[NỘI DUNG]: Sự hấp dẫn của Copperfield—Scott, Smollett và Fielding—Quá gần với thực tế—Phương pháp cũ và mới—Dickens tại Hatton-garden (1837)—Nguyên mẫu của Boythorn và Skimpole—Cái nhìn cuối cùng về Leigh Hunt (1859)—Những thay đổi ở nhân vật Skimpole—Tự biện hộ—Scott và cha ông—Dickens và cha ông—Những câu nói của John Dickens—Skimpole và Micawber—Dickens và David—Không cố gắng tự họa chân dung—Hình thức tự truyện—Cách xây dựng nhân vật nhất quán—Ý đồ tạo dựng nhân vật David—Giọng điệu của tiểu thuyết—Nhà Peggotty—Cô Dartle—Bà Steerforth—Betsey Trotwood—Một người mai táng ở vùng quê—Hai nữ anh hùng—Sự đối lập giữa Esther và David—Cốt truyện—Các tình tiết và nhân vật đan xen—Những khiếm khuyết của Bleak House—Thành công trong việc khắc họa nhân vật—Giá trị của những đánh giá phê bình—Những nét chấm phá bi cảm—Đề mục Ramsay về Bleak House và Jo—Nguyên mẫu của những thói lạm dụng tại Tòa án Chancery.

Dickens chưa bao giờ có vị thế danh tiếng cao chót vót như khi hoàn thành cuốn Copperfield. Sự phổ biến mà tác phẩm đạt được ngay từ những chương đầu đã gia tăng đến mức độ chưa từng có cuốn sách nào trước đó sánh kịp, ngoại trừ Pickwick. "Anh làm tôi vui hơn tôi có thể diễn tả," ông viết cho Bulwer Lytton (tháng 7 năm 1850), "qua những gì anh nhận xét về Copperfield, bởi vì bản thân tôi cũng hy vọng rằng một số phẩm chất từng thiếu sót trước đây nay đã có mặt ở đó." Nếu sức mạnh của tác phẩm không vượt trội hơn Chuzzlewit, thì đề tài lại có sức hút lớn hơn; có nhiều tình tiết đa dạng hơn, với sự tự do phóng khoáng hơn trong việc khắc họa nhân vật; đồng thời dấy lên một sự hoài nghi — dẫu mang tính tổng quát và mơ hồ nhưng đã làm sắc bén thêm không ít sự quan tâm — rằng ẩn dưới tác phẩm hư cấu ấy là đôi nét cuộc đời của chính tác giả. Cuộc đời ấy có bao nhiêu phần sự thật, thế giới đã không hề hay biết cho đến khi ông qua đời.

Am hiểu văn học Anh đồng nghĩa với việc biết rằng, trong các tác phẩm văn xuôi hư cấu nổi tiếng nhất của nền văn học này, hình thức tự truyện đã thâm nhập một cách sâu rộng dưới lớp vỏ cải trang, và những nhân vật quen thuộc nhất đối với chúng ta trong tiểu thuyết Anh đều có nguyên mẫu từ đời thực. Smollett chưa từng viết câu chuyện nào mà không gợi lại ít nhiều những cuộc phiêu lưu của chính ông; và Fielding, người đã lồng ghép một phần hình ảnh người vợ vào tất cả các nữ anh hùng của mình, cũng từng rất may mắn khi tìm thấy không chỉ Trulliber mà ngay cả Mục sư Adams giữa những trải nghiệm sinh động trong đời thực. Ngược lại thời gian gần hơn một chút, hầu như chẳng có ai từng quen biết Scott mà ký ức của ông lại không lưu giữ đôi nét để tô điểm thêm nét chân thực tỉ mỉ cho những con người do ông tưởng tượng ra; và chúng ta biết chính xác phải tìm kiếm những ai ở các nhân vật Dandie Dinmont và Jonathan Oldbuck, ở văn phòng của Alan Fairford hay căn phòng bệnh của Crystal Croftangry. Chúng ta cũng cần lưu ý rằng một nhà văn chân chính không bao giờ lấy nguyên si bất cứ điều gì trọn vẹn từ đời thực, mà chỉ rút tỉa những nét chủ đạo hoặc những chi tiết có thể mang lại sự hoàn thiện cao hơn; rằng một nghệ sĩ tinh tế sẽ dung hội vào bức chân dung của một con người những trải nghiệm ông góp nhặt từ năm mươi người; và đó chính là câu trả lời mà Fielding dành cho Trulliber nếu vị mục sư này phản đối hình ảnh chuồng heo, hay dành cho Adams nếu ông ta cố gắng kiếm chuyện tai tiếng từ rắc rối trong phòng ngủ của bà Slipslop. Những chất vấn tương tự đã nhiều lần giáng xuống Dickens trong suốt quá trình sáng tác — nơi ông đã tự do tuân theo phương pháp vốn rất quen thuộc với các bậc thầy trong nghệ thuật của ông, như chúng ta đã thấy; thế nhưng, có một trường hợp bị cho là sai trái trong quá trình sáng tác Copperfield mà ở đó ông cảm thấy lời biện minh của mình khó lòng trọn vẹn, và những gì ông hành động sau đó mang đậm nét đặc trưng của riêng ông.

"Tôi vừa có một cuộc phiêu lưu kỳ lạ nhất vào sáng nay," ông viết (ngày 28 tháng 12 năm 1849) ngay trước thềm tập thứ mười của mình, "đó là việc nhận được bức thư kèm theo đây từ cô Moucher! Nó mang giọng điệu nửa bi nửa hài, nhưng rõ ràng người ta đã sai lầm khi bị cám dỗ sử dụng quyền lực theo cách ấy." Nghĩ rằng một nhân vật kỳ quặc mang dáng vẻ lố bịch trong số những người quen của mình sẽ an toàn trước việc bị nhận ra, ông đã làm điều mà đôi khi Smollett từng làm, nhưng Fielding thì chưa bao giờ; trong trào lưu hứng khởi bộc phát đầu tiên nảy sinh quanh trí tưởng tượng ấy, ông đã đầu hàng trước sự cám dỗ là sao chép quá sát những đặc điểm về vóc dáng và khuôn mặt vốn tạo nên hiệu ứng dị dạng. Ông vô cùng bàng hoàng khi phát hiện ra nỗi đau mà mình đã gây ra, và hiện tôi đang giữ một bản sao của những lời cam đoan nhằm đáp lời mà ông đã lập tức gửi đến người khiếu nại. Rằng ông vô cùng đau buồn và ngạc nhiên khôn xiết. Rằng ông hoàn toàn không có ý nhắm đến cá nhân bà. Rằng tất cả các nhân vật của ông đều được chắp vá từ nhiều con người khác nhau, mang tính tổng hợp chứ không bao giờ là cá thể đơn lẻ. Rằng chiếc ghế (thay vì chiếc bàn) và một số chi tiết khác quả thực lấy từ bà, nhưng những nét đặc trưng khác thì hoàn toàn không phải của bà; và câu nói "Tôi bay bổng làm sao" của cô Moucher chính là câu cửa miệng ưa thích của một người hoàn toàn khác mà bạn bè ông đã nhận ra rất chính xác. Dù vậy, ông vẫn cảm thấy mình đã hành động sai trái và giờ đây sẵn sàng làm bất cứ điều gì để sửa chữa sai lầm ấy. Rằng ông vốn định sử dụng nhân vật này theo một chiều hướng khó chịu, nhưng bất chấp mọi rủi ro hay phiền hà, ông sẽ thay đổi tất cả để không gì đọng lại ngoài một ấn tượng dễ chịu. Bạn đọc hẳn sẽ còn nhớ điều này đã được xử lý ra sao, và chương thứ ba mươi hai đã phần nào xóa đi những gì mà chương thứ hai mươi hai đã gây ra.

Một trường hợp xảy ra từ trước đó rất lâu là ví dụ duy nhất mà tôi được biết, nơi một nhân vật trong sách của ông vốn mang ý đồ đáng ghét lại được sao chép hoàn toàn từ một nguyên mẫu bằng xương bằng thịt. Việc sử dụng chất liệu như vậy, vốn chưa bao giờ thôi rủi ro, lẽ ra có thể được biện minh ở đây nếu như nó có thể được biện minh ở bất cứ đâu; và bản thân ông từng cảm thấy thỏa mãn khi luôn thừa nhận sự trùng khớp giữa nhân vật ông thò lò mũi xanh Mr. Fang trong Oliver Twist với ông Mr. Laing ở Hatton-garden. Thế nhưng, việc công khai mục đích của ông trong trường hợp đó cùng phương thức tiến hành đã đánh dấu một sự khác biệt rõ rệt so với phương pháp mà ông đã áp dụng trong các tác phẩm sau này, noi theo các bậc thầy lớn. Một lời ám chỉ về một người bạn chung trong một bức thư viết vào thời điểm hiện tại — "Một ý nghĩ thật khủng khiếp chợt lóe lên trong đầu tôi! Thật là rực rỡ khi đưa vào sách!" — vừa thể hiện sức cám dỗ vẫn tiếp tục bủa vây ông, vừa bộc lộ nỗi sợ hãi mà chính ông đã tự gieo rắc cho bản thân khi sắp sửa đầu hàng những cám dỗ ấy; thế nhưng vào thời điểm viết Oliver Twist, ông hoàn toàn không có những nỗi lo âu vẩn vơ như vậy. Khi cần một vị thẩm phán tòa án an ninh ngang ngược và khắc nghiệt, ông liền nhớ ngay đến một nguyên mẫu có sẵn tại một trong các văn phòng ở Luân Đôn; và thay vì theo đuổi phương pháp sau này của mình là tạo ra một ngoại hình phần nào đó làm cho việc nhận diện các đặc điểm tâm lý trở nên khó khăn, ông lại vô cùng số sắng đưa trọn vẹn con người ấy lên trang sách, từ vóc dáng, khuôn mặt cho đến cung cách và tâm hồn.

Do đó, ông đã viết thư (từ phố Doughty vào ngày 3 tháng 6 năm 1837) gửi ông Haines, một quý ông lúc bấy giờ chịu trách nhiệm chung về các bản tin cảnh sát cho các tờ báo hằng ngày. "Trong số tiếp theo của Oliver Twist, tôi buộc phải có một vị thẩm phán; và khi tìm kiếm một vị thẩm phán mà sự khắc nghiệt và ngang ngược có thể biến ông ta thành một đối tượng thích hợp để bóc mẽ, một cách tất yếu, tôi đã vô tình bắt gặp ông Laing nổi tiếng ở Hatton-garden. Tôi hiểu rất rõ tính cách của con người này; nhưng vì cũng cần phải miêu tả cả ngoại hình của ông ta nữa, lẽ ra tôi phải gặp mặt ông ta rồi, điều mà (may mắn hay rủi ro tùy theo hoàn cảnh) tôi chưa từng làm. Trong tình thế tiến thoái lưỡng nan này, tôi chợt nảy ra ý định rằng có lẽ dưới sự bảo trợ của anh, tôi có thể được 'buôn lậu' vào văn phòng Hatton-garden trong vài phút vào một buổi sáng nào đó. Nếu anh có thể giúp tôi đạt được mục đích này, tôi thực sự sẽ vô cùng biết ơn." Cơ hội ấy đã đến; vị thẩm phán được đưa ra trước mắt nhà tiểu thuyết; và chẳng bao lâu sau, nhân một cơn nổi giận không thể dung thứ khác bùng phát, Bộ trưởng Nội vụ đã thấy việc cách chức ông Laing khỏi chiếc ghế thẩm phán là một bước đi dễ dàng và được lòng dân chúng.

Điều này mang lại sự thoải mái cho tất cả mọi người, ngoại trừ nhân vật chính; thế nhưng trường hợp đó là một ngoại lệ vô cùng hy hữu, và quả thực rất hiếm khi những phản đối cá nhân vốn dĩ rất tự nhiên trong mọi trường hợp như vậy lại không được mảy may cân nhắc. Trong cuốn tiểu thuyết viết tiếp sau Copperfield, có hai nhân vật xuất hiện mang những điểm tương đồng về cách điệu và lời ăn tiếng nói với hai nhà văn nổi tiếng đến mức những người bạn quen thân của họ không thể nào nhầm lẫn được. Đối với Lawrence Boythorn — nhân vật phỏng theo Landor — không có bất kỳ sự phản đối nào nảy sinh; thế nhưng Harold Skimpole — người có thể dễ dàng nhận ra chính là Leigh Hunt — lại dẫn đến vô số lời bàn tán; điểm khác biệt nằm ở chỗ, những nét lố bịch được sử dụng trong trường hợp đầu tiên nhằm làm phong phú mà không hề làm suy giảm sức hút của một nhân vật duyên dáng trong truyện, trong khi nhân vật sau lại được giao một vai trò trong cốt truyện mà không một tật xấu mê hoặc hay sự vui tươi trong lời nói nào có thể cứu vớt khỏi sự khinh miệt. Mặc dù sự thiếu chu đáo đã thể hiện rõ đối với người bạn mà nhân vật ấy có lẽ sẽ gợi nhắc trong tâm trí nhiều độc giả, nhưng điều chắc chắn là ý định ban đầu cũng như xuyên suốt của Dickens không hề mang hàm ý ác ý. Ông lầm đường chỉ vì sự vô ý tứ mà thôi.

Chính ông đã bày tỏ nguyên nhân đưa ông đến với đề tài ấy. Triết lý của Hunt về các nghĩa vụ tiền bạc — luôn được lớn tiếng tuyên bố nhưng mang màu sắc nửa đùa nửa thật — cùng thái độ cố chấp phô trương trong việc chiều chuộng quan điểm ấy hay bất kỳ chủ đề nào khác mà ông hứng thú bàn luận lúc bấy giờ, đã nhiều lần khiến Dickens cảm thấy thật kỳ quặc và hấp dẫn; thế nên khi cần một "phẩm chất thoáng đãng" cho nhân vật do mình sáng tạo ra, hình ảnh của Hunt liền hiện lên trong đầu ông; và "một phần vì lý do đó, và một phần, như sau này ông vẫn thường đau đớn khi nghĩ lại, vì niềm vui sướng khi thấy một phong cách duyên dáng tự tái hiện dưới ngòi bút của chính mình, ông đã đầu hàng trước cám dỗ để cho nhân vật nói năng giống hệt người bạn cũ của mình quá nhiều lần." Lời tạ lỗi này được đưa ra sau khi Hunt qua đời, và nó đề cập đến việc chỉnh sửa bản thảo đầu tiên nhằm khiến nhân vật bớt giống hơn, theo gợi ý của hai người bạn khác của Hunt. Hai người bạn đó chính là Procter (Barry Cornwall) và bản thân tôi; cảm giác của tôi từ đầu vốn dĩ là sự giống nhau ấy quá mức rõ rệt. Procter thoạt đầu không nghĩ vậy, nhưng chỉ cần suy ngẫm đôi chút là ông cũng đi đến kết luận ấy. "Anh sẽ thấy từ bức thư đính kèm đây," Dickens viết (ngày 17 tháng 3 năm 1852), "rằng Procter có suy nghĩ rất giống tôi. Dù vậy, tôi vẫn sẽ duyệt lại nhân vật này một lần nữa trong suốt buổi chiều và gọt giũa lại đôi chút ngôn từ ở chỗ này chỗ khác." Thế nhưng trước khi ngày trôi qua, Procter lại viết thư cho ông, và vào sáng hôm sau, kết quả là thế này. "Tôi đã xem xét lại thật cẩn thận từng phần một, và tôi nghĩ mình đã làm cho nó bớt giống đi rất nhiều. Tôi cũng đã đổi tên Leonard thành Harold. Tôi không có quyền mang lại đau khổ cho Hunt, và tôi kiên quyết không làm điều đó đến mức ước gì anh hãy xem lại toàn bộ bản in thử một lần nữa, đồng thời chỉ ra bất kỳ chỗ cụ thể nào mà anh cảm thấy đặc biệt giống. Ngay lập tức tôi sẽ sửa lại chỗ đó."

Nhìn chung, những thay đổi là vô cùng đáng kể, nhưng sai lầm tận gốc rễ vẫn còn đó. Những lời trò chuyện vui tươi, lấp lánh và phóng khoáng — thứ không thể nào nhầm lẫn được — đã đồng nhất những phẩm chất đáng ghét với một người bạn mà tác giả chỉ biết qua những điểm thu hút; và đối với điều này, hoàn toàn không có sự biện hộ nào. Có lẽ người duy nhất quen thuộc với nguyên mẫu lại không nhận ra bản sao chính là nguyên mẫu ấy (một trường hợp rất phổ biến); nhưng những người bạn tốt bụng theo thời gian đã kể lại tất cả cho Hunt, và những lời giải thích đau lòng nối tiếp theo sau, nơi Dickens không thể làm gì khác ngoài việc đưa ra một kiểu né tránh mang tính bè bạn trước những vấn đề thực sự đang tranh chấp. Thời gian để chuộc lỗi đã trôi qua. Tôi vẫn nhớ rõ với sự tha thiết tột cùng, trong một những lần như thế, ông đã cố gắng vực dậy lòng tự trọng của Hunt như thế nào. "Hãy tách biệt trong tâm trí anh," ông nói với Hunt, "những gì anh thấy về bản thân mình với những gì người khác nói rằng họ nhìn thấy ở anh. Vì điều đó đã gây ra cho anh quá nhiều đau đớn, tôi xin nhận phần tồi tệ nhất và nói rằng tôi vô cùng hối tiếc, đồng thời cảm thấy mình đã sai lầm khi làm điều đó. Nếu không, tôi lẽ ra đã nhận phần tốt đẹp nhất và bám lấy điều mà tôi cảm thấy sâu sắc là sự thật, rằng chẳng có gì trong đó đáng lẽ phải mang lại cho anh đau khổ. Bất kỳ ai khi viết văn đều phải cất lên từ những điểm trải nghiệm của mình, và tôi cũng vậy khi viết về anh; nhưng khi cảm thấy mình đã đi quá giới hạn, tôi đã tự kìm lại, và những phần bị bôi xóa nhiều nhất trong bản thảo của tôi chính là những đoạn tôi đang nỗ lực hết sức để làm cho ấn tượng mà tôi viết ra trở nên khác biệt với anh. Nhật ký viết tay là tôi lấy cảm hứng từ Haydon chứ không phải từ anh. Giờ đây chính từ miệng anh, tôi mới biết rằng anh từng phổ nhạc cho bất cứ thứ gì, và tôi không thể sao chép điều đó từ anh được. Nhân vật ấy không phải là anh, bởi vì có những nét đặc trưng trong đó vốn phổ biến với năm mươi ngàn người khác nữa, và tôi không hề tưởng tượng rằng anh sẽ nhận ra điều đó. Dưới những lớp cải trang tương tự, chính cha và mẹ tôi cũng xuất hiện trong sách của tôi, và anh cũng có thể thấy hình bóng của mình ở nhân vật Micawber." Sự khác biệt nằm ở chỗ, những tật xấu của ông Micawber và bà Nickleby, dẫu có buồn cười đến đâu, cũng không khiến bất kỳ ai trong số họ kém phần đáng yêu qua lời ăn tiếng nói hay tính cách; và điều này không thể áp dụng cho Skimpole. Ấn tượng thiện cảm hay ác cảm tạo nên toàn bộ sự khác biệt khi người ta đùa cợt với một người bạn; và ngay cả điều kiện hoàn toàn thuận lợi này cũng không thể ngụy biện cho hành động đó đối với nhiều người, khi những người thân thiết ruột thịt liên quan.

Về những gì từng được bàn luận trước đây về sự tương đồng của nhân vật Micawber, Dickens đã vấp phải những lời chỉ trích gay gắt; và tương tự như vậy, người ta từng cho là điều không nên ở Scott khi ông lấy nguyên mẫu cho bệnh nhân cáu kỉnh trong những cảnh cuối của Crystal Croftangry từ chính giường bệnh của cha mình. Lockhart, người kể lại câu chuyện này, đã bổ sung với một ý nghĩa buồn bã rằng chính ông cũng từng sống để chứng kiến tấm màn nhung khép lại tại Abbotsford trước một khung cảnh tương tự như thế. Thế nhưng những phản đối kiểu ấy sẽ vẫn tiếp tục được đưa ra mà chẳng mang lại kết quả gì. Tất cả các tiểu thuyết gia lớn sẽ vẫn tiếp tục sử dụng những trải nghiệm của họ về tự nhiên và thực tế, bất kể chúng bắt nguồn từ đâu; và một nhận xét mà Scott từng nói với Lockhart đã gợi ý cho lời minh oan của họ. "Nếu một người vẽ tranh từ thiên nhiên, anh ta sẽ có nhiều khả năng nhất trong việc thu hút và làm say mê những ai đang ngắm nhìn nó hằng ngày."

Tội lỗi của Micawber nhìn chung không quá trầm trọng. Chúng ta đã thấy Dickens từng bị lay động hoặc truyền cảm hứng ra sao bởi những bài học cay đắng thời thơ ấu, và nền móng của nhân vật ấy chắc chắn đã được đặt ra từ thời điểm đó; thế nhưng sự dồi dào về hùng biện chỉ thực sự gây ấn tượng với ông sau này, và từ nguồn năng lượng này — khi nó mở rộng và phát triển theo hàng ngàn cách thú vị — bức chân dung toàn thân đã có được sức hút tuyệt vời của nó. Sẽ chẳng có minh họa nào tốt hơn cho điều đó ngoài những đoạn trích từ các bức thư của Dickens, được viết từ lâu trước khi người ta nghĩ đến nhân vật Micawber, nơi nét đặc trưng này của người cha đã tìm thấy sự biểu đạt thường xuyên và luôn vô cùng thú vị. Nhiều bức thư như vậy đã được trích dẫn trong tác phẩm này theo từng thời điểm, và một hoặc hai bức nữa có thể được bổ sung vào đây. Thật thỏa đáng khi mở đầu chúng bằng lời khẳng định rằng không ai có thể quen biết cha của Dickens mà lại không ngấm ngầm yêu mến ông hơn nhờ những lời hoa mỹ ấy — những cách diễn đạt đã thích ứng vô cùng nhịp nhàng với cả nỗi u sầu lẫn niềm vui của ông, đến mức thật khó mà không tưởng tượng rằng chúng đã giúp ích cho ông rất nhiều trong cả hai trạng thái đó, đồng thời khiến cho những mảng sáng tối trong cuộc đời thăng trầm của ông trở nên dễ chịu hơn, dẫu cũng khả thi hơn. "Nếu anh có cơ hội pendente lite [trong lúc vụ án đang tiến hành], như cha tôi thường nhận xét — thực tế ngài đã từng nói thế vào một số dịp đáng nhớ trong quá khứ khi thông báo với tôi rằng đám chó săn sẽ sớm dồn ngài vào chân tường" — Dickens viết vào tháng 12 năm 1847. "Tôi nhận được một bức thư từ cha tôi" (tháng 5 năm 1841) "than phiền về thời tiết đẹp, khẩn khoản cầu xin những trận cuồng phong phù hợp, đồng thời thông báo rằng ngài sẽ không thể ở lại Devonshire quá một năm nữa, vì khi đó ngài phải tiến về Paris để củng cố tiếng Pháp cho Augustus." "Có một bức thư mang đậm phong cách riêng gửi cho Kate từ cha tôi vừa đến," ông viết từ Peschiere vào tháng 9 năm 1844. "Ngài đề ngày từ Manchester và nói rằng ngài có lý do để tin rằng mình sẽ có mặt ở thành phố cùng với mùa chim trĩ, vào khoảng hoặc đúng ngày mùng một tháng Mười. Ngài đã ở cùng Fanny tại Đảo Man trong gần hai tháng: và khi ở đó, như ngài tiếp tục nhận xét, ngài tìm thấy những binh đoàn bạn bè và đủ loại xa hoa thời thượng mang tầm vóc lục địa với giá cả phải chăng." Miêu tả việc khởi hành rời Genoa của một y sĩ kiêm người quen người Anh trong cùng năm đó, ông viết thêm: "Chúng tôi rất tiếc khi mất đi những lời khuyên hữu ích của ông ấy — hay, như cha tôi vẫn thường nói, bị tước đoạt, ở một chừng mực nào đó, những lợi ích đi kèm, bất kể chúng là gì đi nữa, xuất phát từ tay nghề y khoa của ông ấy, dẫu nó ra sao đi chăng nữa, và sự chăm sóc chuyên nghiệp của ông ấy, xét theo mức độ có thể được nhìn nhận như vậy." Tương tự như vậy, Dickens vô cùng thích thú khi nhớ lại rằng chính cha ông đã viết một câu nói nổi tiếng về một người họ hàng của mình: "Và tôi buộc phải bày tỏ khuynh hướng tin rằng tuổi thọ của ông ta (nói một cách nhẹ nhàng nhất) là cực kỳ đáng ngờ:"; và chính với một người khác — người từng kiên quyết khẳng định một cách hơi phô trương về sự bề trên của phái ly giáo và phi giáo hội — ngài đã cất lên những lời xứng đáng chẳng kém phần nổi tiếng: "Đấng Tối Cao chắc chắn phải là một cá nhân hoàn toàn khác với những gì tôi có mọi lý do để tin tưởng, nếu như Ngài lại bận tâm mảy may đến sự giao du của họ hàng anh." Chắc chắn có một tiếng cười ẩn chứa trong sự tận hưởng tất cả những điều này, nhưng đi kèm với đó là rất nhiều sự gắn bó tình cảm cá nhân; và cảm xúc của người tạo ra Micawber khi ông vừa chiều chuộng vừa tưởng nhớ những tật xấu của nguyên mẫu đã tìm thấy sự tương ứng ở những độc giả của chính tác phẩm đối với sự sáng tạo ấy, khi vai diễn của nó được thể hiện trọn vẹn trong câu chuyện. Không một ai kém yêu mến Micawber hơn chỉ vì những thói hư tật xấu của ông; và Dickens càng yêu cha mình hơn biết bao nhiêu khi ông càng gợi nhắc lại những nét tính cách kỳ quặc ấy. "Càng sống lâu, tôi càng nghĩ ông là một người đàn ông tuyệt vời hơn," sau này ông đã thốt lên như vậy. Hiện thực và trí tưởng tượng đã dung hợp tất cả những gì đáng trân trọng nhất đối với ông từ cả hai phía.

[NỘI DUNG CHƯƠNG ĐANG TIẾP TỤC ĐƯỢC DỊCH HOÀN THIỆN...]