Một, Thảo nguyên

Tháng 7 năm 1993, khi tôi đang tác nghiệp tại thành phố biên giới Mãn Châu Lý, từng lấy tên giả là Vương Gia Bảo, đi theo một đoàn du lịch bước vào lãnh thổ Nga và ở lại đó hai mươi tư giờ.

Tôi không có hứng thú với các thành phố của nước Nga, lại càng không muốn vào trong đó mua sắm thứ gì; mục đích chính khi theo đoàn du lịch vào đất Nga là muốn ngắm nhìn thảo nguyên nước Nga. Phía chúng tôi cũng có thảo nguyên, nhưng thảo nguyên bên này khác xa so với thảo nguyên trong trí tưởng tượng của tôi. Thảo nguyên trong tưởng tượng của tôi phải là vùng đất rộng lớn vô tận, phải là những con sóng cỏ rượt đuổi nhau, trâu dê khuất ẩn giữa chốn đó, phải có vô số đóa hoa tươi điểm xuyết trong cụm cỏ xanh, phía trên phải có trăm loài chim ríu rít ca hót, phía dưới phải có dòng nước trong lành uốn lượn. Thế nhưng thảo nguyên tôi nhìn thấy có màu vàng úa, đám cỏ thấp tè, lại còn có từng mảng "hói trắng", trông giống như cái đầu bị bệnh chốc lở. Không có cảnh gió thổi cỏ ngập đầu trâu dê, nhưng trâu dê lại rất nhiều, đàn này nối tiếp đàn kia. Thảo nguyên cằn cỗi, cỏ xơ xác, chúng làm sao có thể ăn no được? Cũng chẳng có những đóa hoa năm màu lớn bằng nắm tay, nhỏ bằng hạt gạo được điểm xuyết giữa thảm cỏ xanh, trải dài đến tận chân trời như tôi tưởng tượng. Có sông, nhưng trong sông phần lớn không có nước, dẫu có chút nước thì cũng đục ngầu như bùn. Có chim, nhưng số lượng rất ít, chúng rõ ràng rất cô đơn, con thì đi dạo một mình bên vệ đường, con thì kêu thảm thiết trên bầu trời. Tồi tệ nhất là một con đường nhựa rộng lớn đã chẻ đôi thảo nguyên vốn dĩ chẳng rộng rãi gì cho lắm, bên lề đường thế mà lại có dăm ba quán treo cờ rượu, trước một số cửa hàng, mấy cái đầu cừu dính máu me nhầy nhụa vứt bừa bãi, thu hút ruồi nhặng bay vo ve. Biết tìm đâu ra thảo nguyên trong giấc mơ của tôi đây? Người bạn ở Mãn Châu Lý nói: Sang bên đó mà xem, thảo nguyên bên ấy có lẽ sẽ khiến cậu hài lòng.

Vượt qua đường biên giới, ô tô chạy dọc theo con đường đất xóc nảy, đâm thẳng vào nội địa nước Nga. Tôi thấy hai bên đường đất cỏ mọc cao ngút gối, hoa dại nở rộ; trên thảo nguyên trải dài đến tận chân trời, không nhìn thấy một con gia súc nào, lại càng không thấy bóng dáng con người. Ban đêm hình như vừa mới mưa xong, trong những chỗ lũng sâu trên mặt đường đọng lại thứ nước mưa màu vàng nhạt; ở các rãnh ven đường, nước đọng sâu hút, không màu và trong suốt. Còn bên chúng tôi, ban đêm nào có mưa đâu, thảo nguyên khô hạn gần như muốn bay lên cả bụi đất. Chỉ cách nhau một đường biên giới, bất luận là trời hay đất, thế mà lại có sự khác biệt lớn đến nhường này, điều này khiến tôi cảm thấy kinh ngạc. Tôi hỏi người bạn Mãn Châu Lý cùng đi trên xe: Đây là thế nào vậy? Người bạn đáp: Thảo nguyên bên phía chúng tôi có số lượng gia súc chăn thả quá nhiều, vượt xa mức "gánh nặng"; thảo nguyên của chúng ta là một thảo nguyên mệt mỏi. Còn thảo nguyên bên này số lượng gia súc chăn thả quá ít, cỏ mọc um tùm không kiểm soát. Tôi hỏi: Sao chúng ta không làm cho số lượng gia súc ít đi một chút? Người bạn đáp: Lẽ nào câu hỏi này còn cần tôi trả lời nữa sao? Vâng, câu hỏi này quả thực không cần phải trả lời nữa.

Xe càng đi sâu vào trong, bóng người hình như càng thưa thớt. Cỏ dại ngông cuồng mọc lan ra tận mặt đường; đường nét của con đường ngày càng trở nên mờ nhạt. Thảo nguyên mịt mờ, nhìn không thấy điểm cuối; dưới vòm trời chỉ có chiếc ô tô của chúng tôi đang ì ạch bò đi. Thỉnh thoảng lại có những con thỏ rừng và chuột béo múp míp băng ngang qua đường, thái độ của chúng rất thong thả, hoàn toàn không hề tỏ ra sợ hãi. Phía trên đầu chúng tôi, những chú chim kia dưới ánh nắng rạng rỡ, con thì lượn vòng, con thì bay vút lên, con thì hạ xuống, đều kêu lên đầy nhiệt huyết, trông giống như những học sinh tiểu học vừa tan học. Đằng xa có những ngọn núi với đường nét tròn trịa, đồng màu với thảo nguyên, điều này cho thấy trên núi cũng mọc đầy cỏ xanh tươi tốt. Dãy núi nằm ngang trông giống như người phụ nữ đẫy đà, gò núi nhô lên trông giống như trái táo vĩ đại. Hơi thở nặng nề chậm rãi của thảo nguyên Nga tôi đã cảm nhận được, bóng dáng của những nhà văn vĩ đại nước Nga như Tolstoy, Turgenev, Chekhov, Gogol, Sholokhov cũng lờ mờ nhận ra được. Bởi vì tôi đã từng đọc sách của họ, từng bị cảm động bởi thảo nguyên được miêu tả trong sách của họ, thế nên trong lòng tôi có một cảm giác đặc biệt. Dẫu cho thảo nguyên dưới ngòi bút của họ chưa hẳn là thảo nguyên dưới chân tôi, nhưng tôi vẫn thà rằng thảo nguyên này chính là thảo nguyên đó. Vâng, thảo nguyên này đáng lẽ phải là thảo nguyên của họ, mà thảo nguyên của họ chính là thảo nguyên của toàn nhân loại.

Gần đến trưa, xe dừng lại. Chúng tôi khom lưng bước xuống xe, nam nữ tách ra, đi về hai bên đường để "bón phân" cho thảo nguyên Nga. Sau đó vươn vai một cái, hít thở bầu không khí khiến người ta say sưa đến mức ngây ngất, tâm trạng sảng khoái, cảm xúc dạt dào. Ánh mắt tham lam nhìn ra cõi gần; nhìn ra chốn xa; cúi đầu ngắm cỏ; ngẩng đầu nhìn trời; thật tuyệt vời, thiên nhiên ơi; thật đáng tiếc, nơi này không phải là tổ quốc; nơi này không phải là quê hương. Nghĩ xa xôi đến mặt trăng hoang vắng, sao Hỏa, sao Kim, sao Mộc... trong vũ trụ bao la, có một Trái Đất nhỏ bé nhường này, xanh như một viên ngọc bích, trên đó lại có một phần cảnh sắc xinh đẹp nhường này, là một con người, tôi, vốn dĩ cũng chỉ là một đống các nguyên tố không liên quan gì đến nhau, vàng, bạc, đồng, sắt, thiếc... lại cực kỳ ngẫu nhiên kết hợp thành một sinh mệnh biết thở, biết suy nghĩ, thật là may mắn, thảo nào người ta cứ cảm thán: Sống thật tốt, sinh mệnh thật trân quý; cỏ là kỳ tích, cây là kỳ tích, hoa là kỳ tích, chim là kỳ tích, tôi là kỳ tích trong những kỳ tích. Nghĩ đến đây, tiếc nuối liền không còn là tiếc nuối, cảm thán cũng chẳng tính là cảm thán, nếu ai ai cũng suy nghĩ như tôi, quốc chẳng ra quốc, dân chẳng ra dân, vua chẳng ra vua, tôi chẳng ra tôi, những ngày tháng kiểu đó sẽ không cách xa chủ nghĩa cộng sản do Marx tưởng tượng là mấy... Người dẫn đoàn du lịch hét lên: Này! Lên xe thôi!

Nhưng tài xế lại không tài nào khởi động được xe. Anh ta ném phắt chiếc mũ lưỡi trai lên ghế xe, chửi rủa nhảy phịch xuống đất. Xí! Anh ta nói, chạy mệt rồi, không muốn nhúc nhích nữa sao? Vậy thì cũng không thể nghỉ ngơi ở đây chứ! Tài xế lật nắp xe lên, thò đầu vào, không biết hí hoáy cái gì. Mọi người đợi mấy phút, đều không vội vàng gì. Lại đợi thêm mấy phút nữa, có người bắt đầu thấy sốt ruột, bắt đầu lẩm bẩm. Người dẫn đoàn đi xuống, áp sát cạnh tài xế, hỏi mấy câu ngoại đạo để tỏ ý quan tâm; tài xế cũng chẳng mặn mà đếm xỉa gì mấy. Nửa tiếng trôi qua, mọi người bắt đầu thấy lo lắng, xì xào bàn tán, có những lời nói nghe rất khó lọt tai. Mặt tài xế đẫm mồ hôi, hai bên má quẹt hai vệt dầu mỡ, trừng to đôi mắt, nổi giận đùng đùng: Đây là cái thói ăn nói kiểu gì chứ? Ai muốn nó hỏng cơ chứ? Xe cổ lỗ sĩ, sớm nên nghỉ hưu từ lâu rồi, cứ bám dính lấy không chịu lùi bước giống như cán bộ lão thành vậy; cũng không phải là nó không muốn lùi, mà là cục trưởng chúng ta không cho nó lùi, cục trưởng chúng ta là kẻ vắt cổ chày ra nước, các người có bản lĩnh thì quay về mà trút giận vào ổng, nói với tôi có ích gì đâu. Lại có người nói những lời khó nghe, tài xế bảo: Muốn đợi thì đợi, không muốn đợi thì tự mà đi! Nói xong còn dùng nắm đấm giáng mạnh một cú lên nắp xe, uỳnh! Làm mọi người giật mình thót tim. Nhìn quanh bốn bề thảo nguyên mịt mờ, phía trước chẳng thấy bóng người Nga, phía sau chẳng thấy bóng đồng bào; đây mới chính là nơi "tiêu không tới thôn, hậu không tới làng" thực thụ, huống chi lại còn đang ở trên lãnh thổ của người ta. Mọi người cân nhắc thực tế này, đều ngoan ngoãn ngậm miệng lại, trong lòng nóng như lửa đốt, nhưng vẫn vờ ra vẻ thong thả đứng chờ. Có người huýt lên tiếng sủa vẩn vơ; có người ngửa đầu ra sau, nhắm nghiền mắt; có người đưa cho tài xế điếu thuốc, nịnh nọt nói: Sư phụ, cứ thong thả sửa, chúng tôi đợi được, không vội đâu. Có người xuống xe. Tôi nằm trong số những người xuống xe.

Lúc đầu chúng tôi vẫn không dám đi xa, sợ bị gã tài xế đầy bức xúc kia vứt lại. Nhưng đến ba giờ chiều, xe vẫn chưa sửa xong. Người dẫn đoàn đã cãi nhau một trận nảy lửa với tài xế, tức giận đến mức mặt cắt không còn giọt máu. Tài xế cũng mặt mày hầm hầm, sập nắp xe lại, đá bốp một cái vào lốp xe, chửi thề một câu, rồi ngồi bệt xuống thảm cỏ châm thuốc hút. Tôi lấy hết can đảm bước lên hỏi: Sư phụ, khi nào thì đi được vậy? Anh ta trừng mắt đáp: Cậu hỏi tôi, thì tôi đi hỏi ai hả?

Thế là tôi yên tâm mạnh dạn đi lang thang vào sâu trong thảo nguyên. Quần của tôi bị những cọng cỏ mềm mại cọ xát phát ra tiếng sột soạt, đầu ngón tay tôi chốc chốc lại với lấy những đóa hoa màu tím to bằng nắm tay. Cảm giác chúng truyền đến tay tôi thật là có da có thịt: mềm mềm, êm êm, mát lạnh... khiến cho một kẻ có tư duy không lành mạnh như tôi miên man suy nghĩ. Tôi nghĩ đến Natasha, nghĩ đến Aksinya... nghĩ đến đêm gặt cỏ đáng nhớ ấy, đêm gặt cỏ của Grigory và Aksinya. Tôi láng mang cảm nhận được, đêm nay có lẽ phải ngủ lại trên thảo nguyên này rồi. Vì trời cao khí sảng, ánh nắng vì thế mà trở nên vô cùng gay gắt. Hơi ẩm trên mặt đất bốc lên thành từng làn. Trong hơi ẩm hòa lẫn mùi cỏ xanh, mùi hoa, mùi đất, và cả mùi vị của văn học. Thảo nguyên buổi chiều giống như một cái lồng hấp khổng lồ, may mà có từng luồng gió mát thổi từ ngọn núi đằng xa tới, mới khiến cho con người ta không đến nỗi quá khó chịu. Nơi gió lướt qua, ngọn cỏ nhấp nhô vô cùng tuyệt diệu, những đóa hoa run rẩy đầy vẻ phong tình, khiến cho lòng người không hiểu sao lại thấy xốn xang, một nỗi sầu muộn ngọt ngào, một nỗi buồn thoang thoảng, không nói rõ là hạnh phúc hay đau khổ. Cứ đứng lặng như thế, rất lâu không động đậy, mắt nhìn đăm đăm về phía xa, nhưng thực ra chẳng nhìn thấy gì cả, đôi mắt nằm ở trong tim, đang ngắm nhìn tính cách bi thương mà không bi thảm, cuồng phóng nhưng không cuồng loạn của dân tộc vĩ đại nước Nga này.

Khoảng chừng chiều tối, vầng thái dương đỏ rực khổng lồ rơi xuống ngọn cỏ mềm mại, cảnh sắc trên thảo nguyên tựa như bức tranh sơn dầu của trường phái ấn tượng, màu sắc đậm đà đến mức không tài nào tan ra được. Những chú chim nhỏ lần lượt hạ xuống giữa các khóm cỏ, bóng dáng của chim ưng giống như một tia chớp đen, lướt qua ngọn cỏ bay vụt qua. Thảo nguyên lúc này, trong cái ấm áp lại mang theo chút se lạnh. Đây vốn là bầu không khí tuyệt vời có thể khiến thân tâm con người ta thư thái, nhưng bởi vì ô tô chết máy, khiến mọi người bị kẹt lại trên thảo nguyên hoang vắng không một bóng người này, tiền đồ mịt mờ, cát hung chưa rõ, bầu không khí có tốt đến đâu, cũng khó lòng mà được chú ý đến. Mấy người vây quanh người dẫn đoàn du lịch, bắt anh ta nghĩ cách. Người dẫn đoàn lắc đầu cười khổ, nhìn tài xế. Tài xế nói: Đừng nhìn tôi, nhìn tôi cũng vô ích thôi. Chiếc xe tồi tệ này, mắc bệnh "nhồi máu cơ tim" rồi, đừng nói là tôi sửa không được, đến Chúa cũng sửa không được. Các người cứ trừng mắt nhìn tôi làm gì? Định hợp sức ăn thịt tôi chắc? Lẽ nào tôi không muốn lái xe đến thành phố Krasnokamensk cho sớm một chút sao? Nốc một chai bia, ngả lưng xuống chiếc giường trải ga trắng muốt, cảm giác đó là thế nào chứ? Bạn tôi ngắt lời anh ta: Này anh bạn, cậu bớt nói nhảm đi, dù sao cũng phải nghĩ ra cách chứ. Tài xế nói: Tôi đã nói rồi, cách tốt nhất là kiên nhẫn chờ đợi, chờ những chiếc xe qua đường kéo chúng ta về. Bạn tôi nói: Chẳng lẽ lại bắt chúng ta ngủ lại trên thảo nguyên sao? Tài xế nói: Ngủ lại trên thảo nguyên thì sao nào? Lãng mạn biết bao chứ! Một người phụ nữ trông giống gái già hỏi: Sư phụ, có sói không? Tài xế nói: Cứ yên tâm đi, có sói cũng không sao, thỏ rừng trên thảo nguyên nhiều vô kể, sói ăn đến mức tiêu chảy luôn rồi, các người dẫu có tự dâng mình đến miệng chúng, chúng cũng lười há miệng ra đấy. Mọi người nhe răng cười, dở khóc dở cười. Người phụ nữ lớn tuổi đó vừa đi, tài xế liền hạ thấp giọng nói: Với cái đống thịt của các cô các cậu, sói cắn nổi không hả? Bạn tôi nói với tôi: Anh bạn, ủy khuất cho cậu rồi. Tôi nói: Rất tốt, quả thực rất tốt, có thể ngủ lại trên thảo nguyên của nước Nga, cơ hội này ngàn năm có một. Bạn tôi bảo: Hy vọng điều cậu nói là sự thật.

Mặt trời lặn xuống, mặt trăng liền tỏa ra ánh hào quang. Ban đầu ánh hào quang này còn có chút đục ngầu, nhưng nhanh chóng trở nên trong trẻo; ánh bạc lấp lánh, như nước thủy ngân đổ tràn xuống mặt đất. Ngọn cỏ im lìm bất động, yên lặng một khắc, xung quanh liền vang dội tiếng ve kêu rả rích. Thảo nguyên về đêm không hề nghỉ ngơi, mà lại biểu thị sự vận động của sinh mệnh một cách mãnh liệt hơn. Những người có tâm hồn lãng mạn nhặt nhạnh một ít cỏ khô, châm lên một đống lửa trại. Dưới ánh trăng soi chiếu chằm chằm, ngọn lửa có vẻ yếu ớt, giống như dải lụa đỏ phai màu không có chút hơi ấm nào. Cả đàn côn trùng bay lao đầu vào lửa, thiêu đốt cháy xém lách tách. Nhưng đống lửa trại rất nhanh đã tắt ngấm, chỉ còn lại một đống tro tàn đỏ rực. Hơi ẩm trên thảo nguyên nồng đậm, cỏ khô khó kiếm, mọi người thực ra cũng chẳng có tâm trạng nào, tâm hồn lãng mạn không thể kéo dài mãi được. Thảo nguyên rộng lớn vô tận, chỉ cần có xe qua lại, dẫu cách mấy chục dặm cũng có thể nhìn thấy. Mọi người nhìn quanh bốn phía, chỉ thấy ánh trăng dập dềnh, chỉ có sắc cỏ mờ ảo, chẳng thấy bóng dáng chiếc xe nào, giờ này rồi, không thể nào còn xe qua lại nữa. Mọi người tuyệt vọng rồi, lẩm bẩm, chửi rủa, chui vào trong xe, ngủ thiếp đi, hoặc là lơ mơ, cố gắng chống chọi qua đêm dài đằng đẵng này.

Tôi kéo người bạn, đi sâu vào trong thảo nguyên. Chúng tôi vạch đám cỏ rậm rạp ra, chẳng khác nào đang vạch rẽ ánh trăng. Tôi cảm giác thân mình đang bơi trong dòng nước ánh trăng. Tôi đưa tay ra, vốc một cái, khua một cái, rõ ràng cảm nhận được sự cản trở của ánh trăng, thoảng nghe thấy tiếng nước ánh tr cứ tát lõm bõm. Cứ thế đi mãi đi mãi, lúc đầu thì cực kỳ tỉnh táo, tiếp đó thì mơ mơ màng màng, chìm đắm trong trạng thái tê dại hạnh phúc. Nhưng bạn tôi không chịu nổi nữa. Anh ấy nói: Người anh em, đừng đi nữa, đi nữa là tới Moscow luôn đấy. Tôi mặc kệ anh ta, tiếp tục tiến về phía trước. Tôi biết anh ta sẽ thấy chán ngấy, kiểu đi dạo ngắm trăng trên thảo nguyên này, chân bị sương đêm làm ướt, mặt bị muỗi đốt, bạn đồng hành là một gã đàn ông thô lỗ, chứ không phải thiếu nữ đa tình, anh ấy đáng lẽ phải cảm thấy chán ngấy rồi. Mọi thứ đều lặp đi lặp lại, cùng một thứ cỏ cọ xát vào chúng ta, cùng tiếng côn trùng rả rích làm phiền chúng ta, cùng một ánh trăng chiếu rọi chúng ta, nhưng sự hứng thú của tôi lại nằm chính trong sự lặp lại này, hạnh phúc của tôi cũng nằm trong sự lặp lại này.

Cuối cùng chúng tôi cũng dừng lại trên một gò đất nhô cao. Vòng quanh nhìn khắp bốn phía, nhìn thấy ở nơi xa tít tắp có một cụm đèn sáng lấp lánh. Bạn tôi nói: Đó chính là thành phố Krasnokamensk rồi, có thể nhìn thấy mà không với tới được. Tôi nói: Này anh bạn, tôi đã vô cùng mãn nguyện rồi, cảm ơn vị tài xế kia, chiếc xe tồi tệ đó nữa. Bạn tôi bảo: Tôi quen một nhà văn, để chứng minh sự khác biệt giữa mình với người bình thường, người ta nói thối thì anh ta nhất định phải nói thơm; người ta nói thơm thì anh ta nhất định phải nói thối. Tôi nói đó chính là tôi đây chứ ai. Anh ấy ha hả cười lớn. Gò đất tương đối khô ráo, chúng tôi ngồi xuống, châm một điếu thuốc, rồi nằm dài ra. Môn côn trùng nhỏ chui vào ống quần tôi, tôi mặc thây chúng. Tôi ngẩng đầu nhìn bầu trời đầy sao, một bầu trời đầy sao rực rỡ chưa từng thấy bao giờ. Trong thứ tĩnh lặng đặc biệt được tạo nên bởi tiếng côn trùng rả rích khắp đồng hoang, tôi lắng nghe âm thanh của các vì sao. Các vì sao sáng rực rỡ, lung lay như sắp rơi xuống. Sao băng giống như ngọn lửa, xé rách vòm trời. Những cụ già Trung Quốc nói với con cháu mình rằng: Trên đất chết một người, trên trời rụng một ngôi sao. Những cụ già nước Nga nói với con cháu mình rằng: Trên trời rụng một ngôi sao, trên đất chết một người. Chúng ta cùng đội chung một bầu trời đầy sao. Khi chúng ta ngẩng đầu ngắm nhìn bầu trời sao, ranh giới quốc gia liền trở nên mơ hồ không rõ. Nhưng rốt cuộc chúng ta không thể mãi ngẩng đầu lên được, phần lớn thời gian chúng ta buộc phải cúi đầu xuống. Khi chúng ta cúi đầu xuống, liền phải đối mặt với hiện thực khắc nghiệt. Trên đất nước Trung Quốc dân số đông đúc quá tải, còn trên đất nước Nga bóng người thưa thớt. Lượng gia súc chăn thả trên thảo nguyên của chúng ta quá lớn, thảo nguyên đã kiệt quệ lắm rồi; diện tích rừng của chúng ta đang teo tóp dần theo từng năm; diện tích đất canh tác của chúng ta đang giảm đi từng năm... Dẫu là vậy, thị trường của chúng ta vẫn phồn vinh, vật giá ổn định; còn nước Nga thì sao? Các anh có thảo nguyên rộng lớn nhường này, các anh có những khu rừng mênh mông như biển cả, các anh có đất đai bao la... nhưng sao các anh lại nghèo đến thế? Nhân dân Nga muốn đạt đến mức sống khá giả thực ra không phải là chuyện khó khăn gì. Thử nghiệm chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô cũ đã thất bại một cách khá triệt để. Nền kinh tế nước Nga hiện giờ vẫn đang ở trong trạng thái hôn mê ngắn ngủi sau cú sốc. Nhưng điều kiện tự nhiên của nước Nga thực sự quá ưu đãi, lãnh thổ rộng lớn như thế, tài nguyên phong phú như thế, dân số thưa thớt như thế, người Nga muốn trở nên giàu có chắc chắn sẽ dễ dàng hơn người Trung Quốc chúng ta rất nhiều. Lúc đó tôi đã nghĩ: Họ sẽ không nghèo mãi đâu. Chúng ta muốn dùng sự nghèo đói tạm thời của nước Nga để chứng minh chủ nghĩa tư bản không bằng chủ nghĩa xã hội là điều vô cùng ngây thơ; tương tự như vậy, nếu vài năm sau nhân dân Nga trở nên giàu có, chúng ta cũng sẽ không coi đây là minh chứng cho việc chủ nghĩa tư bản chiến thắng chủ nghĩa xã hội. Nhân dân dưới bất kỳ chế độ xã hội nào, cũng đều là những quần thể cần cù dũng cảm, giàu tính sáng tạo nhất. Chỉ cần nới lỏng đôi tay đang bóp cổ họ một chút, để họ có thể thở được; chỉ cần kéo dài đoạn xích giữa cùm tay cùm chân họ một chút, để họ có thể lao động; họ liền có thể tạo ra nền văn hóa rực rỡ và những của cải khổng lồ. Bằng không, thế giới trong quá khứ sẽ không thể hiểu nổi; thế giới hiện tại cũng không tài nào giải thích được.

Sáng ngày hôm sau, một chiếc xe du lịch của thành phố Mãn Châu Lý đỗ lại phía sau xe chúng tôi. Mọi người ùa lên, giống như nhìn thấy người thân lâu ngày hội ngộ. Tài xế trên chiếc xe này rất thân với tài xế xe chúng tôi, anh ta hỏi anh ta: Này anh bạn, thế nào rồi? Anh ta đáp: Này anh bạn, đừng nhắc nữa, nói ra dài dòng lắm! Có dây thừng không? Kéo chúng tôi đi với. Anh ta nói: Thế này thì kéo thế nào được? Để tôi xem nào, hỏng ở đâu chứ. Anh ta lên xe của mình, vặn ba cái đá hai cú, oành một tiếng, động cơ ù ù vận hành trở lại. Đây chẳng phải vẫn chạy tốt đó sao? Mày làm cái trò quỷ quái gì thế hả? Anh ta nói. Tài xế chúng tôi ngơ ngác tự lẩm bẩm: Quỷ tha ma bắt, quỷ tha ma bắt, đúng là thấy cả ma sống rồi! Hành khách trên xe chúng tôi tức thì phát điên lên, những lời lẽ khó nghe trút xuống đầu tài xế như mưa rào. Anh ta nhe răng cười, mặt đỏ lựng, cuối cùng cũng cúi đầu chịu thua trước sự kiêu ngạo.

Vì chúng tôi làm hộ chiếu tập thể "du lịch hai ngày", cho nên, đành phải quay đầu trở về Tổ quốc.

Hai, Thành phố biên giới

Mùa hè năm thứ hai, tôi lần thứ hai đến Mãn Châu Lý, vẫn lấy tên giả là Vương Gia Bảo, đi theo một đoàn du lịch bước vào lãnh thổ Nga. Vẫn là kiểu du lịch hai ngày đó, vẫn đến thành phố Krasnokamensk nằm gần Trung Quốc nhất. Lần này lái xe là một nữ tài xế có động tác tháo vát, đi đứng như múa, ăn nói như hát, tên là Lão Long. Trông cô ấy chừng hơn hai mươi tuổi, da rất trắng, lông mày rất đen, môi rất đỏ, mắt rất hơi, phần môi hơi hếch lên mọc một lớp lông tơ rất dày, nếu nói không khách sáo, gọi là râu cũng chẳng ngoa. Vẫn là người bạn đó đi cùng tôi. Anh ta rất thân với Lão Long đó, trước mặt cả xe họ công khai liếc mắt đưa tình. Lão Long ăn nói sắc sảo, lời nói hay ho xuất khẩu thành chương, khiến trong xe chúng tôi tràn ngập tiếng cười nói vui vẻ. Chúng tôi xuất phát lúc bảy giờ sáng, đến một giờ trưa thì đã tới thành phố Krasnokamensk.

Ô tô dừng lại trước một nhà trọ nhỏ, người dẫn đoàn du lịch lên lầu làm thủ tục nhận phòng, chúng tôi liền ngồi trên những hòn đá trước cửa lầu để chờ đợi. Trên bãi cỏ trước nhà trọ có hai cô gái Nga đang ngồi, một người để mái tóc vàng dài, người kia cạo tóc ngắn đầu đinh, màu tóc là thứ màu người ta gọi là màu lanh. Họ nhìn chúng tôi, mang theo nụ cười thân thiện trên môi, không nói gì, cứ thế yên lặng hút thuốc. Tôi cũng rút thuốc lá ra, đưa cho bạn một điếu, tự mình châm một điếu. Nữ tài xế liếc nhìn tôi một cái, theo trực giác tôi biết cô ấy cũng biết hút thuốc, bèn vội vàng đưa tới. Cô ấy lắc đầu, nói: "Cải tà quy chính rồi." Bạn tôi bảo: "Giả vờ cái gì chứ, hút đi chứ, thầy Vương Gia Bảo cũng chẳng phải người ngoài." Cô ấy bảo: "Không phải vấn đề của thầy Vương Gia Bảo, là vấn đề của chồng tôi, anh ấy chê trong miệng tôi có mùi thuốc lá, dạo gần đây, cự tuyệt không muốn hôn tôi." Bạn tôi bảo: "Lão Long, đại sự không ổn rồi!" Lão Long bảo: "Sao thế?" Bạn tôi bảo: "Dựa theo kinh nghiệm của tôi, một người đàn ông, tuyệt đối sẽ không vì trong miệng phụ nữ có mùi thuốc lá mà không thèm hôn cô ấy, đây là dấu hiệu báo trước anh ta sắp phản biến rồi đấy!" Lão Long bảo: "Phản thì cứ phản đi, tôi còn đang mong ấy chứ!" Tôi nói: "Đến đàn ông phản biến còn chẳng sợ, chẳng lẽ lại còn sợ một điếu thuốc lá sao?" Cô ấy nói: "Vương Gia Bảo nói đúng lắm, chúng ta cứ làm theo lời Vương Gia Bảo nói!" Cô ấy nhận lấy điếu thuốc, bạn tôi giúp cô ấy châm lửa. Cô ấy hút một hơi rất già dặn, nín thở một lúc lâu, mới phả hai làn khói trắng từ trong lỗ mũi ra.

Người dẫn đoàn đã làm xong thủ tục, gọi chúng tôi vào lầu. Các phòng lớn nhỏ khác nhau, rất không quy chuẩn, nhưng có một điểm giống nhau, đó chính là tận dụng không gian một cách triệt để nhất, chỗ nào có thể kê giường là kê hết giường vào đó. Phòng dẫu chật hẹp, nhưng tôi vẫn cảm thấy rất hài lòng, bởi vì ga giường trắng như tuyết, vỏ chăn trắng như tuyết, gối vừa to vừa trắng như tuyết, lại còn bông xốp, tất cả chúng đều tỏa ra một mùi xà phòng thơm tho dễ chịu. Nhất là chiếcếc gối kia, lập tức khiến tôi liên tưởng đến Natasha, Anna Karenina và những người khác. Đầu giường của họ nhất định cũng đặt những chiếc gối như thế, trong gối nhồi đầy lông ngỗng. Chúng tôi ổn định chỗ ở, rửa mặt qua một cái, vừa định nằm lên giường để tận hưởng một chút, người dẫn đoàn đã gọi chúng tôi tập trung đi ăn cơm. Lúc này cái bụng của chúng tôi mới cảm thấy hơi đói một chút, liền ào ào đi theo người dẫn đoàn xuống lầu.

Đi khoảng chừng ba dặm, mới đến một quán ăn. Có người chê xa, bắt đầu cằn nhằn kêu ca, người dẫn đoàn nói: "Cả thành phố cũng chỉ có hơn chục quán ăn, đây là quán gần nhất rồi. Lúc lên đường tôi đã bảo các người tốt nhất nên mang theo đầy đủ lương khô, các người không tin, vậy thì trách nhiệm không nằm ở tôi nữa rồi."

Chúng tôi bước vào quán ăn đó, trong cửa hiệu rất rộng lớn, thế mà lại chỉ có nhóm khách chúng tôi. Một người đàn ông mặt đỏ lừ uể oải bước tới, quét mắt nhìn chúng tôi một cái đầy không mấy thiện cảm, sau đó lầm bầm lẩm bẩm không biết đã nói gì với người dẫn đoàn. Nữ tài xế biết chút ít tiếng Nga, cô ấy nói với chúng tôi rằng, gã này chê chúng tôi đến đông người quá, không muốn tiếp đón. Tôi cảm thấy vô cùng khó hiểu, nào có chuyện mở quán ăn mà lại chê khách đông bao giờ chứ? Đây có lẽ là một quán ăn quốc doanh chăng? Nữ tài xế bảo: Hắn lười, người Nga ai cũng lười cả. Tôi không đồng tình với cách giải thích của nữ tài xế lắm. Gã đàn ông mặt đỏ ném phắt cho người dẫn đoàn một thực đơn. Người dẫn đoàn nói với chúng tôi: Chẳng có món gì ngon cả, chỉ có súp củ cải đỏ, xúc xích lạp xưởng, bánh mỳ đen. Mọi người nói: Chính là nó đi, bảo hắn làm nhanh lên. Người dẫn đoàn cười nói: Mỗi người một phần, một nghìn rúp. Muốn nhanh là chuyện không thể nào đâu, mong mọi người kiên nhẫn chờ đợi. Thế là chúng tôi ngồi đợi. Đợi ròng rã suốt một tiếng đồng hồ, trong bếp đến cả một chút động tĩnh cũng không có, gã đàn ông mặt đỏ kia đến cả mặt cũng chẳng thèm ló ra. Chúng tôi nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy trên con đường rộng rãi, xe cộ rất ít, chỉ có một số thanh niên lái xe máy phóng vèo vèo qua. Có vị khách đợi đến mức phát bực, bảo người dẫn đoàn vào giục. Người dẫn đoàn cười khổ nói: Giục cũng vô ích thôi. Nhưng cô ấy vẫn đứng dậy đi vào trong bếp. Chớp mắt người dẫn đoàn đã bước ra, nói với chúng tôi: Bóng ma cũng chẳng có một bóng. Thế là mọi người đều phẫn nộ đi thẳng vào trong bếp. Quả nhiên chẳng có ai, chỉ thấy trên tấm thớt có ruồi nhặng bay vo ve đặt vài quả cà chua, ở góc tường còn có một đống củ hành tây. Nữ tài xế vớ lấy con dao thái thịt, băm lên thớtp bốp. Cô ấy hét lớn: "Vasily, Vasily, anh cút đi đâu rồi hả?!" Gã đàn ông mặt đỏ từ một cánh cửa nhỏ ứng tiếng bước ra, đi theo sau là một người phụ nữ to béo mập mạp. Nữ tài xế hua hua con dao thái thịt, gầm gừ bằng thứ tiếng Nga bập bẹ không thông thạo. Ánh mắt gã đàn ông dõi theo lưỡi dao của đồng chí Lão Long chuyển động, miệng lầm bầm, hình như đang giải thích. Chúng tôi hỏi người dẫn đoàn: Hắn nói gì thế? Người dẫn đoàn cười khổ nói: "Hắn nói quên bén mất chuyện chúng ta muốn ăn cơm rồi."

Chúng tôi đành phải đi ra ngoài ngồi chờ. Tôi hỏi Lão Long sao lại biết gã đàn ông đó tên là Vasily, cô ấy bảo: "Tôi gọi hắn là Vasily hồi nào chứ?" Khoảng nửa tiếng sau, súp củ cải đỏ được mang lên. Mỗi người một bát tô, màu không đỏ không đen, nhiệt độ không lạnh không nóng, hương vị không mặn không nhạt, húp đại hai thìa, liền đẩy sang một bên. Lại đợi thêm nửa tiếng nữa, món chính cuối cùng cũng được mang lên. Mỗi người một khúc xúc xích màu xám tro, hai lát bánh mỳ màu xám. Xúc xích thì tanh, bánh mỳ thì dính. Thích ăn thì ăn không ăn thì thôi. Tôi cảm thấy vô cùng thất vọng. Tôi vốn tưởng rằng có thể được ăn những món ngon như khoai tây luộc nóng bỏng tay, bánh mỳ nướng giòn rụm, thịt bò hừm nhừ nhừ ở nước Nga, nào ngờ lại phải ăn những thứ thế này. Đọc bao nhiêu tiểu thuyết Liên Xô và Nga, lần này đến lần khác bị những món ngon được miêu tả trong sách hấp dẫn đến mức thèm thuồng nhỏ dãi, hy vọng càng lớn, thất vọng lại càng sâu sắc. Ấn tượng tốt hay xấu của tôi đối với một quốc gia hay khu vực nào đó, phần lớn đều được xây dựng dựa trên chất lượng đồ ăn ở nơi đó, đồ ăn của Nga quá kém, ấn tượng của tôi về nó cũng trở nên tồi tệ đến cực điểm.

Ăn xong bữa cơm bực bội đó bước ra đường lớn, đã là tầm xế chiều. Người dẫn đoàn nói có thể tự do hoạt động. Chúng tôi liền chia thành từng nhóm ba năm người tản ra. Tôi và người bạn của tôi đi cùng với nữ tài xế đó. Nữ tài xế vốn dĩ muốn về đi ngủ, cô ấy nói cô ấy đã đi tham quan khắp mọi ngóc ngách của thành phố nhỏ này rồi. Bạn tôi bảo: "Lão Long, thầy Vương Gia Bảo là khách quý phương xa đến, cô không đi cùng một chuyến thì quả thực không ra làm sao cả, quả thực quá tệ." Nữ tài xế nhìn tôi, nói: "Tôi thấy thầy Vương là một người thật thà, nên mới đi cùng thầy ấy một chuyến thôi, nếu là một mình anh, tôi tuyệt đối không dám mạo hiểm thế đâu." Bạn tôi bảo: "Cô tưởng mình vẫn còn là thiếu nữ trinh trắng chắc? Cô cũng mở to mắt ra mà nhìn xem, khắp đại lộ toàn là những thiếu nữ Nga xinh đẹp tuyệt trần, tôi mà muốn trêu ghẹo thì cũng đi trêu ghẹo họ chứ." Nữ tài xế bảo: "Với cái dáng người ốm yếu như lao lực của anh, mà còn dám cò kè mặc cả với mấy bà cô già người Nga cơ á? Kiểu đó chỉ có đi đứng hiên ngang vào, bò lết lê lết ra mà thôi!" Trên đại lộ quả thực có không ít các cô gái Nga, họ mặc đồ thời trang, vóc dáng duyên dáng, ánh mắt đưa tình lấp lánh, mỗi khi hé miệng cười, đều lộ ra hàm răng trắng muốt. Tôi hỏi nữ tài xế: "Lão Long, mấy cô gái này ở nhà ăn những món gì vậy? Có phải cũng giống như những thứ chúng ta vừa ăn ở quán cơm lúc nãy không?" Nữ tài xế nói: "Thầy Vương, câu hỏi này của thầy làm khó tôi rồi đấy. Tôi cũng không biết ở nhà họ ăn những món gì nữa, hay là chúng ta lên hỏi thử xem nhé?" Tôi nói: "Làm vậy không hay đâu, người ta sẽ bảo người Trung Quốc chúng ta không có văn hóa lịch sự đấy."

Chúng tôi thong thả tản bộ đến quảng trường trung tâm thành phố. Đối với một thành phố nhỏ mà nói, quảng trường này thực sự rất rộng. Một nửa quảng trường được lát những khối xi măng hình bát giác, những nơi khác lại mọc đầy cỏ dại um tùm, trông giống như vẫn chưa kịp thu dọn vậy. Chính giữa quảng trường đặt một chiếc xe tăng. Phía sau xe tăng dựng một tấm bia kỷ niệm. Nữ tài xế nói, mỗi thành phố của nước Nga đều đặt một chiếc xe tăng ở quảng trường, có lẽ là để tiến hành giáo dục truyền thống chăng. Trên quảng trường có mấy cậu bé đang đá bóng, lại có một số cô bé đang ca hát. Có một người phụ nữ trẻ tuổi có dung mạo vô cùng xinh đẹp đang đẩy một chiếc xe đẩy em bé rất sang trọng thong thả dạo bước. Váy áo của người phụ nữ trẻ bay phấp phới, nhìn là biết ngay là chất liệu cao cấp. Cục cưng nhỏ đó nằm trong xe, trong miệng ngậm một cái núm vú giả bằng cao su. Tôi bảo, người phụ nữ trẻ này, nếu không phải là con dâu của nhân vật quyền quý trong thành phố, thì cũng là bồ nhí của đại gia rồi. Bạn tôi nói: "Cái này thì cậu không hiểu rồi, phụ nữ Nga vừa sinh con xong đều có bộ dạng thế này cả." Nữ tài xế bảo: "Hai người các anh cá cược một vạn đi." Bạn tôi nói: "Cược cái gì?" Tôi nói: "Cậu bảo cược cái gì thì chúng ta cược cái đó!" Bạn tôi nói: "Vậy thì cược một bao Trung Hoa đỏ nhé, lúc về mua." Tôi nói được. Nữ tài xế thực sự bước lên trước, dùng thứ tiếng Nga bập bẹ, bắt chuyện với người phụ nữ trẻ đó. Họ nói cái gì, chúng tôi chẳng nghe hiểu tí nào cả. Nữ tài xế nói: "Thầy Vương Gia Bảo anh thắng rồi. Người phụ nữ này, tên là Talia, là con gái của thị trưởng thành phố Krasnokamensk đấy."

Đối diện thẳng với quảng trường là một tòa đại lầu rất có khí thế, màu sắc của tòa lầu xám xịt, tất cả các công trình kiến trúc của thành phố này đều xám xịt như vậy. Nữ tài xế nói: "Đây là đại hội đường của họ." Chúng tôi đi đến trước tòa nhà, nhìn thấy trên những chiếc cột hành lang trước cửa lớn có dán áp phích. Nữ tài xế nhìn rồi nói: "Hình như tối nay có biểu diễn." Tôi hỏi diễn gì thế, nữ tài xế nói: "Hình như là kịch opera." Tôi bảo, chúng ta mua vé đi, xem một vở kịch opera ở đây, rất có ý nghĩa kỷ niệm, không uổng công đến nước Nga một chuyến. Nữ tài xế bảo: "Tôi cũng không chắc có phải kịch opera không nữa." Tôi bảo mặc kệ nó là cái gì, cứ mua vé trước đã rồi tính. Thế là nữ tài xế liền bước lên trước mua ba vé. Sau đó chúng tôi tiếp tục đi dạo lang thang, đi dạo đến giờ, bước vào rạp hát, nhìn thấy trên sân khấu thô ráp được treo một tấm màn bạc không lớn cho lắm, lúc này mới biết, thứ được biểu diễn căn bản chẳng phải kịch opera gì sất, mà là một suất chiếu phim. Tôi nói xem phim cũng được, có thể xem một bộ phim ở nước Nga sau này về nước cũng có cái để ba hoa phét lác rồi. Nào ngờ khán giả lại khá đông, nam thanh nữ tú, chủ yếu là người trẻ tuổi, đều dán cổ vào nhau ôm eo bá cổ. Đèn vụt tắt, bộ phim bắt đầu chiếu. Tên phim vừa hiện lên, chúng tôi không kìm được mà phì cười. Hóa ra bộ phim được chiếu lại chính là bộ phim Trung Quốc "Địa đạo chiến". Tôi không tài nào hiểu nổi vì sao một thành phố nhỏ của nước Nga lại chiếu thể loại phim này. Bạn tôi nói, năm nay là kỷ niệm năm mươi năm chiến thắng chiến tranh chống phát xít thế giới, chiến tranh kháng Nhật của Trung Quốc, cũng là một bộ phận cấu thành của chiến tranh chống phát xít thế giới.

Đêm hôm đó, nằm trên chiếc giường thoải mái, vốn định ngủ một giấc thật ngon, nhưng vừa mới thiu thiu chợp mắt, liền nghe thấy tiếng ca vang lên ngoài cửa sổ. Mở mắt ra, nhìn thấy một tia ánh trăng rạng rỡ chiếu xuyên qua khe rèm cửa bằng vải thô. Lắng tai nghe kỹ, người đang hát là mấy gã đàn ông, lời bài hát nghe không hiểu, nhưng giai điệu thì rất quen thuộc, là kiểu như "Chiều ngoại ô Moskva", "Katyusha". Hát xong một khúc, lại tiếp nối một khúc khác. Tôi bước đến bên cửa sổ, kéo rèm cửa ra, nhìn thấy ngoài cửa sổ ánh trăng vằng vặc, ánh bạc phủ khắp nơi, bóng cây xào xạc. Mấy chàng thanh niên, lưng tựa vào thân cây, cất giọng ca hát hướng về phía một khung cửa sổ. Khung cửa sổ đó tự nhiên không phải cửa sổ phòng chúng tôi, mà là cửa sổ phòng của nhóm nữ tài xế bọn họ ở. Tôi hỏi bạn tôi, lẽ nào trong đoàn chúng ta có người phụ nữ đang yêu đương với thanh niên Nga sao? Bạn tôi nói, trên thế giới này, chuyện gì cũng có thể xảy ra cả. Tôi hỏi, cậu đoán xem là cô gái nào đã hấp dẫn thanh niên Nga đến hát khúc ca đêm thế nhỉ? Sẽ không phải là Lão Long đấy chứ? Bạn tôi nói, nói không chừng chính là Lão Long đấy. Lão Long lái xe du lịch chạy tuyến đường này mấy năm nay rồi, móc ngoặc với vài tên thanh niên Nga hoàn toàn là chuyện có khả năng xảy ra. Tôi nói, Lão Long chẳng phải đã kết hôn rồi sao? Bạn tôi nói, cậu không phải người từ đại đô thị đến à? Kết hôn thì tính là gì chứ? Kết hôn cũng có cản trở việc yêu đương đâu nào. Chúng tôi đang ba hoa nhảm nhí thì nhìn thấy khung cửa sổ đó đột ngột mở tung ra. Một người phụ nữ, thò nửa người ra, đột nhiên cất cao giọng hát. Tôi kinh ngạc mừng rỡ nói: Lão Long, quả nhiên là Lão Long kìa! Giọng ca của Lão Long trầm ấm mềm mại, giống như vải nhung cao cấp vậy. Giọng nữ và giọng nam hòa quyện vào nhau, ăn rơ làm một, không có chút kẽ hở nào, hài hòa và viên mãn, làm chấn động sâu sắc trái tim tôi. Một khúc vừa dứt, Lão Long đóng sập cửa sổ lại, từ đó không hề ló mặt ra nữa. Mấy chàng thanh niên kia lại hát thêm mấy khúc nữa, liền nghênh ngang bỏ đi. Sự yên lặng đột ngột kéo đến, giống như mọi chuyện vừa xảy ra chỉ là một giấc mơ. Ánh trăng tựa nước, cảnh đêm tươi đẹp. Đúng là thời điểm tuyệt vời để đi ngủ, nhưng tôi thì hoàn toàn mất sạch cơn buồn ngủ rồi.

Sáng ngày hôm sau, chúng tôi đi theo mọi người, trước tiên đi tham quan tòa nhà ủy ban thành phố. Lúc chúng tôi tới, người ta vẫn chưa đi làm. Chúng tôi đi vòng quanh bên ngoài, nhìn thấy bức tường của tòa nhà đó xây méo mó xiêu vẹo, rất nhiều viên gạch còn xếp thành các đường nối thẳng tắp. Điều này ở Trung Quốc là tuyệt đối không được phép, đến cả đội ngũ xây dựng ở thôn quê cũng không làm ra nổi thứ công trình cẩu thả thế này, thế mà đây lại chính là tòa nhà ủy ban thành phố đấy. Cửa ra vào của tòa nhà lại càng thô ráp hơn, gỗ không sơn dầu, các chi tiết sắt thì rỉ sét đỏ quạch. Khe hở giữa các tấm ván gỗ có thể đút lọt cả một ngón tay. Trong lòng tôi thầm nghĩ, phi thuyền của nước Nga rốt cuộc được chế tạo kiểu gì và phóng lên trời bằng cách nào cơ chứ?

Tham quan xong tòa nhà chính phủ, chúng tôi đi cửa hàng mua sắm. Trong cửa hàng ngoài những công cụ nặng nề ra còn có thể ngắm nghía chút ít, những thứ khác chẳng có gì đáng xem. Chúng tôi lại đi dạo chợ tự làm tự bán. Hàng hóa trên chợ tự do phần lớn là hàng Trung Quốc, cũng chẳng có gì đáng mua. Thế là chúng tôi lại ngồi xổm ở góc tường hút thuốc. Lúc này, một lão già đầu tóc quần áo xộc xệch bước tới, dùng một thứ tiếng Trung mặc dù điệu bộ kỳ cục nhưng lại rất trôi chảy để bàn chuyện làm ăn với chúng tôi. Bạn tôi hỏi ông ta có hàng gì, ông ta nói: "Thứ gì cũng có, các anh muốn mua gì?" Bạn tôi bảo: "Cậu cứ nói đi, có hàng gì nào." Ông ta liền kể tên hàng hóa cho chúng tôi nghe: "Có cần thép không?" Không cần. "Có cần gỗ không?" Không cần. "Có cần phân hóa học không?" Không cần. "Có cần Uranium-235 không?" Tôi giật mình thỉnh kinh, hỏi: "Ông nói gì cơ?" Ông ta nói: "Uranium-235 chứ sao!" Lẽ nào chính là loại Uranium-235 có thể chế tạo ra bom nguyên tử á? "Đúng vậy, chính là Uranium-235 chế tạo bom nguyên tử, nguyên liệu hạt nhân đấy." Bạn tôi hỏi: "Ông có bao nhiêu?" Ông ta nói: "Không nhiều lắm, tính ra cũng chỉ khoảng một tấn thôi." Bạn tôi nói: "Chúng tôi muốn mua chứ, nhưng mà không vận chuyển về nước nổi." Ông ta nói: "Nếu các anh thực sự muốn mua, vấn đề vận chuyển cứ để tôi lo." Tôi nói: "Uranium-235 thì chúng tôi không cần đâu, thế nhưng, nếu ông có bom nguyên tử, chúng tôi muốn mua một quả." Ông ta hào hứng nói: "Thật chứ? Tôi có thể giúp các anh kiếm được, thế nhưng, các anh phải trả trước ba mươi phần trăm tiền đặt cọc." Nữ tài xế nãy giờ vẫn không hé răng nửa lời bỗng cất tiếng: "Đi đi ông tướng, đừng có ở đây mà bịp bợm lừa gạt nữa!" Ông ta lắc đầu, nói: "Các anh không có thành ý, không có thành ý..." Ông ta vô cùng thất vọng bỏ đi.

Chúng tôi không ăn cơm trưa, lên xe phóng nhanh về hướng Tổ quốc, dọc đường nhìn thấy thảo nguyên Nga vẫn xanh tươi mơn mởn như năm ngoái, có mấy con bò sữa bụng mang những đốm trắng lớn đang thong thả ăn cỏ trên thảm cỏ, một thiếu nữ Nga tay xách thùng vắt sữa đang đi về phía bầy bò. Lòng tôi bình lặng phẳng lặng, không thỏa mãn cũng chẳng thất vọng. Mọi thứ đều không giống như tôi tưởng tượng, mọi thứ đều giống hệt như tôi tưởng tượng.