự tưởng tượng phóng đãng, hoang đường về Vạn Đồng Hoa, nhưng đồng thời lại có sự tôn kính thiêng liêng, anh ta đặt niềm tin vô tận vào trí tuệ và lòng tốt của Vạn Đồng Hoa.

Anh ta nói, anh ta buộc phải làm thế thôi. Anh ta cẩn thận nói rằng, anh ta làm vậy là bất đắc dĩ. Anh ta hỏi Vạn Đồng Hoa có ý kiến gì không.

Vạn Đồng Hoa im lặng hồi lâu; cô táy máy ngọn bấc đèn, rồi đẩy cuốn sách ra xa: cô đang cố gắng kiềm chế sự bực bội của mình. Đối với chuyện này, cô hoàn toàn không thể thỏa mãn nổi. Cô căm ghét sự hồ đồ và hoang đường của Triệu Thiên Tri, đồng thời lại căm ghét sự ngu ngốc và hèn nhát của Ngũ Chi Huệ, việc sai tên súng săn mang thư khiến cô nổi giận. Thế nhưng lúc này cô bắt buộc không được nói thật. Cô cảm thấy làm người thật khó khăn.

"Thế nào? Thế nào?" Triệu Thiên Tri hỏi.

"Việc này có miệng mà không tài nào nói nổi!" cô bực bội nói, đoạn mỉm cười ôn hòa. "Cậu xem ngày mai có hy vọng gì không?"

Vạn Đồng Hoa im lặng.

"Tên nghiện thuốc phiện hôm nay nói thế nào?"

Triệu Thiên Tri nói, theo lời của tên súng săn, Ngũ Chi Huệ đã mất đi sự tự do, điều này là không còn nghi ngờ gì nữa. Bản thân anh ta, Triệu Thiên Tri cũng có thể chứng minh điều đó, bởi vì nếu chưa mất đi tự do, Ngũ Chi Huệ tuyệt đối không thể có chuyện suốt mấy tháng trời không đến tìm anh ta. Bản thân cô ấy tuyệt đối không thể thay lòng đổi dạ, bởi vì trước kia họ đã từng yêu nhau sâu đậm đến thế. "Cậu thực sự tin cô ấy chứ?" Vạn Đồng Hoa nghiêm túc hỏi.

"Tôi đương nhiên tin chứ. Sinh mệnh của tôi có thể mang ra cá cược." Triệu Thiên Tri nói, bắt đầu kích động.

"Thế thì được rồi." Vạn Đồng Hoa nói, cười nhẹ một tiếng, đoạn nhìn ra cửa, nghĩ đến Tưởng Thuần Tổ.

"Cậu thấy thế nào?"

"Chuyện này người ngoài sao mà dễ ăn nói đây!"

"Nếu là cậu thì sao?"

"Nếu là tôi!" Vạn Đồng Hoa cười, "Nếu là tôi, thì vốn dĩ chẳng có chuyện gì sất!" "Thế là cậu tán thành rồi nhé?"

Vạn Đồng Hoa cười giễu cợt gật nhẹ đầu.

"Lần trước cậu quay về, đã nhìn thấy những gì?... Tôi nghĩ đứa bé đã bị bỏ đi rồi! Nhất định là mẹ cô ấy dọa dẫm, bằng không thì cũng lén cho uống thuốc rồi! Bản thân cô ấy tuyệt đối không đời nào chịu làm thế, cô ấy, tuyệt đối không bao giờ!" Triệu Thiên Tri nói. Anh ta cố sức nhấn mạnh điểm này. Bởi vì chính trên điểm này, đã xây dựng nên toàn bộ niềm tin và lý tưởng của anh ta. Từ điểm này, đã sinh ra sự si tình ngoan cố và giấc mộng lãng mạn của anh ta. Thường thì, mặc cho người ta có hiểu rõ hiện thực thế nào đi nữa, vào những lúc thế này, người ta vẫn luôn không muốn nhìn thấy hiện thực: từ đây, sinh ra những tưởng tượng bi kịch.

Vạn Đồng Hoa cười nhẹ một tiếng, gật đầu đồng tình với anh ta. Sự đồng tình này khiến anh ta vui mừng. "Đúng thế, tôi nói có sai đâu nào!" anh ta vui vẻ gọi lên. Anh ta tuyệt đối không muốn hiểu những nụ cười mang tính ám chỉ, mỉa mai ấy của Vạn Đồng Hoa, con người ta đặc biệt có một năng lực là phớt lờ tất cả những điều bất lợi đối với mình, bởi vì, đối với những điều bất lợi này, bản thân họ đã sớm biết quá rõ rồi.

Trầm mặc một lát, Triệu Thiên Tri nói, nếu mọi chuyện suôn sẻ, ngày mai anh ta sẽ rời khỏi bến Thạch Kiều rồi. Vạn Đồng Hoa nghiêm túc nhìn anh ta.

"Tôi đã thám thính địa hình xong xuôi rồi. Nếu qua thời điểm trời sáng mà cô ấy vẫn chưa đến, tôi sẽ trèo từ bức tường phía sau vào... đương nhiên tôi sẽ mang theo hàng nóng... Vậy thì, xin cô hãy an nghỉ nhé!" anh ta đứng dậy, vô cùng cung kính nói, lại còn có chút lúng túng, rõ ràng anh ta muốn xưng hô với cô, nhưng lúc này việc đó lại đặc biệt không thể nào thực hiện được: anh ta không biết nên xưng hô với cô thế nào cho phải. "Xin cô, xin cô hãy an nghỉ nhé!" anh ta vụng về nói, hai mắt sáng lấp lánh, đứng im bất động.

Thiên Tri, cẩn thận đấy nhé!" Vạn Đồng Hoa đi theo ra tận cửa, nói. "Tôi biết rồi." Anh ta nói trong bóng tối, với giọng đầy sức sống. "Thôi, tạm biệt nhé!" "Tạm biệt!" Vạn Đồng Hoa nói, nở nụ cười dịu dàng, bi thương, rồi quay bước đi vào, khép cửa lại.

Triệu Thiên Tri đứng bần thần bên mép sân vận động. Vạn Đồng Hoa đã tắt đèn. Anh ta vẫn đứng đó, trong lòng tràn ngập sự ân cần và dịu dàng.

Vạn Đồng Hoa đẩy cửa sổ ra. Rõ ràng cô biết anh ta vẫn đang đứng đây. Trong bóng tối, hiện lên khuôn mặt tái nhợt, u sầu của cô. Ngọn gió lạnh ban đêm thổi hiu hiu. "Thiên Tri, sao cậu vẫn chưa đi thế!" cô nói, lẩm bẩm một câu, đồng thời phát ra tiếng cười.

Triệu Thiên Tri quay người, im lặng, sải bước bỏ đi. Anh ta mở cổng trường, ngồi xuống bậc thềm cửa, đăm đăm nhìn ra cánh đồng.

Ánh đèn ở bến Thạch Kiều đã tắt ngúm hoàn toàn. Có thể nhìn thấy những đám mây xốp bồng bềnh trôi trên bầu trời xám ngắt. Trên cánh đồng, khắp các vách đá đổ nát, thung lũng nông, bờ sông, trang viện, rừng cây đều bị bao phủ bởi lớp sương mù tĩnh mịch, loãng tơi. Khắp nơi vang lên tiếng chó sủa ran. Mỗi một đợt gió lạnh thổi qua, đều mang theo một làn hơi thở lạnh ngắt, tanh hôi mà tươi mới.

Triệu Thiên Tri mặc rất phong phanh, cảm thấy buốt giá. Anh ta ngồi đó, nghĩ rằng nếu ngày mai thành công — Thượng Đế phù hộ anh ta! — anh ta sẽ nói lời chia tay với cái bến Thạch Kiều này, với những người bạn có giá trị, cao quý này. Từ hồi ức của dĩ vãng, đã sinh ra những tưởng tượng bi thương và phấn khích. Anh ta cảm thấy sinh mệnh của mình sẽ có kết cục bi kịch; anh ta cảm thấy anh ta, Vạn Đồng Hoa, Trương Xuân Điền, Tưởng Thuần Tổ và Tôn Tùng Hạc, sinh mệnh của họ, đều sẽ có kết cục bi kịch. Anh ta nghĩ đến điều này một cách rất bình tĩnh, nhìn thấy nó rất rõ.

Tưởng Thuần Tổ thường hay nghĩ đến, nhìn thấy những điều khác, bởi vì khát khao trong lòng anh ta quá nhiều, bởi vì dưới sức nặng đè nén của thời đại này, anh ta khao khát được giải thích sinh mệnh của mình, để chống lại tất cả những gì đang đè nặng lên anh ta. Nhưng Triệu Thiên Tri lại tự nhiên nghĩ đến điều này, nhìn thấy nó. Từ những vở kịch của thị dân, đã sản sinh ra những kẻ theo đuổi vinh quang; từ những sử thi của nông dân, đã bước ra những triết gia hư vô. Thời đại này đã giải quyết mọi thứ về mặt lý luận, còn trong đời sống xã hội thực tế lại sản sinh ra sự chia rẽ, mâu thuẫn, theo đuổi, từ bỏ, đau khổ vô tận, cùng với những bi kịch nhỏ nhoi, sự tiêu vong nhỏ nhoi không đáng nhắc tới. Thế nhưng điều này mới cay đắng làm sao, đối với những nhân vật chính ấy, những bi kịch nhỏ nhoi này, những sự tiêu vong nhỏ nhoi này! Tại sao họ mãi vẫn không nhận thức được hiện thực! Tại sao họ lúc nào cũng phóng đại mọi thứ lên, rồi cuồng nhiệt hét lớn: "Tiến lên!"

"Chuyện này chẳng có chút liên quan gì cả, điều này hoàn toàn không cản trở gì tôi, dẫu cho bản thân cô ấy không bằng lòng, phản bội tôi, khinh miệt tôi!" Triệu Thiên Tri nghĩ. Bây giờ anh ta buộc phải nghĩ như thế, một khao khát mãnh liệt đã chiếm lĩnh lấy anh ta, anh ta phá vỡ giấc mộng tình yêu mà anh ta đã nhọc công xây dựng cho chính mình, mang theo sự lãng mạn cao hơn, đứng trơ trọi giữa hiện thực trần trụi; "Hai người chúng ta, là hai sinh mệnh, mỗi người tự chịu trách nhiệm lấy phần mình! Chưa từng có chuyện chúng ta thấu hiểu lẫn nhau! Cô ấy hành động theo ý mình, cô ấy ngu ngốc, không giữ chữ tín với bạn bè! Tôi nên gánh vác trách nhiệm, nhưng cứ thế này thì không thể trói buộc nổi tôi! Phải, tôi nghĩ thế đấy! Nơi này là bến Thạch Kiều, nơi này là toàn thế giới, tôi tin rằng mình đã có kinh nghiệm, tôi tin rằng không ai có thể bức bách tôi được, tôi muốn tự do! Nếu có kẻ nào ngáng đường nói với tôi rằng: Mày không được đi con đường này! — tao sẽ đâm chết — nó, rồi bước qua!" Anh ta nhìn ra cánh đồng phía trước, anh ta nhìn thấy chính mình giơ cao con dao, anh ta bật tiếng cười vang. Anh ta rút con dao trên người ra ném xuống đất; phát ra một tiếng động khẽ, con dao cắm phập vào bùn đất, lóe lên dưới ánh trăng; "Nhiều chuyện xấu xa thế này, nhiều sự bức b hại thế này, chẳng lẽ chúng ta không có quyền được sống hay sao? Chí ít thì tôi cũng có một con dao, chí ít thì lúc tôi chết, tôi cũng sẽ đâm cho mày hai lỗ trên người!" Anh ta thốt thành tiếng, nhìn chằm chằm con dao đó, cảm thấy vô cùng khoan khoái. Hiển nhiên là, một sinh mệnh tuyệt vọng, mang theo chiếc vương miện lãng mạn, lộng lẫy. Nhưng nhiệt huyết này cũng mộc mạc đến mức kinh ngạc. Nếu con người ta có thể hiểu được kinh nghiệm của Triệu Thiên Tri, cùng với nỗi đau khổ mà anh ta cảm nhận được trong cuộc sống hiện tại, thì người ta sẽ có thể hiểu được ý nghĩa của con dao này là gì. Anh ta, Triệu Thiên Tri, gắn liền với gia đình nghèo khó của mình, đang cuộn trào ở tận sâu thẳm bến Thạch Kiều; anh ta đang chìm nghỉm xuống đáy biển, ngộp thở, từng đợt sóng cuộn trào đều khiến anh ta chao đảo. Anh ta nhạy bén, thành thật, nhưng thường bị sự tưởng tượng đầy nhiệt huyết lay động, trở nên hoang đường một cách kỳ lạ: việc sai tên súng săn mang thư chính là một ví dụ. Chỉ đơn thuần là sự chán ghét mang tính bản năng, thể xác, đau khổ đối với một số thứ nào đó, cũng đủ để khiến con người ta nảy sinh ý định giết người. Tư duy đạo đức đơn thuần đối với xã hội này, đã khải thị cho con người ta quyền lợi chính nghĩa, phục thù.

Tưởng Thuần Tổ khoác áo choàng, đứng phía sau nhìn anh ta. Tưởng Thuần Tổ đã đứng như thế từ lâu rồi, rõ ràng độc thoại và con dao của Triệu Thiên Tri đã mang lại niềm vui cho anh. Anh đột nhiên nhảy bổ ra, tung một cước đá văng con dao đang cắm trên mặt đất. Triệu Thiên Tri giật mình kêu lên một tiếng, rồi lập tức đứng dậy, nhìn anh ta trừng trừng với vẻ đáng sợ — suýt chút nữa không nhận ra nổi.

"Con dao đưa cho tôi." Tưởng Thuần Tổ nói, cúi xuống nhặt con dao lên.

Anh tỏ ra nghiêm nghị và khẩn thiết, nhưng Triệu Thiên Tri vẫn nhìn anh ta trừng trừng đầy vẻ đáng sợ. Triệu Thiên Tri nghĩ, trong thời khắc cấp bách thế này, anh ta nên nhào tới vồ lấy thế nào, để cướp lại con dao: anh ta suy nghĩ vô cùng nghiêm túc, nhìn Tưởng Thuần Tổ với ánh mắt đáng sợ đến mức khiến Tưởng Thuần Tổ cảm thấy bất an. Sau đó cả hai người đều bật cười.

Họ rõ ràng rất ưa chuộng bi kịch, họ tìm kiếm sự vui thú ở trong đó. Vào những lúc như thế này, họ cảm thấy nhẹ nhõm, hòa hợp, thế là họ ngồi xuống những bậc đá, bắt đầu cuộc trò chuyện thân mật. Tưởng Thuần Tổ tình cờ — anh đinh ninh rằng mình tình cờ — hỏi thăm một vài chuyện về Vạn Đồng Hoa. Triệu Thiên Tri kể cho anh nghe một số câu chuyện, đồng thời nhắc đến cô ấy, gia đình của Vạn Đồng Hoa. Triệu Thiên Tri hiển nhiên hiểu rõ Tưởng Thuần Tổ, bèn giả vờ như vô tình nhắc đến những câu chuyện này. Dần dần anh ta lái câu chuyện vào đề tài chính. Anh ta nói, theo anh thấy, Vạn Đồng Hoa cực kỳ quan tâm đến một người nào đó.

Tưởng Thuần Tổ im lặng. Vào những lúc thế này, anh đã từng rất lương thiện... Sự ngọt ngào ấy, thứ hạnh phúc và vinh quang của tuổi trẻ ấy cất tiếng ca vang với anh, khiến anh say đắm trong "dòng sông tình yêu", nở nụ cười ngượng ngùng, vui sướng giữa những lời ca tụng vô thượng; trong tuổi trẻ thuần khiết, Tưởng Thuần Tổ đã từng đơn giản biết bao, lương thiện biết bao! Thế nhưng anh đinh ninh rằng tất cả những điều đó đã qua đi rồi. Khi con người ta đã đinh ninh như thế, khúc ca dịu dàng liền khơi dậy sự ngạo mạn lạnh lùng.

Nếu là trong tuổi trẻ thanh tân thuần khiết, chắc hẳn đã bị làm cho mê muội tâm thần rồi. Trong cuộc sống lạnh lùng, ngu ngốc ấy, một trái tim lãng mạn đã tạo ra những hiện tượng phi thường, một luồng ánh sáng rực rỡ, ngọt ngào chiếu rọi tới! "Nếu không có điều này, đời người còn có giá trị gì chứ!" chúng hò hét. Nhưng thời đại này, đối với giá trị của đời người, đã khải thị, đã phát biểu, đã thực thi những ý nghĩa khác, huống chi Tưởng Thuần Tổ đã sống một cách sâu sắc không thể dò nổi. Thế là, ở đây, cậu dùng một chiếc mặt nạ lạnh lùng để che đậy trái tim lãng mạn của mình.

"Lão huynh, tiến lên thôi!" Triệu Thiên Tri nói.

"Tiến lên đâu chứ?" Tưởng Thuần Tổ nói, cười ng nghịch.

Về vấn đề linh hồn này, về việc tiến lên đâu, giữa họ không thể nói thông với nhau được. Nhưng đáng buồn thay, ở đây vẫn đang lặp lại chủ đề cổ xưa, cổ xưa của thế giới này; Tưởng Thuần Tổ lại cho rằng, ở Trung Quốc, cậu là người đầu tiên bước vào chủ đề mới mẻ, hoàn toàn mới mẻ này. Cậu giương cao ngọn cờ, tuyên chiến với thứ gọi là tinh thần thời đại, nhưng đồng thời cậu cũng vô cùng đau đớn.

Tưởng Thuần Tổ nghĩ: Về tình yêu, lý luận của thời đại này là thứ vô cùng nhức đầu. Nó là sự thống nhất giữa công việc và tình yêu, nó là sự thống nhất giữa tinh thần và vật chất (đến bây giờ, người ta không còn nói đến linh hồn và thể xác nữa), vân vân. Những nhân vật mới mẻ kia, lúc xây dựng cuộc sống của họ, vì công việc, hoặc vì Chúa, liền đường hoàng lấy đi nguyên liệu của họ từ kho có sẵn: họ chẳng có nguyên liệu nào khác.

Cậu nghĩ: Tình yêu rốt cuộc không phải là thơ ca lãng mạn. Từ sự hư vinh, bảo thủ, cẩu an, người ta sinh ra một thứ tâm lý; người ta cảm thấy bắt buộc phải khiến gia đình của họ giống như một gia đình. Điều này có nghĩa là, phải phục tùng truyền thống, xã hội, và tất cả những gì có sẵn thì mới có thể nhận được lợi ích của nó, bao gồm tiền tài, sự bình yên, địa vị xã hội, và điều quan trọng nhất là sự áp bức, nô dịch phụ nữ. Những con người mới, đội những chiếc mũ mới, nhưng sự việc chẳng có gì khác biệt. Một thanh niên mới, ban đầu là ảo mộng, lý tưởng, phản kháng, rồi cậu ta mang theo những thứ ấy để yêu đương; giả sử nếu không vỡ mộng, đương nhiên cậu ta sẽ kết hôn. Mọi thứ đều phù hợp với giáo điều của thời đại này. Nhưng đối với tất cả những sự phức tạp của đời sống gia đình, những giáo điều này quá ư đơn giản. Cậu ta bắt buộc phải khiến mọi thứ hài hòa với nhau. Điều quan trọng là, có thể bước đến bước này dưới sự chỉ huy của giáo điều, thì giáo điều đối với cậu ta ắt phải có lợi, cậu ta ắt phải u muội, hư vinh. Cậu ta không lúc nào không dõi theo những người dẫn đường của mình, không lúc nào không lấy việc bắt chước họ làm vinh quang. Lý tưởng của cậu ta rất đơn thuần: vợ phải phục tùng anh ta, đùa giòe những trò yêu đương, ca tụng anh ta (dựa theo giáo điều, anh ta gọi đó là cùng nhau làm việc); sở thích và trí tuệ của anh ta đều vô cùng đáng thương, thế nhưng vợ phải theo đuổi anh ta, khiến anh ta vui vẻ (dựa theo giáo điều, anh ta gọi đây là sự thống nhất về tinh thần); anh ta ưa chuộng mốt, lấy sở thích của người khác làm sở thích của mình, ép buộc vợ mình phải phục tùng về cách ăn mặc, kiểu tóc, dáng người, biểu cảm (dựa theo giáo điều, anh ta gọi đó là lý tưởng tình yêu). Giả sử người vợ áp đảo anh ta về mọi mặt, giả sử trong cuộc sống tiếp diễn phải đối mặt với những phiền muộn vụn vặt, anh ta liền công khai cầu cứu đạo đức, luân thường, mẫu tính dân tộc, văn hóa đặc thù của Trung Quốc, vân vân; anh ta cũng có thể khiến tất cả những điều này hài hòa với các giáo điều. Tất cả nguyên liệu xây dựng của anh ta đều lấy từ kho cũ: anh ta than van nhân dục hoành hành, đề cao chủ nghĩa lý lý tính; anh ta ngưỡng mộ vị trí cao mà mình không có được, cổ vũ sự kiên định, đạo đức, sự bất động tâm. Anh ta mãi mãi tin rằng: kẻ biết lợi dụng những thứ có sẵn mới thực sự là nhân vật mới.

Họ duy trì, bù đắp, bảo thủ. Họ nhận được vẻ đẹp kép. Nhưng những kẻ khác lại rơi vào nỗi đau khổ khủng khiếp, tiêu tan hết thảy hy vọng. Đối với một số người — Tưởng Thuần Tổ nghĩ — việc đấu tranh với một số lý luận ngụy tạo là một chuyện, đó là sự nghiệp của anh hùng; còn đối với đời sống hiện thực thảm khốc lại là một chuyện khác, đó là lúc phơi bày toàn bộ tất cả mọi thứ của họ. Tưởng Thuần Tổ đặc biệt cảm thấy tất cả những điều này thật chấn động tâm can, cậu đứng trước cảnh tượng kinh hoàng này, rồi vì một thứ tiết thói băng lãnh nào đó, vì kiêu ngạo cũng vì nhát gan, cậu lùi lại. Thường thì, vì sự nhát gan, người ta lại gặp phải những vấn đề khủng khiếp hơn, trên những vấn đề ấy lại thể hiện sự dũng cảm vô song, mặc dù điều này thật kỳ lạ.

Cậu đinh ninh rằng mình không thể kết hôn, không thể yêu bất cứ ai trong cuộc sống thực tế. Cậu đinh ninh rằng trong cuộc sống thực tế chỉ có sự nguyền rủa, chán ghét, và bản năng động vật. Cậu đinh ninh rằng lý tưởng của mình đã tan vỡ, mình đã sa ngã; và có một khoảng thời gian cậu chẳng hề cảm thấy đau khổ vì điều này. Cậu thường gặp những thứ mê hoặc, thơ ca, tuyệt mỹ, lay động lòng người; cậu cảm thấy mình buộc phải liều mạng rồi, nhưng ngay lập tức cậu lại lùi bước. Cậu tuyên chiến với chính mình, thường xuyên thất bại, nhưng càng thêm chắc chắn. Vào buổi sáng, cậu cảm thấy cuộc sống tươi đẹp, năng lực sáng tạo của con người vô tận, tình hình Trung Quốc đặc thù, cậu buộc phải tin tưởng lý tính, đạo đức, phương pháp thực tế, đời sống gia đình và đời sống xã hội; đến buổi tối, cậu lại trở nên nhát gan, rồi sau đó lại dũng cảm lên, khiêu chiến với sự giả dối của chính mình, với tất cả những thứ kinh hoàng đó.

Cậu ích kỷ tư lợi như thế đấy. Cậu chưa bao giờ tiến lên được một bước. Cậu đeo chiếc mặt nạ lạnh lùng lên để tự lừa dối mình, tự nhủ rằng mình đã theo đuổi đến tận đáy biển sâu thẳm và đỉnh núi cao vời vợi rồi.

Nhưng đối với Triệu Thiên Tri, cậu vô cùng tán thưởng, bởi vì Triệu Thiên Tri không thuộc về loại người của cậu, bởi vì ở Triệu Thiên Tri, năng lực hiện thực chính là năng lực lý tưởng. Cậu tin rằng gánh nặng canh bát của Triệu Thiên Tri tốt hơn nhiều so với bất kỳ gánh nặng nào của thời đại này. "Lão huynh tiến lên đi!"

"Đừng hại người khác chứ." Tưởng Thuần Tổ lạnh lùng nói.

Họ bước vào trong. Cả hai đều không thể ngủ được. Triệu Thiên Tri ngủ trên chiếc ghế dài, không đắp bất cứ thứ gì; cậu cảm thấy, nếu ngủ ở nơi nào đó, cậu sẽ không thể tự vệ, cậu sẽ bắt đầu mơ những giấc mơ đẹp. Cậu thường ngủ ở nơi cứng nhất, khó chịu nhất, không thoải mái nhất, đây là một kiểu tu hạnh. Cậu nhắm nghiền đôi mắt đầy bứt rứt, khi trời sắp sáng, cậu đứng dậy.

Nghe thấy động tĩnh của cậu, Tưởng Thuần Tổ nhanh chóng đứng dậy. Tưởng Thuần Tổ châm đèn dầu hút thuốc; cậu thấy hoa mắt, tứ chi lạnh ngắt, mặt nóng bừng. Họ lặng lẽ bước ra ngoài, bên ngoài có sương mù dày đặc.

Họ trầm mặc rảo bước nhanh trong làn sương mù dày đặc. Hơi sương lạnh lẽo, ẩm ướt khiến họ tỉnh táo. Ban đầu chẳng nhìn thấy gì cả, họ gọi nhau ngắn ngủn trong sương mù. Sắp đến nơi, trong làn sương mù mịt mờ phát ra một thứ ánh sáng trắng đặc biệt, tĩnh lặng, tràn trề sức sống: rạng đông đã đến, có thể nhìn thấy con đường đá ẩm ướt dưới chân và những thửa ruộng nước, sườn cỏ trong phạm vi ba bước chân. Khi đi đến gần nhà Ngô Chi Huệ, họ nghe thấy tiếng gà gáy lanh lảnh. Trong buổi sáng như thế này, họ có cảm giác đặc biệt, rõ ràng đối với mọi thứ. Họ cảm thấy thế giới trọn vẹn này đang chuyển động một cách trầm mặc, mạnh mẽ.

Họ bước vào rừng trúc ẩm ướt, tĩnh lặng, ánh sáng trong sương mù càng thêm tĩnh lặng, tràn trề sức sống hơn: họ đi đến bên bờ ao. Ao nước tĩnh lặng, sương mù cuồn cuộn trên mặt nước, trong nước có hình chiếu đen trắng rõ mương.

Họ đứng lại một lát. Không có Ngô Chi Huệ, cô ấy không đến.

Triệu Thiên Tri nghĩ, anh yêu người phụ nữ này, mặc cho thế giới này đồng ý hay không, anh muốn đưa cô ấy đi đến nơi xa xôi. Đối với mọi thứ ở đây anh đã chán ngấy, chỉ có cô ấy, Ngô Chi Huệ, là hy vọng của anh; anh muốn yêu cô, trung thành với cô cho đến chết. Khi nhìn thấy ao nước, anh hoàn toàn hiểu rõ ý nghĩa của tư tưởng này của mình. Anh nghiêm nghị, tập trung, động tác linh hoạt. Tưởng Thuần Tổ chú ý đến anh, cảm thấy ánh mắt của anh thật đáng sợ.

Ngô Chi Huệ không đến, thế là họ đi đến trước cửa. Sau đó họ lùi lại vào trong rừng trúc. Trời sáng hẳn, mặt mày Triệu Thiên Tri run lẩy bẩy.

"Hết hy vọng rồi!" cậu hạ thấp giọng nói nhanh, rồi lập tức bước ra khỏi rừng trúc.

Cậu nhờ Tưởng Thuần Tổ đứng canh ở cửa lớn thay mình, còn mình thì nhanh chóng vòng ra phía sau, trèo qua bức tường thấp trong làn sương mù dày đặc. Cậu từng đến nhà Ngô Chi Huệ, biết rõ đường đi lối lại bên trong. Cậu từng học quân sự, và do kinh nghiệm, bất cứ lúc nào cậu cũng chú ý đến địa hình, phương hướng, đường sá xung quanh mình: đây là một sự thích thú kỳ lạ. Bây giờ cậu lại được dùng đến nó.

Nếu có thể có được người phụ nữ này, anh chính là người hạnh phúc nhất: anh không tiếng động, nhanh chóng đi qua hậu viện, mở cửa vườn, bởi vì điều này là cần thiết để trốn thoát. Anh vòng qua lầu hoa tiêu, bước vào căn bếp tối tăm, rồi sau đó anh bò trên mặt đất, nghe thấy tiếng động, anh lại nằm rạp không động đậy. Anh đi vào cái giếng trời nhỏ bên trong trang viện, ở đây có con đường thông ra hậu viện. Anh bò đến dưới cửa sổ của Ngô Chi Huệ, đứng dậy, dùng đầu lưỡi liếm rách lớp giấy dán cửa sổ.

Ngọn đèn trước giường đã sắp tắt, rõ ràng là được thắp qua đêm. Ngô Chi Huệ nằm trên giường. Trừng to mắt nhìn cửa sổ, ánh mắt mệt mỏi, đờ đẫn, đau khổ. Triệu Thiên Tri khẽ gọi một tiếng, cô lộ ra vẻ mặt sợ hãi ngồi dậy. "Mở cửa sổ ra." Triệu Thiên Tri nhỏ giọng nói.

Cô nhẹ nhàng, nhanh chóng chạy đến bên cửa sổ: cô không khoác áo, run lẩy bẩy. "Anh đi đi! Đi đi!" cô nói.

"Để tôi vào!" Triệu Thiên Tri tức giận nói.

"Họ biết rồi!"

Triệu Thiên Tri run rẩy. Lúc này bên trái vang lên tiếng hét, tiếp theo người mẹ mập mạp của Ngô Chi Huệ khoác áo đi ra.

Sự việc là thế này: Người mẹ cực kỳ căm ghét Điểu Thương, bởi vì hắn là kẻ phá gia chi tử. Điểu Thương thường xuyên trộm cắp tài sản trong nhà, người mẹ thề không cho hắn lấy một đồng. ... Tối ngày hôm qua, hắn ra vẻ nghiêm trọng, khinh miệt, hé lộ một câu để uy hiếp mẹ. Người mẹ cãi nhau to với hắn, cuối cùng hắn đã bán được mấy đồng tiền nhờ tin tức này.

Điểu Thương đắc thắng, vui mừng, hưng phấn. Khi bên trong đang cãi nhau lớn, Điểu Thương đang ở cửa; hắn lén lút chạy ra cửa, hắn không biết Triệu Thiên Tri đã đi vào từ lúc nào. Do kỳ tưởng mang phong cách tiểu thuyết võ hiệp, hắn vô cùng cảm động, hắn cảm thấy đây chính là cơ hội tốt để mình bảo vệ gia đình, tung hoành trổ tài.

Hắn mở cửa, bày ra tư thế, vô cùng anh dũng, đầu tiên chìa nòng súng ra ngoài.

"Hán tử tốt phải dũng mãnh tranh tiên, xông lên!" hắn hét lên, lao ra ngoài.

Làn sương mù vẫn dày đặc, Điểu Thương đang xung phong không nhìn thấy Tưởng Thuần Tổ. Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy nòng súng đầu tiên, cậu xách cây gậy gỗ lớn của mình lên, nép sát vào tường, Điểu Thương lao ra, xoay người lại, nhắm vào cái ao.

Không kịp thu lại tư thế đắc ý của mình, hắn nhìn thấy Tưởng Thuần Tổ. Hắn sợ hãi, xấu hổ, làm mặt quỷ, đứng ngây ra đó.

Tư thế của hắn như đang nói: "Mày đến đi, tao không sợ mày đâu", hắn nháy mắt liên tục, nhìn về phía cái ao.

Tưởng Thuần Tổ tức giận cười khẩy một tiếng. Nghe thấy tiếng hét bên trong, cậu nhanh chóng bước vào. Thế là Điểu Thương đuổi theo sau cậu, dừng lại đằng sau cậu, chĩa súng vào cậu. Đuổi theo mấy bước lại quay người xuống, chĩa súng vào cậu. Tổng cộng chĩa súng bốn lần, Tưởng Thuần Tổ bước vào trong viện.

Triệu Thiên Tri đã bị vây quanh. Xung quanh cậu, tiếng mắng chửi, nguyền rủa, gầm thét bùng nổ. Cậu đứng im không động đậy, mang theo nụ cười đau khổ đầy phẫn nộ. Rõ ràng là, những người đàn ông phụ nữ phẫn nộ của nhà họ Ngô, đối với cái tên đê tiện này, tuyệt nhiên không thể tha thứ được nữa.

Có người hét lớn mang dây thừng tới. Đại gia của nhà họ Ngô bước tới, giáng một đấm cực kỳ mạnh vào ngực Triệu Thiên Tri. Nhưng Triệu Thiên Tri hoàn toàn không tự vệ, cậu ngã nhào vào khung cửa sổ. Đôi mắt cậu bất động, đáng sợ. Ánh mắt cậu bỗng chốc trở nên trong suốt, giống như con mèo trong bóng tối.

"Thiên Tri, tránh ra!" Tưởng Thuần Tổ lớn tiếng hét, run rẩy.

Triệu Thiên Tri không động đậy, nhìn cậu bằng ánh mắt của loài mèo. Cậu hứng chịu cú đấm thứ hai, ho khan hai tiếng. Cậu cảm thấy bị đánh rất vui vẻ. Những đòn roi tàn nhẫn liên tiếp đánh thức cậu khỏi sự tuyệt vọng, hỗn loạn, do dự, đối mặt với số phận, trở nên kiên quyết, ngoan cường. Cậu nghĩ, đây chính là tất cả những gì vị tiên nữ thuần thuần khiết, cao quý của cậu mang lại cho cậu. Cậu cảm thấy sinh mệnh thật đơn giản, tất cả những điều này thật tuyệt; cậu có một niềm vui kỳ lạ, mạnh mẽ mà người ta thường cảm thấy trong cơn giận dữ.

Tưởng Thuần Tổ sợ hãi, nhục nhã, phẫn nộ, bước tới. Cậu đột nhiên gầm lên. Cậu hiểu rằng mình phải cứu lấy người bạn của mình; cậu không biết đã xảy ra chuyện gì, cậu đã bị đánh ngã. Nhưng cậu nhìn thấy một cách rõ ràng, mạnh mẽ ánh mắt giống như loài mèo của Triệu Thiên Tri. Ánh mắt ấy đột nhiên càng thêm sáng ngời, Triệu Thiên Tri rút ra con dao sắc bén của mình, giơ lên đỉnh đầu.

Người nhà họ Ngô lùi lại mấy bước. Tưởng Thuần Tổ biết rõ chắc chắn sẽ có chuyện kinh hoàng xảy ra, cậu bò dậy, cười nhạt. Cậu liếc nhìn Điểu Thương một cái: có lẽ vì người quá đông, Điểu Thương không thể xông lên; mắt của Điểu Thương mở to đến mức tối đa, trợn trừng nhìn.

"Thiên Tri, tránh ra!" Tưởng Thuần Tổ hét lên. Cậu nhận thấy người nhà họ Ngô đã lơi lỏng.

Đây là tất cả những gì diễn ra chớp nhoáng trong cái sân nhỏ đầy sương mù dày đặc. Người nhà họ Ngô, mặc cho tất cả những điều này do đâu mà ra, lúc này đều đang mang cơn phẫn nộ mang tính đạo đức. Nhưng đây là một sự tự đại kiểu nhà quê, khi Triệu Thiên Tri giơ dao lên, cơn phẫn nộ mang tính đạo đức của họ liền thoái lui: họ cảm thấy đổ máu với một kẻ như Triệu Thiên Tri là không đáng.

Triệu Thiên Tri đột nhiên quay người, nhảy chồm lên dùng một cước đạp văng cửa sổ, nhanh chóng nhảy vào trong.

Ngô Chi Huệ khoác áo đứng trong phòng, tái nhợt, sợ hãi.

"Đi theo tôi!" Triệu Thiên Tri nói, cơ mặt run lẩy bẩy.

Cô nhìn anh. Anh chạy tới mở cửa, đứng ở bên cửa.

"Đi theo tôi! Bên ngoài là tự do!" anh nói, chỉ ra ngoài cửa.

"Tha cho tôi đi." Ngô Chi Huệ nói, nhỏ đến mức hầu như không nghe thấy.

"Có đi hay không, nói!" Triệu Thiên Tri hung ác nói, liếc nhìn con dao một cái. Người nhà họ Ngô đã xuất hiện ở cửa, chặn ngang cửa lại.

"Cô ấy là của tôi!" Triệu Thiên Tri hét lên với bọn họ: anh hiểu rõ ý nghĩa của câu nói này. "Có đi hay không?" anh quát lớn với Ngô Chi Huệ.

"Không đi." Ngô Chi Huệ đáp, đồng thời lùi lại phía mép giường.

"Mối quan hệ của chúng ta chấm dứt, trách nhiệm của tôi đã hết!" Triệu Thiên Tri lớn tiếng nói, rồi nhanh chóng nhảy lên khung cửa sổ, nhảy ra ngoài.

Họ nhanh chóng bước ra cửa, đi qua ao nước, rừng trúc, sườn đất; trong làn sương mù dày đặc trôi nổi có ánh sáng vàng của mặt trời. Họ trầm mặc, họ gần như đang chạy. Trên đỉnh một ngọn dốc, Triệu Thiên Tri dừng lại; anh ho khan, dùng tay đỡ lấy đờm nôn ra, Tưởng Thuần Tổ nhìn thấy máu.

"Thế nào?" Tưởng Thuần Tổ sợ hãi hỏi.

"Không, không sao cả." Triệu Thiên Tri nói, mỉm cười dịu dàng với cậu, trên mặt có biểu cảm của một đứa trẻ. "A, người mẹ bảo thủ, người con gái xinh đẹp, gã tình nhân ngu ngốc!" anh nói, cười, khuôn mặt run lẩy bẩy.

"Cậu đã tha thứ cho tất cả những chuyện này rồi sao?" Tưởng Thuần Tổ xúc động, triết lý hỏi. Cậu cảm thấy, câu nói này của Triệu Thiên Tri, chứa đựng sự ấm áp đầy bi thương, là một sự mỹ hóa, an ủi, và một sự tha thứ đối với hiện thực tàn khốc.

"Tôi đã tha thứ!" Triệu Thiên Tri đau thương lớn tiếng nói.

"Có lẽ vì tình yêu, vì tự do và trách nhiệm của anh ấy — anh ấy đã tha thứ! Anh ấy đã bị đánh đến hộc máu, vậy mà anh ấy lại tha thứ!" Họ bước xuống dốc, Tưởng Thuần Tổ xúc động nghĩ.

"Cậu đã bị đánh đến hộc máu rồi, cậu đã tha thứ chưa?" cậu thận trọng hỏi. "Tôi tha thứ." Triệu Thiên Tri ngắn gọn đáp.

Một sức mạnh nào đó trong giọng điệu của anh đã tác động sâu sắc đến Tưởng Thuần Tổ. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy, vì yêu, chủ yếu là vì yêu chính mình nên người ta mới tha thứ, sức mạnh này vượt lên trên tất cả. Từ trong làn sương mù dày đặc, mặt trời mọc lên. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy dịu dàng, tình yêu, sự tỉnh táo và có sức mạnh.

Triệu Thiên Tri đổ bệnh, anh trở về nhà, rất lâu không ra khỏi cửa. Tôn Tùng Hạc từ trong thành trở về, mang theo một số sách mới, và mang theo một vài câu chuyện; họ cảm thấy những câu chuyện này có mối liên hệ máu thịt với họ. Tưởng Thuần Tổ thoáng có tâm trạng hưng phấn, vui vẻ: bạn bè trở lại là một niềm vui; họ đột nhiên có vô số chuyện để trò chuyện, họ trò chuyện suốt cả đêm. Họ bàn về tình hình chính trị trong nước và quốc tế, âm mưu và chiến tranh của châu Âu, sự đáng ghét của Chamberlain, và nguyên tắc chung trong tất cả mọi thứ. Bàn về chính trị, văn hóa, hy vọng, sự u uất trước mắt, và tất cả những chủ đề đặc thù khác dành cho họ. Họ cười lớn không ngừng. Tất cả những thứ trước đây vốn là u uất, xám xịt, hỗn loạn, gian nan, giờ đây đột nhiên trở nên sống động, tươi sáng, xinh đẹp, đơn giản, "Cho nên," Tôn Tùng Hạc chứng minh đằng sau mỗi chủ đề rằng, "chúng ta không phải là không có hy vọng, không phải là không có."

Nhưng hai ngày sau cuộc sống lại tiếp tục trở nên lạnh lùng, ngu ngốc, xám xịt, gian nan như cũ. Tưởng Thuần Tổ nhớ lại, hai năm trước, hoặc xa hơn nữa, cậu từng nhiệt tình, đơn thuần như thế, từng yêu bản thân mình như thế. Bây giờ cậu lại chán ghét bản thân mình đến nhường này. Trên người con người, thứ xinh đẹp nhất, lay động lòng người nhất, giàu tính thơ ca nhất, chính là thứ bản chất chưa được định hình trong nhân sinh, từ đây sinh ra tất cả những giấc mơ và nhiệt huyết. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy, mặc dù bản thân cậu chưa bị định hình, nhưng đã bị quy định rồi, cái dáng vẻ vô hình nhưng có thể cảm nhận được, mạnh mẽ ấy đang khép lại đối với cậu, cậu sắp bị đúc thành cái dáng vẻ cố định, chết cứng ấy rồi. Ý thức này gợi lên sự kinh hãi.

Cậu nhìn thấy thanh xuân của mình đã mất đi, cậu nhìn thấy tất cả những thứ xấu xa ấy. Trước đây, cậu không nói rõ tương lai của mình sẽ ra sao, nhưng cảm thấy nó lay động, nhiệt liệt, xinh đẹp; bây giờ cậu nhìn thấy rõ ràng tất cả những thứ xám xịt, đáng sợ được trưng bày ở phía trước. Bây giờ đến lượt cậu cười nhạo những ảo mộng vô tri. Cậu dần dần tê liệt. Cậu cảm thấy không thoải mái, cậu cảm thấy chán ghét sợ hãi, nhưng cậu không muốn nhúc nhích.

Bây giờ cậu thường xuyên cả ngày không có cảm xúc, không có sự kích động. Giả sử cậu cảm thấy chán ghét, sợ hãi, thì sự chán ghét, sợ hãi ấy lại an ủi cậu một cách kỳ lạ. "Thật là khủng khiếp!" cậu lạnh lùng nghĩ ngợi, lên giường đi ngủ. Tất cả những điều có thể xảy ra là do sự nghèo đói, hỗn loạn, cô đơn, chúng gây ra sự chán chường và khó chịu cho thể xác, thậm chí dẫn đến một thứ bệnh mãn tính nào đó. Ngọn lửa của lý tưởng không hề cháy cô độc, nó cần sự an ủi này; tình yêu, vinh quang, hoặc sự thù hận, bài ca hủy diệt. Điều này trước hết là của cá nhân, tức là được cảm nhận bởi cá nhân, được thực hiện trong sinh mệnh của cá nhân. Nhưng những cá nhân khác của thời đại này lại nghiêm cấm cá nhân, dùng sức mạnh không gì sánh kịp để đập nát sự phản kháng này. Tưởng Thuần Tổ không có được tình yêu và vinh quang, cho nên mới nhận thức được chúng; cậu cảm thấy chúng thật xấu xa, hoàn cảnh của chính cậu chính là minh chứng. Cái chiếc mặt nạ lạnh lùng ấy, sự lạnh lùng lãng mạn ấy, chẳng bao lâu sau đã bị chính cậu chọc thủng, chúng biến mất. Bây giờ cậu chỉ nhìn thấy tất cả những thứ lạnh lùng, xám xịt được trưng bày trước mặt mình, đi đến đâu cũng bị chúng vây quanh, không thể tiến lên thêm một bước nào nữa; cậu nhìn thấy chúng, nhưng vô cảm: bất kỳ cảm xúc lãng mạn nào cũng đã tan biến. Cậu không phản kháng, cũng không thuận theo; cậu cảm thấy sợ hãi, nhưng lại được an ủi. Cậu hy vọng thời gian trôi qua thật nhanh, cậu hy vọng thanh xuân của mình tiêu vong thật nhanh, cậu hy vọng biết được, sau khi tiêu tán, tiêu vong, rốt cuộc bản thân sẽ nhận được thứ gì; sự diệt vong ấy rốt cuộc sẽ giáng lâm bằng cách thức nào. "Thật là đáng sợ biết bao!" cậu nghĩ, lạnh lùng từ bỏ tất cả.

Tưởng Thuần Tổ, có lẽ là quá trinh bạch, tự yêu mình, có lẽ là quá giả dối, tội lỗi, cuối cùng, có lẽ là quá nhát gan, ích kỷ, ở trong xã hội này, dù từ phương diện nào đi nữa, cũng không nhận được sự an ủi nào cả.

Cậu vẫn luôn cảm thấy, cúi gằm ở cái bãi cầu đá này, tài năng và hoài bão của cậu đã bị chôn vùi; nhưng lại luôn cảm thấy ý thức này là thứ đê tiện nhất, đê tiện nhất. Cậu cảm thấy cái trước là hư vinh, sa ngã, thỏa hiệp, sự mê luyến đối với cuộc sống đô thị, cái sau là sự phê phán của lịch sử, của quần chúng nhân dân, thế nhưng đối với cậu, đó là nỗi đau, sự chán ghét, sự tiêu sầu. Niềm nhiệt huyết này triệt tiêu niềm nhiệt huyết kia, cứ sống như thế, cậu mập mờ, lấp lửng, hôn mê. Cậu kéo dài tình trạng không suy nghĩ, cậu chán ghét chính mình, cho nên cậu cảm thấy tất cả những gì xảy ra xung quanh mình là đương nhiên, sự chán ghét của cậu đối với người khác là đương nhiên. Cho đến một ngày như thế, tất cả những gì tích tụ trong nội tâm cậu đột nhiên bùng nổ, khiến cậu trải qua ấn tượng cuồng nhiệt. ... Một buổi chiều nào đó cậu đi thăm Triệu Thiên Tri. Cậu vốn không hề nghĩ đến việc đi thăm anh ấy, cậu gọi thợ hồ đến thu dọn nhà cửa, thợ hồ đi rồi, cậu đứng đó cảm thấy chán ngắt. Nhân viên nhà trường lắc chuông tan học, đi ngang qua trước mặt cậu, trên khuôn mặt trẻ tuổi, đen sạm nở nụ cười thân thiện, gật đầu với cậu. Nhân viên nhà trường trẻ tuổi rõ ràng cảm thấy cậu là người lương thiện, không câu nệ với cậu, sự thân thiện này khiến cậu vui mừng. Những học sinh ùa ra, hò hét, đánh nhau, chạy nhảy. Niềm vui đơn giản trong lòng khiến cậu cảm thấy mình phải làm gì đó, cậu bước ra ngoài. Dọc đường có học sinh cúi đầu chào cậu, cậu cảm thấy, vì lý do gì đó mà học sinh thích cúi đầu chào mình. Có học sinh đi phía trước cậu, đột nhiên quay người lại cúi đầu chào cậu, hy vọng cậu nói gì đó, rồi mang theo sự bất an quay người đi. Cậu cảm thấy mình cản trở bọn học sinh, cậu bước nhanh hơn. Tôn Tùng Hạc không có nhà, Trương Xuân Điền và Vương lão tiên sinh không có mặt ở quán trà, cậu cảm thấy cô đơn, liền đến nhà Triệu Thiên Tri.

Đó là những ngày mưa ẩm ướt, dính nháp, khó chịu. Cậu muốn uống rượu, đột nhiên ham muốn này trở nên cực kỳ mãnh liệt. Triệu Thiên Tri trong căn phòng tối tăm, chật hẹp của mình, đứng trước bàn, đang giã bột thuốc trong một chiếc cối đá, người mẹ của cậu đứng bên cạnh đang nói chuyện với anh bằng giọng thấp mà nhanh. Triệu Thiên Tri đọc một số sách y dược, đang tự chữa bệnh cho mình, và nói đùa với mấy ông thầy lang vườn ở cái bãi này. Anh và mẹ đang bàn về y dược, người mẹ phản đối anh. Nhưng rõ ràng họ không hề triệt tiêu lẫn nhau, người già lúc nào cũng cảm thấy con trai giỏi giang hơn mình; chỉ là người già thích nói chuyện. Nhìn thấy Tưởng Thuần Tổ, bà cụ liền trở nên cung kính, câu nệ. Đối với những vị khách từ phương xa tới, gia đình này vô cùng ân cần, mặc dù nó nghèo khổ, gian khó như vậy. Vì lý do này, đám người Tưởng Thuần Tổ không hay đến nhà Triệu Thiên Tri. Thường thì, ở bãi, ở trường học, Triệu Thiên Tri bình đẳng với họ, nhưng hễ về đến nhà, tình hình liền khác hẳn: Triệu Thiên Tri lập tức trở nên khách khí, ân cần, cung kính, thậm chí cả tư thế và giọng điệu nói chuyện cũng thay đổi. Ở những nơi khác, khi họ bàn luận về một số việc, họ thường tranh cãi, nhưng hễ đến nhà anh, Triệu Thiên Tri luôn cung kính đồng tình, và luôn mang theo nụ cười niềm nở, bất biến. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy điều này cực kỳ thú vị.

Triệu Thiên Tri nói với Tưởng Thuần Tổ rằng, hôm qua anh gặp một vị bác sĩ, về hỏa khí của mình, bác sĩ nói chỉ có thể uống bốn đồng cân đại hoàng; bác sĩ nói uống nhiều sẽ mất mạng, nhưng anh nói với bác sĩ rằng hai ngày trước anh đã uống một mạch bốn lạng rồi. Bác sĩ kinh ngạc, lắc đầu, cuối cùng nói rằng gan khí của mỗi người là khác nhau, vân vân. Triệu Thiên Tri kể câu chuyện nhỏ này với nụ cười niềm nở, bất biến: anh muốn nói với khách rằng, ở nhà của mình, anh sống rất vui vẻ, rất vui vẻ. Lúc này mẹ của Triệu Thiên Tri bưng chè nếp rang bước vào. Triệu Thiên Tri khuyên Tưởng Thuần Tổ nhất định phải ăn hết. "Cậu nói bức ảnh chụp cậu hồi trước đâu rồi? Tôi muốn xem chữ ký của vị tướng quân ấy." Tưởng Thuần Tổ cười nói. Cậu muốn xem cái này, bởi vì Triệu Thiên Tri từng nói, tất cả mọi đồ đạc của anh đều do mẹ anh bảo quản. Mẹ anh có trí nhớ cực kỳ tốt.

Đó là đồ đạc của ba năm trước. Triệu Thiên Tri nói với mẹ, nó được giao cho bà như thế nào, hình thức ra sao, vân vân. Người mẹ mỉm cười, bởi vì điều này sẽ khiến khách vui vẻ, cung kính lắng nghe. Sau đó bà mở chiếc tủ lớn màu đen trước vách tường. Bên trong đó chất đống quần áo, đồ hộp, hộp các tông, sách vở và tranh ảnh rách nát... Mọi thứ trông vô cùng lộn xộn. Bà cụ mang theo nụ cười bất biến ngồi xổm xuống, bắt đầu tìm kiếm.

Bà cụ rút từ bên trong ra một cuốn sổ giấy rách, đứng dậy, mang theo nụ cười hiền từ, đơn giản tương tự, lật qua một hai trang. Bà lấy từ lớp kẽ giấy ra một gói giấy, mở gói giấy, lấy bức ảnh đó ra. Bà đặt bức ảnh lên bàn, mỉm cười nhìn con trai. Tưởng Thuần Tổ chú ý thấy, bà rất ít khi nhìn cậu. Bức ảnh phai màu, quăn góc, dính vết bẩn, bà cụ mỉm cười nhìn con trai, lộ ra chiếc răng sún, đôi mắt sáng ngời. Bà cụ không nói một lời nào trong suốt thời gian đó, bà đã biểu diễn trí nhớ của mình, cảm thấy điều này sẽ khiến khách vui vẻ, trên khuôn mặt mãn nguyện, nhân từ, nhăn nheo, héo hắt của bà lộ ra ánh sáng rực rỡ. Tưởng Thuần Tổ đột nhiên cảm thấy mình quá hấp tấp, có lẽ sẽ khiến bà cụ cảm thấy thất vọng, trở nên nghiêm nghị. Cậu chú ý thấy, trong thời gian cậu xem ảnh, bà cụ đứng bất động trước chiếc tủ mở, mỉm cười, ôm cuốn sổ giấy. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy có điều gì đó bất thường ở trong này; cậu cảm thấy, sự chán ghét cuộc sống của mình là một tội lỗi. Cậu đột nhiên nhìn bà cụ. Nhưng bà cụ không nhìn cậu; bà mỉm cười với con trai, rõ ràng bà từ bức ảnh này mà nhớ lại một số chuyện xưa.

"Bà ấy nên nói gì chứ!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ.

Nhưng bà cụ rốt cuộc không nói gì cả. Bà mỉm cười cất kỹ bức ảnh, đóng tủ lại, bước ra ngoài. Rõ ràng là, người phụ nữ kiểu cũ ở nông thôn không nói chuyện với khách lạ. Tưởng Thuần Tổ chú ý đến âm thanh bên ngoài. Rõ ràng bà cụ đang nhặt rau.

"Tôi không ăn cơm ở đây đâu!" Tưởng Thuần Tổ nói, nhíu mày.

"Không ăn cơm nhà... Đúng vậy, không có đâu!" Triệu Thiên Tri nói vọng ra ngoài, nghe thấy mẹ nói gì đó.

Họ tiếp tục trò chuyện ngắn gọn, trong cuộc trò chuyện, Triệu Thiên Tri không ngừng đáp lời ra bên ngoài. Tưởng Thuần Tổ chú ý, họ trầm mặc. Bà cụ lẩm bẩm bên ngoài, rõ ràng là đang lẩm bẩm một mình, Triệu Thiên Tri không đáp lời bà nữa. Bà nhắc đến mẩu giấy, gà, lợn, bò, ai đã đi, ai nói không quay lại, vân vân.

Triệu Thiên Tri bật cười.

Tưởng Thuần Tổ đột nhiên bước ra ngoài, giả vờ có việc. Cậu nhìn thấy bà cụ cúi người bên bàn nhặt rau, lẩm bẩm nói, mang theo nụ cười hiền từ, bất biến. Rõ ràng bây giờ bà cụ yêu tất cả mọi thứ, yêu mớ rau trên bàn, đứa con trai trong phòng, những con gà, lợn, bò trên bãi và những người ở bãi đã đi, nói là không quay lại kia. Đây là toàn bộ cuộc sống của bà, bà yêu nó.

Tưởng Thuần Tổ đột nhiên đứng vào cuộc sống và cảm giác của bà cụ, nhìn con gà trống đang rỉa lông trong mưa, nhìn chú lợn con đang ngủ dưới hiên nhà, nhìn cánh đồng mang lại cảm giác lạnh lẽo dưới chân dốc, trong mắt ngấn lệ. Cậu đi ngược về trong màn mưa.

Triệu Thiên Tri hỏi cậu có nhìn thấy Trương Xuân Điền không, cậu nói không. Thế là Triệu Thiên Tri mang theo nụ cười đơn thuần kể cho Tưởng Thuần Tổ nghe, vợ của Trương Xuân Điền vì không có tiền mua cơm, hôm qua từng định hạ thạch tín đầu độc người mẹ đang hút thuốc phiện của cô ta.

Tưởng Thuần Tổ lập tức nghĩ đến tâm trạng chán ghét của chính mình, cảm thấy sợ hãi. Cậu cảm thấy nụ cười đơn thuần của Triệu Thiên Tri thật kỳ lạ. Cậu hỏi thêm vài câu, nghiêm túc lắng nghe. Nghĩ đến tất cả những gì ở sâu thẳm cuộc sống, trong lòng cậu xảy ra chấn động. Cậu đứng dậy, nói mình muốn đi thăm Trương Xuân Điền. Triệu Thiên Tri giữ cậu lại ăn cơm, và nói trong nhà có rượu. "Tôi không đói chút nào! Cậu cứ lấy rượu ra đi!" Tưởng Thuần Tổ nói.

Nhưng vì sự kiên trì của Triệu Thiên Tri — anh giục mẹ — Tưởng Thuần Tổ vẫn ăn cơm. Sau bữa ăn, cậu vô cùng hưng phấn; trời đã chạng vạng tối, họ đi thăm Trương Xuân Điền.

Tưởng Thuần Tổ đã gặp vợ của Trương Xuân Điền, và gặp rất nhiều lần, nhưng do tính cách của Tưởng Thuần Tổ, họ chưa từng nói với nhau câu nào. Cô ta thường đến bãi, hoặc trường học để tìm chồng, hầu như lần nào cũng là đến đòi tiền, mượn gạo; chủ đề trò chuyện giữa cô ta với Triệu Thiên Tri, mấy chị em nhà Vạn Đồng Hoa hầu như lúc nào cũng là chuyện đánh bài. Nhìn thấy người phụ nữ mang gương mặt bệnh tật, tóc tai bù xù này, Tưởng Thuần Tổ luôn cảm thấy thứ cảm xúc hỗn hợp giữa sợ hãi và chán ghét ấy. Thứ cảm xúc này chiếm lĩnh Tưởng Thuần Tổ trong suốt khoảng thời gian này, Tưởng Thuần Tổ lấy cô ta, vợ của Trương Xuân Điền làm biểu tượng cho nó; cậu cảm thấy đây là biểu tượng của hiện thực tàn khốc, ngu ngốc. Là biểu tượng của đời sống gia đình. Là sự cảnh giác, dọa nạt và đe dọa của cậu, đồng thời là sự cảnh giác, dọa nạt và đe dọa đối với mọi giấc mơ nhiệt huyết.

Tưởng Thuần Tổ biết câu chuyện tình yêu của Trương Xuân Điền, mười mấy năm trước, Trương Xuân Điền dùng súng lục cướp người con gái địa chủ này ra, cùng cô ta trốn đến Thượng Hải. Ban đầu họ học tập ở Thượng Hải, rồi đến Hàng Châu sinh sống. Theo lời của Trương Xuân Điền, hồi đó họ rất vui vẻ; họ vô cùng lãng mạn. Lúc ở Hàng Châu, Trương Xuân Điền sống cùng phái Cải tổ, những kẻ vô chính phủ, những nghệ sĩ và trí thức nay đã thành quan lại và danh lưu; từ lúc đó, Trương Xuân Điền đã vô cùng kỳ quái rồi, chủ yếu là anh ta cực kỳ thông minh. Anh ta mặc vest, đồng thời mang giày nhà sư, đã nhận sự can thiệp của cảnh sát Hàng Châu; anh ta kéo chiếc súc tre rất dài đuổi theo những người phụ nữ xinh đẹp trên Tô Đê ở Tây Hồ... Những câu chuyện này, hoặc trò cười này, đã trở thành niềm vui sướng của anh ta hiện tại, và trở thành ví dụ phản đối lý tưởng của anh ta, bởi vì, sau khi tuổi thanh xuân qua đi, sẽ không bao giờ quay trở lại nữa. Khi những người bạn thuở xưa trở thành những nhân vật hiển hách đương thời, anh ta lại cam chịu sự nghèo đói, lười biếng, thôn dã của mình, cảm thấy đây là cuộc sống duy nhất, không muốn nhúc nhích nữa, người vợ lãng mạn của anh ta, liền biến thành như hiện tại. Ở đây không hề có chút nhiệt huyết lãng mạn nào; trước đây có lẽ có, nhưng bây giờ đã tan biến. Anh ta bây giờ chỉ căm ghét những người bạn hiển hách kia. Anh ta rất hiểu rằng, đối với Trung Quốc, đối với quần chúng, họ cũng chẳng làm gì giống như anh ta, và không thể làm gì. Anh ta cho rằng họ thật đáng ghét, giả dối.

Anh ta rất lười biếng. Cái miệng của anh ta là thứ phóng túng nhất cả bãi Cầu Đá. Nhưng hành vi của anh ta lại đôn hậu — anh ta không hề độc ác như anh ta tưởng. Anh ta không tắm giặt, không đánh răng súc miệng, không rửa mặt, không làm mai mối cho người khác, không viết thư cho bạn bè. Nửa năm trước, một người cháu trai giàu có mời anh ta đến Trùng Khánh chủ hôn, anh ta đã may quần áo mới, mua giày da mới — tất cả đều đổi mới tinh. Anh ta trở về khoe khoang với mọi người rằng, cô dâu mới kia vừa ngẩng đầu lên, nhìn thấy có người thân đẹp thế này, không nhịn được mà bật cười. Anh ta nói với bất kỳ ai như vậy, anh ta nói cô dâu vô cùng xinh đẹp, rõ ràng anh ta rất đắc ý. Nhưng người họ hàng xinh đẹp này lập tức biến thành một kẻ bẩn thỉu. Bộ quần áo đó đến bây giờ vẫn chưa cởi ra. Giày da rách bươm, tay áo và ống quần chiếc áo Trung Sơn cuộn lên cao, chi chít vết dầu mỡ và bùn đất.

Suốt cả mùa hè, Trương Xuân Điền khoác chiếc áo sơ mi bẩn thỉu, phô ngực trần, ngồi trong Nhất Tuyến Thiên chửi mắng; mùa thu, áo sơ mi cài nút lại, anh ta khoác chiếc áo Trung Sơn trông như giẻ lau, ngồi trong Nhất Tuyến Thiên chửi mắng, trấn trưởng Hà Ký Mai, người mà mọi người gọi là đồng chí bản đảng, là đối tượng công kích chính của anh ta. Anh ta ngưỡng mộ một số nhà văn nổi tiếng, bởi vì họ biết chửi người. Mặt anh ta đầy râu ria, người bốc mùi, đôi mắt trừng to, sáng ngời, linh hoạt. Anh ta thường cực kỳ hoạt bát; anh ta quả thực thường rất vui vẻ, bởi vì mang theo một số hy vọng kỳ lạ, lương thiện, anh ta cảm thấy thỏa mãn; hầu như tất cả mọi người đều như thế: họ nguyền rủa mọi thứ, họ cười nhạo, vui vẻ, lương thiện, họ thỏa mãn. Đối với cái thế giới mặt quỷ này — đây là thứ mà tất cả mọi người đều cảnh giác — họ chỉ có thể đùa cợt kiểu hài kịch, vĩnh viễn không thể có thủ đoạn tàn độc, cay độc như thứ mà họ ngưỡng mộ, và kỳ vọng ở bản thân. Quan trọng nhất là sự trói buộc nặng nề của cuộc sống. Trong sự trói buộc này, hoặc trong hiện thực này, phần lớn thời gian là đau khổ, phiền muộn; khoảng thời gian ít ỏi là sự thỏa mãn bất chợt, sự thỏa mãn, niềm vui ngây thơ.

Vợ anh ta, Hồ Đức Phương, trong cuộc sống như thế này, dành cho anh sự thương cảm vô tận. Nhưng giống như đối với đứa trẻ nghịch ngợm, cô ta đã từ bỏ anh. Họ từ bỏ lẫn nhau. Cô ta vĩnh viễn không thể khiến anh cởi chiếc áo bẩn thỉu đó ra, bởi vì anh ta thường mặc nguyên quần áo đi ngủ. Giống như tất cả mọi người, bản thân anh ta cũng cảm thấy mặc như thế rất không thoải mái, nhưng anh ta nghĩ: ngày mai thế nào cũng được, hơn nữa lười biếng là một niềm vui. Anh ta hầu như ăn cơm ở bên ngoài, cho nên cô ta phải đi khắp nơi tìm anh ta đòi tiền mua gạo. Vào thời điểm nguy cấp của tiểu học Cầu Đá, khi thủy triều lạnh lẽo cuồng bạo của hương thịnh ném tới, trong nỗi bi thảm trọng đại của nhân dân, anh ta từng lần này đến lần khác bán đi ruộng đất, ngọn đồi; còn cô ta, không thể phản kháng. Nỗi bi thảm trọng đại đó khiến cô ta đồng tình với anh. Hơn nữa còn đối xử trang nghiêm với anh.

Cô ta không phải là một trợ thủ tốt, bởi vì anh ta không cần giúp đỡ. Cô ta đánh bài, mẹ cô ta hút thuốc phiện, đây là hai nỗi đau. Cuộc đấu tranh khủng khiếp, sự khích lệ trong nội tâm, thường bắt đầu trong sự xám xịt tột độ. Cô ta thề sẽ không đánh bài nữa, cô ta trộm dụng cụ hút thuốc của mẹ. Thế nhưng trong cuộc sống trầm mặc này, sự cám dỗ không dễ gì chống lại như thế: ai cũng có kinh nghiệm này. "Lại một lần nữa thôi! Chỉ lần này thôi, lần cuối cùng!" họ tự nhủ với mình, đồng thời chính họ cũng hiểu rõ, theo sau đó sẽ là lần thứ hai, thứ ba. Một người phụ nữ, sống giữa những người hàng xóm của mình, mặc cho hoàn cảnh của bản thân có đặc thù đến đâu, cô ta vẫn luôn lương thiện tin tưởng mọi người, và có chung quan điểm với họ. ... Vợ của Trương Xuân Điền, Hồ Đức Phương, thường nhịn đói cùng mẹ, các con để đi đánh bài, lý do quan trọng nhất là, mọi người đều không quản cái nhà này: mẹ nên chịu đói, bởi vì bà hút thuốc phiện; các con nên chịu đói, bởi vì cha chúng đã quên béng chúng rồi. Cô ta thường cho mẹ mấy đồng tiền. Nhưng khoản tiêu pha của bà cụ rất lớn, một tháng tiền thuốc phiện tương đương với lương thực hai tháng của cả nhà, bà cụ liền cãi vã, vay mượn, bán tháo quần áo. Bà cụ không phải không thương con gái, không phải không chán ghét bản thân, nhưng bà cảm thấy, ở phần cuối của một cuộc đời gian khổ không niềm vui, bản thân không cần phải quản gì nữa. Mẹ và con gái chán ghét lẫn nhau, bởi vì họ chán ghét chính mình. Bà cụ nhiều lần yêu cầu con gái giết mình trong những lời nguyền rủa, đây là sự ác ý, con gái lần nào cũng nghĩ: đúng vậy, phải giết mày! Ở đây, Hồ Đức Phương cảm thấy có lỗi với người chồng đôn hậu của mình. Trương Xuân Điền chưa từng tham gia vào cuộc cãi vã giữa mẹ con, thường thì, anh ta hoàn toàn không có cảm giác gì với tất cả những chuyện này.

Mấy ngày trôi qua. Hồ Đức Phương nhiều lần đến trường học; có hai lần dẫn các con đến, ăn cơm ở trường học. Hồ Đức Phương đầu tóc bù xù, gầy gò, đói khát đáng sợ, nhưng vẫn ồn ào, quấy phá. Cô ta cãi vã, bàn tán khắp nơi, chạy nhảy lung tung trong trường học; những đứa trẻ nước mũi ròng ròng chạy theo sau cô ta. Rõ ràng sự ồn ào khiến cô ta cảm thấy nhẹ nhõm tạm thời. "Chẳng có chuyện gì to tát cả, rồi sẽ qua thôi! Sẽ qua thôi!" cô ta nghĩ. Cô ta thậm chí còn có vẻ vui vẻ, cô ta lớn tiếng bàn tán về Hàng Châu với mấy chị em nhà Vạn Đồng Hoa; tất cả những chuyện thuở xưa, bây giờ đặc biệt lay động lòng người. Cô ta không nhắc đến chuyện đánh bài, bởi vì cô ta đã thề rồi; trong sự nhẹ nhõm tạm thời, cô ta đang chống lại sự cám dỗ đang ập đến mãnh liệt. Mọi người đều không cảm thấy sự việc đáng sợ thế nào. Vạn Đồng Hoa đề nghị rằng, có thể vay mượn một ít tiền ở trường học, nhưng Trương Xuân Điền hờ hững lắc đầu. Về những mặt này, anh ta cực kỳ nghiêm khắc.

Tưởng Thuần Tổ cảm thấy chán ghét và sợ hãi Hồ Đức Phương. Đặc biệt khi nghe cô ta hân hoan bàn tán về Hàng Châu, cậu thấy chán ghét cô ta. Như một biểu tượng của cuộc sống, cậu cảm thấy sợ hãi cô ta; như một người phụ nữ, cậu chán ghét cô ta. Cậu cảm thấy cô ta ngu ngốc, đáng ghét. Tình hình này mạnh mẽ đến mức, rất nhiều lần Tưởng Thuần Tổ dùng tên của người phụ nữ này để gọi cái tình hình này, cái cuộc sống này. Cậu nghĩ, giả sử nếu mình kết hôn, mình sẽ bị Hồ Đức Phương vây quanh, bóp nghẹt, giết chết! ... Hồ Đức Phương mượn được một ít tiền, dẫn theo các con đi về. Cô ta mua một ít gạo, số tiền còn lại, đặt trong túi áo trong của đứa con gái út, đã bị mẹ cô ta trộm mất. Bản thân cô ta hiểu rõ, vì mưu cầu giữ lại khả năng đánh bài, cô ta mới không dùng tất cả số tiền đi mua gạo. Cô ta đang run rẩy trong cuộc xung đột nội tâm này. Khả năng đánh bài, khả năng tìm niềm vui không ngừng mê hoặc cô ta. Cô ta nghĩ, đặt tiền vào chiếc túi sát da của đứa con gái nhỏ, cô ta chắc chắn sẽ chiến thắng sự cám dỗ. "Nó là máu thịt của mày, là sinh mạng của mày, là con gái mày; nó nhỏ tuổi, ngây thơ, đáng thương, mà số tiền này, mày xem, áp sát da thịt nó, có hơi ấm của nó, mày tuyệt đối không được phép!" Hồ Đức Phương tự nhủ. Cô ta thường kiểm tra số tiền này, mơn trớn nó, và hôn đứa bé. Nhưng số tiền này đột nhiên biến mất vào tối hôm đó. Đứa bé nói, bà nội lấy đi rồi.

Hồ Đức Phương phẫn nộ chạy về phía mẹ, nhưng lập tức lại lùi về. Mẹ đang hút thuốc, sắc mặt chán ghét, khó coi; Hồ Đức Phương đứng ở cửa nhìn bà, bà giả vờ như không nhìn thấy, sắc mặt càng chán ghét hơn.

Hồ Đức Phương hoa mắt, trước mắt tối sầm, cô ta lùi lại. Cô ta nghe thấy tiếng mẹ đá đổ ghế: bà cụ vì chán ghét bản thân nên cực kỳ chán ghét con gái. "Đầu độc chết bà ta!" Hồ Đức Phương nghĩ. Các con đứng cạnh cô ta, cô ta cảm thấy chúng đều đang nói: đầu độc chết bà ta! Cô ta chạy ra ngoài kiếm thạch tín về. Cô ta cảm thấy việc này rất đơn giản. Nhưng sáng hôm sau tỉnh dậy, cô ta cảm thấy có khó khăn. Cô ta vừa mới tỉnh giấc, liền cảm thấy, có chuyện nghiêm trọng đã xảy ra, và có chuyện gì đó còn nghiêm trọng hơn sắp xảy ra.

Cô ta nằm bất động, đứa con gái đang bú sữa trước ngực (đứa bé ba tuổi vẫn bú sữa). Cô ta nhìn mái nhà đen nhịt, nghĩ, cô ta đầu độc chết mẹ, không phải vì có thù hận với mẹ, mà là vì, mẹ sẽ khiến mọi người chết đói. Cô ta nghĩ, cô ta đã bị mẹ liên lụy nhiều năm, mà mẹ lại tàn nhẫn như vậy, cho nên, cô ta đầu độc chết bà, tuyệt đối không trái với lương tâm. Nhưng đồng thời cô ta cảm thấy cảm xúc căm hận, khoái trào, cho nên có một tiếng nói mập mờ vang lên, đây là trái với lương tâm.

Nhưng cô ta không nghe theo điều này.

"Cái này có gì chứ! Cha không nhân từ, con không hiếu thảo, là đạo lý đương nhiên! Giả sử người ta muốn trách mắng tôi, nói tôi mất hết lương tri — nhưng hỡi trời, giả sử tôi có một nghìn, một nghìn thạch thóc, giả sử tôi có, tôi cứ để mặc bà ấy hút chứ! Cứ ví như trước kia, lúc chúng ta sống nổi, có gì là không được chứ? Mọi người ai sống đường nấy! Nhưng bây giờ có đám trẻ con phải sống —" Thế là cô ta nghĩ đến Trương Xuân Điền, cảm thấy sự căm hận mãnh liệt đối với anh ta. Cô ta hình dung về anh ta, nguyền rủa anh ta. Tiếp theo cô ta nghĩ đến những điều tốt đẹp từ rất xa xôi trước kia. Trong trạng thái hồi tưởng sâu sắc, cô ta nghĩ đến việc mình sắp làm, hoàn toàn không cảm thấy sự nghiêm trọng của nó.

Cô ta nghĩ mình đang ở Thượng Hải, ở Hàng Châu, ở Thành Đô... Đột nhiên cô ta giật mình, cô ta ngồi dậy, chán ghét đẩy đứa con gái ra. Cô ta đột nhiên cảm thấy sự căm hận mãnh liệt đối với đứa bé, sự căm hận này nói với cô ta rằng, chính là cô bé, đứa bé đã bảo cô đi đầu độc mẹ mình, thế là mọi thứ trở nên rất đơn giản, không có vấn đề lương tâm gì cả, cô ta chán ghét đứa bé, nhưng không còn chán ghét mẹ nữa, nhưng bắt buộc phải phục tùng yêu cầu của đứa bé, ánh mắt lạnh lùng của cô ta khiến đứa bé rơi nước mắt: đứa bé không hiểu tại sao mình khóc. Nước mắt của đứa bé nói với cô ta: hạ thạch tín!

Cô ta đi vào bếp nhóm lửa. Cô ta nấu cháo loãng, hạ thạch tín vào bát của mẹ. Cô ta bình tĩnh làm tất cả những điều này, cô ta biết mình đang làm gì, nhưng đồng thời cô ta làm một số động tác vô nghĩa, cô ta thổi lửa, cẩn thận nhặt tàn thuốc trong bát cháo độc của mẹ ra, và tự nhủ: tàn thuốc rất bẩn. Cô ta làm những điều này để che giấu hành vi của chính mình; cô ta làm những điều này, mưu cầu khiến bản thân cảm thấy, mọi thứ rất bình thường, không có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra cả.

Cô ta vô thức thở dài lớn tiếng. Thế là cô ta gọi mẹ ăn cơm. Cô ta cảm thấy phát ra tiếng gọi thật đáng sợ, không thể nào làm được, thế là cô ta bước vào phòng mẹ. Cô ta gật đầu với mẹ — cô ta cảm thấy cổ họng mình nghẹn đắng — ra hiệu cơm đã nấu xong. Cô ta trở nên yếu đuối, hoảng loạn. Cô ta mưu cầu ngăn chặn chuyện khủng khiếp nào đó xảy ra, nhưng lại cảm thấy bản thân bất lực. Cô ta nhanh chóng lùi ra ngoài, để tránh bản thân ngã xuống, cô ta bám lấy cửa.

Bà cụ bước ra, hiểu rõ tình cảm của con gái đối với mình, giả vờ ra vẻ lạnh lùng. Vẻ mặt cố tỏ ra ngang bướng của bà nói rằng: bà không hề quên; giữa họ, mọi thứ vẫn y như cũ, đối với điều này, bà hoàn toàn mặc kệ. Nhưng chủ yếu đây là vẻ mặt giả vờ, bởi vì cảm thấy con gái tuyệt đối sẽ không tha thứ cho mình. Dưới lớp ngụy trang đó, có một thứ hoảng loạn, đáng thương. Hồ Đức Phương đăm đăm nhìn mẹ, cái nhìn đăm đăm này thật kỳ lạ, cô ta nhìn ra tất cả: cô ta cảm nhận được tất cả.

Cái nhìn đăm đăm này tạo ra một thứ sức mạnh kỳ lạ đối với chính cô ta, cô ta đột nhiên có tình cảm dịu dàng, bi thương, yếu đuối; tình cảm này sẽ xuất hiện; là điều mà chính cô ta tuyệt đối không thể ngờ tới. Cô ta nhìn thấy người bà cụ già nua, khô héo, quần áo rách rưới đi qua trước mặt mình; vẻ giả vờ của bà cụ, là một nỗ lực vô ích, mưu cầu che giấu sự già nua, khô héo, đáng thương của chính mình. Thứ tình cảm đó, là thứ tình cảm cô ta từng dành cho mẹ mình khi còn bé — người mẹ từng vô cùng nhân từ — bùng phát trong lòng cô ta, cô ta cảm thấy tất cả những ác ý của mình đều sai rồi, cô ta cảm thấy cô ta, người phụ nữ đáng thương, sắp phải chia tay với mẹ, người mẹ đáng thương rồi. Cô ta nghĩ, sau khi chia tay, cô ta sẽ ghi nhớ thứ tình cảm lương thiện vào khoảnh khắc này. Nghĩ như vậy, người phụ nữ bất hạnh này liền hoàn toàn không cảm thấy điều gì sắp xảy ra, hoàn toàn không cảm thấy sự nghiêm trọng của sự việc. Cô ta chỉ có sự bất an không rõ ràng; ngoài ra cô ta cảm thấy sự hiu quạnh nồng đượm, cô ta nghĩ: sắp chia tay rồi, tất cả tình thân thuở xưa, tất cả sự chán ghét trong mấy năm qua, đều là vô ích!

Cô ta không hiểu rõ lắm hoàn cảnh của mình. Có một thứ sức mạnh lạnh lùng chi phối hành động của cô ta, nhưng bản thân cô ta lúc này không nhận thức được điều này. Đám trẻ ngồi trước bàn, trầm muc, ăn cơm. Cô ta nhanh chóng bước vào bếp. Cô ta đuổi theo mẹ, đi đến bên bếp lò chặn nồi lại: cô ta cảm thấy điều này là cần thiết.

"Cái này là của tôi!" Bà cụ hỏi bằng giọng dè dặt, không nhìn cô ta. Cô ta gật đầu, lại lắc đầu. Cô ta nghẹn ngào, không thể nói được. Bà cụ không chú ý, bưng cháo loãng bước đi. Cô ta thẫn thờ, sợ hãi, nhìn bóng lưng của mẹ. Cô ta thương cảm, yếu đuối, thẫn thờ, sợ hãi. Cô ta cảm thấy, chuyện đáng sợ nhất đã xảy ra, dưới sức mạnh đáng sợ đó, đối với chuyện này, cô ta không có năng lực nhúng tay, cũng không có năng lực vãn hồi.

"Bà ấy có lẽ sẽ lấy nó chia cho bọn trẻ!" cô ta nghĩ, nhanh chóng đuổi ra ngoài. "Không, không thể nào! Dù thế nào cũng không thể! Tôi thà chết!" cô ta tự nhủ, chạy vụt ra; cô ta suýt ngã ngã ở ngưỡng cửa.

Cô ta cảm thấy, khoảnh khắc trước cô ta đứng ngoài quan sát thứ sức mạnh đó, vì cô ta chạy nên đã chi phối cô ta, vì chi phối cô ta nên đã xảy ra biến đổi: trở nên tươi sáng rồi. Cô ta chạy ra ngoài.

Vẻ mặt trắng bệch, đang cháy rực, đáng sợ của cô ta khiến đám trẻ im bặt. Bà cụ vừa mới ngồi xuống, đầy nghi vấn nhìn cô ta. Cô ta lao tới, giật lấy bát cháo độc đó quay người chạy về phía phòng bếp. Vừa mới đi được hai bước, bát cơm liền rơi xuống đất vỡ tan tảng, cô ta phát ra tiếng thét chói tai, đáng sợ, ngã nhào vào vách tường, run rẩy nhìn mẹ và đám trẻ.

Bà cụ bật dậy, trên mặt mang biểu cảm sợ hãi. Đám trẻ im phăng phắc, trong sự sợ hãi của chúng, mang theo sự lên án và thương cảm tự nhiên.

Hồ Đức Phương muốn nói gì đó, nhưng cô chỉ mấp máy đôi môi đã tái xanh. Đột nhiên, cô nhận thức được hành vi của mình. Lực ngực cô phập phồng dồn dập, cô co giật, thở khò khè vài tiếng rồi òa khóc nức nở. Cô chạy bổ về phía phòng trong.

"Định đầu độc chết tôi sao!" Lão phụ nhân kêu lên đầy sợ hãi, bứt lấy mái tóc của mình. Ngay sau đó, nỗi bi thương dâng trào — một trạng thái mà từ lâu đã biến mất — như một đứa trẻ, cô ta khóc thảm thương. Bà phục xuống mặt bàn, khóc lớn suốt hồi lâu. Đứa trẻ lớn đứng sững đầy sợ hãi, đứa bé gái nức nở kéo tay anh trai, hy vọng anh dỗ dành bà: Bà chỉ cần một chút an ủi, chỉ cần nói cho bà biết rằng trong thế giới này, sinh mạng bé nhỏ của bà vẫn được bình an. Bà nức nở, nén giọt nước mắt, tự mình tìm kiếm sự an ủi ấy.

Hồ Đức Phương từ buồng trong đi vòng ra nhà bếp, nước mắt đầm đìa, bước ra một cách bình tĩnh, trên tay cầm con dao thái rau. Cả ba đứa trẻ đều khóc lóc trong sợ hãi, hoảng hốt chạy túm tụm lại ở cửa.

"Mẹ, chém con đi!" Hồ Đức Phương nói, đưa con dao ra: "Con bỏ thạch tín đầu độc mẹ đây, mẹ, chém con đi!" Cô nói, bộc lộ một thứ nhiệt huyết bi thảm; cô tiếp tục rơi nước mắt. Người mẹ vẫn khóc lớn, vẻ mặt đáng thương nhìn con dao, nhìn con gái, nhìn lũ trẻ. Bà giống như một đứa trẻ bị bắt nạt, không hiểu sao người ta lại vô tình đến thế, vừa khóc vừa đáng thương đảo mắt nhìn xung quanh, tìm kiếm sự thương hại, vuốt ve và đồng cảm. Bà lắc đầu với con dao, lắc đầu với con gái, lắc đầu với lũ trẻ: Bà phủ nhận điều này, bà hy vọng con dao, con gái và lũ trẻ biết rằng sinh mạng của bà yếu ớt và già cỗi nhường nào.

Đột nhiên, lũ trẻ vừa khóc vừa chạy tới: Thật khó nói trong số chúng ai là người khơi mวợn hành động trước. Bất chợt, chúng tìm được sự an ủi từ chính mình. Chúng níu lấy mẹ và chặn con dao lại. Hồ Đức Phương khóc lớn đầy bi thảm. "Mẹ! Mẹ!" Hồ Đức Phương gọi bằng một sự nhiệt thành, tựa như mấy đứa con đang gọi cô vậy. Cô quỳ sụp xuống, úp mặt vào khuôn mặt người mẹ, tưởng tượng mình vẫn là một đứa bé gái, đáng thương khóc nức nở. Lão phụ nhân nức nở, tiếp tục đưa mắt nhìn quanh không ngừng, tìm kiếm sự thương hại, vuốt ve và đồng cảm. Nhưng lúc này, hành động ấy đã mang sắc thái làm nũng, giống như những bé gái đáng yêu vậy.

Trương Xuân Điền, trên người dính đầy bùn đất, tay xách chiếc ô rách, bước vào rồi đứng khựng lại. Cậu bé kể lại mọi thứ cho anh nghe, anh nghiêm túc lắng nghe rồi gật đầu. "Ấy, việc gì phải thế chứ!" Anh lớn tiếng nói, bước về phía trong nhà. Anh vô thức rơi nước mắt, ngồi xuống, chống cằm nhìn về phía trước.

"Ấy, việc gì phải thế chứ!" Anh nói, nước mắt tuôn rơi, cơ gò má giật giật.

Đối với sự việc này, Tưởng Thuần Tổ cảm nhận được một nỗi bi thảm trọng đại, anh thực sự cảm thấy rằng trong nỗi bi thảm trọng đại ấy, tâm hồn của Hồ Đức Phương đang phải đấu tranh nhường nào. Điều mà anh cảm thấy cốt lõi nhất, bất hạnh nhất và lay động nhất chính là lũ trẻ: Chúng hoàn toàn sinh ra và lớn lên ở chốn thôn quê. Anh nhớ lại sự chán ghét và sợ hãi của mình, "Hồ Đức Phương" của anh, trong niềm xúc động, anh cảm thấy mình đã sai. Anh cảm thấy trước đây mình chỉ nhìn thấy lớp vỏ bên ngoài của cuộc sống này, còn hiện tại anh đã tiếp xúc với cốt lõi của nó; trước đây anh mù quáng, nhưng giờ đây, đứng giữa cuộc sống này, anh trải nghiệm một tâm trạng giống như người ta trải qua trước cơn giông bão: Chân trời dâng lên những đám mây nặng trĩu, gió lốc quét qua cánh đồng hoang, chỉ trong khoảnh khắc, con người ta thoát khỏi mọi phiền hà, vướng bận, cảm thấy bản thân mình cùng dâng trào với bão tố.

Anh đang, như người ta vẫn nói, trải qua tất cả những điều này theo cách của một nhà duy tâm. Anh cảm thấy thứ sắp sửa kéo đến sẽ là một cơn bão tố, là một tia sáng chói lọi chỉ đường vạch lối cho anh. Lúc này, trong buổi chiều mưa xám xịt và khó chịu, anh đã thoát khỏi sự tê liệt và chán chường bấy lâu nay để cựa mình.

Anh thấy lạ là Triệu Thiên Tri khi kể về chuyện này vẫn có thể mang theo một nụ cười ngây thơ. Triệu Thiên Tri rõ ràng không thấy tất cả những điều này có gì đặc biệt đáng kinh động, bởi vì cậu ta không có "Hồ Đức Phương" của riêng mình.

Khi bước đến trước cửa nhà Trương Xuân Điền, trời đổ mưa lớn hơn. Triệu Thiên Tri thở dài sâu thẳm, rồi ngượng ngùng mỉm cười với Tưởng Thuần Tổ.

Tưởng Thuần Tổ mang theo cảm giác nặng nề ấy bước vào khoảng sân nhỏ. Anh bước qua vũng nước. Trong căn nhà chính ở mặt tiền có ánh đèn. Một người phụ nữ đang ngồi xổm trước bậc thềm để cho đứa trẻ đi đại tiện, anh nhận ra đó là Hồ Đức Phương. Khi họ tiến lại gần, Hồ Đức Phương vừa nâng mông đứa trẻ lên để một con chó béo tốt liếm sạch. Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị nhìn chằm chằm cảnh tượng này. Hồ Đức Phương mệt mỏi cười chào họ. Tưởng Thuần Tổ để ý thấy, vì một sự ngượng ngùng nào đó, Hồ Đức Phương tránh nhìn anh, nhưng lại vô cùng thân thiết với Triệu Thiên Tri. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy lúng túng. Anh không hiểu tại sao đa số phụ nữ lại tỏ ra ngượng ngùng với anh như vậy. Một số trường hợp có thể được giải thích bằng sự kín đáo nhạy cảm trước khả năng yêu đương, nhưng ở Hồ Đức Phương, cách giải thích này là không thể. Giống như trong bất kỳ trường hợp nào như thế này, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy chán nản.

Tưởng Thuần Tổ đang mong đợi một nỗi bi thảm trọng đại, mong đợi một sự uy nghiêm, anh mong được nhìn thấy một Hồ Đức Phương hoàn toàn mới, đứng trong ánh hào quang của tâm hồn: Nhưng ở đây, anh lại nhìn thấy một người phụ nữ mệt mỏi, ngượng ngùng trước anh, thân thiết với Triệu Thiên Tri, và để một con chó liếm mông đứa trẻ.

Hồ Đức Phương hờ hững đá con chó ra, Triệu Thiên Tri đón lấy đứa trẻ, cô mỉm cười với Triệu Thiên Tri và hỏi: Bệnh đã khỏi chưa. Tưởng Thuần Tổ cảm thấy anh khao khát được bồng ẵm đứa trẻ này biết bao, thế nhưng điều đó là không thể.

"Tôi nhìn thấy Ngô Chi Huệ rồi." Hồ Đức Phương nói.

Triệu Thiên Tri nhíu mày, dùng sức lắc đầu. Tưởng Thuần Tổ bước vào trong phòng, anh nghe thấy Triệu Thiên Tri nói gì đó khiến Hồ Đức Phương phát ra tiếng cười mệt mỏi.

"Mọi thứ vẫn y nguyên, có thể nói là bình an! Mọi thứ lại bắt đầu từ đầu! 'Hồ Đức Phương' của tôi ơi!" Tưởng Thuần Tổ đầy thân thiết và kinh ngạc nghĩ ngợi.

Trương Xuân Điền nằm trên chiếc ghế cũ kỹ, lãnh đạm gật đầu chào anh. Tưởng Thuần Tổ để ý thấy vẻ mặt lãnh đạm, thẫn thờ trên khuôn mặt Trương Xuân Điền, liền ngồi xuống. Trương Xuân Điền nhìn anh, rồi nhìn đi chỗ khác: Rõ ràng không muốn trò chuyện.

Tưởng Thuần Tổ trầm mặc đầy nghiêm nghị.

Từ bên trong truyền đến những âm thanh trò chuyện thấp giọng, thân mật, Triệu Thiên Tri và Hồ Đức Phương bước vào phòng. Vừa bước vào phòng, Triệu Thiên Tri mang vẻ mặt tươi mới, nghiêm túc, còn Hồ Đức Phương mang vẻ mặt nghiêm nghị: Gương mặt Hồ Đức Phương khẽ run lên. Nhưng ngay lập tức họ lại tiếp tục cuộc trò chuyện khẽ khàng, thân mật của mình, đi về phía buồng sau. Tưởng Thuần Tổ nghe ra được, Hồ Đức Phương muốn lấy thứ gì đó cho Triệu Thiên Tri xem.

Tưởng Thuần Tổ trầm mặc ngồi đó.

Lúc Hồ Đức Phương và Triệu Thiên Tri bước vào phòng, Trương Xuân Điền nhíu mày, rồi thẫn thờ mỉm cười. Sau đó anh lại khôi phục vẻ mặt lãnh đạm, ôm lấy đầu gối, đăm đăm nhìn ra cửa sổ. Từ khoảng sân vọng lại tiếng mưa rơi rõ mồn một.

"Ăn cơm chưa?" Trương Xuân Điền hỏi, liếc nhìn Tưởng Thuần Tổ một cái, rõ ràng là cố tình tránh nhìn Tưởng Thuần Tổ.

"Ăn rồi." Tưởng Thuần Tổ khó nhọc đáp. "Ở chỗ Triệu Thiên Tri ấy... uống rượu!" Anh nói, mỉm cười đầy hứng khởi. Thế rồi anh vô cớ nổi giận với chính mình. "Mọi thứ lạnh lẽo, tầm thường, nặng nề! Mày phải chấp nhận! Mày buộc phải chấp nhận!" Anh thầm nghĩ, cau mày. "Thế nào?" Trương Xuân Điền hỏi, rõ ràng chẳng hỏi gì cụ thể.

Tưởng Thuần Tổ nhìn anh.

"Bảo rằng tôi đồng cảm với anh ấy! Đến thăm anh ấy! Hy vọng anh ấy bắt đầu lại từ đầu. —— Toàn lời nhảm nhí!" Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ.

"Chuyện ở bãi trường này đấy!" Trương Xuân Điền nói, dịch chuyển người một chút. "Sao nào? Anh thế nào?" Tưởng Thuần Tổ nói.

"Chẳng có gì cả. Vẫn thế hoài." Trương Xuân Điền nói, mỉm cười đầy châm biếm. "Tôi nghĩ thế này:" Tưởng Thuần Tổ mang vẻ mặt phẫn nộ nói, "Hoặc là vào dịp Tết, tôi đến tìm người anh trai của mình để kiếm ít tiền, nếu việc này không thành, thì tất cả chúng ta sẽ cùng đến nơi khác! Lão Tôn nói có một trường trung học, học kỳ sau..." Anh nhíu mày khựng lại. Sau đó anh khinh bỉ mỉm cười.

"Thôi đi! Anh trai của cậu, nghị viên cái thá gì chứ! Đồ bán mông!" Trương Xuân Điền lớn tiếng nói.

Tưởng Thuần Tổ cười đầy khinh miệt và vui vẻ; anh vui vẻ một cách vô cớ.

"Tôi thấy anh đừng để bản thân kiệt sức thì hơn." Anh nói, mỉm cười với một vẻ dịu dàng, lương thiện. Ý của anh là: Cứ tiếp tục sống thế này, không hề phản kháng, Trương Xuân Điền chắc chắn sẽ bị cuộc sống gia đình quật ngã; Trương Xuân Điền nên bắt đầu một cuộc phản kháng mãnh liệt, cho đến khi đối mặt với mọi thứ nghiêm trọng của cuộc đời, đối mặt với sự sống và cái chết, để gột rửa sinh mạng của chính mình. Anh thể hiện điều đó, bởi vì chính anh cũng khao khát điều đó, và bởi vì trong thâm tâm anh đang có sẵn điều đó. Cảm thấy bản thân đã có sẵn khả năng này, trong lòng anh trào lên niềm vui sướng.

Trương Xuân Điền nhận ra sự đồng cảm và bất mãn của anh, biểu hiện lương thiện, dịu dàng ấy khiến Trương Xuân Điền sinh ra cảm giác bi thương, nhưng tất cả những thứ còn lại, Trương Xuân Điền hoàn toàn không thể cảm nhận được chút nào.

Triệu Thiên Tri bước ra với vẻ mặt hân hoan, kinh ngạc, ngồi im một chỗ, ở gian trong, Hồ Đức Phương kể cho cậu ta nghe rằng Ngô Chi Huệ quả thực có thai, bản thân cô ta kiên quyết không chịu phá thai, sau khi cậu ta, Triệu Thiên Tri làmùm beng lên thì mới được mẹ cô ta tìm cách phá bỏ, vì thế mà lâm bệnh. Triệu Thiên Tri cảm thấy đau buồn vì chuyện này, nhưng vì mọi chuyện đã qua, cậu ta đã làm tròn trách nhiệm, và quan trọng nhất là vì bản thân Ngô Chi Huệ "kiên quyết không chịu phá thai", cậu ta cảm thấy hân hoan, đồng thời kinh ngạc trước cuộc đời, trước hạnh phúc bất ngờ này của chính mình.

Mang theo tâm trạng lãng mạn ấy, cậu ta cung kính ngồi yên một chỗ, dùng đôi mắt to tròn, sáng rực nhìn Tưởng Thuần Tổ.

Tưởng Thuần Tổ bỗng nhiên cảm thấy chán ghét cậu ta, cảm thấy cậu ta lười biếng, u mê, hồ đồ, chứa đầy những ảo tưởng nhỏ nhoi đáng thương. Sự chán ghét này rõ ràng bị khơi mào bởi thứ tình cảm giữa Triệu Thiên Tri và Hồ Đức Phương.

Tưởng Thuần Tổ bắt đầu phản kháng!

"Cậu có ý kiến gì đối với tôi không?" Anh mỉm cười hỏi Trương Xuân Điền.

Trương Xuân Điền chậm rãi lắc đầu.

"Các cậu lúc nào cũng chỉ có bấy nhiêu trò ấy thôi!" Trương Xuân Điền khinh bỉ nói: "Hừ, sau này sợ là còn muốn làm quan ấy chứ!" Anh nói, bĩu cái môi dày lên.

"Tôi là người theo chủ nghĩa vô chính phủ cơ mà!" Tưởng Thuần Tổ châm biếm nói, vì một thứ tình cảm lương thiện hoặc độc ác nào đó, anh mưu tính châm ngọn lửa trong lòng Trương Xuân Điền.

"Cái gì chứ!" Trương Xuân Điền khinh bỉ kêu lên, lắc đầu không ngừng, "Mấy trò này, A Q cũng từng cách mạng qua rồi đấy! Chát!" Anh nói, thực hiện một động tác chặt đầu vừa lười biếng vừa dứt khoát.

Triệu Thiên Tri cười thỏa mãn, cười một cách bất thường. Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị nhíu mày.

"Cậu không phải cũng thường xuyên nhớ về hoàn cảnh trước kia của chính mình sao? Cả bạn bè của cậu nữa! Ngoài những người bạn làm quan ra, cậu còn nghĩ đến chuyện gì khác nữa không?" Anh nói. "Đám đó đều là những kẻ đần độn giống như cậu!" Trương Xuân Điền lớn tiếng nói.

"Nhưng tôi chính là muốn làm quan đấy!... Thế nhưng, giống như anh thì là thông minh sao? Anh thỏa mãn chưa? Anh hài lòng chứ!"

"Tôi hài lòng." Trương Xuân Điền đột nhiên ngồi thẳng người dậy, quả quyết nói.

"Được rồi —— thế nhưng tại sao anh lại đi làm trường học Cầu Đá? Vì cái gì mà anh lại cảm thấy đau khổ vì chuyện của Lý Tú Trân? Vì cái gì mà anh lại tự mình đi chân đất khiêng kiệu, khiêng một học sinh đang ốm? Vì cái gì mà anh lại hy sinh bản thân, bán ruộng đất để mở trường học?"

"Chúng ta nói chuyện không hợp nhau đâu, cậu em ạ." Trương Xuân Điền nhạt nhẽo nói.

"Phải." Tưởng Thuần Tổ nói, phẫn nộ chìm vào im lặng. "Nhưng anh từng nói, anh từng khắp nơi nói với người khác rằng," anh bỗng lại cất lời, "anh ngưỡng mộ một người nổi tiếng, bởi vì người đó không ngừng..." anh bỗng lại im bặt.

"Cậu cũng muốn làm người nổi tiếng phải không!" Trương Xuân Điền lạnh lùng nói, liếc xéo anh.

"Nói gì chứ? Nói gì chứ? Anh đang nói cái gì vậy? Phải, chán ghét, sợ hãi, không có sự đồng cảm,... anh quả thực muốn làm người nổi tiếng!" Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ. Ngồi lặng đi một lát, anh đứng dậy cáo từ.

Trương Xuân Điền lạnh nhạt tiễn họ ra tận cửa. Triệu Thiên Tri xách lồng đèn, họ bước đi trong làn mưa qua khoảng sân. Ánh đèn mờ ảo chiếu vào vũng nước, đống rơm, cành cây khô, bức tường rách nát, và hạt mưa lất phất rơi; những bóng đen lắc lư, Tưởng Thuần Tổ cảm thấy vô cùng đau đớn.

Triệu Thiên Tri muốn Tưởng Thuần Tổ về nhà cậu ta nghỉ ngơi, Tưởng Thuần Tổ không chịu; Triệu Thiên Tri nói mình rành đường, muốn đưa lồng đèn cho anh, anh cũng không chịu. Anh chạy vụt đi trong cơn mưa lạnh giá. Anh ngoảnh đầu lại, nhìn thấy chiếc lồng đèn phát sáng giữa màn đêm đặc quánh: Triệu Thiên Tri vẫn đứng đó. "Lão Tưởng!" Triệu Thiên Tri lớn tiếng gọi.

"Cảm ơn cậu!" anh đáp, nước mắt tuôn rơi. Anh quay người chạy đi. Mưa lạnh bay lất phất, trên những ngọn núi gần đó, sương mù màu xám trắng đè nặng trĩu. Cách đó không xa, ánh đèn của phố chợ Cầu Đá nhấp nháy yếu ớt. Nơi đây là một thân cây khô đang nhỏ giọt nước; đằng kia là một ngôi đền Thổ Địa rách nát tá túc vài tên ăn mày; xa hơn nữa, trên vách núi đen sẫm, sừng sững pháo đài kỳ bí, đáng ghét và xinh đẹp giam giữ một người phụ nữ trẻ tuổi; phía bên phải ở đằng xa là trang viện rộng lớn của mụ nữ địa chủ nọ, ánh đèn lấp lánh giữa những rind cây sâu thẳm. Xa hơn nữa là những ngọn đồi cao lớn, đầy đe dọa, nơi có khu rừng nguyên sinh. Giữa tất cả những thứ ấy, giữa vách núi, sườn dốc, đất bằng, thung lũng nông và vực sâu, con suối nhỏ xinh đẹp ấy vẫn đang chảy, những ngọn thác gầm rú khắp nơi. Tưởng Thuần Tổ cuồng loạn chạy đi... Tưởng Thuần Tổ, người dính đầy bùn đất, đẫm mồ hôi, chạy vào phố chợ Cầu Đá. Khi đi qua phòng đọc báo của Đoàn Thanh niên Tam Dân Chủ Nghĩa, nhìn thấy cửa mở mà bên trong không có ai, anh bước vào để nghỉ ngơi. Đoàn thanh niên và phòng đọc báo đều mới được thành lập gần đây, sự xuất hiện của chúng mang lại cho phố chợ Cầu Đá một nét chấm phá sinh động, khiến bầu không khí ở phố chợ thêm nồng đượm, mang đậm tính điển hình hơn. Ngày nào Tưởng Thuần Tổ cũng đến, tham lam đọc những tờ báo từ ba ngày trước. Lúc này anh lao vào, thở hồng hộc, ngã quỵ xuống ghế. Sau đó anh đảo mắt nhìn quanh, cầm lấy một tờ báo rách, kéo ngọn đèn dầu lại gần mình.

Lúc này anh chẳng muốn đọc báo chút nào. Anh chỉ vô thức làm những động tác đó. Nhưng anh chú ý đến quảng cáo lớn của đoàn kịch Trùng Khánh, trong "dàn diễn viên sắt đá" ấy có tên của Cao Vận. Anh đọc từng chữ của quảng cáo này một cách tỉ mỉ, tham lam. Sau đó anh lật ra, nhìn thấy những bài viết tung hô ở trang phụ san. Có bài viết nói về sự thành công vĩ đại của vở kịch này, bài viết khác nói về thành tựu phi thường của các diễn viên, trong đó có nhắc đến Vương Quế Anh, cho rằng thành tựu sân khấu của Vương Quế Anh đã vượt qua thành tựu của cô trên màn ảnh: "Nằm ngoài dự liệu, mà cũng nằm trong dự liệu, bởi vì đã được trang bị bởi lý thuyết mới." Vân vân. "Bởi vì là một người phụ nữ lẳng lơ." Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ: Hoặc là do lòng đố kỵ ghen ghét, hoặc là do đoạn văn này mang lại cho anh cảm giác đó. Anh đọc tiếp, tác giả nói về Cao Vận rằng tuy có một số khuyết điểm nhưng tương lai cực kỳ triển vọng, bởi vì đã mang đến một phong cách mới.

"Phong cách mới rốt cuộc là thế nào nhỉ? Đối với bất kỳ nhân vật mới nào, họ cũng nói thế cả, họ đã hủy hoại rồi!" Tưởng Thuần Tổ nghĩ, đồng thời gấp tờ báo lại nhét vào túi áo, tựa như đây là một vật vô cùng quý giá. Tâm trạng của anh lúc này là thế này: Anh cảm thấy sự đố kỵ và những lời tấn công ác ý xuất phát từ lòng đố kỵ thật đáng hổ thẹn, thế là anh tự nhủ với bản thân rằng tất cả những điều này đều tốt đẹp, hợp lý; Cao Vận là tốt đẹp, hợp lý, cô ấy quả thực mang một phong cách tươi mới, lương thiện. Khi nghĩ như vậy, anh ngẩn ngơ đứng im một chỗ, vô thức rơi nước mắt. Trái tim anh lúc này vô cùng yếu mềm, anh cảm thấy mình có lỗi với người khác, cảm thấy cô đơn, cảm thấy bản thân không có quyền được yêu. Anh nhìn thấy Cao Vận nhìn anh bằng đôi mắt rạng rỡ, hoạt bát, mỉm cười; anh nhìn thấy nụ cười vui mừng của Vạn Đồng Hoa. Anh chậm rãi bước ra khỏi phòng đọc báo.

Ánh đèn trên phố phần lớn đã tắt. Mưa phùn vẫn rơi, những vũng nước khắp nơi lấp lánh. Tưởng Thuần Tổ, người anh hùng lạnh lùng ấy, trái tim lúc này vô cùng yếu mềm, anh nhớ đến Tưởng Thiếu Tổ và Vương Quế Anh trước kia, rơi nước mắt vì họ; anh không biết mình đang rơi nước mắt vì chính bản thân mình. Anh nghĩ, khung cảnh xa hoa của xã hội này, những bốc bồng bột nhiệt tình ngắn ngủi của đám nam thanh nữ tú ấy vốn dĩ là những thứ lương thiện, không có gì đáng trách, việc anh cảm thấy chúng tồi tệ, chẳng qua là vì anh không có được; anh không có được, là vì anh tồi tệ, nói cách khác là vì bản chất của anh không phù hợp với chúng... "Thế nhưng, rốt cuộc tôi phù hợp với thứ gì đây? Đừng giấu giếm bản thân nữa: Tôi cần tình yêu! Hiện tại có một người phụ nữ đang dùng toàn bộ sự lương thiện của cô ấy để chờ đợi anh! Thế nhưng chà, tôi lại tồi tệ đến nhường này!"

Anh bước qua hành lang, mở cửa phòng, thắp đèn lên. Xung quanh rất yên tĩnh, phòng của Vạn Đồng Hoa có ánh đèn. Anh cảm thấy tâm trạng của mình dịu đi rất nhiều, anh ngồi xuống, bất động nhìn về phía trước. Thế rồi sự đố kỵ, và tâm trạng yếu mềm sinh ra từ sự đố kỵ đều qua đi, anh được an ủi khi nghĩ rằng mình chỉ mưu cầu một cuộc sống nông thôn cô độc, hoàn toàn không cần thêm bất cứ thứ gì khác. Vào một thời điểm nào đó, suy nghĩ này chính là thứ an ủi con người ta nhất: Con người ta ít nhiều gì cũng có chút tự phụ, họ biết bản thân mình đang có những gì: Thực tế và tưởng tượng. Tưởng Thuần Tổ thở dài thành tiếng, nhìn đăm đăm về phía trước.

Lúc này có tiếng gõ cửa nhẹ nhàng. Cửa mở, Vạn Đồng Hoa với vẻ ngoài tươi mới, vui vẻ bước vào. Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị nhìn cô, cô kích động, vui vẻ mỉm cười. "Cô ấy lúc nào cũng cười như thế, đó là phép lịch sự của cô ấy." Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ, ánh mắt không rời khỏi cô.

Vạn Đồng Hoa đưa cho anh một bức thư, là của Tưởng Thiếu Tổ gửi tới. Trong lúc anh đọc thư, Vạn Đồng Hoa yên lặng ngồi nhìn anh. Tưởng Thiếu Tổ đã lâu không gửi thư tới, bức thư này cũng rất ngắn gọn. Thư nói rằng Phó Chung Phân đã đính hôn với một giáo viên trung học. Tưởng Thuần Tổ nghiêm nghị nhíu mày, nắm chặt bức thư, chìm đắm vào dòng suy tưởng miên man.

"Chân anh dính nhiều bùn quá! Lại dính nước nữa, có cần rửa chân không?" Vạn Đồng Hoa hỏi.

Tưởng Thuần Tổ bừng tỉnh, ngượng ngùng cười với cô, nói rằng anh sẽ tự đi xách nước. Vạn Đồng Hoa bước ra ngoài rồi lại quay vào lấy chậu, Tưởng Thuần Tổ hỏi cô tại sao, cô đáp: Nhân viên tạp vụ đi vắng rồi.

Tưởng Thuần Tổ đứng dậy, rồi lại ngồi xuống. Nhưng ngay lập tức anh đuổi theo ra, xin lỗi Vạn Đồng Hoa và nói rằng anh sẽ tự xách nước. Trong bóng tối, anh cảm ơn Vạn Đồng Hoa, bản thân anh không nhận ra giọng nói của mình dịu dàng đến nhường nào, anh chỉ thấy trên khuôn mặt Vạn Đồng Hoa nở nụ cười vui mừng quen thuộc.

Anh bước vào phòng, khẽ thở dài. Ý nghĩa của tiếng thở dài này là: Tình yêu tồn tại, anh biết ơn tình yêu ấy, nhưng anh quá đỗi tồi tệ. Rửa chân xong, anh ngồi xuống ghế, tiếp tục dòng suy tưởng của mình.

Anh nhớ đến Phó Chiêu Phân, nhớ đến nụ hôn tuổi trẻ bên bờ sông; nhớ đến Hoàng Hạnh Thanh. Nhớ đến đêm lãng mạn ấy, nhớ đến chuyến phà, tiếng chuông chùa, bản giao hưởng, sân khấu, hợp xướng. Anh cũng nhớ đến cánh đồng tuyết trắng ngút ngàn ở An Huy, nhớ đến những người anh hùng đã khuất của mình, nhưng anh không muốn lưu luyến quá lâu ở những điều này, bởi vì nó quá đỗi đau thương. "Nhưng tại sao tôi lại không thể kết hôn cơ chứ? Tôn Tùng Hạc chỉ trích tôi trèo cao với không tới, ông ấy nói đúng! Hiện tại tôi cô độc, trống rỗng, được yêu, nhưng lại không dám yêu! Tại sao lại không dám yêu? Ý nghĩa của đời người chẳng lẽ cũng nằm ở đây sao? Tôi kết hôn, tin chắc bản thân tuyệt đối sẽ không giống như Trương Xuân Điền, tôi kết hôn, vứt bỏ mọi ước mơ hão huyền, dùng sức mạnh của mình hiến dâng cho đời sống hiện thực, tiếp tục việc học tập và công việc của mình, chẳng lẽ lại không thể sao? Hoặc giả tốt hơn chăng?" Anh thầm nghĩ.

"Phải! Đó là một quyết định trang nghiêm!" Anh thầm nghĩ, hào hứng đứng dậy, đi đi lại lại trong phòng.

Thế rồi anh trào lên một sự phấn khích mãnh liệt. Anh lúc nào cũng thế. Anh từng kịch liệt công kích đời sống gia đình, kịch liệt công kích những lý thuyết đương thời, kịch liệt công kích những người bạn của mình, và kéo theo cả chính bản thân anh. Giờ đây anh đột ngột quyết định: Anh cảm thấy, từ trong cõi lòng đầy dằn vặt của mình, có một thứ gì đó mới mẻ, tươi sáng, mạnh mẽ đang bừng tỉnh. Vì điều này mà anh vô cùng vui sướng. Anh cảm thấy mọi tư tưởng trước đây đều sai lầm. Anh chợt cảm thấy mọi thứ đều đã rõ ràng.

"Tôi không thể làm việc, là bởi vì không có tình yêu, lại dùng toàn bộ sức mạnh để cự tuyệt tình yêu!" Anh thầm nghĩ, đứng bên khung cửa sổ mở toang, nhìn bầu trời mưa dầm tối tăm. "Tôi từng phạm sai lầm, lừa dối, vô đạo đức —— phóng túng, ham muốn xác thịt, vô đạo đức! Nhất định phải nói cho Vạn Đồng Hoa biết, cầu xin cô ấy tha thứ!" Anh phấn khích nghĩ ngơi, mang theo tâm trạng ăn năn đầy khoan khoái. Bây giờ anh đã nghĩ đến đạo đức rồi. Thế rồi, cái thứ "đời sống đạo đức" mà anh từng chế giễu ấy, nay lại thân thiết bắt tay với anh. Đương nhiên lúc này anh sẽ không thể nghĩ đến: Về chủ đề này, Tưởng Thiếu Tổ cũng y như vậy. Anh thầm nghĩ, đối với "đời sống đạo đức", anh dâng trào lòng biết ơn. Đương nhiên lúc này anh sẽ không cảm nhận được rằng, chỉ vài giây trước thôi, anh đã tồi tệ và khó coi đến nhường nào. "Lập tức tỏ tình với cô ấy, cầu xin cô ấy tha thứ! Ngày mai sẽ nói với lão Tôn, bảo ông ấy vui mừng cho tôi! Thật là tuyệt vời làm sao!" Anh thầm nghĩ.

Anh nghĩ đến việc mình sẽ không thiếu tiền, anh nghĩ đến những người họ hàng của mình. Thế nhưng, có một tiếng nói vang lên trong thâm tâm anh: "Cậu sai rồi! Cậu không thể làm thế." "Đúng vậy, đúng vậy, bọn họ có lý do —" anh đau khổ nghĩ, không biết bọn họ ở đây đang chỉ ai. Anh đứng đó, nhìn những cái bóng đen kịt của khoảng sân và bức tường vây, rồi anh đăm đăm nhìn ngọn núi tối mờ ở đằng xa. Anh cảm thấy những cảnh tượng này là một sự khải thị quan trọng. Anh lại nhìn chăm chú vào cái cây khô bám ánh đèn ngoài cửa sổ: Cây khô đang rỉ nước — rồi lại nhìn ngọn núi tối mờ ở đằng xa. Rất rõ ràng, tất cả những điều này là một sự khải thị quan trọng, tất cả: Vòm trời rộng lớn, xinh đẹp, những hoạt động nhiệt tình huy hoàng giữa đất trời, bài ca xinh đẹp ngọt ngào của ái tình, đang khải thị cho anh biết rằng "đời sống đạo đức" của anh, người Vạn Đồng Hoa mộc mạc của anh, là đã sai rồi.

Anh đăm đăm nhìn cái cây khô đang rỉ nước.

"Mùa xuân rồi sẽ đến, ánh dương rồi sẽ chiếu rọi, — Cờ-lê-ta thân yêu của tôi ơi!" Anh nói. Cờ-lê-ta thân yêu của anh là ai, không ai biết cả. Anh vẫn thường hay niệm thầm nàng, gọi tên nàng. Trong sự dịu dàng khi mới tỉnh giấc lúc rạng đông, anh gọi nàng: "Cờ-lê-ta thân yêu ơi!" Vào những đêm đau đớn, mất ngủ, anh gọi nàng: "Hãy giúp em, Cờ-lê-ta thân yêu ơi!" Nàng có lẽ là một người phụ nữ xinh đẹp, trí tuệ, thuần khiết và lương thiện nhất, giống như nàng Dulcinea của ngài Don Quixote vậy. "À à, Cờ-lê-ta cao cả của tôi ơi! Đừng khóc nữa, hãy nâng đứa con của em cao hơn một chút, đời sống chốn trần gian vốn dĩ rất đỗi bi thương!" Tưởng Thuần Tổ nói, mỉm cười lương thiện, đi đi lại lại. Khóe mắt anh bất chợt ngấn lệ.

"Phải, tôi không đúng! Nhưng tôi cô đơn! Thế nhưng Cờ-lê-ta ơi, tôi đã hủy hoại tuổi thanh xuân, sức khỏe, lý tưởng của mình rồi, có lẽ tôi — đừng ném một bông hoa, một bông hoa thơm ngát nào,

lên cỗ quan tài tối thui của tôi,

đừng có một người bạn, một người bạn nào đến tế lễ cái thây ma đáng thương của tôi!

Xác cốt của tôi hãy vứt bỏ nơi này!

Xin hãy giữ lại nhé, hàng ngàn hàng vạn tiếng thở dài, hãy đặt tôi vào đó,

để những kẻ tình nhân ảm đạm chân thành đều không tìm thấy huyệt mộ của tôi, không thể đến đó mà khóc than!

Vậy thì, cứ thế đi, Cờ-lê-ta của tôi ơi! Mặt khác, cũng hãy thay tôi từ chối 'Hồ Đức Phương' đi, nói với cô ấy rằng, tôi chẳng thù hận ai cả, cũng chẳng thù hận cô ấy!" Tưởng Thuần Tổ tuôn rơi nước mắt.

Anh lại bước tới bên cửa sổ.

Trời vẫn đang mưa. Cây khô rỉ nước. Tưởng Thuần Tổ bỗng trở nên nghiêm nghị và vô cùng thiêng liêng. "Nhưng người khác không thể đánh gục chúng ta! Thứ đánh gục chúng ta một cách kinh ngạc chính là bản thân chúng ta, và chính là nguồn sức mạnh hướng thiện của chúng ta! Cờ-lê-ta," Tưởng Thuần Tổ nói: "Chúng ta giống nhau một cách kinh ngạc, thậm chí thứ theo đuổi trong niềm vui sướng dường như cũng chính là nỗi đau khổ! Nỗi đau khổ là sự hoàn thiện của con người. Hơn nữa còn là sự hoàn thiện bậc cao, đồng thời cũng là sự vĩ đại, sâu sắc và mạnh mẽ! Khía cạnh này có thể được hiểu như một trong những nét bi kịch, nhưng càng nên hiểu nó như sự vĩ đại của thế hệ chúng ta! Cờ-lê-ta ơi, sự cao quý và bất hạnh vốn dĩ thuộc về cùng một linh hồn! Đây là sức mạnh của con người đã vượt qua chính bản thân con người, bước đi xa hơn nữa; đây là sự bứt phá hướng tới thế giới lý tưởng của con người! Hướng về vương quốc tự do và cánh cửa tuyệt đối!"

"Bây giờ nên hiểu rồi chứ, Cờ-lê-ta thân yêu! Chúng ta là những đứa con dân đê tiện của một giống loài đê tiện! Để ta miêu tả bản thân ta cho em nghe nhé, Cờ-lê-ta! Trước hết là sự kiêu ngạo được dệt nên từ sự lười biếng và yếu mềm, cái gọi là sự trung thực, chính là sự tô vẽ tình cảm của thứ đời sống không thực tế, ta hiểu lầm mọi bản chất quả cảm, tự đội lên đầu chiếc vương miện hoa hồng của kẻ hy sinh vì hư vinh! Ta đến từ vùng Giang Nam mệt mỏi mà dâm ô, buôn bán nỗi đau ích kỷ và sự yếu mềm nhi nữ, ta khao khát, khao khát danh tiếng, sự ngưỡng mộ, ca tụng, cổ vũ, gương mặt đầy xúc cảm, lòng đố kỵ độc ác của địa ngục, và tất cả! — Vậy thì, giờ đây đối diện với cánh cửa tuyệt đối, hãy phán xét đi, Cờ-lê-ta ơi! Cho ta sức mạnh và sự chúc phúc, nhưng đừng cho ta Hồ Đức Phương!"

"Hãy để ta tiến bước cùng những con người lương thiện đang chầm chậm bước đi trên đại lộ của chính họ!"

Tưởng Thuần Tổ vì phấn khích mà kiệt sức, ngả người nằm phịch xuống giường. Anh vốn mãnh liệt và xông xáo như thế, tinh thần của anh dường như chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, vội vã muốn trải qua ngần ấy sự phong phú mà rất nhiều người phải trải qua trong suốt một đời sinh tồn dài đằng đẵng. Giờ đây anh chồm dậy giữa cơn hồng thủy cảm xúc hỗn loạn, lao hộc tốc ra khỏi phòng, chạy về phía Vạn Đồng Hoa.

Anh muốn tỏ tình. Anh không biết rốt cuộc mình muốn đi tỏ tình cái gì, đương nhiên, đó là tình yêu, là tình yêu mãnh liệt. Nhưng có phải là "đời sống đạo đức" không? Có phải là "thế hệ chúng ta" không? Có phải là "đừng một bông hoa" không? Rõ ràng là không phải, mà rõ ràng lại đúng là thế. Anh dũng cảm làm sao, không chút do dự lao thẳng vào phòng của Vạn Đồng Hoa.

Người con gái nhà quê nghiêm túc, mộc mạc và hiểu đời ấy đang ngồi bên bàn của mình, viết thư cho người anh trai đang buôn bán ở thành phố. Căn phòng này thật sạch sẽ, khoáng đạt; trên bàn sách có hai cuốn sách, một cuốn là "Cổ sự tân biên", một cuốn là tập hai của "Hồng lâu mộng". Ở đầu bên kia của chiếc bàn, đặt một chiếc khăn tay trắng muốt. Người con gái nhà quê mang trong mình thứ tình cảm sâu kín này không hề cảm thấy kinh ngạc trước sự ghé đến của vị công tử thời đại này; cô ấy lúc nào cũng sẵn sàng tiếp đón bất kỳ ai một cách vui vẻ nhất có thể, làm việc giúp họ. Tưởng Thuần Tổ từng kịch tính hóa điểm này, khuyên cô thỉnh thoảng nên "tính toán cho bản thân" một chút; cô vui vẻ đồng ý, giống như đồng ý bất cứ chuyện gì vậy.

Cô đặt bút xuống, đón tiếp Tưởng Thuần Tổ bằng một nụ cười sảng khoái, vui vẻ, rồi lễ phép đứng dậy, mời Tưởng Thuần Tổ ngồi xuống. Trong suốt khoảng thời gian Tưởng Thuần Tổ trầm mặc, cô vẫn mỉm cười; nếu vì suy nghĩ gì đó mà quên mất nụ cười thì cô liền giật mình tỉnh ngộ, vội vàng khôi phục lại ngay. Cô mỉm cười, rõ ràng không phải vì cô cảm thấy vui vẻ; cô mỉm cười, bởi vì cảm thấy làm vậy sẽ khiến người khác đặc biệt vui lòng.

Tưởng Thuần Tổ ngay lập tức cảm nhận được rằng, dưới nụ cười như thế, anh chẳng thể thốt ra được thứ gì nữa.

"Tại sao phải nói chứ? Cô ấy mộc mạc thế này, sẽ chẳng hiểu đâu!" Anh thầm nghĩ. Cảm thấy một sự lạnh nhạt; anh kỳ lạ nhận ra rằng trong nụ cười của Vạn Đồng Hoa ẩn chứa một sự lạnh nhạt. "Em đang viết thư gì thế?" Tưởng Thuần Tổ hỏi, rất rõ ràng, anh cảm thấy câu hỏi này quá đỗi thân thiết.

"Thư cho anh trai em!" Vạn Đồng Hoa mỉm cười nói; nụ cười này chẳng liên quan gì đến nội dung vừa nói. Rõ ràng cô không cảm thấy câu hỏi này có gì đặc biệt.

"Dạo này gia đình em thế nào? Mẹ có khỏe không?"

"Đều khỏe cả ạ!" Vạn Đồng Hoa nói, nụ cười của cô biểu thị lòng biết ơn. Rõ ràng cô không thấy câu hỏi này có gì đặc biệt cả. Cô bắt đầu suy ngẫm rốt cuộc tại sao Tưởng Thuần Tổ lại đến đây. Cô có một ấn tượng cố định về Tưởng Thuần Tổ: Cô cảm thấy Tưởng Thuần Tổ siêu phàm, kỳ quái, có một sự lương thiện đặc biệt; cô thích sự lương thiện của anh, sự ngốc nghếch và ngây thơ nào đó ở anh, tôn trọng sự siêu phàm của anh, mà dùng phép tắc và sự kính cẩn để phòng thủ trước sự kỳ quái của anh. Hòa quyện giữa sự siêu phàm, mãnh liệt, sự nghiêm túc sắc bén, thái độ chân thành cùng với nét hoạt bát tựa ánh sáng chớp lóa, tình cảm hài hước, sự lương thiện của Tưởng Thuần Tổ mang một sức hút không thể cưỡng lại đối với cô. Cô không thể xác định chắc chắn rốt cuộc Tưởng Thuần Tổ đến vì chuyện gì, nhưng đã hiểu rõ chắc chắn có chuyện nghiêm túc xảy ra. Do một thứ kỳ vọng nào đó, trái tim cô căng thẳng hẳn lên. Tưởng Thuần Tổ tiếp tục đặt câu hỏi, rồi lại bất chợt im bặt, cô có chút sợ hãi. Theo bản năng, cô mưu tính kéo cuộc trò chuyện quay trở lại những vấn đề tầm thường, nhưng trong lòng cô lại có một sức mạnh phản đối điều này. Cô trở nên có chút bứt rứt: Nụ cười ấy biến mất, một vẻ nghiêm túc đặc biệt thay thế nó. "Hai năm nay cuộc sống của em có hài lòng không? Em hy vọng thế nào?" Tưởng Thuần Tổ vui vẻ mỉm cười hỏi. Anh hỏi như vậy, nắm bắt được một sức mạnh ưu việt, trong lòng anh trào dâng niềm vui, theo bản năng, anh hy vọng thoát khỏi sự hoang mang dằn vặt, theo bản năng, anh hy vọng sự thơ mộng, hài hòa và hoan hỉ. Về mặt quan niệm, anh cũng hy vọng sự thơ mộng, hài hòa và hoan hỉ, thế là anh bắt đầu so sánh. Nhưng sự so sánh ấy lúc bấy giờ là bất khả thi; những lý tưởng mang tính sách vở về tình yêu, cùng với những giáo điều xinh đẹp ấy, va chạm với thực tế đã tạo nên cảm giác dằn vặt hỗn loạn. Bản thân anh hiểu rất rõ, niềm vui của anh hoàn toàn chẳng có chút thơ mộng nào cả, nó chỉ sinh ra từ sự nắm bắt mang tính ưu việt mà thôi. Anh mỉm cười, cau mày.

Vạn Đồng Hoa giơ tay vuốt tóc, nhìn anh, dù không nghe rõ câu hỏi của anh. "Nói với cô ấy! Thốt ra đi, mọi chuyện sẽ rõ ràng, tôi sẽ cảm nhận được nhiều hơn một chút!" Tưởng Thuần Tổ thầm nghĩ.

Anh căng thẳng im lặng, nhìn ngọn đèn, rồi lại nhìn đôi bàn tay đang run lên vì mệt mỏi của mình, hồi lâu không thể cất lời: Anh cảm thấy không tài nào cất lời nổi.

"Em sắp đi ngủ chưa?" Anh bất an hỏi.

"Chưa ạ." Vạn Đồng Hoa đáp.

"Anh nói với em chuyện này..." Tưởng Thuần Tổ nói, không nghe thấy giọng nói của chính mình, nhưng cảm thấy đã thốt ra rồi: Khoảnh khắc nghiêm trọng nhất đã đến. Từ nhận thức này, sản sinh ra ấn tượng lãng mạn, thế là anh có dũng khí.

"Chúng ta kết hôn đi — em thấy thế nào?" Anh nói, đột nhiên mỉm cười đầy đáng thương. "Phải, tôi nói kết hôn, bởi vì điều này bao hàm tất cả những gì nghiêm trọng; tôi không nói yêu, điều đó bao hàm tất cả những gì hồ đồ, vô trách nhiệm!" Anh thầm nghĩ. Đồng thời anh căng thẳng nhìn chằm chằm Vạn Đồng Hoa.

Vạn Đồng Hoa mỉm cười — một nụ cười hoảng hốt, đáng thương, nhưng ngay lập tức nghiêm lại, trở nên tái nhợt. Cô giơ tay đỡ lấy đầu, rồi ngay sau đó dùng tay kia che kín mặt. "Anh ấy nói câu này, thật nằm ngoài sức tưởng tượng! Phải làm sao đây?" Cô hoảng hốt nghĩ, trong lòng dâng trào cảm giác thất vọng. Cô thất vọng, rõ ràng vì Tưởng Thuần Tổ chỉ nhắc đến chuyện kết hôn chứ không hề đả động đến điều gì khác; và rõ ràng vì Tưởng Thuần Tổ nói câu này khi đang đứng ở vị thế bề trên. Câu nói của Tưởng Thuần Tổ đối với cô mà nói chính là một sự áp bức, cho dù bản thân cô không thể nhận thức rõ ràng được điều đó.

"Trả lời anh đi: Em thấy thế nào?" Tưởng Thuần Tổ nói.

"Em phải bàn bạc với mẹ đã." Vạn Đồng Hoa ngẩng đầu lên, nghiêm túc hạ giọng nói, dùng ánh mắt sáng rực, dò xét nhìn anh.

Lại là một câu bàn bạc với mẹ, Trung Quốc ơi!" Tưởng Thuần Tổ phẫn nộ nghĩ. Tưởng Thuần Tổ phẫn nộ, bởi vì tinh thần ưu việt của anh đã bị tổn thương. Anh đinh ninh rằng Vạn Đồng Hoa nên vứt bỏ tất cả ngay khi anh chìa tay ra — thế nhưng giờ đây Vạn Đồng Hoa lại lôi người mẹ của cô ấy ra trước tiên.

"Vậy trong lòng em tự nghĩ thế nào?" Anh hỏi.

"Em ư?" Vạn Đồng Hoa nhỏ giọng nói, đôi môi run rẩy, cúi gằm mặt xuống. "Chúng ta, căn bản không hề hiểu nhau." Cô nói.

"Sự thấu hiểu có khả năng hay không?"

Cô không đáp.

"Có khả năng hay không?"

"Có." Cô ngẩng đầu lên, quả quyết nói, đồng thời đầy nghi vấn nhìn Tưởng Thuần Tổ.

"Vậy thì, tại sao lại còn phải bàn bạc với mẹ?"

"Phải thế chứ." Vạn Đồng Hoa nói, gần như là nghiêm khắc.

Vạn Đồng Hoa cảm nhận được sự coi thường và phẫn nộ của anh; Tưởng Thuần Tổ cảm nhận được sự thất vọng và ngoan cố của cô, họ va chạm lẫn nhau, cả hai phía đều bị tổn thương.

"Làm một người tình, tôi quá là lý tưởng hóa rồi!" Tưởng Thuần Tổ kiêu ngạo nghĩ, nhìn cô.

"Phải đề phòng tính cách của anh ấy, phải đề phòng!" Vạn Đồng Hoa tự nhủ với bản thân, nhìn mặt bàn.

Tưởng Thuần Tổ nhìn cô, cảm thấy cô không hề xinh đẹp, tái nhợt và lạnh lùng. Tưởng Thuần Tổ tưởng tượng rằng chỉ cần mình chìa tay ra thì cô ấy nhất định sẽ cảm động, bộc bạch, vứt bỏ tất cả, nhưng hiện tại mọi chuyện lại hoàn toàn ngược lại. Anh đau đớn im lặng, tất cả những điều này đi ngược lại với mọi lý tưởng, mọi giáo điều xinh đẹp, anh cảm thấy mình đã làm sai.

Anh hy vọng thoát khỏi nỗi đau đớn này. Anh muốn ôm cô, hôn cô, mọi chuyện rồi sẽ khá hơn. Anh đinh ninh rằng mình đã tỏ tình rồi thì có quyền lợi như thế. Thế là anh đứng dậy. Dục vọng ấy của anh, những giáo điều xinh đẹp ấy đang bùng cháy. Anh bước đến bên cạnh cô. Anh gỡ tay cô ra, nhẹ nhàng gọi tên cô.

Vạn Đồng Hoa đáng thương mỉm cười, rồi kinh ngạc nhìn anh, tựa như không hiểu rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì. Tưởng Thuần Tổ sinh lòng trắc ẩn, nắm lấy tay cô. Nhưng cô giãy ra được. "Người ta sẽ dị nghị đấy!" Cô nói, đứng dậy.

"Không!" Tưởng Thuần Tổ nói, cau mày.

Vạn Đồng Hoa cầu xin nhìn anh.

"Anh đi ngủ đi thôi, muộn lắm rồi." Cô nói, nhịp thở của cô trở nên dồn dập.

Tưởng Thuần Tổ chú ý đến vẻ mặt nghiêm túc, cầu xin của cô, sực nhớ ra bản thân phải đề phòng, phải tuân theo cô, bởi vì cô chân thật, nhân từ và khoan dung. Anh vừa nghĩ như vậy, đồng thời lại nhớ đến những hậu quả tồi tệ do sự cuồng nhiệt trước đây gây ra, liền đứng im không động đậy. "Trong lòng mình lại xuất hiện những ý nghĩ tồi tệ nhường nào thế này! Thế nào mới là tốt? Phải làm sao đây?" Anh đau đớn nghĩ, nhìn xuống mặt đất. Cứ thế chừng một phút, anh nghe thấy tiếng gió mưa tiêu điều ngoài cửa sổ. Anh cảm thấy thứ dục vọng xấu xa đã qua đi. Anh cảm thấy một thứ sức mạnh vững chãi, ngọt ngào đang trào dâng trong tim. Anh đinh ninh đây mới là cuộc sống chân thật. Anh ngẩng đầu lên.

"Xin hãy dẫn dắt em ra khỏi chốn tối tăm!" Anh nói, anh cảm thấy chưa bao giờ mình có thể nói ra một cách chân thật và thành khẩn đến thế. "Anh nghĩ có lẽ anh đã xúc phạm em, anh nghĩ em sẽ hiểu cho anh, tha thứ cho anh!" Anh khựng lại. Đôi môi khẽ run lên. "Anh đang trải qua một cuộc khủng hoảng tồi tệ. Hãy yêu anh, bằng không anh sẽ hủy diệt, em cho dù không quen thuộc với những quan niệm này — ý anh là quan niệm — em cũng cảm nhận được! Hãy cho anh sự khích lệ, làm bạn của anh, yêu anh. Những gì anh mang lại cho em có lẽ chỉ là sự đau khổ — em có chấp nhận không?" Tưởng Thuần Tổ một cách khiêm nhường, thành thật thốt ra câu hỏi ích kỷ, đầy chấn động thị giác ấy, nhìn chằm chằm cô.

Cô nghiêm túc, trầm ngâm im lặng, trân trân nhìn về phía trước. Đôi bàn tay cô tao nhã, mộc mạc đan trước ngực. Trong nỗi ích kỷ vô thức vừa rồi, Tưởng Thuần Tổ vô thức hy vọng, và đinh ninh rằng khi anh thốt câu "Những gì anh mang lại cho em có lẽ chỉ là sự đau khổ", cô sẽ cảm động, đáp rằng: "Không đâu, anh mang lại cho em hạnh phúc!" Thế rồi lao vào vòng tay anh, Tưởng Thuần Tổ — nhưng sự thật không phải vậy. Đích thực là mang lại hạnh phúc, nhưng người con gái nhà quê từ trước đến nay nào hiểu nổi những thứ này, cô đang vô cùng nghiêm túc suy ngẫm về lời của người yêu mình: Trong thế giới hỗn loạn được hình thành từ những lời nói ấy, cô vẫn điềm tĩnh, chân thật, không bị dao động. Lại thêm việc cô vô cùng tin tưởng sự chân thành của Tưởng Thuần Tổ, thế nên những lời của Tưởng Thuần Tổ đã mang đến cho cô nỗi sầu muộn vô tận. Cô đem những lời lẽ phù phiếm ấy của Tưởng Thuần Tổ, ánh hào quang xinh đẹp của tâm hồn, bản tuyên ngôn đầy thương tổn của thời đại này, đặt lên chiếc cân chân thật của mình để đong đếm. Cô nghĩ, Tưởng Thuần Tổ đã định mệnh tự thú về nỗi đau khổ trong tương lai, vậy thì cô, Vạn Đồng Hoa, sẽ không có sức mạnh để cứu vãn. Cô nghĩ cô không thể tin rằng Tưởng Thuần Tổ không có cô thì sẽ hủy diệt; cô khiêm nhường không tin điều đó, bởi vì cô không biết sự hủy diệt này đang chỉ điều gì. Cô tin rằng đây là những lời đường mật lãng mạn mà người đàn ông nào cũng sẽ nói, thế nên cô nên tha thứ cho anh ta. Cô nghĩ, một người ưu việt như Tưởng Thuần Tổ mà còn lực bất tòng tâm, thì cô chắc chắn lại càng bất lực hơn nữa. Rốt cuộc Tưởng Thuần Tổ vừa nói những gì, cô không thể biết chính xác. Nhưng cô lại biết rất rõ. Cô cảm thấy Tưởng Thuần Tổ đơn thuần như một đứa trẻ — đây chính là sự thấu hiểu chân thật của cô — đối với sự bướng bỉnh, ích kỷ, cuồng nhiệt của đứa trẻ này, cô, Vạn Đồng Hoa, có thể gánh vác được.

Kết luận là: Đối với sự bướng bỉnh, ích kỷ, cuồng nhiệt của đứa trẻ đơn thuần này, cô có thể gánh vác; còn đối với vị anh hùng cao cả mở miệng là nói chuyện đau khổ, hủy diệt, bóng tối v.v. kia, cô cảm thấy hoang mang.

Tưởng Thuần Tổ dồn dập gặng hỏi, lo lắng nhìn cô. Sau một hồi trầm tư lâu lắc, cô vô thức thở dài, đồng thời mỉm cười đầy thê lương.

"Vậy là em đồng ý rồi chứ?" Tưởng Thuần Tổ hỏi.

Cô im lặng.

"Nếu đồng ý thì em gật đầu; bằng không, em lắc đầu." Tưởng Thuần Tổ nói, không hiểu sao lại vui vẻ mỉm cười.

"Ngày mai trả lời anh." Cô nói, mỉm cười, môi run rẩy.

"Không, ngay bây giờ."

Im lặng hồi lâu, dưới ánh mắt nhiệt thành đầy yêu cầu của Tưởng Thuần Tổ, Vạn Đồng Hoa đã gật đầu. Cô cho rằng mình có thể kiểm soát được hành động này; nhưng cô lại vô thức rơi nước mắt. Người ta ai cũng nhớ loại nước mắt trẻ trung, tươi mới ấy.

"Cảm ơn em." Tưởng Thuần Tổ tao nhã nói. Chúa mới biết tại sao anh lại trở nên tao nhã đến thế, giống như một hiệp sĩ vậy. Anh mang theo dòng nước mắt cảm động bước ra ngoài, đứng trong làn mưa, cảm thấy ngọt ngào vô hạn.

"Cờ-lê-ta thân yêu ơi, hãy giúp tôi tìm kiếm sự chân thật!" Anh nói.