Năm nay là kỷ niệm một trăm năm ngày sinh của Faulkner, tôi nghĩ mình nên viết vài dòng để tưởng nhớ ông.

Hơn chục năm trước, tôi mua một cuốn "Âm thanh và cuồng nộ", qua đó làm quen với lão già người Mỹ ngậm chiếc tẩu thuốc này.

Đầu tiên tôi đọc bài tựa dài hai vạn chữ của dịch giả Lý Văn Tuấn. Đọc xong bài tựa, tôi cảm thấy việc đọc hay không đọc "Âm thanh và cuồng nộ" thế nào cũng chẳng sao nữa. Ông Lý nói trong bài tựa rằng, Faulkner không ngừng viết về mảnh đất quê hương nhỏ bằng con tem của ông, cuối cùng đã tạo ra một bầu trời của riêng mình. Tôi lập tức cảm thấy được cổ vũ to lớn, nhảy dựng lên, xoay vòng trong phòng, hứng chí tràn trề, chỉ hận không thể lập tức đi tạo ra một vùng trời mới thuộc về chính mình.

Để tỏ lòng tôn trọng Faulkner, tôi vẫn mở cuốn sách của ông ra, đọc đến hai dòng cuối cùng của trang thứ tư: "Tôi đã không còn cảm thấy cánh cửa sắt lạnh chút nào nữa, nhưng tôi vẫn ngửi thấy mùi lạnh chói lọi." Đọc đến đây, tôi khép sách lại, tựa như lão già Faulkner đang vỗ vai tôi bảo: Được rồi, chàng trai, không cần đọc nữa đâu!

Tôi lập tức hiểu ra rằng mình nên giương cao ngọn cờ lớn "Đông Bắc hương Cao M Mật", đem đất đai, sông ngòi, cây cối, hoa màng, chim chóc cá mú, trai lười gái lẳng, lưu manh côn đồ, dân gian bướng bỉnh mụ chằn, anh hùng hảo hán... thảy đưa hết vào tiểu thuyết của mình, lập nên một nước cộng hòa văn học. Đương nhiên tôi chính là vị hoàng đế khai quốc của nước cộng hòa này, mọi thứ ở đây đều do tôi làm chủ. Tạo dựng một nước cộng hòa văn học như thế dĩ nhiên phải dùng bút, dùng ngôn ngữ, dùng trí tuệ siêu phàm, và dĩ nhiên còn phải dựa vào vận may. Vận may thậm chí còn quan trọng hơn cả thiên tài.

Faulkner để các nhân vật trong tiểu thuyết của ông ngửi thấy "mùi lạnh chói lọi", cái lạnh không những có mùi mà còn chói lọi, một phương thức cảm nhận thế giới kỳ diệu đã ra đời. Thế nhưng nghĩ kỹ lại, lại thấy thế giới vốn dĩ là như thế, nhiều năm về trước, vào những buổi sáng trên con đường đóng đầy băng trắng, chẳng phải tôi cũng từng ngửi thấy mùi băng chói lọi đó sao? Chưa đọc Faulkner, tôi đã viết ra "Củ cải đỏ trong suốt", trong đó có một cậu bé có thể nghe thấy tiếng tóc rụng. Khi tôi còn đang thấp thỏm bất an vì lối miêu tả phá vỡ quy củ này, thì như văng vẳng nghe thấy Faulkner cổ vũ mình: Chàng trai, cứ làm thế đi. Đánh cho thế giới cũ tơi bời hoa lá, để ánh mặt trời đỏ rực chiếu rọi khắp toàn cầu!

Từ đó trở đi, tôi bận rộn với công việc "kiến quốc", tạm thời lạnh nhạt với Faulkner. Nhưng tôi và lão già người Mỹ này đã thiết lập một mối quan hệ riêng tư khá thân mật. Tôi thường nghĩ về ông khi đêm khuya thanh vắng. Tôi còn dùng cách cứ thấy sách của ông là mua để bày tỏ lòng kính trọng với mình.

Cứ cách một khoảng thời gian, tôi lại giở sách của Faulkner ra xem. Ông viết những gì trong sách đối với tôi đã không còn quan trọng nữa. Cho đến nay tôi vẫn chưa đọc trọn vẹn từ đầu đến cuối bất kỳ cuốn sách nào của lão gia nhà họ. Khi xem sách của ông, tôi giống như đang trò chuyện với một ông cụ trong làng chúng tôi vậy, câu đông câu tây, trên trời dưới biển, miên man không bờ bến. Nhưng tôi luôn có thể thu nhận được ích lợi từ sự trao đổi với ông.

Khi tôi từng có lúc hoa mắt chóng mặt vì những cuốn tiểu thuyết đang ăn khách trước mắt, Faulkner nói với tôi: Này anh bạn, hãy luôn đặt ra mục tiêu cao hơn năng lực của mình, đừng chỉ đau đầu vì muốn vượt qua những người cùng thời hoặc người đi trước, hãy cố gắng vượt qua chính mình.

Khi tôi nhìn thấy sự thành công phát tài của người khác mà trong lòng chua lòm, Faulkner nói với tôi: Này anh bạn, nhà văn giỏi chưa từng đi xin xỏ mấy thứ quỹ sáng tác hay ho gì, anh ta bận viết, không có thời gian bận tâm. Nếu anh ta không phải là nhà văn hạng nhất, thì anh ta sẽ nói: Không có thời gian hoặc tự do kinh tế, để lấy đó tự lừa mình dối người. Thật ra, nghệ thuật hay có thể xuất phát từ tên trộm, kẻ buôn rượu lậu, hoặc người đánh xe ngựa. Chỉ riêng việc phát hiện ra họ có thể chịu đựng bao nhiêu gian khổ và nghèo đói thôi, đã thực sự khiến người ta sợ hãi. Tôi nói cho anh biết, không gì có thể hủy diệt được nhà văn giỏi, thứ duy nhất có thể hủy diệt nhà văn giỏi chính là cái chết. Nhà văn giỏi không có thời gian bận tâm đến thành công và phát tài.

Giao du lâu ngày với lão già Faulkner, tôi cũng phát hiện ra ở ông một số tật xấu đáng yêu. Tỷ như nói năng không chắc chắn, thích khoác lác. Rõ ràng không làm phi công, nhưng lại đi khắp nơi khoác lác rằng mình từng lái máy bay lên trời chiến đấu trên không, trong đầu vẫn còn sót lại một mảnh đạn. Hơn nữa ông còn công khai tuyên bố, chưa từng chịu trách nhiệm về những lời mình từng nói, tỷ như có lần ông từng nói một nhà văn vì sáng tác, có thể đi cướp bóc mẹ ruột của mình. Mối quan hệ giữa ông và Hemingway cũng giống như hai cậu bé vậy, đánh nhau rất náo nhiệt, nhưng chẳng có chất lượng gì mấy. Dù vậy, tôi vẫn ngày càng thích ông hơn. Có lẽ chính vì ông có những khuyết điểm này nên tôi mới có thể thích ông bền bỉ lâu dài.

Mấy năm trước, tôi từng đến Đại học Bắc Kinh tham dự hội thảo quốc tế về Faulkner, quen biết hai vị giáo sư đến từ trường đại học quê hương của Faulkner. Sau khi về nước, họ gửi cho tôi một cuốn album ảnh về cuộc sống của Faulkner, trong đó có một bức ảnh Faulkner đi đôi giày cao su rách, khoác chiếc áo khoác rách, đầu tóc bù xù, tay chống xẻng, đứng trước một cái chuồng bò. Tôi đã ngắm nhìn bức ảnh này rất nhiều lần, cảm thấy bản thân và Faulkner có sự tương thông gắn bó.