Đó chẳng qua chỉ là một sự tình cờ, một tai nạn hoàn toàn thuần túy. Vào buổi tối hôm ấy, các căn phòng của công nương rộng mở, và vì chúng trông có vẻ tối tăm sau những gian phòng khách rực rỡ ánh đèn, Nam tước d’Etraille vốn đã mỏi chân vì đứng lâu nên vô tình đi lạc vào một phòng ngủ trống.
Ông đảo mắt tìm một chiếc ghế để chợp mắt một lúc, bởi ông chắc chắn vợ mình sẽ không ra về trước khi trời sáng. Ngay khi mắt đã quen với ánh sáng trong phòng, ông nhận ra chiếc giường lớn với lớp màn bằng gấm xanh và vàng nằm ở giữa căn phòng rộng, trông giống như một cỗ quan tài chôn vùi tình yêu, vì vị công nương đã chẳng còn trẻ trung gì. Phía sau nó, một bề mặt lớn sáng rực trông như một hồ nước nhìn từ xa. Đó là một chiếc gương lớn, được che giấu một cách kín đáo bởi tấm màn sẫm màu rất ít khi thả xuống, dường như đang ngắm nghía chiếc giường vốn là đồng lõa của nó. Người ta suýt tưởng tượng rằng nó mang những ký ức, và rằng người ta có thể thấy trong đó những bóng hồng kiều diễm cùng cử động dịu dàng của những vòng tay ái ân.
Vị nam tước đứng lặng trong giây lát, mỉm cười, gần như cảm thấy xao xuyến trên ngưỡng cửa của căn phòng chuyên dành cho tình yêu này. Nhưng đột nhiên, một vật gì đó hiện lên trong gương, như thể những bóng ma mà ông vừa gọi dậy đang đứng trước mặt ông. Một người đàn ông và một người phụ nữ nãy giờ ngồi trên chiếc ghế bành thấp khuất trong bóng tối đã đứng dậy, và bề mặt bóng loáng phản chiếu bóng dáng họ cho thấy họ đang hôn nhau trước khi chia tay.
Nam tước d’Etraille nhận ra vợ mình và Hầu tước de Cervigne. Ông quay người bước đi như một người hoàn toàn làm chủ được bản thân, và đợi đến tận sáng mới đón nữ nam tước về; nhưng ông chẳng còn chút ý định ngủ nghỉ nào nữa.
Ngay khi họ chỉ có hai người, ông cất lời:
“Thưa phu nhân, tôi vừa trông thấy bà trong phòng của Công nương de Raynes; tôi không cần phải nói thêm gì nữa, và tôi vốn chẳng thích những lời trách móc, hành động bạo lực hay sự chế giễu. Vì tôi muốn tránh tất cả những điều đó, chúng ta sẽ ly thân mà không gây ra bất kỳ điều tiếng nào. Các luật sư của chúng ta sẽ sắp xếp địa vị của bà theo lệnh của tôi. Bà sẽ được tự do sống theo ý muốn khi không còn sống dưới mái nhà của tôi nữa; nhưng vì bà sẽ tiếp tục mang họ của tôi, tôi phải cảnh báo rằng nếu có bất kỳ vụ bê bối nào xảy ra, tôi sẽ tỏ ra vô cùng cứng rắn.”
Bà định nói, nhưng ông ngăn lại, cúi đầu rồi bước ra khỏi phòng.
Ông cảm thấy kinh ngạc và buồn bã nhiều hơn là đau khổ. Ông từng yêu bà thiết tha trong những năm đầu chung sống; nhưng ngọn lửa ấy đã phai nhạt, và giờ đây ông thường tìm niềm vui nơi khác, hoặc ở nhà hát hoặc ngoài xã hội, dẫu ông vẫn luôn dành một chút thiện cảm cho nữ nam tước.
Bà còn rất trẻ, chưa tròn hai mươi tư tuổi, người nhỏ nhắn, mảnh dẻ — quá mức mảnh dẻ — và rất trắng trẻo. Bà đúng là một con búp bê Paris chính hiệu: thông minh, được chiều chuộng, thanh lịch, yểu điệu, duyên dáng, với nét quyến rũ nhiều hơn là vẻ đẹp thực sự. Khi nhắc đến vợ, ông thường quen miệng nói với anh trai mình rằng:
“Vợ tôi rất duyên dáng, hấp dẫn, nhưng... chẳng có gì để nắm bắt cả. Cô ấy giống như một ly sâm-panh toàn bọt; khi chạm đến phần rượu thì rất ngon, nhưng ngặt một nỗi là có quá ít.”
Ông bước qua bước lại trong phòng với tâm trạng bồn chồn khôn tả, nghĩ ngợi đến muôn vàn chuyện. Có lúc ông nổi giận lôi đình, chỉ muốn cho hầu tước một trận nhừ tử hoặc tát thẳng mặt hắn giữa câu lạc bộ. Nhưng rồi ông quyết định không làm thế, điều đó chẳng ra làm sao cả; người ta sẽ cười vào mặt ông chứ không phải tình địch, và suy nghĩ ấy làm tổn thương lòng tự trọng của ông. Thế là ông lên giường đi ngủ, nhưng chẳng tài nào chợp mắt được. Chỉ vài ngày sau, cả Paris hay tin Nam tước và Nữ nam tước d’Etraille đã đồng ý ly thân êm thấm vì bất đồng tính khí. Không ai mảy may nghi ngờ, không ai cười cợt, và cũng chẳng ai ngạc nhiên.
Tuy nhiên, để tránh chạm mặt vợ, vị nam tước đã đi du lịch suốt một năm, sau đó dành mùa hè ở miền biển và mùa thu đi săn, rồi trở về Paris vào mùa đông. Ông không hề gặp lại nữ nam tước lấy một lần.
Ông thậm chí còn chẳng biết người ta bàn tán gì về bà. Dù sao đi nữa, bà cũng rất cẩn trọng giữ gìn thể diện, và đó là tất cả những gì ông đòi hỏi.
Ông cảm thấy chán ngấy đến tận cổ, lại xách va-li đi du lịch, đại tu lâu đài cổ Villebosc của mình — việc ngốn mất hai năm trời; rồi suốt hơn một năm tiếp theo, ông tụ họp bạn bè ở đó, cho đến khi mệt mỏi với tất cả những thứ được gọi là niềm vui ấy, ông mới trở về dinh thự của mình trên phố Rue de Lille, đúng sáu năm sau ngày ly thân.
Lúc này ông đã bốn mươi lăm tuổi, tóc điểm bạc khá nhiều, trông hơi mập mạp, mang ánh mắt u sầu vốn là đặc trưng của những kẻ từng có mã đẹp trai, được săn đón và mến mộ, nhưng nay đang tàn phế dần theo năm tháng.
Một tháng sau khi trở về Paris, ông bị cảm lạnh khi bước ra từ câu lạc bộ, và ho nặng đến mức bác sĩ phải kê đơn bắt ông đến Nice nghỉ dưỡng suốt phần còn lại của mùa đông.
Ông đến nhà ga chỉ vài phút trước giờ tàu chạy vào tối thứ Hai, và suýt nữa không kịp bước lên một toa tàu. Toa này chỉ có duy nhất một hành khách khác, người đang ngồi cuộn mình trong góc kín mít với những lớp áo choàng và áo lông đến mức ông chẳng thể nhận ra đó là đàn ông hay đàn bà, bởi chẳng mảy may nhìn thấy vóc dáng. Khi nhận ra mình không tài nào dò ra được, ông đành đội mũ du lịch, quấn chăn kín mít và duỗi người thoải mái để đánh một giấc.
Ông chỉ tỉnh giấc khi trời đã hửng sáng, và lập tức nhìn sang người bạn đồng hành nãy giờ vẫn không hề nhúc nhích, có vẻ như vẫn đang ngủ say sưa.
Ông d’Etraille tranh thủ chải lại tóc tai, râu ria và cố làm cho diện mạo tươi tỉnh hơn đôi chút, bởi những chuyến tàu đêm chẳng bao giờ làm con người ta trông khá khẩm hơn khi đã bước sang một độ tuổi nhất định.
Một nhà thơ lớn từng nói:
Khi ta còn trẻ, những buổi sáng của ta thật huy hoàng!
Khi ấy, ta thức dậy với làn da mát rượi, đôi mắt sáng ngời và mái tóc óng ả.
Khi tuổi đời chồng chất, ta thức dậy trong một trạng thái hoàn toàn khác hẳn. Đôi mắt lờ đờ, đôi má đỏ lựng sưng húp, làn môi khô khốc, tóc tai và râu ria xồm xoàm mang lại cho gương mặt vẻ già nua, mệt mỏi và tàn tạ.
Vị nam tước mở va-li du lịch ra, tìm cách tút lại vẻ ngoài hết mức có thể.
Đầu máy húc còi, đoàn tàu dừng lại, và người bên cạnh cựa quậy. Chắc hẳn người đó đã tỉnh giấc. Tàu tiếp tục lăn bánh, và rồi một tia nắng xiên chiếu rọi vào toa tàu, chiếu thẳng lên người hành khách đang cựa mình cử động, rũ bỏ chăn gầm, để rồi gương mặt người đó lộ diện.
Đó là một người phụ nữ còn trẻ, tóc vàng, xinh xắn, tròn trịa, và vị nam tước ngẩn ngơ nhìn bà trong sự kinh ngạc. Ông chẳng biết phải nghĩ gì cho phải. Thề có Chúa, ông cứ ngỡ đó chính là vợ mình, nhưng đã thay đổi theo chiều hướng tuyệt đẹp hơn hẳn: đẫy đà hơn — chà, cô ấy đã trở nên đẫy đà ngang ngửa ông, chỉ có điều vóc dáng ấy hợp với cô ấy hơn là với ông.
Bà bình thản nhìn ông, dường như không nhận ra ông, rồi thong thả cởi bỏ những lớp khăn choàng. Bà mang sự tự tin điềm tĩnh của một người phụ nữ chắc chắn về bản thân, người cảm thấy rằng khi thức dậy, nhan sắc và sự tươi trẻ của mình đang ở độ viên mãn nhất.
Vị nam tước thực sự hoang mang tột độ. Đó có phải là vợ ông, hay chỉ là một người trông giống hệt như hai giọt nước? Đã sáu năm không gặp mặt, rất có thể ông đã nhầm lẫn.
Bà ngáp một tiếng, và chính cử chỉ ấy đã tố cáo bà. Bà quay lại nhìn ông lần nữa, điềm đạm, thờ ơ, như thể chẳng buồn nhìn thấy ông, rồi lại quay đi ngắm cảnh ngoài cửa sổ.
Ông cảm thấy bấn loạn và vô cùng bối rối, cứ chốc chốc lại liếc nhìn sang bên cạnh.
Đúng vậy; đích thị là vợ ông rồi. Sao ông lại có thể hoài nghi cơ chứ? Trên đời này làm sao có thể có đến hai chiếc mũi như thế được, và muôn vàn ký ức bỗng ùa về trong tâm trí ông. Ông cảm nhận được thứ cảm giác say đắm của tình yêu thuở nào đang len lỏi trở lại, và ông nhớ đến hương thơm ngọt ngào trên làn da bà, nụ cười của bà khi vòng tay ôm lấy bờ vai ông, âm điệu dị dàng trong giọng nói cùng tất cả những cử chỉ duyên dáng, nũng nịu của bà.
Nhưng sao bà lại thay đổi và lộng lẫy lên nhiều đến thế! Vẫn là bà mà lại chẳng phải là bà. Bà trông chín chắn hơn, mặn mà hơn, nữ tính hơn, quyến rũ hơn, đáng khao khát hơn, quyến rũ đến mức say lòng người.
Và người phụ nữ kỳ lạ, xa lạ này, người mà ông tình cờ gặp trên một chuyến tàu, lại chính là của ông; ông chỉ cần cất lời bảo rằng:
“Anh đòi hỏi điều đó.”
Trước kia ông từng ngủ trong vòng tay bà, chỉ tồn tại vì tình yêu của bà, và giờ đây ông đã tìm lại được bà, quả thực là tìm lại được, nhưng đã đổi thay đến mức ông hầu như chẳng thể nhận ra. Đó là một người khác, nhưng đồng thời lại chính là bản thân bà. Đó là một sinh thể đã sinh thành, hình thành và trưởng thành kể từ ngày ông rời bỏ bà. Quả thật là bà; người phụ nữ mà ông từng yêu thương, nhưng nay đã đổi khác, với nụ cười tự tin hơn và phong thái vững vàng hơn. Có hai người phụ nữ dung hòa làm một trong con người ấy, pha trộn phần lớn những điều mới mẻ, chưa từng biết tới với biết bao hoài niệm ngọt ngào của quá khứ. Có cái gì đó thật kỳ lạ, xao xuyến và kích thích trong chuyện này — một thứ bí ẩn của tình yêu lãng đãng trong một niềm bối rối tuyệt diệu. Đó chính là vợ ông trong một thể xác mới và làn da mới chưa từng bị đôi môi nào chạm đến.
Và ông nghĩ rằng chỉ trong vài năm, hầu như mọi thứ trong chúng ta đều đổi thay; chỉ còn lại dáng nét phảng phất là có thể nhận ra, và đôi khi ngay cả điều đó cũng biến mất.
Máu huyết, mái tóc, làn da, tất cả đều đổi thay và tái tạo, và khi người ta đã lâu ngày không gặp gỡ, lúc hội ngộ lại, họ nhận ra đối phương là những sinh linh hoàn toàn khác biệt, dẫu vẫn là con người ấy và mang cái tên ấy.
Và trái tim cũng có thể thay đổi. Những ý niệm có thể biến cải và làm mới, để rồi trong bốn mươi năm cuộc đời, qua những chuyển hóa tiệm tiến và liên tục, chúng ta có thể trở thành bốn hoặc năm con người hoàn toàn mới lạ và khác biệt.
Ông cứ miên man suy nghĩ về điều này cho đến khi tâm trí rối bời; ý nghĩ ấy từng nhen nhóm trong đầu ông từ khoảnh khắc ông bắt quả tang bà trong phòng của công nương. Ông chẳng hề giận dỗi chút nào; người phụ nữ mà ông đang ngắm nhìn kia chẳng phải là con người của quá khứ — con búp bê gầy guộc, dễ cáu gắt của những ngày tháng ấy.
Ông phải làm gì đây? Nên bắt chuyện với bà thế nào? Và ông có thể nói gì với bà đây? Liệu bà có nhận ra ông không?
Đoàn tàu lại dừng lại. Ông đứng dậy, cúi đầu và nói:
“Bertha, em có muốn anh mua gì giúp không?”
Bà nhìn ông từ đầu đến chân, và đáp lời mà không hề lộ chút ngạc nhiên, bối rối hay tức giận nào, với một vẻ dửng dưng hoàn toàn:
“Em không cần gì cả — cảm ơn anh.”
Ông bước xuống toa, đi bách bộ trên sân ga một lát để trấn tĩnh lại tinh thần, hòng tìm lại cảm giác sau một cú ngã trời giáng. Giờ ông nên làm gì đây? Nếu ông sang toa khác, người ta sẽ tưởng là ông đang chạy trốn. Nên cư xử lịch thiệp hay sỗ sàng? Làm thế thì lại hóa ra đang cầu xin sự tha thứ. Nên nói chuyện ra điều chủ nhân ư? Trông ông sẽ chẳng khác nào một tên ngốc, hơn nữa ông thực sự chẳng có quyền làm thế.
Ông bước lên toa và trở về chỗ ngồi của mình.
Trong lúc ông vắng mặt, bà đã nhanh chóng chỉnh trang lại váy áo và tóc tai, giờ đây đang nằm duỗi dài trên ghế, rạng ngời và điềm nhiên chẳng gợn chút cảm xúc.
Ông quay sang bà, cất lời:
“Bertha thân mến, vì sự tình cờ kỳ lạ này đã đưa chúng ta đến với nhau sau sáu năm ly thân — một cuộc ly thân hoàn toàn êm đẹp — liệu chúng ta có nên tiếp tục coi nhau như những kẻ thù không đội trời chung không? Chúng ta đang bị nhốt chung trong một không gian riêng tư thế này, điều đó có thể tệ hơn hoặc tốt hơn rất nhiều. Anh sẽ không chuyển sang toa khác đâu, thế nên em có nghĩ rằng tốt hơn là chúng ta nên trò chuyện như những người bạn cho đến hết cuộc hành trình không?”
Bà lại đáp lại với vẻ vô cùng bình thản:
“Tùy anh thôi.”
Bấy giờ ông chợt khựng lại, thực sự chẳng biết phải nói gì nữa; nhưng vốn dĩ là kẻ mặt dày gan góc, ông liền ngồi xuống chiếc ghế giữa toa và thưa:
“À, anh thấy mình phải tán tỉnh em rồi đây; thế lại hay. Hơn nữa, đó thực sự là một niềm vui, bởi em vô cùng quyến rũ. Em không thể tưởng tượng nổi mình đã đổi thay nhường nào trong suốt sáu năm qua đâu. Anh chẳng biết người phụ nữ nào có thể mang lại cho anh cảm giác tuyệt diệu như lúc nãy, khi em bước ra từ lớp áo choàng. Thực tình anh không thể ngờ một sự thay đổi lớn lao đến thế lại có thể xảy ra.”
Không ngoảnh đầu hay nhìn thẳng vào ông, bà lạnh lùng đáp:
“Tôi không thể nói điều tương tự về anh; anh chắc chắn đã tàn tạ đi rất nhiều.”
Mặt ông đỏ bừng vì lúng túng, rồi với một nụ cười đầy cam chịu, ông thốt lên:
“Em cay nghiệt quá đấy.”
“Sao lại thế?” — bà vặn lại. — “Tôi chỉ đang nêu lên sự thật thôi mà. Chắc anh không có ý định bày tỏ tình yêu với tôi chứ? Thế thì việc tôi nghĩ gì về anh phải là một điều hoàn toàn dửng dưng với anh mới phải chứ. Nhưng tôi thấy đây là một chủ đề nhạy cảm, vậy chúng ta hãy nói chuyện khác đi. Anh đã làm gì kể từ lần cuối chúng ta gặp mặt?”
Ông cảm thấy khá ngượng ngùng, ấp úng đáp:
“Anh ư? Anh đi du lịch, đi săn, và già đi, như em thấy đấy. Thế còn em?”
Bà điềm nhiên đáp:
“Tôi giữ gìn thể diện, đúng như lệnh anh đã truyền.”
Ông suýt thốt ra một câu cục cằn, nhưng đã kịp kìm chế lại; ông cúi xuống hôn tay vợ và nói:
“Và anh cảm ơn em vì điều đó.”
Bà ngạc nhiên. Quả thật hắn ta rất khôn ngoan và luôn làm chủ được bản thân.
Ông tiếp lời:
“Vì em đã đồng ý với yêu cầu đầu tiên của anh, bây giờ chúng ta có thể trò chuyện mà không mang chút hằn học nào nữa chứ?”
Bà khẽ cử động người tỏ ý ngạc nhiên.
“Hằn học ư? Tôi chẳng cảm thấy gì sất; anh hoàn toàn là một người xa lạ đối với tôi; tôi chỉ đang cố gắng duy trì một cuộc trò chuyện đầy gượng gạo này mà thôi.”
Ông vẫn dán mắt vào bà, bị mê hoặc bất chấp sự cay nghiệt của bà, và ông cảm thấy bị cuốn vào một thứ dục vọng thô thiển — hơn thế nữa, là khao khát của một người chủ nhân.
Nhận ra mình đã chạm đến lòng tự ái của ông, bà bèn nói:
“Năm nay anh bao nhiêu tuổi rồi? Tôi cứ tưởng anh trẻ hơn so với vẻ bề ngoài hiện tại.”
“Anh bốn mươi lăm tuổi”; rồi ông nói thêm: — “Anh quên hỏi thăm về Công nương de Raynes. Em vẫn còn thân thiết với cô ấy chứ?”
Bà nhìn ông bằng ánh mắt như thể căm ghét:
“Vâng, dĩ nhiên rồi. Cám ơn anh, cô ấy vẫn khỏe.”
Họ cứ thế ngồi cạnh nhau, lòng đầy bứt rứt và bực bội. Đột nhiên ông cất lời:
“Bertha thân mến, anh đã thay đổi ý định rồi. Em là vợ anh, và anh muốn em đi cùng anh ngày hôm nay. Anh nghĩ em đã tiến bộ cả về mặt tinh thần lẫn thể chất, và anh sẽ đón em về lại bên mình. Anh là chồng em, và đó là quyền của anh.”
Bà sững sờ, trân trân nhìn ông, cố phán đoán xem trong đầu hắn đang mưu tính gì; nhưng gương mặt ông ta vô cùng cương quyết và không thể dò thấu.
“Tôi rất tiếc,” bà nói, “nhưng tôi đã có những dự định khác rồi.”
“Càng tệ hơn cho em thôi,” ông đáp. “Luật pháp trao cho anh quyền lực đó, và anh định sẽ thực thi nó.”
Họ đang tiến dần đến Marseilles, tiếng còi tàu vang lên và tốc độ giảm dần. Nữ nam tước đứng dậy, cẩn thận cuộn lại những lớp áo choàng, rồi quay sang chồng, thong thả nói:
“Raymond thân mến, đừng lạm dụng sự không gian riêng tư này — thứ mà tôi đã chuẩn bị từ trước rất kỹ càng. Tôi muốn cất nhắc những biện pháp phòng ngừa, đúng theo lời khuyên của anh, để tôi chẳng phải sợ hãi bất cứ điều gì từ anh hay từ những kẻ khác, dù bất cứ chuyện gì xảy ra đi nữa. Anh sẽ đi Nice phải không?”
“Anh đi bất cứ đâu có em.”
“Hoàn toàn không; hãy nghe tôi nói đây, tôi chắc chắn rằng anh sẽ để tôi yên thân. Chỉ lát nữa thôi, khi tàu đến ga, anh sẽ thấy Công nương de Raynes và Nữ bá tước Henriot cùng các phu quân của họ đang đứng đợi tôi. Tôi muốn họ trông thấy chúng ta, và biết rằng chúng ta đã trải qua suốt đêm bên nhau trên toa tàu. Đừng hoảng sợ; họ sẽ đi rao giảng khắp nơi như một sự kiện động trời nhất ấy chứ.
“Lúc nãy tôi đã bảo với anh rằng tôi đã tuân thủ triệt để lời khuyên của anh và giữ gìn thể diện sạch sẽ. Mọi thứ khác đều không quan trọng, phải không nào? Vâng, cốt để làm được điều đó, tôi muốn được nhìn thấy xuất hiện cùng anh. Anh đã dặn tôi phải cẩn trọng tránh xa mọi điều tiếng bê bối, và tôi đang tránh nó đây, vì tôi e rằng... tôi e rằng...”
Bà chờ cho đến khi đoàn tàu dừng hẳn, và khi những người bạn của bà chạy đến mở cửa toa tàu, bà cất tiếng:
“Tôi e rằng” — bà ngập ngừng — “còn có một lý do khác nữa — tôi đang mang thai.”
Vị công nương dang rộng vòng tay ôm chầm lấy bà — và nữ nam tước chỉ tay về phía người nam tước đang câm nín vì kinh ngạc và đang cố tìm kiếm sự thật:
“Anh không nhận ra Raymond sao? Chắc chắn anh ấy đã thay đổi khá nhiều, và anh ấy đã đồng ý đi cùng tôi để tôi khỏi phải đi một mình. Thỉnh thoảng chúng tôi vẫn thực hiện những chuyến đi ngắn thế này, như những người bạn tốt không thể sống chung với nhau. Chúng ta sẽ chia tay ở đây nhé; anh ấy đã chán ngấy tôi lắm rồi đấy.”
Bà chìa tay ra, ông máy móc đón lấy, rồi bà nhảy phắt xuống sân ga giữa bầy bạn bè đang chờ sẵn.
Vị nam tước vội vã đóng sầm cửa toa tàu lại, bởi ông quá bấn loạn chẳng thể thốt nên lời hay đưa ra được quyết định nào. Ông nghe văng vẳng giọng nói của vợ cùng tiếng cười rộn rã của họ khi bước đi xa dần.
Ông không bao giờ gặp lại bà nữa, và cũng chẳng bao giờ biết được liệu lúc đó bà nói dối hay nói thật.
