Người đàn ông vừa bước vào phòng khoảng năm mươi tuổi, với gương mặt xanh xao, hốc hác đầy vết đậu mùa, mái tóc dài hoa râm và bộ râu thưa thớt ngả màu đỏ. Hơn nữa, ông ta cao đến mức khi bước qua khung cửa, không những phải cúi đầu mà còn phải gập cả người về phía trước. Ông ta mặc một chiếc áo cánh rách rưới và tay cầm một cây gậy chắc nịch. Vừa bước vào, ông ta đập mạnh cây gậy xuống sàn, chau mày, há hốc miệng hết cỡ và cười lên một cách quái dị, đầy vẻ bất thường. Ông ta bị hỏng một bên mắt, và tròng mắt không còn chút sắc tố ấy cứ đảo đi đảo lại, khiến gương mặt gớm ghiếc của ông ta càng trở nên đáng sợ hơn.
“Hả, ngươi bị bắt rồi nhé!” ông ta kêu lên, vừa bước những bước ngắn ngủi chạy về phía Woloda, vừa ôm lấy đầu cậu mà săm soi dò xét. Tiếp đó, ông ta rời khỏi cậu, đi đến bên bàn, với vẻ mặt hoàn toàn nghiêm nghị, bắt đầu thổi dưới lớp khăn trải bàn dầu và làm dấu thánh lên đó. “Ôi chao, thật đáng tiếc! Ôi chao, đau quá đi mất! Chúng nổi giận rồi! Chúng đang trốn chạy tôi!” ông ta hét lên bằng một giọng nghẹn ngào đẫm nước mắt, trừng trừng nhìn Woloda và dùng tay áo lau dòng lệ đang tuôn rơi. Giọng ông ta khàn khàn, thô ráp, mọi cử động đều cuồng loạn, giật cục, và lời lẽ thì trống không, chẳng đầu chẳng đuôi (vì ông ta không dùng bất kỳ liên từ nào). Thế nhưng, âm điệu của giọng nói ấy lại vô cùng xé lòng, và gương mặt vàng vọt, méo mó của ông ta đôi lúc lại bộc lộ vẻ chân thành và đáng thương đến mức khi lắng nghe, người ta không khỏi cảm thấy dâng lên một thứ cảm xúc lẫn lộn giữa xót xa, đau buồn và sợ hãi.
Đó chính là gã khờ Grisha. Chẳng ai biết hắn từ đâu tới, cha mẹ là ai, hay điều gì đã xui khiến hắn chọn lấy lối sống kỳ lạ ấy. Tất cả những gì bản thân tôi biết chỉ là từ năm mười lăm tuổi trở đi, hắn đã nổi tiếng là một kẻ ngốc nghếch đi chân trần quanh năm suốt tháng, hay viếng thăm các tu viện, tặng tượng thánh nhỏ cho bất kỳ ai muốn nhận, và thốt ra những lời vô nghĩa mà một số người coi là lời tiên tri; rằng chẳng ai nhớ có lúc nào hắn khác đi như thế; rằng thỉnh thoảng hắn vẫn ghé qua nhà Bà Ngoại; và rằng có người bảo hắn là đứa con bị ruồng bỏ của một gia đình giàu có mang tâm hồn thanh cao, thánh thiện, nhưng cũng có kẻ quả quyết hắn chỉ là một tên nông dân lười biếng.
Cuối cùng thì Foka, người luôn đúng giờ và được mong đợi, cũng đã tới, và chúng tôi đi xuống lầu. Grisha lúp xúp theo sau, vừa nức nở vừa lẩm bẩm những điều vô lý, tay nện gậy xuống từng bậc thang. Khi chúng tôi bước vào phòng khách, Bố và Mẹ đang đi lại ở đó, tay trong tay và khẽ khỏm trò chuyện. Maria Ivanovna ngồi thẳng lưng trên chiếc ghế bành đặt vuông góc với chiếc ghế sô-pha, đang giảng bài gì đó cho hai cô bé ngồi cạnh. Khi Karl Ivanitch bước vào phòng, cô liếc nhìn ông một cái rồi quay mặt đi với vẻ mặt như muốn nói: “Anh chẳng đáng để tôi đếm xỉa tới đâu, Karl Ivanitch.” Nhìn ánh mắt của hai cô bé, người ta dễ dàng nhận ra các cô đang có tin quan trọng muốn báo ngay cho chúng tôi biết khi có cơ hội (vì rời chỗ ngồi để chạy đến với chúng tôi trước là trái với quy tắc của Mimi). Phải là chúng tôi tiến lại chỗ cô và thưa rằng, “Bon jour, Mimi,” rồi cúi chào thật cung kính; sau đó, có lẽ chúng tôi mới được phép bắt chuyện với các cô gái.
Mimi mới là một sinh vật không tài nào chịu nổi làm sao! Người ta khó mà thốt ra được nửa lời trước mặt bà ta mà không bị bắt bẻ. Hơn nữa, bất cứ khi nào chúng tôi muốn nói tiếng Nga, bà ta liền bảo, “Parlez, donc, francais,” cứ như thể cố tình làm chúng tôi chướng tai gai mắt vậy; còn nếu trong bữa trưa có món nào đặc biệt ngon mà chúng tôi muốn thưởng thức cho trọn vẹn, bà ta lại cứ lải nhải không ngớt: “Mangez, donc, avec du pain!” hay “Comment est-ce que vous tenez votre fourchette?” “Bà ta thì dính dáng gì đến tụi mình cơ chứ?” tôi thường tự nhủ. “Cứ để bà ta dạy mấy đứa con gái đi. CHÚNG TA đã có Karl Ivanitch của mình rồi.” Tôi hoàn toàn chia sẻ sự chán ghét của ông đối với “những con người nhất định nào đó.”
“Hãy xin Mẹ cho chúng ta cùng đi săn nhé,” Katenka thì thầm vào tai tôi, tay kéo tay áo tôi đúng lúc các bậc trưởng bối trong gia đình đang dịch chuyển về phía phòng ăn.
“Được chứ. Để anh thử xem.”
Grisha cũng tìm một chỗ ngồi trong phòng ăn, nhưng ở một chiếc bàn nhỏ tách biệt hẳn với mọi người. Hắn chẳng hề rời mắt khỏi đĩa ăn của mình, cứ liên tục thở dài và làm những điệu bộ gớm ghiếc, miệng lẩm bẩm một mình: “Thật đáng tiếc! Nó bay mất rồi! Chim bồ câu đang bay về trời! Hòn đá nằm trên mộ!” và vân vân.
Kể từ sáng nay, Mẹ đãng trí hơn hẳn, và sự hiện diện, lời nói lẫn hành động của Grisha dường như càng khiến bà thêm phần lơ đễnh.
“Nhân tiện đây, em có chuyện này quên chưa hỏi anh,” bà nói khi múc một đĩa súp đưa cho Bố.
“Chuyện gì thế em?”
“Là anh hãy cho xích những con chó dữ của anh lại đi. Suýt chút nữa chúng đã cắn xé tội nghiệp Grisha ra thành từng mảnh khi hắn bước vào sân, và em chắc chắn rằng thế nào có ngày chúng cũng cắn trẻ con cho mà xem.”
Vừa nghe nhắc đến mình, Grisha liền quay phắt về phía bàn chúng tôi và chìa bộ quần áo rách rưới ra cho xem. Rồi vừa tiếp tục ăn, hắn vừa lẩm bẩm: “Lão ta định để chúng xé xác tôi ra đấy, nhưng Chúa đã không cho phép! Thả rồng chó là một tội lỗi—một tội lỗi lớn! Nhưng xin chủ nhà đừng đánh lão ta; đừng đánh lão ta! Sự tha thứ là của Chúa! Chuyện qua rồi mà!”
“Hắn đang nói gì thế?” Bố vừa hỏi, vừa nhìn hắn với vẻ mặt nghiêm nghị và nghiêm khắc. “Tôi chẳng hiểu hắn đang nói cái gì sất.”
“Em nghĩ hắn đang nói,” Mẹ đáp, “rằng có tên thợ săn nào đó đã thả chó đuổi theo hắn, nhưng Chúa không cho phép chúng xé xác hắn ra. Thế nên hắn mới van xin anh đừng trừng phạt người đó.”
“Ồ, thế ra là vậy à?” Bố nói. “Sao hắn lại biết là tôi định trừng phạt tên thợ săn cơ chứ? Em biết đấy, anh vốn chẳng ưa gì mấy kẻ kiểu này,” Bố nói thêm bằng tiếng Pháp, “và gã này lại càng khiến anh chướng tai gai mắt hơn hết. Giả sử có lúc nào đó mà—”
“Ôi, anh đừng nói thế,” Mẹ ngắt lời, như thể sợ hãi trước một suy nghĩ nào đó. “Sao anh lại có thể biết rõ con người hắn ra sao cơ chứ?”
“Anh nghĩ mình có đủ cơ hội để biết điều đó, vì mấy kẻ như thế này kéo đến chỗ em đâu có ít—toàn một một ruộc như nhau, và chắc hẳn đều cùng chung một bài ca.”
Tôi có thể nhận thấy quan điểm của Mẹ khác với Bố, nhưng bà không có ý định đôi co về chuyện đó.
“Xin anh chuyển giùm em đĩa bánh ngọt,” bà nói với Bố. “Không biết hôm nay chúng có ngon không nhỉ?”
“Đúng thế, ANH đang rất tức giận,” lão ta tiếp tục nói khi vươn tay lấy đĩa bánh và đặt nó ra xa tầm với của Mẹ, “rất tức giận khi thấy những kẻ vẫn tự cho là có lý trí và học thức lại để cho bản thân mình bị lừa phỉnh,” và lão ta nện mạnh chiếc nĩa xuống bàn.
“Em vừa bảo anh chuyển giùm em đĩa bánh cơ mà,” bà lặp lại với bàn tay vẫn đang chìa ra.
“Và thật là điều may mắn,” Bố tiếp lời, vừa đẩy tay bà ra, “khi cảnh sát tống cổ những kẻ lang thang như thế vào tù. Bọn chúng chẳng tích sự gì ngoài việc làm tổn hại thần kinh của một số người vốn đã chẳng lấy gì làm vững vàng cho lắm về mặt đó,” rồi Bố mỉm cười khi nhận ra Mẹ hoàn toàn không thích cuộc trò chuyện này chút nào. Tuy nhiên, ngài vẫn đẩy đĩa bánh về phía bà.
“Tất cả những gì em muốn nói,” bà đáp lại, “là thật khó lòng mà tin được rằng một người đã sáu mươi tuổi đầu, đi chân trần suốt mùa đông lẫn mùa hạ, luôn đeo những sợi xích nặng tới hai cân trên người, và chẳng bao giờ màng tới những lời mời gọi được sống một cuộc đời yên bình, thoải mái—thật khó mà tin rằng một kẻ như thế lại hành động chỉ vì lười biếng.” Dừng lại một lát, bà thở dài nói thêm: “Còn về những lời tiên tri á, je suis payee pour y croire, hình như em đã kể cho anh nghe chuyện Grisha từng tiên đoán chính xác cả ngày lẫn giờ qua đời của tội nghiệp Bố rồi còn gì?”
“Ôi, em vừa làm cái trò gì thế này?” Bố vừa cười vừa nói, tay ôm lấy má (mỗi khi Bố làm thế, tôi lại chực chờ một điều gì đó cực kỳ buồn cười từ ngài). “Sao em lại hướng sự chú ý của anh vào đôi chân của hắn cơ chứ? Anh vừa nhìn chúng xong, và giờ thì chẳng thể ăn nổi thêm miếng nào nữa rồi.”
Bữa trưa đến đây là kết thúc, và Lubotshka cùng Katenka đang nháy mắt ra hiệu cho chúng tôi, ngọ nguậy trên ghế với vẻ đầy thấp thỏm, bồn chồn. Cái nháy mắt ấy đương nhiên mang ý nghĩa: “Sao hai người còn chưa chịu hỏi xem chúng ta có được đi săn cùng không?” Tôi huých cùi chỏ vào Woloda, và Woloda huých trả lại tôi, cho đến tận khi tôi lấy hết can đảm để bắt đầu cất lời (ban đầu còn rụt rè, nhưng dần dần thì mạnh dạn hơn) hỏi xem liệu có bề gì không nếu các cô gái cũng được phép tham gia buổi đi săn. Ngay lập tức, một cuộc bàn bạc đã diễn ra giữa các bậc bề trên, và cuối cùng thì sự cho phép cũng được ban ơn—còn Mẹ, để mọi chuyện thêm phần tuyệt vời hơn, liền tuyên bố rằng bà cũng sẽ cùng đi.