Vì sao ánh nắng mặt trời lại mang lại cho chúng ta niềm vui sướng nhường ấy? Vì sao thứ ánh rạng ngời khi rọi xuống mặt đất này lại lấp đầy lòng ta niềm vui sống? Cả bầu trời một màu xanh ngắt, cánh đồng trải một thảm xanh tươi, những ngôi nhà ngập sắc trắng, và đôi mắt say đắm của chúng ta uống lấy những sắc màu rực rỡ đem lại hân hoan cho tâm hồn. Rồi trong lồng ngực bỗng dâng lên một khao khát muốn khiêu vũ, muốn chạy nhảy, muốn cất tiếng hát, một sự nhẹ nhõm hân hoan trong tâm trí, một thứ tình cảm dạt dào rộng mở; ta thấy thèm thuồng được ôm trọn cả vầng thái dương.

Những người mù, khi ngồi bên ngưỡng cửa, dửng dưng trong bóng tối vĩnh hằng của họ, vẫn điềm tĩnh như mọi khi giữa bầu không khí tươi vui tràn ngập ấy; và vì chẳng hiểu chuyện gì đang diễn ra quanh mình, họ cứ liên tục kéo giật những con chó lại mỗi khi chúng định đùa nghịch.

Khi buổi chiều tàn, họ quay về nhà trên cánh tay của một người em trai hay một đứa em gái nhỏ, nếu đứa trẻ thưa rằng: “Hôm nay trời đẹp lắm đấy!”, người kia sẽ đáp: “Tao cũng thấy trời đẹp. Con Loulou cứ quấy mãi chẳng chịu yên.”

Tôi từng quen một người như thế, kẻ có cuộc đời là một trong những chuỗi ngày tử đạo tàn khốc nhất mà người ta có thể tưởng tượng nổi.

Anh ta là một nông dân, con trai của một tá điền vùng Normandy. Chừng nào cha mẹ còn sống, anh còn được chăm sóc ít nhiều; anh ít phải chịu đựng điều gì ngoài căn bệnh quái ác của mình. Thế nhưng, vừa khi hai cụ qua đời, một cuộc sống khốn cùng cay đắng liền giáng xuống đầu anh. Phải sống nhờ vào người chị gái, anh bị mọi người trong nhà coi chẳng khác nào một kẻ ăn mày đang ăn bám của thiên hạ. Trong mọi bữa ăn, chính món ăn anh nuốt vào miệng cũng trở thành cái cớ để người ta đay nghiến; anh bị gọi là kẻ ăn hại, là thằng đần, và mặc dù anh rể đã chiếm đoạt phần gia tài của anh, người ta vẫn ban phát cho anh bát súp một cách tiếc rẻ, chỉ cho vừa đủ để anh không phải chết đói.

Khuôn mặt anh tai tái và hai con mắt trắng dã trông như hai miếng bánh thánh. Anh cứ thản nhiên trước mọi lời lăng mạ ném vào mình, lặng lẽ đến mức chẳng ai biết liệu anh có cảm nhận được chúng hay không.

Hơn nữa, anh chưa từng biết đến một chút dịu dàng nào, bởi người mẹ vốn dĩ chẳng bao giờ đối xử tử tế và cũng chẳng mảy may quan tâm đến anh; suy cho cùng, ở chốn thôn quê, những kẻ vô tích sự bị xem là thứ vướng víu, và dân làng sẵn sàng tiêu diệt những kẻ tàn tật trong giống loài mình chẳng khác nào đám gia cầm.

Ngay khi ăn xong bát súp, anh liền ra ngồi ở thềm cửa vào mùa hè và bên lò sưởi vào mùa đông, rồi cứ thế ngồi im suốt cả buổi tối chẳng mảy may nhúc nhích. Anh không có một cử chỉ, một động thái nào; chỉ có đôi mi thỉnh thoảng lại run rẩy vì chứng bệnh thần kinh, sụp xuống che đi đôi tròng mắt trắng đục không còn ánh sáng. Liệu anh có trí tuệ, có khả năng tư duy, có ý thức về sự tồn tại của chính mình hay không? Chẳng ai thèm bận tâm tìm hiểu.

Mọi chuyện cứ tiếp diễn như vậy trong suốt mấy năm trời. Thế nhưng sự vô dụng trong lao động cùng vẻ dửng dưng của anh cuối cùng đã làm dấy lên sự bực bội ở những người thân, khiến anh trở thành trò cười, một thứ tiêu khiển để họ trút nỗi cay đắng, là nạn nhân cho bản tính hung dữ bẩm sinh và sự vui đùa tàn nhẫn của đám người thô lỗ xung quanh.

Thật dễ dàng hình dung ra tất cả những trò ác ý xuất phát từ đôi mắt mù lóa của anh. Và để đổi lấy chút niềm vui cho việc nuôi nợ anh, họ biến các bữa ăn của anh thành những giờ phút giải trí cho hàng xóm và những trận đòn roi hành hạ chính sinh linh bất hạnh ấy.

Dân làng từ những ngôi nhà gần đó kéo đến xem trò vui này; câu chuyện được râm ran truyền từ nhà này qua nhà khác, và ngày nào căn bếp nông trại cũng đông nghẹt người. Thỉnh thoảng, khi anh vừa bắt đầu ăn súp, họ đặt trước bát của anh một con mèo hoặc con chó. Loài vật theo bản năng nhận thức được sự tàn tật của người đàn ông, bèn rón rén tiến lại gần, bắt đầu ăn một cách lặng lẽ, liếm láp bát súp đầy khéo léo; và khi chúng liếm láp hơi kêu tiếng động, đánh động sự chú ý của tội nghiệp nọ, chúng liền ranh mãnh chuồn biến đi để tránh nhát thìa giáng bừa bãi của người mù!

Đoạn, đám khán giả đứng dọc theo tường liền cười rộ lên, huých tay vào nhau và dậm chân bình bịch xuống sàn nhà. Còn anh, chẳng thốt ra một lời, vẫn tiếp tục ăn bằng tay phải trong khi đưa tay trái ra để che chắn cho bát súp của mình.

Có bận họ còn bắt anh nhai nút chai, những mảnh gỗ, lá cây hoặc thậm chí cả rác rưởi, thứ mà anh chẳng thể nào phân biệt nổi.

Dần dần, ngay cả những trò đùa cợt ấy cũng khiến họ chán ngấy, và người anh rể, vốn đang bực bội vì phải nuôi anh hoài, bắt đầu đánh đập, tát tai anh không dứt, vừa cười cợt trước những nỗ lực vô vọng của anh nhằm gạt đi hoặc đánh trả những cú đòn. Thế rồi một thứ thú vui mới xuất hiện—thú vui tát vào mặt anh. Và những anh thợ cày, mấy cô hầu bếp, thậm chí cả những kẻ lang thang qua đường, lúc nào cũng giáng xuống đầu anh những cái tát khiến đôi lông mày của anh giật giật từng hồi co giật. Anh chẳng biết trốn vào đâu và cứ đứng ngây ra với hai cánh tay lúc nào cũng giơ sẵn để đề phòng người ta đến quá gần.

Cuối cùng, anh buộc phải đi ăn mày.

Anh được đặt ngồi đâu đó bên con đường cái quan vào những ngày phiên chợ, và ngay khi nghe tiếng chân người hay tiếng xe cộ lăn bánh, anh liền chìa chiếc mũ ra, lắp bắp:

“Làm ơn thương bác chút đỉnh!”

Thế nhưng dân quê vốn chẳng hào phóng gì, và có cả mấy tuần liền anh chẳng kiếm được lấy một xu.

Rồi anh trở thành nạn nhân của lòng thù hận cuồng nộ và tàn nhẫn. Và anh đã chết như thế này đây.

Một mùa đông nọ, mặt đất phủ đầy tuyết và trời rét căm căm. Buổi sáng hôm ấy, người anh rể dẫn anh đi một quãng đường dài dọc theo con đường lớn để anh đi xin ăn. Người mù bị bỏ lại ở đó suốt cả ngày; và khi màn đêm buông xuống, người anh rể nói với mọi người trong nhà rằng anh ta chẳng tìm thấy tăm tích gì của gã hành khất cả. Đoạn hắn bồi thêm:

“Xì! Tốt nhất là chẳng cần bận tâm đến hắn! Trời lạnh nên hắn nhờ ai đó đón đi rồi. Đừng có sợ! Hắn không lạc được đâu. Chẳng mấy chốc mà ngày mai hắn lại mò về húp bát súp cho xem.”

Hôm sau, anh không trở về.

Sau những giờ dài đằng đẵng chờ đợi trong giá lạnh cứng người, cảm nhận cái chết đang đến gần, người mù bắt đầu cất bước. Không thể tìm nổi lối đi dọc theo con đường vì lớp băng dày đặc, anh cứ đi bừa, ngã nhào xuống mương rồi lại gượng đứng lên, chẳng thốt ra một tiếng kêu, với mục đích duy nhất là tìm được một ngôi nhà nào đó để tá túc.

Thế nhưng, dần dà, lớp tuyết rơi xuống khiến cơ thể anh tê dại, và đôi chân yếu ớt chẳng còn sức đưa anh đi xa hơn nữa, anh sụp xuống ngồi ngay giữa cánh đồng hoang. Anh không đứng dậy được nữa.

Những bông tuyết trắng rơi không dứt đã vùi lấp lấy anh, để rồi thân xác cứng đờ và lạnh ngắt của anh biến mất dưới lớp tuyết ngày một dày lên không ngớt, chẳng còn gì sót lại để đánh dấu nơi anh nằm.

Họ hàng của anh làm bộ hỏi han và đi tìm kiếm anh chừng một tuần lễ. Thậm chí họ còn bày đặt khóc lóc.

Mùa đông năm ấy thật khắc nghiệt, và trời mãi chẳng chịu tan băng. Rồi vào một ngày Chủ nhật nọ, trên đường đi lễ về, những người nông dân chú ý thấy một đàn quạ lớn đang quần thảo không dứt phía trên cánh đồng hoang, rồi lao xuống như một trận mưa đen đúng tại một chỗ, cứ bay đi bay lại liên tục.

Tuần tiếp theo, những con chim u ám ấy vẫn ở đó. Chúng tụ tập đông đảo trên bầu trời, tựa như tề tựu từ mọi góc của chân trời, và với những tiếng kêu quàng quạc đinh tai nhức óc, chúng bổ nhào xuống lớp tuyết lấp lánh, phủ kín nơi đó như những mảng đen sì và miệt mài mổ xẻ. Một thanh niên đã đến xem chúng đang làm gì và phát hiện ra thi thể của người mù, lúc này đã bị rỉa róc một nửa và không còn nguyên vẹn. Đôi mắt nhợt nhạt của anh đã biến mất, bị khoét rỗng bởi những chiếc mỏ dài và đầy tham lam.

Và tôi chẳng bao giờ có thể cảm nhận được ánh nắng rực rỡ của những ngày trời quang mây tạnh mà lại không mang theo nỗi buồn nhớ và suy ngẫm về số phận của kẻ hành khất vốn bị hắt hủi trong cuộc đời đến mức cái chết ghê rợn của y lại trở thành sự giải thoát cho tất cả những ai từng biết đến y.