Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Ngày 15 tháng 9 năm 1999, 9 giờ sáng, tôi chui từ trên ô tô xuống, số sảu không đợi nổi lao vút vào Đinh gia đại viện.

Đinh gia đại viện tọa lạc ở góc tây bắc thành huyện Hoàng cũ (nay là khu Hoàng Thành, thành phố Long Khẩu), là một ngôi tráng viện nổi tiếng lừng lẫy ở bán đảo Giao Đông, nghe nói có thể sánh ngang với tráng viện của nhà Mưu Nhị Hắc tử - địa chủ lớn huyện Mưu Bình, cũng là thông gia với nhà họ Đinh. Ngày 16 tháng 2 năm 1976, khoảng chiều tối, tôi cõng ba lô, đi theo đội ngũ tân binh, đầu óc mơ màng bước vào đại viện này. Tôi nhớ vừa bước vào đại viện là một bức bình phong cao lớn, trên bình phong khắc bốn chữ lớn "Tử khí đông lai". Mấy chục tân binh chúng tôi đứng trước bình phong nghe cán bộ điểm danh, sau đó chia tiểu đội, rồi các tiểu đội trưởng dẫn tân binh về, rồi theo tiểu đội trưởng bước vào một ngôi nhà lớn chạm trổ lộng lẫy. Tiểu đội trưởng lệnh cho chúng tôi đặt ba lô lên chiếc chiếu rơm trải dưới đất, sự nghiệp quân nhân của tôi cứ thế bắt đầu.

Tôi lao vào Đinh gia đại viện thì phát hiện bức bình phong khắc chữ "Tử khí đông lai" đâu mất tiêu, thay thế bức bình phong đó là một công trình xây dựng mới vừa giống bình phong lại vừa giống cổng chào, mặt trước và mặt sau của công trình này đều khắc chữ, qua việc đọc những chữ này, tôi biết nơi đây đã biến thành bảo tàng thành phố Long Khẩu. Rất nhanh, tôi đã tìm được cái nơi mà hai mươi ba năm tám tháng trước tôi từng trải ổ rơm, rơm rạ thì đương nhiên không còn nữa, viên gạch vuông mài nhẵn mà năm xưa tôi từng khắc chữ cũng không còn. Tôi hỏi một nhân viên quản lý, mặt đất ở đây có phải đã thay đổi rồi không, người đó trả lời rằng, thay rồi, tiểu đoàn súng cối đoàn ba mươi tư kéo pháo vào trong nhà, làm vỡ hết những viên gạch vuông cũ. Tôi nghĩ, nếu không phải các huynh đệ tiểu đoàn pháo coi tráng viện thành kho pháo, thì viên gạch vuông bị đè dưới gối tôi suốt hai mươi ngày, trên đó khắc chữ rất có khả năng vẫn còn. Trưa hôm đó tôi bị sốt, tiểu đội trưởng bảo tôi ở nhà làm nội vụ, tôi xốc gối lên, vạch rơm rạ ra, dùng một chiếc đinh sắt gỉ sét, khắc lên viên gạch vuông những lời hào hùng tráng chí.

Hồi đó thời gian huấn luyện tân binh chỉ có một tháng, mà tôi chỉ huấn luyện ở đại đội tân binh hai mươi ngày đã được phân về một đơn vị nhỏ cả cán bộ và chiến sĩ chưa đầy hai mươi người. Ở đơn vị nhỏ này, tôi đã ở gần bốn năm.

Ra khỏi Đinh gia đại viện, tôi lái xe đi thẳng tới cái nơi mà tôi đã rời xa hai mươi năm một tháng trời. Đơn vị nhỏ của chúng tôi không lâu sau khi tôi đi đã giải thể, thế nên tôi có thể nói ra tên của nó mà không vướng vấn đề lộ mật. Nó tên là Đường Gia Bạc, vốn thuộc công xã Bắc Mã, huyện Hoàng, nay thuộc đâu thì tôi không rõ. Đường xá rộng rãi, hoa tươi nở rộ ven đường. Tôi nhớ hai mươi năm trước từ thành huyện đến Đường Gia Bạc đi xe đạp mất toi một buổi sáng, nay ngồi xe chỉ tốn mười mấy phút. Nhà cửa dân cư trong thôn hầu như đều biến thành nhà mới ngói đỏ gạch đỏ, nhưng bố cục tổng thể của thôn không thay đổi mấy. Tôi chuẩn xác chỉ đường cho tài xế lái xe đến trước khuanh doanh trại bỏ hoang, rồi nhảy phắt xuống xe, mặc kệ những người đi cùng, giống như một con cày bừa suốt một ngày đang vội về nhà uống nước, lao thẳng đến căn phòng tôi từng ở. Tôi thấy trong phòng bắc một cái giường, trên giường nằm một người đàn ông, đắp một chiếc chăn bông hoa đỏ trên người, một đám ruồi nhặng bay lượn trong phòng. Người đàn ông đó bị tôi dọa cho giật mình, chống người ngồi dậy, hỏi tôi là người ở đâu đến. Tôi đường hoàng đáp rằng hai mươi năm trước tôi từng làm lính ở đây, căn phòng này là căn phòng tôi từng ở. Sắc mặt người đàn ông lập tức dịu lại. Tiếp theo, tôi bước vào căn phòng kho mà năm xưa tôi từng ôn bài chuẩn bị thi trường quân đội, trong phòng ở một người phụ nữ và đứa trẻ đang tập nói, ở góc tường lắp một chiếc bếp ga. Người phụ nữ đang xào rau, khói dầu mù mịt. Tôi nhìn thấy, trên bức tường bị khói dầu làm cho đen sì, công thức toán học mà hơn hai mươi năm trước tôi dùng dao khắc lên vẫn còn nhìn rõ mồn một.

Ra khỏi Đường Gia Bạc, chúng tôi đi tới Tập đoàn Nam Sơn nổi tiếng lừng lẫy, đến đó tôi mới biết, tập đoàn này chính là thôn Tiền Tống Gia của hai mươi năm trước. Hồi đó thôn này còn nghèo hơn cả thôn Đường Gia Bạc, buổi tối, thanh niên trong thôn không quản đường xa mấy chục dặm đến doanh trại chúng tôi xem vô tuyến. Hồi đó, đơn vị nhỏ của chúng tôi sở hữu một chiếc tivi đen trắng 14 inch nổi tiếng gần xa, trong những ngày sau khi Mao Trạch Đông qua đời, để nhân dân quần chúng được nhìn thấy di mạo của Chủ tịch Mao, mỗi tối, chúng tôi kê bàn ở sân vận động, trên bàn chồng ghế lên, trên ghế đặt ghế đẩu, trên ghế đẩu đặt tivi, cung cấp cho bà con làng xóm xem, thực sự có chút khí thế người chen kẻ chúc, đầu người nhốn nháo. Thế nhưng bây giờ, nơi đây còn thành phố hơn cả thành phố, lầu nhỏ từng nhà, điện thoại từng hộ từ lâu đã trở thành chuyện cơm bữa, bước vào địa bàn của họ, đập vào mắt là non xanh nước biếc, cây xanh hoa vàng, môi trường u nhã chẳng kém gì Âu Mỹ. Họ sở hữu khu vui chơi giải trí với những thiết bị tiên tiến nhất thế giới, kiểu dáng kiến trúc cực ngầu, nghe nói bên trong có đủ thứ trò chơi hay ho. Mấy tên này còn xây trên sườn núi một sân gôn cao cấp, rất nhiều đại gia trên thế giới đều đến đây chơi bóng, nghỉ dưỡng. Khi chúng tôi đang mở rộng tầm mắt ở đó, thì bắt gặp đại sứ Anh tại Trung Quốc cùng tùy tùng đang đi dạo ở đó, một tiểu thư Nam Sơn nhuộm tóc đen thành tóc vàng dẫn đầu họ, giống như cô giáo mẫu giáo đang dẫn theo một đám đứa trẻ ngoan ngoãn. Mấy tên ở Nam Sơn đang xây dựng một pho tượng Phật ngồi bằng đồng được cho là lớn nhất châu Á, trên ngọn núi phía sau tượng Phật đã xây dựng rất nhiều kiến trúc mô phỏng cổ đại, trong đó đương nhiên không thể thiếu miếu mạc. Đến thế kỷ sau, nơi đây nhất định sẽ là chốn hương khói thịnh vượng, những kiến trúc mô phỏng cổ đại dần dần cũng sẽ trở thành di tích cổ thực sự.

Hai mươi năm rồi, công thức toán học tôi khắc trên tường vậy mà vẫn còn nhìn rõ mồn một; hai mươi năm trước, rất nhiều thứ đến nằm mơ cũng không ngờ tới nay đã trở thành hiện thực. Hai mươi năm trước, tôi vẫn là một thanh niên; nay tôi đã là một người trung niên đầu điểm sương. Thêm hai mươi năm nữa, nếu tôi vẫn còn sống, tôi biết mình sẽ biến thành một ông lão đầu hói, nhưng xã hội sẽ biến thành cái dạng gì, giống như hiện thực của ngày hôm nay mà hai mươi năm trước nằm mơ cũng không ngờ tới, ngày hôm nay cũng không thể ngờ được. Nếu cứ bắt tôi phải tưởng tượng hai mươi năm sau hoặc nói là "triển vọng" thế kỷ 21 sẽ có hình thù thế nào, vậy thì hãy để tôi trích dẫn phần kết của cuốn "Vua cá" do nhà văn Liên Xô cũ Astafyev viết để làm đoạn kết cho bài văn ngắn này, chỉ có điều phải đổi mấy chữ "đây là" trong đó thành "đó là":

Đó là thời đại của sự sinh thành, cũng là thời đại của cái chết;

Đó là thời đại của gieo trồng, cũng là thời đại đào bới những vật được gieo trồng lên;

Đó là thời đại sát thương, cũng là thời đại cứu chữa;

Đó là thời đại hủy diệt, cũng là thời đại xây dựng;

Đó là thời đại khóc lóc, cũng là thời đại cười vui;

Đó là thời đại rên rỉ, cũng là thời đại phấn chấn;

Đó là thời đại vứt bỏ bừa bãi, cũng là thời đại thu gom tỉ mỉ;

Đó là thời đại ôm ấp, cũng là thời đại né tránh ôm ấp;

Đó là thời đại tìm thấy, cũng là thời đại đánh mất;

Đó là thời đại trân cất, cũng là thời đại hoang phí; đó là thời đại xé rách, cũng là thời đại khâu vá;

Đó là thời đại im lặng, cũng là thời đại gào thét;

Đó là thời đại của tình yêu, cũng là thời đại của hận thù;