Tất cả chúng tôi đều cảm thấy có chút bồn chồn trong bóng tối dày đặc, thế nên chúng tôi xích lại gần nhau và giữ im lặng. Chẳng mấy chốc, Grisha bước đến với những bước chân nhẹ nhàng, một tay cầm gậy, tay kia cầm ngọn nến mỡ cắm trong một chân đèn bằng đồng. Chúng tôi hầu như không dám thở.
“Lạy Chúa Giê-su Ki-tô! Ôi Mẹ Thánh của Chúa Trời! Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần!” — lão cứ lặp đi lặp lại như thế, với những ngữ điệu và cách phát âm rút gọn dần trở thành quen thuộc ở những người đã quen đọc đi đọc lại các từ ấy với tần suất lớn.
Vừa tiếp tục cầu nguyện, lão vừa đặt chiếc gậy vào góc phòng rồi nhìn chiếc giường; sau đó lão bắt đầu cởi quần áo. Cởi chiếc thắt lưng đen cũ kỹ, lão thưa chậm rãi trút bỏ chiếc áo kaftan vải nankeen rách rưới, rồi cẩn thận vắt lên lưng ghế. Gương mặt lão lúc này đã mất đi vẻ bất an và ngây ngô thường thấy. Ngược lại, nó phảng phất nét gì đó bình yên, trầm ngâm và thậm chí cao cả, trong khi mọi cử động của lão đều khoan thai và minh mẫn.
Tiếp đó, lão lặng lẽ nằm lên giường chỉ với chiếc áo sơ mi trên người, làm dấu thánh hướng về mọi phía, rồi chỉnh lại mấy sợi xích giấu dưới áo — một cử động mà, qua nét mặt lão, chúng tôi có thể thấy là gây ra cho lão không ít đau đớn. Rồi lão ngồi dậy, đăm đăm nhìn chiếc áo rách của mình, đoạn đứng lên cầm lấy ngọn nến, giơ cao về phía góc thờ nơi đặt các bức ảnh thánh. Làm xong xuôi, lão lại làm dấu thánh lần nữa, rồi dốc ngược ngọn nến lại khiến nó tắt phụt với một tiếng xèo xèo.
Xuyên qua ô cửa sổ (nhìn ra khu rừng), ánh trăng (gần tròn) chiếu vào khiến một bên thân hình cao gầy, trắng bệch của gã khờ hiện lên trong thứ ánh trăng bạc nhạt nhòa, trong khi bên kia chìm khuất vào bóng tối bao trùm mặt sàn, tường và trần nhà. Ngoài sân, bác gác đêm đang gõ nhịp đều đặn lên tấm bảng đồng báo động. Một lúc lâu, Grisha đứng lặng trước các bức ảnh thánh, hai bàn tay lớn áp chặt vào ngực, đầu cúi gằm, thỉnh thoảng lại thở dài. Rồi lão khó nhọc quỳ xuống và bắt đầu cầu nguyện.
Ban đầu lão đọc lại một số lời cầu nguyện quen thuộc, chỉ nhấn mạnh vào một vài từ ở chỗ này chỗ khác. Tiếp đó, lão lặp lại những lời cầu nguyện ấy nhưng to tiếng hơn và dán nhịp mạnh mẽ hơn. Cuối cùng, lão lại đọc lại chúng một lần nữa với âm điệu càng thiết tha hơn, đồng thời bày tỏ nỗ lực rõ rệt muốn phát âm bằng phương ngữ Giáo hội Slav cũ. Dù có phần đứt quãng, những lời cầu nguyện của lão vô cùng cảm động. Lão cầu nguyện cho tất cả các ân nhân của mình (lão gọi bất cứ ai tiếp đón mình bằng sự hiếu khách như vậy), trong số đó có Mẹ và cả chúng tôi nữa. Tiếp theo, lão cầu nguyện cho chính bản thân, khẩn nài Chúa tha thứ tội lỗi cho mình, đồng thời lặp đi lặp lại: “Lạy Chúa, xin hãy tha thứ cho cả kẻ thù của con nữa!” Rồi, rên rỉ vì cố sức, lão gượng đứng lên khỏi mặt đất — chỉ để rồi lại ngã khuỵu xuống sàn và lặp lại những lời cầu nguyện từ đầu. Cuối cùng, lão cũng đứng vững trở lại, dẫu cho trọng lượng của những xiềng xích cứ kêu leng keng mỗi khi va đập xuống sàn nhà.
Woloda cấu mạnh vào chân tôi, nhưng tôi chẳng màng bận tâm (ngoại trừ việc tay tôi vô thức chạm vào chỗ đau), bởi tôi đang mải ngắm nhìn những lời nói và cử động của Grisha với một cảm giác kinh ngạc, xót xa và kính trọng trẻ thơ. Thay vì sự buồn cười và thích thú mà tôi từng mong đợi khi bước vào phòng chứa đồ, tôi cảm thấy tim mình đang đập rộn lên và thổn thức khôn nguôi.
Grisha cứ chìm đắm trong trạng thái xuất thần tôn giáo ấy một lúc lâu, miệng ứng khẩu những lời cầu nguyện và lặp đi lặp lại hoài câu: “Lạy Chúa, xin thương xót con!” Mỗi khi cất lời: “Lạy Chúa, xin tha thứ cho con và dạy con làm những điều Ngài muốn con làm,” lão lại phát âm với vẻ tha thiết và nhấn mạnh hơn nữa, tựa hồ như lão đang mong chờ một câu trả lời ngay lập tức cho lời thỉnh cầu của mình, rồi lão lại òa lên nức nở và rên rỉ. Cuối cùng, lão lại quỳ sụp xuống, khoanh tay trước ngực và giữ im lặng. Tôi liều thò đầu qua cửa (nín thở trong lúc làm điều đó), nhưng Grisha vẫn bất động, ngoại trừ những tiếng thở dài nặng nhọc làm phập phồng lồng ngực lão. Dưới ánh trăng, tôi có thể thấy một giọt nước mắt lấp lánh trên vầng tráng bệch của con mắt mù.
“Vâng, xin ý Ngài được thể hiện!” — lão thốt lên bất ngờ, với một biểu cảm mà tôi không tài nào diễn tả nổi, đoạn phủ phục trán chạm xuống sàn, lão lại nức nở như một đứa trẻ.
Biết bao cát chảy đã trôi qua kể từ dạo ấy, nhiều ký ức về quá khứ đã phai mờ trong trí nhớ tôi hoặc nhạt nhòa thành những ảo ảnh mơ hồ, và bản thân tội nghiệp Grisha cũng đã từ lâu đi đến cuối chặng hành hương của đời mình; thế nhưng ấn tượng mà lão để lại trong tôi, cùng những cảm xúc mà lão khơi gợi trong lồng ngực tôi, sẽ chẳng bao giờ phai nhạt khỏi tâm trí. Ôi Grisha một lòng tôn kính Chúa, đức tin của lão mạnh mẽ đến mức lão có thể cảm nhận được sự hiện diện thực sự của Chúa; tình yêu thương của lão lớn lao đến nỗi những lời ấy tự bật ra từ đôi môi. Lão chẳng cần phải chứng minh chúng, bởi lão đã làm điều đó bằng những lời ca tụng thiết tha dâng lên uy quyền của Ngài khi gục ngã xuống đất trong lặng câm và nước mắt!
Dù vậy, cảm giác kính sợ khi tôi lắng nghe Grisha không thể kéo dài mãi. Giờ đây tôi đã thỏa mãn trí tò mò, và vì mỏi mệt do ngồi một chỗ quá lâu, tôi lại thèm thuồng muốn hòa mình vào những tiếng cười khúc khích và trò vui mà tôi có thể nghe thấy đang diễn ra ở căn phòng chứa đồ tối tăm phía sau. Ai đó cầm lấy tay tôi và thì thầm: “Tay ai đây nhỉ?” Mặc cho bóng tối, qua cái chạm và giọng nói nhỏ bên tai, tôi nhận ra đó là Katenka. Tôi nắm lấy tay cô bé, nhưng cô vội rụt lại, và trong lúc làm vậy, cô đã đẩy vào một chiếc ghế mây đang đặt gần đó. Grisha ngẩng đầu lên, điềm tĩnh nhìn xung quanh, rồi lầm bầm một lời cầu nguyện, đứng dậy và làm dấu thánh hướng về bốn góc phòng.