“Chà!” Karl Massouligny thốt lên, “vấn đề những ông chồng dễ dãi quả là một câu hỏi hóc búa. Tôi từng chứng kiến đủ loại, vậy mà vẫn chẳng thể đưa ra phán xét dứt khoát về bất kỳ ai trong số họ. Tôi đã nhiều lần tự hỏi liệu họ thực sự mù quáng, yếu đuối hay rất tinh tường. Tôi tin rằng luôn có những người thuộc về từng nhóm ấy.

Hãy tạm gác lại những kẻ mù quáng. Họ không hẳn nên được gọi là dễ dãi, bởi vốn dĩ họ chẳng hề hay biết gì, chỉ là những sinh linh tốt bụng chẳng nhìn xa hơn cái mũi của mình. Thật kỳ lạ và thú vị khi nhận ra đàn ông và phụ nữ có thể bị lừa dạt dễ dàng đến thế nào. Chúng ta bị qua mặt bởi những thủ mưu nhỏ nhặt nhất từ những kẻ quanh mình, từ con cái, bạn bè, đầy tới cho đến những kẻ buôn bán. Bản tính con người cả tin biết bao, và để vạch trần sự dối trá của kẻ khác, chúng ta chẳng trưng ra nổi một phần mười sự khôn ngoan mà ta từng dùng khi chính ta muốn lừa phỉnh một ai đó.

Những ông chồng tinh tường lại có thể chia làm ba loại: Những kẻ có chút mưu cầu, dù là về tiền tài, danh vọng hay điều gì khác, trong việc vợ mình ngoại tình. Những người này chỉ mong sao giữ gìn bề ngoài yên ổn hết mức có thể, và thế là họ mãn nguyện.

Kế đến là những kẻ nổi trận lôi đình. Biết bao cuốn tiểu thuyết hay ho người ta có thể viết về họ!

Cuối cùng là những kẻ yếu đuối! Những kẻ sợ hãi tai tiếng.

Lại có cả những kẻ bất lực, hay đúng hơn là đã mệt mỏi, những kẻ trốn chạy nghĩa vụ phu thê vì sợ chứng thất điều hoặc đột quỵ, những kẻ chỉ thấy hả dạ khi để một người bạn thay mình gánh lấy hiểm họa ấy.

Nhưng tôi từng gặp một ông chồng thuộc một giống loài hiếm hoi, người đã phòng ngừa cái tai nạn phổ biến ấy bằng một cách kỳ lạ và đầy dí dỏm.

Ở Paris, tôi từng quen biết một cặp vợ chồng sang trọng, lịch thiệp. Người vợ, một phụ nữ cao rảng, mảnh mai, hay lo âu và được săn đón, vốn nổi tiếng có nhiều cuộc tình phiêu lưu. Nàng làm tôi say đắm bởi sự thông minh, và tôi tin mình cũng làm nàng lưu tâm. Tôi bắt đầu tán tỉnh nàng, một màn dò dẫm mà nàng đáp lại bằng những tín hiệu khiêu khích rõ mười mươi. Chẳng mấy chốc, chúng tôi chuyển sang những ánh nhìn tình tứ, những cái siết tay, và tất cả những cử chỉ ga lăng vụn vặt mở đường cho cuộc tấn công quyết định.

Dẫu vậy, tôi vẫn chần chừ. Tôi cho rằng, nhìn chung, phần lớn những mối quan hệ mập mờ trong giới thượng lưu, dẫu ngắn ngủi đến đâu đi nữa, cũng chẳng đáng để ta bận tâm hay đối mặt với những phiền toái có thể phát sinh. Do đó, tôi đã âm thầm cân nhắc thiệt hơn trước những lợi lộc và bất lợi mà mình có thể gặt hái, và tôi chợt nhận ra hình như người chồng đang hoài nghi tôi.

Một buổi tối nọ, tại một buổi vũ hội, khi tôi đang thì thầm những lời tình tứ với nàng trong một căn phòng nhỏ thông ra đại sảnh nơi người ta đang khiêu vũ, tôi thoáng thấy trong gương bóng dáng một kẻ đang dõi theo chúng tôi. Chính là hắn. Ánh mắt chúng tôi chạm nhau, rồi tôi thấy hắn quay đầu bước đi.

Tôi thì thầm: “Chồng cô kìa, hắn đang theo dõi chúng ta đấy.”

Nàng có vẻ ngẩn ngơ và hỏi: “Chồng tôi ư?”

“Đúng thế, hắn đã quan sát chúng ta từ nãy đến giờ.”

“Nào! Anh chắc chứ?”

“Rất chắc.”

“Thật lạ lùng! Bình thường anh ấy vô cùng niềm nở với tất cả bạn bè của tôi cơ mà.”

“Biết đâu hắn đoán ra là anh yêu em rồi thì sao!”

“Lại thế nữa! Anh chẳng phải kẻ đầu tiên để ý đến tôi đâu. Bất kỳ người phụ nữ nào gây chú ý đôi chút đều lôi theo sau cả một bầy đàn những kẻ ngưỡng mộ.”

“Đúng thế. Nhưng anh yêu em sâu sắc.”

“Cứ cho là vậy đi, liệu một ông chồng có bao giờ đoán được những chuyện đó không?”

“Thế hắn không ghen tuông gì sao?”

“Không, không hề!”

Nàng ngẫm nghĩ một thoáng rồi tiếp lời: “Không. Tôi không nghĩ mình từng nhận thấy chút ghen tuông nào từ phía anh ấy.”

“Hắn chưa từng theo dõi em ư?”

“Chưa. Như tôi đã nói, anh ấy luôn niềm nở với bạn bè tôi mà.”

Kể từ ngày hôm đó, cuộc tán tỉnh của tôi trở nên dồn dập hơn hẳn. Nàng chẳng làm tôi say đắm hơn trước là bao, nhưng sự ghen tuông có thể có của người chồng lại cám dỗ tôi mãnh liệt.

Về phần nàng, tôi đánh giá một cáchng lạnh lùng và minh bạch. Nàng có thứ sức hút phảng phất hơi hướng xã giao, nhờ vào một tâm hồn nhanh nhạy, vui tươi, dễ mến nhưng nông cạn, chứ chẳng có chút hấp dẫn sâu xa hay thực sự nào. Nàng giống như tôi đã nói, là một sinh thể nhỏ bé dễ kích động, mọi thứ đều nằm ở bề nổi, với một vẻ thanh lịch có phần phô trương. Tôi phải giải thích thế nào nhỉ? Nàng là một món đồ trang trí, chứ không phải một mái ấm.

Một ngày nọ, sau khi dùng bữa tối cùng họ, người chồng bảo tôi ngay lúc tôi chuẩn bị ra về: “Bạn thân mến của tôi” (giờ hắn đã gọi tôi là “bạn”), “chúng tôi sắp về quê nghỉ mát. Vợ chồng tôi rất lấy làm vui mừng được tiếp đón những người chúng tôi quý mến. Chúng tôi sẽ rất hân hạnh nếu anh dành một tháng ở lại cùng chúng tôi. Thật tuyệt vời biết bao nếu anh nhận lời.”

Tôi ngẩn người, nhưng rồi vẫn nhận lời.

Một tháng sau, tôi đặt chân đến điền trang Vertcresson của họ ở vùng Touraine. Họ đợi tôi ở nhà ga, cách lâu đài năm dặm. Có ba người đứng đó: nàng, người chồng và một quý ông tôi không quen biết, bá tước de Morterade, người mà tôi được giới thiệu. Ông ta có vẻ rất đỗi vui mừng khi làm quen với tôi, và những ý nghĩ kỳ quặc cứ lướt qua trong đầu tôi khi xe ngựaong dong trên con đường tuyệt đẹp giữa hai hàng rào cây. Tôi thầm nhủ: “Nào, để xem chuyện này nghĩa là gì đây? Đây là một ông chồng hoàn toàn không thể hoài nghi việc vợ hắn và tôi đang vượt qua ranh giới bạn bè bình thường, thế mà hắn lại mời tôi về nhà, tiếp đón tôi như bạn cũ và dường như đang muốn nói rằng: ‘Cứ tự nhiên nhé bạn hiền, đường đã quang quẻ rồi!’”

Rồi tôi lại được giới thiệu với một quý ông vô cùng dễ mến, người dường như đã an vị sẵn trong ngôi nhà này, và—và có lẽ đang tìm cách thoát khỏi nó, người mà xem ra cũng hào hứng trước sự xuất hiện của tôi chẳng kém gì chính người chồng.

Phải chăng đó là một kẻ ái mộ cũ đang muốn rút lui? Người ta có thể nghĩ thế. Nhưng nếu vậy, chẳng lẽ hai người đàn ông này đã ngầm đạt được một trong những thỏa thuận mờ ám hạ tiện vốn rất phổ biến trong giới thượng lưu hay sao? Và giờ họ đang đề nghị tôi bước vào cái giao ước ấy và thi hành nó. Mọi cánh tay đều dang rộng chào đón tôi. Mọi cánh cửa và trái tim đều rộng mở trước tôi.

Và còn nàng thì sao? Một câu đố lớn. Nàng không thể nào mù mịt trước mọi chuyện được. Thế nhưng—thế nhưng—Chà, tôi chẳng tài nào hiểu nổi.

Bữa tối diễn ra vô cùng vui vẻ và thân mật. Khi rời bàn ăn, người chồng và người bạn của ông ta bắt đầu đánh bài, trong khi tôi bước ra hiên nhà để ngắm trăng cùng phu nhân. Nàng có vẻ vô cùng xúc động trước cảnh sắc thiên nhiên, và tôi đoán khoảnh khắc hạnh phúc của mình đã cận kề. Tối hôm ấy nàng thực sự vô cùng kiều diễm. Cảnh điền viên dường như khiến nàng trở nên dịu dàng hơn. Vòng eo thon dài mảnh mai của nàng trông thật kiều diễm trên hiên đá cạnh một chiếc bình lớn cắm đầy hoa. Tôi chỉ muốn kéo nàng ra dưới tán cây, quỳ sụp dưới chân nàng và thổ lộ những lời yêu đương.

Giọng người chồng cất lên gọi: “Louise!”

“Vâng, anh đây.”

“Em quên trà kìa.”

“Em vào lo ngay đây, anh yêu.”

Chúng tôi quay lại nhà, và nàng pha trà cho chúng tôi. Khi hai người đàn ông chơi bài xong, trông họ rõ ràng đã mệt mỏi. Tôi đành xin phép về phòng. Mãi khuya tôi mới chợp mắt được, và giấc ngủ cũng chẳng mấy yên bình.

Một chuyến dã ngoại đã được lên lịch cho buổi chiều hôm sau, và chúng tôi đi xe ngựa mui trần để thăm vài phế tích. Nàng và tôi ngồi băng ghế sau, còn họ ngồi đối diện, quay lưng về phía chiều chuyển động. Cuộc trò chuyện diễn ra thật hòa hợp và dễ chịu. Tôi vốn mồ côi, và lúc ấy tôi có cảm giác như vừa tìm lại được gia đình mình, khi ở bên họ tôi thấy thân thuộc biết bao.

Bỗng nhiên, khi nàng vừa duỗi chân ra giữa hai chân chồng mình, ông ta cất giọng quở trách: “Louise, xin em đừng tự làm rách những đôi giày cũ của mình thế chứ. Ở nông thôn cũng chẳng có lý do gì để ăn diện luộm thuộm hơn ở Paris đâu.”

Tôi hạ mắt xuống. Quả thực nàng đang đi những đôi giày đã sờn rách, và tôi nhận ra tất chân của nàng cũng không được kéo lên gọn gàng.

Nàng đỏ bừng mặt và rụt chân giấu dưới váy. Người bạn thì đang phóng tầm mắt ra xa với vẻ dửng dưng, vô tâm.

Người chồng mời tôi đi xì gà, và tôi nhận lời. Suốt mấy ngày liền, tôi hoàn toàn không thể ở riêng với nàng dù chỉ hai phút; lúc nào hắn cũng kè kè bên chúng tôi. Dù vậy, hắn vẫn vô cùng niềm nở với tôi.

Một buổi sáng, hắn đến gọi tôi đi dạo trước bữa sáng, và câu chuyện tình cờ chuyển hướng sang hôn nhân. Tôi đôi lời bàn về sự cô đơn và về việc cuộc sống có thể trở nên tươi đẹp nhường nào nhờ tình cảm của người phụ nữ. Đột ngột, hắn cắt ngang lời tôi: “Bạn tôi ơi, đừng nói về những chuyện mà anh chẳng biết gì cả. Một người phụ nữ nếu không có lý do nào khác để yêu anh thì sẽ chẳng yêu anh lâu đâu. Tất cả những nét điệu đà nhỏ nhặt khiến họ trở nên vô cùng tuyệt mỹ khi chưa hoàn toàn thuộc về chúng ta sẽ biến mất ngay khi họ là của chúng ta. Và rồi—những người phụ nữ đáng kính—nghĩa là vợ của chúng ta—thì—thì không—thực ra là không hiểu gì về cái nghề làm vợ cả. Anh hiểu chứ?”

Hắn không nói gì thêm, và tôi cũng chẳng tài nào đoán ra suy nghĩ trong đầu hắn.

Hai ngày sau cuộc trò chuyện ấy, hắn gọi tôi vào phòng từ sớm tinh mơ để cho tôi xem một bộ sưu tập bản khắc. Tôi ngồi trên chiếc ghế bành đối diện cánh cửa lớn ngăn cách phòng hắn với phòng vợ, và đằng sau cánh cửa ấy, tôi nghe có tiếng ai đó đang đi lại, động đậy, dù tâm trí tôi chẳng mải mê gì đến những bức tranh khắc trong tay, mặc cho miệng tôi cứ liên mồm suýt xoa: “Ồ, tuyệt diệu! Thật mê hoặc! Quá đỗi tinh tế!”

Hắn chợt thốt lên: “À, tôi còn một mẫu vật tuyệt đẹp ở phòng bên. Để tôi đi lấy.”

Hắn nhanh chân chạy về phía cửa, và cả hai cánh cửa bật mở rộng hệt như trong một màn kịch sân khấu.

Trong một căn phòng rộng lớn, bề bộn ngổn ngang, giữa những chân váy, cổ áo, áo vạt ngắn nằm vương vãi khắp sàn nhà, xuất hiện một sinh thể cao rồng rắn, khô đét. Nửa thân dưới của ả ta quấn một chiếc váy lót bằng lụa cũ kỹ, đã rách rưới, rũ rượi buông thõng trên thân hình bất thành hình dạng, và ả đang đứng trước gương chải mái tóc vàng ngắn ngủi, thưa thớt. Hai cánh tay ả quặt thành hai góc nhọn, và khi ả ngơ ngác quay người lại, đập vào mắt tôi bên dưới lớp áo lót bằng vải bông thô kệch là cả một nghĩa địa xương sườn, thứ vốn được che giấu khỏi ánh mắt thiên hạ nhờ những miếng độn được sắp xếp vô cùng khéo léo.

Người chồng thốt lên một tiếng kêu đầy tự nhiên rồi bước lùi lại, khép cánh cửa lại, và cất giọng: “Trời đất! Tôi ngốc nghếch quá thể! Ồ, sao mà vô ý thế không biết! Vợ tôi sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho tôi chuyện này đâu!”

Tôi đã chực muốn cất lời cảm ơn hắn. Tôi rời đi ba ngày sau đó, sau khi siết tay thật chặt hai người đàn ông và đặt nụ hôn lên những ngón tay của phu nhân. Nàng chào tạm biệt tôi bằng một vẻ lạnh nhạt.

Karl Massouligny im bặt. Có ai đó lên tiếng hỏi: “Thế còn người bạn thì sao?”

“Tôi không biết—thế nhưng—thế nhưng trông ông ta vô cùng đau khổ khi thấy tôi rời đi sớm đến thế.”