Tôi tuân theo lời dạy bảo của cậu ấy, sang ngày thứ hai ở đại đội tân binh, liền viết một bản quyết tâm thư đưa cho tiểu đội trưởng, nhờ anh ấy chuyển giúp lên thủ trưởng đại đội. Tiểu đội trưởng là một lão binh, hồ nghi nhìn tôi, hỏi: "Trong nhà cậu có ai từng làm lính à?" Tôi đáp không có. Anh ấy lắc đầu, ra vẻ không tin lời tôi.

Bản quyết tâm thư của tôi ngay phần đầu đã viết là dưới sự lãnh đạo anh minh của chi bộ đảng để phản kích trào lưu lật lại bản án hữu khuynh, thực ra thế nào là trào lưu lật lại bản án hữu khuynh thì tôi hoàn toàn chẳng biết gì sất. Sau này viết đơn xin gia nhập đoàn cũng viết y như vậy. Lúc điền đơn xin gia nhập đảng thì điền là sát cánh đi theo lãnh tụ anh minh chủ tịch Hoa, kiên trì "hai phàm là", những thứ này bây giờ chắc vẫn còn nằm trong hồ sơ của tôi nhỉ? Nhưng cõi đời từ lâu đã đổi thay phong vị.

Có lẽ bản quyết tâm thư đó thực sự phát huy tác dụng, đoàn tổ chức đại hội chào đón chiến sĩ mới, muốn chọn một đại biểu tân binh lên phát biểu, vinh dự này liền rơi xuống đầu tôi. Tôi phấn khích đến mức suốt đêm không ngủ được, trừng trị hai con mắt mơ mộng về tương lai sáng lạn của bản thân. Đại khái là từ văn thư thăng lên chính trị viên, mặc bộ quân phục bốn túi, về quê thăm người thân xắn tay áo, cổ tay đeo đồng hồ, hiệu Thượng Hải, toàn thép chống chấn động, mười chín chân kính.

Bản thảo bài phát biểu viết xong, chính trị viên đại đội tân binh đã giúp tôi sửa lại một lượt, bảo tôi xuống dưới đọc cho trơn tru, đừng lên sân khấu mà lắp bắp. Chuyện này khiến những người đồng hương cùng nhập ngũ ghen tị ra mặt, nói đủ điều. Trong lòng tôi đang hừng hực khí thế, muốn làm một cú kinh thiên động địa, làm cho người thân vui mừng kẻ thù đau đớn.

Tối hôm đại hội chào đón, mấy trăm tân binh cùng mấy trăm lão binh trực thuộc đoàn ngồi kín nghị trường của cơ quan đoàn, ở các góc còn chen chúc người nhà và trẻ con. Bởi vì sau hội nghị còn có biểu diễn văn nghệ.

Đó là lần đầu tiên tôi bước vào hội trường của cõi người, nhìn tấm màn nhung đỏ thẫm trên sân khấu, cùng với những ngọn đèn lồng pha lê, trong lòng vô cùng kích động. Lão binh và tân binh hát đối đáp, âm thanh hết đợt này đến đợt khác vang dội tận mái nhà. Cảm xúc ấy không tài nào diễn tả hết bằng vài câu chữ. Tôi nghĩ làm lính thật tốt, làm lính thực sự là quá tốt rồi! Nhìn những sĩ quan trẻ tuổi tinh thần phấn chấn, trong lòng tôi tràn ngập hy vọng.

Cuối cùng tấm màn cũng kéo lên. Một lão sĩ quan lên sân khấu phát biểu vài câu khai mạc, rồi mời Phó đoàn trưởng Tào phát biểu. Phó đoàn trưởng Tào bước lên ngồi xuống, chĩa vào chiếc micro bọc vải đỏ đọc bản thảo. Nội dung bản thảo đó đại khái giống với những gì tôi viết. Phó đoàn trưởng Tào phát biểu xong, chúng tôi nhiệt tình vỗ tay. Dưới đây chính trị viên phát biểu. Chính trị viên cũng ngồi trước micro đọc bản thảo, nội dung bản thảo đại khái giống với những gì tôi viết. Chính trị viên phát biểu xong, chúng tôi nhiệt tình vỗ tay. Sau khi chính trị viên lui xuống, vị lão sĩ quan chủ trì hội nghị liền nói: "Sau đây xin mời đại biểu tân binh phát biểu."

Trong tiếng vỗ tay rào rào, tôi chẳng biết thế nào mà đã bước lên sân khấu. Đầu tôi choáng váng, tim đập loạn nhịp, cảm giác như sắp chết đến nơi. Ai từng chứng kiến đại cảnh lớn lao nhường này cơ chứ. Nhưng đây là vinh quang, là tương lai, là bộ quân phục bốn túi, là chiếc đồng hồ hiệu Thượng Hải, toàn thép chống chấn động, mười chín chân kính.

Tôi tót một cái ngồi lên chiếc ghế từng có Phó đoàn trưởng Tào ngồi, từng có chính trị viên đại đội tân binh ngồi. Đó là một chiếc ghế xếp khung thép bọc da nhân tạo màu đỏ, tôi cứ mơ hồ mông lung mà ngồi xuống như thế. Tôi liếc nhìn biển người bên dưới sân khấu rồi cúi đầu đọc bản thảo. Tôi cảm thấy đôi môi không còn nghe lời, cổ họng căng cứng, phát ra âm thanh run rẩy. Đọc được mấy câu, bèn bạo gan hơn, môi cử động linh hoạt, cổ họng thả lỏng, tôi nghe thấy tiếng của mình vang dội trong hội trường giống như sấm mùa xuân. Vừa mới tìm được cảm giác, chưa đã thèm thì bản thảo đã đọc xong. Tôi đứng dậy, đứng nghiêm, chào người bên dưới sân khấu. Sau đó quay người, đứng nghiêm, chào hàng ngũ thủ trưởng đang ngồi một hàng ở hậu đài. Rồi lại quay người, tìm bậc thềm, dưới bao con mắt soi mói của mọi người, quay về chỗ ngồi của mình. Tôi vừa đặt mông xuống ghế, liền bị tiểu đội trưởng giẫm cho một cú đau điếng. Tôi nghe thấy tiểu đội trưởng hạ thấp giọng, ác độc nói: "Đồ khốn nạn nhà cậu, tiêu đời hoàn toàn rồi!"

Lúc đó tôi ngẩn ngơ chết trân. Tiết mục biểu diễn văn nghệ bắt đầu, khuôn mặt đủ mọi sắc thái của đám nữ binh đội tuyên văn đoàn rốt cuộc tôi chẳng nhìn rõ cái nào ra cái nào nữa.

Mang theo gánh nặng tư tưởng nặng nề trở về ký túc xá, tôi hỏi: "Tiểu đội trưởng, rốt cuộc là thế nào vậy?"

Tiểu đội trưởng mắng: "Đồ khốn, cái ghế đó mà cậu cũng xứng ngồi à? Đó là chỗ để thủ trưởng ngồi! Cậu chỉ là một tên tân binh trứng nước, không đứng mà phát biểu, lại dám ngồi như thủ trưởng để phát biểu, thật quá thể đáng! Cậu tiêu tùng rồi (từ lóng phổ biến ở đại đội tân binh), chờ năm sau về quê mà ăn khoai lang đi."

Tôi thức trắng một đêm, đầu óc toàn những suy nghĩ vẩn vơ, quả thật có cả ý định tự tử.

Tôi thỉnh giáo tiểu đội trưởng, xem còn có cách nào cứu vãn nữa không.

Tiểu đội trưởng nói: "Ấn tượng xấu quá rồi, chẳng còn hy vọng gì nữa."

Nước mắt tôi ào ào tuôn rơi. Tôi, con trai của một gia đình trung nông lớp trên, đã trải qua muôn vàn khó khăn gian khổ mới được làm lính, vốn định thể hiện thật tốt trong quân đội, phấn đấu lên làm sĩ quan, nở mày nở mặt với bố mẹ, ly hôn với củ khoai lang, ai ngờ lại tiêu tùng một cách đơn giản như thế. Có khổ không thể nói, bánh xe trong lòng quay mòng mòng, quay hồi lâu, chợt nghĩ ra một chủ ý. Tôi viết cho chi bộ đảng đại đội tân binh một bản kiểm điểm sâu sắc, kiểm điểm lỗi lầm đã ngồi chiếc ghế không nên ngồi. Viết xong bản kiểm điểm, tôi mua một gói thuốc lá biếu tiểu đội trưởng, cầu xin anh ấy chuyển bản kiểm điểm của tôi lên thủ trưởng đại đội. Tiểu đội trưởng không thèm nhìn gói thuốc lá, nhìn tôi, nói: "Nói cho cùng, dẫu sao cũng là tân binh... Thôi được, tôi giúp cậu chuyển lên, chúng ta cứ coi như "có bệnh vái tứ phương" vậy!"