Luận văn: Tôi cho rằng các thể loại văn học đều giống như lồng sắt, nhốt từng đàn chim ngốc nghếch gọi là "nhà văn" hoặc "thơ nhân". Mọi người đều bay trong lồng, đọ xem ai bay hoa hỏa, thỉnh thoảng có kẻ bất cẩn va phải lồng còn bị chế giễu mắng mỏ nữa chứ. Có một hôm, một con cửu đầu điểu dùng sức đâm vào lồng, mở rộng không gian bên trong lồng ra, thế là mọi người bay trong cái lồng đã được mở rộng đó. Lại có một hôm, một đám cửu đầu điểu đâm thủng lồng, nhưng chúng vẫn không tài nào bay nổi vào bầu trời xanh, chẳng qua chỉ bay vào một cái lồng lớn hơn mà thôi. Thơ tứ ngôn, thơ ngũ ngôn, thơ thất ngôn, thơ tự do, truyền kỳ đời Đường, thoại bản đời Tống, tạp kịch đời Nguyên, tiểu thuyết đời Minh. Sự hình thành của thể loại văn mới không phải công sức một sớm một chiều, một khi đã hình thành thì nhất định sẽ ổn định trong một thời gian rất dài, nhất định phải có quy chuẩn của nó——cái lồng. Lũ cửu đầu điểu không ngừng đâm va vào nó, mở rộng nó, nhưng trước khi đâm thủng lồng thì vẫn phải bay trong lồng. Trong này có lẽ có phép biện chứng của Karl Marx nhỉ.

Lũ chim một đầu chúng ta, có thể vẫy vùng vài cái cánh gầy trong cái lồng tản văn được các đại sư cửu đầu điểu đâm va cho rộng rãi ra là đủ rồi.

Bước ra từ quán ăn "Không khoác lác" dưới chân núi Tác Xích Dục, thắng cảnh du lịch mới được khai phá, thì đúng là chính ngọ. Hơi nước giữa núi bốc lên, trên đường đá ánh vàng chói lóa, chẳng biết mặt trời ở đâu. Chỉ cảm thấy làn da trần trụi như bị đầu kim châm chích, mồ hôi dính nháp không dám chảy ra, toàn thân hình như được bôi một lớp keo dính đặc quánh. Những năm trước khi gặp đại huynh, huynh ấy thường hay lớn tiếng bàn về cái nóng của Hồ Nam, ta miệng tuy vâng dạ nhưng trong lòng kỳ thực không cho là phải. Bởi vì biết từ dự báo thời tiết rằng nhiệt độ ở Trường Sa cũng chẳng cao hơn Bắc Kinh là bao, có đôi khi thậm chí còn chẳng bằng Bắc Kinh, mà ta ở Bắc Kinh nhiều năm, vốn chẳng cảm thấy mùa hè Bắc Kinh có gì khó chịu. Bây giờ thì đương nhiên đã biết. Trưa hôm mới đến Trường Sa đã biết rồi. Ta nhìn thấy những kẻ tiểu thương trên đường phố Trường Sa, từng người một phờ phạc, mặt như cua say, người đi đường đều cúi đầu đi nhanh, không kịp ngước nhìn xung quanh. Lên chuyến xe khách dài hạn từ Trường Sa đi Thường Đức, khi xe qua cầu đại học Tương Giang, thấy nước sông đục ngầu như nồi canh đậu xanh đang sôi, mấy chục chiếc thuyền trắng thuyền đen nằm chết trên mặt nước. Trên mặt nước ánh lên thứ ánh sáng vàng xám đặc quánh, hoàn toàn không có cái cảm giác trong vắt thấy cá bơi, rào rạt nghe tiếng cây, thanh nhẹ thoát tục ngạo nghễ thiên hạ như khi đọc bài thơ nổi tiếng "Thấm uyên xuân · Trường Sa" của Chủ tịch Mao năm nào. Có lẽ là do khác biệt về mùa màng chăng. Đằng kia, Châu Tử Đan nổi tiếng giống như một người phụ nữ không chịu nổi cái nóng mà cởi bỏ xiêm y, khắp người dính đượm mồ hôi nằm trên sông, chỉ mong khi mùa thu lạnh giá đến, cô ấy sẽ dùng gấm vóc đỏ rực để trang điểm cho bản thân, ta nên tìm một cơ hội đến Hồ Nam vào mùa thu.

Bà chủ quán ăn "Không khoác lác" trong bát mì hai lạng đã cho thêm đến một lạng ớt, hít hà không thôi, như nuốt lửa sống. Ra khỏi quán ăn, vẫn thấy ngũ tạng như lò lửa, mồ hôi tuôn ra dường như đều có màu đỏ sẫm, từng lỗ chân lông đều đang phát sốt. Nơi đất mới khai phá, đường xá gập ghềnh, chúng tôi phải đi đến nơi cách đó mười dặm để đón xe, may thay mười dặm đường này đi xuyên qua một thung lũng núi, nghe nói phong cảnh trong thung lũng vô cùng tươi đẹp, giống như cảnh sắc chốn thiên thần. Hô lên một tiếng xuất phát, mọi người liền đồng loạt cất bước. Đi vào thung lũng vài trăm bước, quay đầu nhìn lại quán ăn "Không khoác lác" kia, thấy tấm vải bố lớn đỏ rực dưới hiên hành lang treo lủng lẳng như một tấm da bò, nhớ lại những lá cờ gấm treo trên vách tường trong quán ăn nào là "Diệu thủ hồi xuân", "Hoa Đà tại thế", trong lòng hoang mang.

Đã qua ba con sông của Hồ Nam, đi qua ba thành phố của Hồ Nam, trèo qua năm ngọn núi của Hồ Nam, trên chiếc xe đường dài phủ đầy bụi vàng, nhìn hai bên đường núi non trùng điệp, cây cối rậm rạp, đại nhiên nhiên tựa như một con mãnh thú đang chìm vào giấc ngủ. Ta cảm thấy đại tự nhiên của Hồ Nam, đặc biệt là vùng Tây Tương, có tính cách của riêng mình. Tính cách ấy ngưng đọng phác thảo, hoang dã huy hoàng giống như món đồ gốm thời viễn cổ đã nhuốm máu người. Nhớ lại nhiều năm trước, biết bao nhiêu nhân vật phong lưu Tam Xanh, từ nơi đây bước ra, bước lên sân khấu lớn của thế giới, ở đó tung hoành ngang dọc, gọi gió gọi mưa, xoay chuyển trời đất, hai chân run lên là trái đất cũng phải lẩy bẩy, cái khí phách ngông nghênh ấy thật khiến người ta hướng mộ.

Bước vào hành lang mười dặm, hơi có gió thổi qua, lông tơ gặp gió mát, dựng đứng cả lên. Nghe nói trong hành lang này có một con sông nhỏ, nhưng đi mãi vẫn chưa tới. Phía bên phải con đường có một con mương nhỏ, trong mương phơi đầy những viên cuội lớn nhỏ. Trên đá cuội mọc một lớp hoa kiềm màu trắng, trông rất giống những quả trứng khổng lồ ngâm trong nước muối. Ta nghĩ, con mương thiên hà này có lẽ chính là dòng sông rồi. Ta nhìn thấy trên vách đá bên trái có những dòng suối nhỏ như giọt lệ đang tí tách rơi. Trong số những người đi cùng có ngườiè lưỡi ra hứng nước uống, ta cũng bắt chước theo. Nước hơi mặn, thấm đẫm nỗi bi ai của núi lớn. Vừa từ con đường nhỏ trên núi hẹp đến mức không đặt nổi bàn chân xuống đi vào con đường phẳng phẩu này, đôi bàn chân thụ sủng nhược kinh, vô thức nhắc cao đặt thấp, nhìn thấy bản thân từ dáng đi của người khác, không kìm được cùng cười rộ lên. Sự mệt mỏi cộng thêm cái nóng nực khiến nụ cười trở nên khó nhọc. Thế nhưng phong cảnh trong thung lũng quả thực đẹp không sao tả xiết, từng ngọn núi đột ngột sừng sững, kỳ hình dị trạng, không thể dùng ngôn từ để miêu tả. Trong số những người đi cùng có kẻ giỏi dùng phép ẩn dụ, chỉ đông chỉ tây, gọi ngọn núi này là Thương Cẩu, gọi ngọn núi kia là Mỹ Nhân, ta ngắm nhìn chăm chú, cảm thấy đều vừa đúng mà lại như không phải. Kỳ thực núi chính là núi, việc đặt tên phần lớn chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, cứ cố chấp bắt tên gọi phải đi đôi với sự thật, lại còn phải thêu dệt ra vài câu chuyện đại đồng tiểu dị, thì chẳng khác nào sự báng bổ đối với đại tự nhiên.

Đi dần vào sâu, cây cối rủ xuống từ vách núi hai bên, giữa chốn xanh rờn rậm rạp, ta chỉ nhận ra cây thông, còn lại đều không biết tên gọi, quả thật là kiến thức nông cạn. Ta bỗng có cảm giác, cây thông sừng sững giữa vô vàn cây cối đang nhìn ta bằng ánh mắt tội nghiệp, còn những cái cây ta không gọi được tên kia thì tựa như đang nhắm mắt dưỡng thần, biểu lộ sự khinh bỉ tột cùng đối với ta. Ta bị sự khinh bỉ này đè cho còng lưng gù gối, thở hổn hển. Trên cây thỉnh thoảng vang lên tiếng ve kêu——ta không dám chắc đây có phải tiếng ve kêu hay không, cô gái nhỏ mang cặp vẽ bên cạnh có lẽ là người bản địa, cô ấy bảo đó là tiếng ve kêu——tiếng ve kêu tựa như tiếng cóc kêu trong ao hồ phương bắc, tròn trịa ẩm ướt, đầy tính đàn hồi, cứ cho là tiếng ve kêu đi, thì trong tiếng ve kêu ấy cũng mang tính cách trầm uất ngạo mạn. Tiếng ve được thai nghén từ phong cảnh cây cối núi non Hồ Nam trầm uất ngạo mạn cũng kêu lên những âm thanh kỳ lạ, ta nghĩ loài ve có tiếng kêu giống như cóc này chắc chắn có thể ăn thịt bọ ngựa mà tuyệt đối không bị bọ ngựa ăn thịt. Ta lại nghĩ, ve ở đây kỳ lạ như vậy, chẳng lẽ bọ ngựa ở đây lại chịu bằng lòng bình thường lẫn lộn với bọ ngựa vùng khác sao? Bọ ngựa ở đây có lẽ có thể một đao chém đứt đầu con chim vàng anh đang mưu đồ ăn thịt nó, vấn đề là chim vàng anh ở đây chẳng lẽ lại là chim vàng anh bình thường sao? Thật không dám tưởng tượng, nếu không có cái tính cách đại tự nhiên giống như được bôi trét bằng máu người, tựa gồ cổ đại ấy, thì làm sao có văn hóa Sở diễm lệ. Nhà văn Hồ Nam Hàn Thiểu Công trong "Cội nguồn văn học" đã cố gắng tìm kiếm hướng đi của văn hóa Sở diễm lệ, ông nghe một nhà thơ nói văn hóa Sở đã chảy về Tây Tương rồi. Ta nghĩ, giả sử Tây Tương không bị bế tắc như thế, giả sử Tây Tương cao lầu mọc lên như nấm, đường sá tung hoành, nông dân nhà nào nhà nấy có xe hơi, có đàn piano, văn hóa đại phổ cập, đời sống đại nâng cao, liệu văn hóa Sở còn có thể lưu lại nơi đây nữa không? Nghĩ đến đây, bỗng cảm thấy hơi đáng sợ, hóa ra việc bảo tồn văn hóa truyền thống lại phải lấy sự bế tắc lạc hậu làm tiền đề cơ chứ. Các loại tập tục truyền thống cổ xưa, lưu truyền đã lâu, đặc biệt là sau khi các điều kiện chính trị kinh tế, diện mạo địa lý sản sinh ra chúng đã xảy ra thay đổi, đại đa số đều mất đi sự trang nghiêm và huy hoàng ban đầu, biến thành một cái vỏ rỗng, giống như cuộc đua thuyền rồng vào tháng Năm, những người chèo thuyền đeo đồng hồ điện tử rốt cuộc cảm nhận được điều gì? Giả sử lý thuyết này đứng vững, vậy thì hỏng bết, Tây Tương suy cho cùng không thể cứ mãi bế tắc lạc hậu như vậy, nếu có một ngày sau khi tiên tiến khai hóa rồi, văn hóa Sở diễm lệ chẳng phải lại bị đứt đoạn nữa sao? May thay, ta cũng cho rằng văn hóa Sở là một khái niệm vừa sâu vừa rộng về mặt nội hàm, một phần của nó quả thực đã lưu lại trong một số "vực sâu" nào đó của Tây Tương, biểu hiện thành một số phong tục tập quán cổ xưa, một số sự sùng bái vật tổ; phần khác như các tác phẩm của Khất Nguyên, thì từ lâu đã hòa vào dòng sông lớn cuồn cuộn của văn hóa Hán nuôi dưỡng không biết bao nhiêu thế hệ người Trung Quốc, thậm chí trở thành giống như gen di truyền muốn trốn cũng không trốn thoát được!

Lúc này, nghe thấy tiếng móng ngựa vang lên ở phía sau, vội vàng quay đầu nhìn lại, thì thấy có bảy tám con ngựa đang bị người cưỡi, đủ màu đủ sắc đi tới. Mọi người nhảy phắt sang bên đường, nhất thời quên mất cái nóng, kinh ngạc nhìn đội ngựa này. Ngựa có con màu đen, có con màu vàng, có một con màu hồng táo, không có con nào màu trắng. Chợt nhớ tới thuyết "Bạch mã phi mã", sách giáo khoa triết học nói Công Tôn Long Tử là một kẻ ngụy biện, thuyết "Bạch mã phi mã" cũng chẳng đáng một đồng. Ta lại từ phía sau những cuốn sách giáo khoa ấy, nhìn thấy Công Tôn Long Tử hai mắt nhìn bầu trời xanh, ngạo nghễ ngồi đó, trời rơi tảng đá lớn trước mặt, tròng mắt không chớp lấy một cái. "Bạch mã phi mã" chính là "Bạch mã phi mã", mặc kệ hắn phạm phải lỗi lgic gì, chỉ riêng mệnh đề rất khác người này, há chẳng phải vĩ đại lắm sao? Mấy chục năm nay, chúng ta đã quen dùng một thứ phép biện chứng được giản hóa để giải thích thế giới, kết quả thu được thoạt nhìn có vẻ công bằng, kỳ thực lại chứa đựng rất nhiều yếu tố ngụy biện, sự công thức hóa, đơn giản hóa trong văn học, e rằng ít nhiều cũng có liên quan đến điều này nhỉ. Ta cho rằng một nhà văn nên có một thứ tinh thần "Bạch mã phi mã", dám lập luận là tốt rồi, tạm thời đừng quản xem có công bằng hay không, Hàn Thiểu Công nói văn hóa Sở chảy về Tây Tương, vậy thì cứ để nó chảy đi. Hắn tự có đạo lý ẩn giấu sau con chữ của hắn, người khác khó mà hiểu hết được, tự nhiên nhân tiện bàn luận vài câu coi như một thứ luyện tập tư duy cũng chẳng sao cả. Ai muốn chấp hành sự phê phán của logic hình thức đối với lập luận của nhà văn, kẻ đó hơi bị đần độn —— kỳ thực hoàn toàn có thể giấu suy nghĩ trong lòng —— mỗi người tự nghĩ "quyền kinh" của riêng mình.

Ta đang nghĩ "quyền kinh" của mình, đôi mắt lại dán chặt vào mấy kỵ sĩ kia. Ngựa càng đi càng lớn, đều sùi bọt mép, mồ hôi trên thân sáng loáng, móng ngựa nện lên đá cuội, phát ra tiếng kêu ngắn ngủi dồn dập. Ngựa có vẻ đi nhẹ nhàng, nhưng tận trong xương cốt lại mang sự ưu phiết và bất bình, chúng tê dại, đần độn, đã mất đi sự tự do của thân ngựa, cưỡi ngựa không phải ngựa vậy. Sách Trang Tử thiên Mã Tí viết rằng: "Ngựa, móng có thể giẫm sương tuyết, lông có thể chống gió lạnh, ăn cỏ uống nước, co chân trên cạn, đây là chân tính của ngựa. Dù có đài Nghi, điện Lộ, cũng chẳng dùng làm gì cho cam. Cho đến khi Bá Lạc nói: ‘Ta giỏi thuần ngựa.’ Thiêu nó, tỉa nó, khắc nó, xỏ nó, nối nó bằng dây cương, buộc nó bằng chuồng cũi, ngựa chết mười phần mất hai ba rồi; bỏ đói nó, làm cho nó khát, bắt nó phi, bắt nó chạy nước đại, chỉnh đốn nó, tề tựu nó, trước thì có họa hàm thiết, mà sau lại có oai roi vọt, thế mà ngựa chết đã quá nửa rồi." Ngựa vốn dĩ tiêu dao giữa trời đất, đói ăn cỏ thơm, khát uống suối ngọt, ăn gió nằm sương, tự đắc vui vẻ, trong sự không câu thúc bó buộc, mới đích thực là ngựa, mới không đánh mất bản tính của loài ngựa, mới có khí thế rồng bay phượng múa, loài ngựa dưới ngòi bút của Từ Bi Hồng ít khi mang hàm thiết dây cương, nghĩ rằng cũng vì lẽ này chăng. Thế nhưng con người lại nhét dây sắt vào miệng ngựa, đè yên cương lên lưng ngựa, giận thì dùng roi quật, yêu thì cho ăn hạt thơm, ân oai đặng đủ, mềm cứng đủ kiểu, ngựa tuy béo tốt khỏe mạnh, nào bằng thân hình tiều tụy gầy mòn thuở ban đầu đâu. Con người quá tàn nhẫn, con người quá bá đạo đối với trái đất này. Trong lòng ta bỗng tràn ngập sự thù hận đối với những kẻ cưỡi ngựa kia. Thế nhưng, ta ngay lập tức lại bắt đầu phủ nhận bản thân. Cá lớn nuốt cá bé là quy luật của đại tự nhiên, trong một số điều kiện nào đó, nhân loại cũng không ngoại lệ. Thường nghe người ta nói: "Trong xã hội cũ vĩ đại... sống cuộc đời không bằng con người..." Con người một khi bị người khác chi phối thì chính là "không bằng con người", thuyết ""cưỡi ngựa không phải ngựa" cũng nên được thành lập chứ nhỉ. Về mặt logic xem chừng không có sai sót lớn. Đem ngựa so với người, có lẽ là loại suy sai lầm, thế nhưng chúng ta chẳng phải ngày nào cũng đang tiến hành kiểu loại suy này đó sao? Khổng Tử nghe tin Tử Lộ chịu ngàn vết thương mà chết, bèn phân phu người đổ đát thịt trong bếp đi (khi Phê Lâm Phê Khổng nói ông ta giả dối). Trong các tác phẩm văn học gần đây, chẳng phải cũng có rất nhiều con vật nhỏ bị các nhà văn bắt lấy để gửi gắm tinh thần nhân đạo vĩ đại đó sao?

Nói thì dễ làm mới khó. Ta ghét kẻ cưỡi ngựa đại khái là vì ta không có ngựa để cưỡi. Khổng Tử đổ đát thịt ta cảm thấy tiếc nuối. Các nhà văn thương xót tiểu linh thể có mấy ai ăn chay đâu? Nói và làm đi ngược lại, chính là tập tính của loài nhân.

Đội ngựa đã đi đến trước mặt chúng tôi, một là vì hỏi đường, hai là vì đến gần dòng nước, các vị anh hùng lần lượt tung mình xuống ngựa. Bọn họ đều đầu trọc mặt đen, phơi bày lồng ngực hoặc mặc những chiếc áo ba lỗ đẫm mồ hôi. Trên chân có người đi giày cỏ đế gai, có người đi bốt ngựa màu đen cao cổ. Phía sau quần áo của họ đều có một miếng vải trắng to bằng vầng trăng tròn, trên vải dùng mực viết một chữ "Dũng" hoặc chữ "Binh" to bằng nắm đấm. Có hai người mang cung tên bên lưng, có hai người dắt đao thép bên hông. Lưng ngựa mang yên, dưới yên treo súng tua đỏ cán dài, hoặc đại đao cán sắt, cùng một số hành lý vật dụng linh tinh. Giọng nói khác biệt hoàn toàn với người Tương, không biết là đám thảo khấu đường nào.

Tiểu tử dắt con ngựa hồng táo trông như một tiểu đầu mục, thân hình cao ráo, mày thanh mắt đẹp. Ngựa hồng táo khắp mình đeo tua rua, dưới cổ treo một chuỗi chuông đồng, phát ra âm thanh lanh lảnh. Cậu ta tay trái dắt ngựa, tay phải ấn vỏ dao, bước đi oai vệ như sói bước đến trước mặt ta. Ta hoang mang không biết phải làm sao. Lại thấy tiểu tử ấy mỉm cười dịu dàng, lộ ra hàm răng chắc khỏe hơi ngả vàng, hỏi ta: "Đồng chí, đi nhà khách là đi con đường này phải không?" Ta vội vàng đáp lời. Một tiểu tử dắt ngựa đen, trên mặt có vết sẹo nói: "Đại Văn, còn thuốc lá không hả? Cho mượn điếu hút đỡ thèm." "Mượn gì chứ? Chỉ mượn mà không trả." Tiểu tử ngựa hồng táo vừa nói, nhưng vẫn từ trong túi móc ra hai điếu thuốc, tự ngậm một điếu, đưa một điếu cho kẻ xin thuốc. Khói lam tỏa ra từ mũi và miệng họ. Ngựa đứng bên cạnh họ, khịt mũi bứt rứt, dùng sức đạp móng, đuôi quất đám dĩn bay, đầu ngựa lệch hẳn về phía dòng sông. Nước sông xanh như ngọc bích, bất ngờ chảy ra từ kẽ hở của núi lớn, tỏa ra cảm giác sảng khoái mát lạnh. Tiểu tử ngựa hồng táo nói: "Các anh em, đừng vội cho chiến mã uống nước, đi một lát nữa, đợi ráo mồ hôi rồi hãy cho chúng uống." Tiểu tử bảo ta hút thuốc, ta nói không biết hút. Cậu ta nhìn thấy huy hiệu trường trước ngực ta, liền theo đó bắt chuyện, trò chuyện rất tâm đắc. Mọi người cùng nhau đi ra ngoài núi, đang đi trong hành lang mười dặm. Nhờ có dòng nước sông, phong cảnh mới thực sự có linh khí. Mọi người đều đi theo đội ngựa, trong lúc trò chuyện phiếm, mới biết Xưởng phim Tiêu Tương đang định quay một bộ đại kịch ở nơi này, "Ân oán thiên quốc", họ là những diễn viên quần chúng được thuê từ Hà Nam, đóng vai Tương quân của Tăng Quốc Tấn, vừa mới đại chiến một trận với "Thái Bình quân" ở Tây Hải, "Tương quân" không một ai thương vong, ngặt nỗi có một vị đại tướng "Thái Bình quân" cứ cứng nhắc tạo dáng anh hùng trên lưng ngựa nên bất cẩn ngã ngựa, ngã gãy một cánh tay. Mọi người cùng cười rộ lên. Chuyện trò đến độ sâu sắc, tiểu tử nói thù lao của họ vô cùng ít ỏi, từ Hà Nam chạy đến Hồ Nam, cưỡi con ngựa kéo xe cày ruộng nhà mình, ngựa chạy đến tiêu chảy, người xóc đến rời xương, nếu vì kiếm tiền, có quỷ mới thèm đến, vì náo nhiệt, vì vui vẻ, coi như cưỡi ngựa du lịch vậy. Cậu ta nói, một khi leo lên chiến mã, mặc giáp phục vào, liền cảm thấy trời không sợ đất không sợ, một luồng khí phách anh hùng sục sôi trong lồng ngực, nhìn thấy những vị quan lớn ngồi "con rùa đất" trong lòng cũng chẳng hề sợ hãi. Hồi ở quê nhà, trưởng thôn hô lên một tiếng là bắp chân đã run lẩy bẩy rồi. Bây giờ nghĩ lại, sợ cái con khỉ gì? Thân phận con người, cũng giống như bộ giáp phục này vậy, cởi truồng bước vào nhà tắm, quan to đến đâu cũng chẳng uy phong nổi nữa. Các anh có tin không? Các anh không tin, dẫu sao thì tôi cũng tin. Cậu ta nói mình từng đi lính, điều lệnh nội vụ quy định, trong nhà tắm, binh sĩ có thể không chào thủ trưởng. Tiểu trưởng ban của chúng tôi là một kẻ nịnh hót, nhìn thấy liên trưởng trong nhà tắm, bốp một cái đứng nghiêm, chào, liên trưởng nổi giận đùng đùng, một cước liền đá bay tiểu trưởng ban của chúng tôi xuống bể nước. Cậu ta còn nói, cậu ta đóng vai một tiểu đầu mục của "Tương quân", toàn bị ăn đòn, cốt truyện quy định như vậy, không có cách nào cả. Giá như đóng vai "Thái Bình quân" thì mới đã ghiền, phát ra một tiếng hô: Các con, xông lên! Ôm một cục xông lên luôn, đánh thành chiếm đất, cướp của người giàu chia cho người nghèo, uống rượu bát lớn, ăn thịt miếng lớn, sướng làm sao!

Cậu ta và các bạn đồng hành cho ngựa uống nước bên bờ sông, nước sông lạnh đến mức mép môi ngựa cuộn lại. Uống xong, cậu ta phi thân lên ngựa, ngẩng đầu ưỡn ngực, giáp trụ sáng ngời, miệng phát ra âm thanh phỏng cổ, chắp tay cáo biệt với đám chúng tôi, hô lên một tiếng, hai chân kẹp chặt, con ngựa hồng táo liền tung tăng chạy. Trên con đường núi góc đá nhô lên, khe hở đan xen, ngựa chạy xiêu vẹo, rất chi là gò bó. Nhưng ngựa què còn hơn lừa khỏe, chúng tôi đành phải đi theo sau họ vậy.

Đội ngựa chạy ra được khoảng một tầm tên bắn, liền nhìn thấy con ngựa hồng táo đi đầu ngã lăn nhổng xuống đất, kỵ sĩ trên lưng ngựa chúi đầu lao thẳng vào khóm cây ven đường. Các kỵ sĩ lần lượt xuống ngựa, kỵ sĩ trên con ngựa hồng táo cũng chui từ trong bụi cây ra, vô cùng chật vật, trông như một tên bại binh. Chúng tôi vội vã chạy qua, thấy các kỵ sĩ người thì ngồi xổm, người thì đứng, vây quanh con ngựa hồng táo nhìn, sắc mặt đều vô cùng nặng nề. Kỵ sĩ trên con ngựa hồng táo hai tay nâng niu một chiếc móng ngựa, miệng há hốc một nửa, sắc mặt tái nhợt như đất. Con ngựa kia còn muốn giãy giụa đứng dậy, nhưng nó đã không thể đứng dậy nổi nữa rồi. Một chiếc chân sau của nó bị vặn gãy trong kẽ đá, máu tươi như suối phun từ chỗ chân sau bị gãy trào ra từng dòng từng dòng. Ta chợt nhớ lại, năm 1976 khi ta làm lính ở Hoàng Huyện, đi theo tiểu trưởng ban của chúng tôi đến mỏ than La Sơn kéo than, cũng có một con ngựa hồng táo, là con kéo xe đôi, là một con ngựa cái còn rất trẻ, đang mang thai, ngoại hình vô cùng khỏe mạnh cường tráng. Khi băng qua một đường sắt bỏ hoang, bất cẩn để một chiếc chân sau lọt vào đường ray trên cao, bị cắt đứt lìa. Thế nhưng con ngựa hồng táo đó vẫn đứng vững, chiếc chân chống gãy ấy chống xuống mặt đất như một chiếc gậy chống. Lúc bấy giờ, tiểu trưởng ban của chúng tôi hai tay nâng móng ngựa, khóc lớn thành tiếng. Hình ảnh chiếc móng ngựa này cứ vần vũ trong tâm trí ta mấy chục năm nay, ta nghĩ vào một thời điểm thích hợp, ta sẽ viết nó thành một cuốn tiểu thuyết, nhan đề liền đặt là "Móng ngựa".