Khoảng bảy, tám tuổi, tôi đã bắt đầu đọc Lỗ Tấn. Đây tuyệt đối không phải và tuyệt đối không dám tự khoe là thông minh sớm, cũng tuyệt đối không dám mượn cách này để làm loãng đi lớp sơn phản động mà những nhà cách mạng "đức cao vọng trọng" ấy bôi lên mặt tôi. Đọc sách Lỗ Tấn lúc đó, thực ra là vì chân mọc một cái nhọt độc không thể xuống đất đi lại, chỉ đành quẩn quanh trên chiếc giường sưởi, mà trên giường sưởi lại có đúng một cuốn tuyển tập tác phẩm Lỗ Tấn do người anh trai đang học cấp hai của tôi vứt ở đó. Lúc bấy giờ sở thích của tôi là đọc truyện tranh, còn cuốn tuyển tập này, ngoài một bức ảnh chân dung góc nghiêng cứng nhắc của tác giả trên bìa ra, thì không có một chút hình vẽ nào, ngay cả đường viền hoa văn trang trí cũng không có. Trên tường ngược lại có dán ngược một vài tờ báo có vẽ tranh, nhưng đã xem đến nhàu nát từ lâu rồi, thế là trong lúc vạn bất đắc dĩ, ngồi trên giường sưởi, nhìn qua ô cửa sổ phía sau, ngắm dòng nước lũ mùa thu cuồn cuộn dưới sông, nghe tiếng sóng vỗ cô độc và tiếng gió thu hiu hắt quét lá rụng càng cô độc hơn, tôi đã lật những trang sách của Lỗ Tấn ra, lần đầu tiên trong đời.

Chữ không nhận ra rất nhiều, nhưng dường như cũng không cản trở việc hiểu đại khái câu chuyện, cái thực sự không hiểu chính là ý nghĩa hàm chứa trong những câu chuyện đó. Bài đầu tiên chính là "Cuồng nhân nhật ký" nổi tiếng, giờ nhớ lại cảm giác lúc bấy giờ, một thứ cảm giác sợ hãi mơ hồ đã khiến tôi gia tăng không ít nỗi tuyệt vọng không nên có ở tuổi thiếu niên. Vừa hay thời đại đó chính là lúc người dân đói kém nhất, đến vỏ cây cũng bị lột sạch, tin đồn về việc người ăn thịt người cũng có, lúc đầu nghe có chút kinh tâm động phách, nghe vài lần rồi, thì cũng thành tê dại.

Tin đồn khiến tôi ấn tượng sâu sắc nhất đến nay vẫn khó quên, là việc kẻ câm họ Trang ở thôn Tây – tay mọc sáu ngón, tướng mạo vừa ngốc nghếch vừa hung dữ – đã đem thịt người trộn lẫn vào thịt chó để bán. Hắn sống bằng nghề mồ h cuộc mổ chó bán thịt, vì là người câm, mới được hưởng cái sự tự do "tư bản chủ nghĩa" này. Nghe nói mấy người khi đang ăn món thịt chó đông lạnh của hắn, bỗng nhiên ăn phải một chiếc móng chân nguyên vẹn, trắng xanh nhẵn nhụi tựa như một chiếc vẩy cá khổng lồ. Những kẻ ăn miếng thịt đó đã nôn ọe, và lập tức báo cáo cho các cơ quan có thẩm quyền biết. Nghe nói tên câm lập tức bị bắt đi, bị trói giật cánh khuỷu bằng dây thừng gai, trói rất chặt, sợi thừng hằn cả vào thịt.

Những điều này chính là tin đồn ngay trước thời điểm tôi đọc Lỗ Tấn, ấn tượng vẫn còn in đậm trong đầu, cho nên, đọc xong "Cuồng nhân nhật ký", những tin đồn ấy lập tức sống động như thật, và một cách tự nhiên trở thành những bức tranh liên hoàn, lần lượt triển khai trong tâm trí. Thực ra, những kẻ ăn miếng thịt đó, trước khi phát hiện ra chiếc móng chân, vốn chẳng nếm ra mùi vị khác lạ nào, thậm chí còn đang ca ngợi sự tươi ngon của thịt chó, chỉ đến khi ăn phải chiếc móng chân rồi, mới nôn ọe. Nghe nói nguồn nguyên liệu của tên câm rất phong phú, treo đầu chó bán thịt người. Chó phần lớn là bỏ nhà đi lang thang – trong nhà đến cái để nhai nuốt qua ngày cho con người còn không có, chó lại chẳng đời nào chịu cùng người gặm rễ cây nuốt vỏ cây – sau khi bỏ nhà đi thì phần lớn lấy xác chết làm món ăn chính. Chó ăn thịt người chết hầu hết đều có đôi mắt đỏ ngầu, hễ nhìn thấy người sống là lông cổ dựng ngược, nhe răng trắng hếu, phát ra tiếng gầm gừ như sói. Cho nên, ngay cả việc chỉ ăn thịt chó thôi thì cũng là đang gián tiếp ăn thịt người. Sở dĩ tên câm phải làm giả trong thịt chó, nguyên nhân rất đơn giản là vì săn được một con chó dại ăn thịt người đến đỏ ngầu cả mắt thì rất tốn sức, thậm chí còn phải mạo hiểm cả tính mạng. Chó một khi đã bỏ nhà đi, thường là dấu hiệu của sự giác ngộ, mà sự giác ngộ của loài chó trực tiếp chính là sự hồi phục của bản tính hoang dã, trực tiếp chính là một phong trào tìm về cội nguồn của vương quốc loài chó, mà cội nguồn của vương quốc loài chó vừa khẽ tìm là đã bước vào bầy sói, thế là những con chó mất chủ, ăn thịt người đến đỏ ngầu cả mắt, vừa hoang dã vừa điên cuồng ấy thực chất chính là anh em ruột thịt của loài sói, thậm chí còn đáng sợ hơn cả sói. Bởi vì dẫu sao chúng cũng từng được con người thuần dưỡng, nắm rất rõ điểm yếu của con người lại vừa có mối thù muôn đời muôn kiếp từng bị con người ngu ngốc lợi dụng, loại chó này khi bị con người tấn công mà xông vào cắn thì tuyệt đối không hề nương tay. Tất cả những điều này nhằm chứng minh rằng, mặc dù có thể nhìn thấy chó hoang khắp đồng, nhưng tên câm nếu dựa vào gậy gộc, dây thừng và cung tên nguyên thủy để săn được một con chó dại thì không hề dễ dàng, nhưng nếu hắn lặt lấy ít thịt nạc từ những thây ma ngổn ngang bên đường và những thối thây đói khát chốn đồng hoang thì lại đơn giản hơn rất nhiều. Thế nên giống như trong truyền thuyết xông khói treo giò heo, trong mấy chiếc giò heo ắt phải có một chiếc giò chó, trong một chậu thịt chó đông lạnh do tên câm bán ra, rất có thể đã cho thêm một lượng thịt người đáng kể. – Viết ra những câu chữ thế này tất yếu lại khiến cho những bậc chính nhân quân tử căm hận tôi thấu xương cảm thấy buồn nôn, phẫn nộ, khiến họ ngửa mặt lên trời thở dài: "Hãy xem Trung Quốc ngày nay, rốt cuộc là giang sơn của nhà nào lại lần nữa khiến họ liên kết lại để in ấn báo lá cải phát hành rộng rãi đồng thời gửi bưu điện đến những cơ quan mà họ cho là có thể trị được tôi, ép buộc người ta hoặc cầu xin người ta bày tỏ thái độ, khiến cho họ trên những chiếc mũ dày cộp mà họ đã ban ơn cho tôi với các dòng chữ 'Hán gian văn hóa', 'cặn bã dân tộc', 'lưu manh', 'sâu mọt' lại được đội thêm một chiếc mũ mang dòng chữ gì đó mà tạm thời tôi chưa đoán ra được, khiến cho họ trên mối thù cũ của tôi lại chất chồng thêm vài mối thù mới – nhưng rốt cuộc thói quen khó sửa, càng viết lại càng viết ra lời thật. Mặc dù tôi cũng từng nghĩ tới, cứ viết tiếp thế này, những tiên sinh độc ác ấy vì để bảo vệ "tính giai cấp của văn học" có lẽ sẽ còng lưng rút từ trong ống bốt ra một thanh đoản kiếm sắc bén đâm lén tôi từ sau lưng – nếu đâm tôi mà thực sự có thể làm cho văn đàn trong sạch hơn, thực sự có thể khiến họ cảm thấy thiên hạ cái gọi là "không biết giang sơn ngày nay rốt cuộc là của nhà nào" đã được quang phục và trở thành thiên hạ của họ, thì tôi nguyện làm vật hy sinh cho họ. Cũng giống như lời một vị phó tướng của họ đã nói, "Những câu chữ thế này mà đặt vào thời phản hữu ấy, sớm đã bị quy là hữu phái rồi", vâng, nếu thực sự khôi phục lại thời đại đó, văn đàn hiện nay, e rằng đâu đâu cũng là hữu phái. Nếu lại triệt để hơn một chút, làm lại một trận "Cách mạng văn hóa", chiếu theo tiêu chuẩn cách mạng của họ, người Trung Quốc hiện nay, chỉ sợ phần lớn không còn đường sống. Điều đáng tiếc và buồn cười là, những kẻ dùng phương thức "Cách mạng văn hóa" và "Phản hữu" để đối phó với tôi, vậy mà cũng có mấy kẻ tự xưng là nạn nhân của "Phản hữu" và "Cách mạng văn hóa", vấn đề này khiến tôi suy nghĩ mãi không ra, đọc lại "Người thông minh, kẻ ngốc và tên nô lệ" của Lỗ Tấn rồi mới vỡ lẽ.

Tôi vẫn cứ muốn nói muốn viết, bởi vì văn đàn xét cho cùng không phải là từ đường của nhà ai, mà một tỉnh nọ cũng không phải là sân sau của nhà ai, thời đại cũng sớm chẳng còn là thời đại "Cách mạng văn hóa" và "Phản hữu" mà tuy họ từng chịu khổ trong đó (nghe nói) nhưng thực ra lại hằng mong ước trong lòng. Còn như bài viết của tôi khiến cho những đại nhân tiên sinh ấy thoải mái hay không thì tôi mặc kệ. Họ kết bè kết phái, liên kết thành một tiểu tập đoàn để vu khống tôi, ám hại tôi, rất khiến tôi không thoải mái, nhưng họ có vì tôi không thoải mái mà dừng lại cuộc bức hại đối với tôi không? Tôi từng đọc những bài văn tố cáo "Phản hữu" và "Cách mạng văn hóa" của các vị tiên sinh này, thậm chí từng sinh lòng đồng cảm với họ. Nhưng trải qua những phương thức mà họ dùng để đối phó với tôi, tôi cảm thấy đầy bụng hoài nghi. Sự hung ác muốn đẩy người ta vào chỗ chết và thủ đoạn quy tội vu oan cho người khác của họ rõ ràng là đang diễn lại một chiêu bài cũ, giống như một tài năng không may bị vùi dập cuối cùng đã tìm được cơ hội thể hiện ra ngoài, hơn nữa lại còn triệt để đến thế. Nếu thực sự là vì muốn đoạt lại giang sơn bị ai đó cướp mất mà tuốt kiếm nhảy vụt lên, điều này sẽ khiến tôi cất tiếng hoan hô cho họ, nhưng trên thực tế, che đậy dưới tấm da người xinh đẹp, thường là một số thứ mà tên câm trộn vào thịt chó, thậm chí còn chẳng bằng cả thứ này.

Sự thật sau đó chứng minh tin đồn tên câm treo đầu chó bán thịt người suy cho cùng cũng chỉ là tin đồn. Hắn không hề bị cơ quan có thẩm quyền trói giật cánh khuỷu bằng dây thừng gai bắt đi. Chân tôi khỏi rồi có dịp gặp lại hắn trên bờ đê, vẫn là cái vẻ ngốc nghếch hung dữ ấy, vẫn gánh hai cái chậu sành bán thịt chó của hắn, vẫn có rất nhiều người mua thịt chó của hắn để nhắm rượu, dường như cũng không sợ ăn phải một chiếc móng chân từ trong miếng thịt đông ấy, tin đồn cứ thế phai nhạt dần. Nhưng chẳng bao lâu sau tên câm lại khiến cho sáu ngón tay trên bàn tay của chính mình biến mất, có người bảo là đã đến bệnh viện cắt đi, có người bảo là hắn tự dùng dao thái rau chặt đứt. Tin đồn lại nổi lên, nói rằng sáu ngón tay của hắn đã rơi vào nồi canh thịt chó, hòa quyện cùng thịt chó đông lạnh. Nghĩ đến lại thấy buồn nôn, nhưng cũng chẳng khiến việc kinh doanh của hắn phá sản, người ăn thịt chó cứ ăn như bình thường, dường như cũng chẳng sợ ăn phải ngón tay sáu ngón ấy. Sau đó cuộc sống dần khá lên, chuyện chết đói hầu như không còn nữa, chó hoang ngày một ít đi mà chó nhà ngày một nhiều lên, nhưng người bán thịt chó vẫn chỉ có một mình tên câm. Cho dù trong "Cách mạng văn hóa" quét sạch mọi thứ, việc buôn bán thịt chó của tên câm vẫn tiến hành không gián đoạn. Ai ai cũng biết buôn bán thịt chó thu nhập hậu hĩnh, vượt xa việc chiến thiên đấu địa trên ruộng Đại Trại, nhưng cũng chỉ có thể thèm thuồng mà thôi. Tên câm bán thịt chó, vừa là lịch sử, lại vừa giống như đặc quyền. Hắn là người tàn tật, xuất thân nghèo mạt rượi, gốc gác hồng phấn ngay chính, cho dù không lao động, đội sản xuất cũng vẫn phải chia cho hắn lương thảo. Hắn giết chó bán thịt, tự lực cánh sinh, vừa cung cấp chất đạm cho nhân dân có tiền, lại vừa giảm bớt gánh nặng cho đội sản xuất, quả là việc tốt đẹp thập toàn thập mỹ. Thực ra, ngay cả trong thời kỳ vạn dân câm lặng, muôn người cẩn hành như "Cách mạng văn hóa", bất luận là trong dân gian hay chốn triều đình, vẫn có người có thể ăn nói vô phép, hành động không câu nệ, những kẻ này là kẻ ngốc, kẻ cô độc hoặc là kẻ giả vờ điên rồ đóng vai kẻ cô độc. Tỉ như đầu thời kỳ "Cách mạng văn hóa", người ta gặp nhau chào hỏi không còn hỏi đáp như trước kia, "Ăn chưa? – Ăn rồi", mà là cắt đứt một số khẩu hiệu thành hai đoạn, người hỏi hô nửa đầu, người đáp hô nửa sau. Tỉ như người hỏi hô: "Chủ tịch Mao –", người đáp lập tức hô: "Muôn năm!" Một nữ hồng vệ binh cách mạng gặp kẻ ngốc ở thôn chúng tôi, lớn tiếng hô: "Chủ tịch Mao –", kẻ ngốc tức giận đáp lại: "Địt mẹ mày!" Nữ hồng vệ binh túm lấy kẻ ngốc không buông, chủ nhiệm cách mạng thôn nói: "Nó là một thằng ngốc!" Thế là giống như chẳng có chuyện gì xảy ra. – Tôi trong một đêm tuyết rơi bay lả tả thời "Cách mạng văn hóa", từng thay một nhóm người tụ tập làm công tác cách mạng đến nhà tên câm mua thịt chó. Trời lạnh lắm, tuyết trắng lắm, đường khó đi lắm, có một con chó cô độc đang tru lên thê thiết ở nơi xa xôi lắm. Trong lòng tôi dâng lên rất nhiều nỗi sợ, dâng lên nỗi sợ hãi bị ăn thịt – đây lại là đang ra vẻ thâm trầm rồi.

Giống như một cái cây – cho dù là một cái cây cong queo – miễn là không đào gốc của nó thì nó sẽ lớn lên – cho dù là uốn khúc – cũng vậy, cái thứ cặn bã bại hoại như tôi đây cũng dần dần từ tuổi thiếu niên bước sang tuổi thanh niên. Thời gian đó chính là lúc Lỗ Tấn được dùng làm hòn gạch gõ cửa đập cho những cánh cổng núi rung chuyển đất trời. Sách vở hồi ấy, ngoài "Tuyển tập Mao" ra, còn lưu hành rất nhiều những cuốn sách nhỏ mỏng manh, bìa trắng của các tác phẩm Lỗ Tấn, giá tiền là hơn một hào một cuốn. Tôi đã mua mấy chục cuốn. Mấy chục cuốn sách nhỏ này đánh dấu giai đoạn thứ hai tôi đọc Lỗ Tấn. Lúc này chữ nghĩa biết nhiều hơn một chút, năng lực lý giải mạnh hơn một chút, đọc ra ý nghĩa tự nhiên cũng nhiều hơn một chút. Thế là mới biết bài "Nhuận Thổ thiếu niên" được đưa vào sách giáo khoa tiểu học vốn dĩ là một phần của truyện "Cố hương", hơn nữa còn biết "Hồng kịch" được đưa vào sách giáo khoa trung học đã lược bỏ một số lời bàn tán bất kính đối với kinh kịch. Có thể thấy việc đoạn chương trượng nghĩa ngay cả Lỗ Tấn còn phải chịu đựng, thì những tác phẩm vụng về của tôi bị những kẻ đao phủ cắt thành từng khúc treo lên để cho ruồi bâu giòi bọ thì chẳng có lý do gì đáng để phẫn nộ cả.

Giai đoạn đọc Lỗ Tấn này là hạnh phúc, vô cùng thú vị, ngoài những áng văn ba thán, uyển chuyển khúc chiết như "Cố hương", "Hồng kịch" khiến tôi mê mẩn ra, điều khiến tôi càng kinh ngạc hơn nữa chính là sự hài hước vừa đen tối vừa lạnh lẽo trong "Cố sự tân biên". Nhất là thiên truyện "Đúc kiếm", phong cách kỳ ảo và hình tượng phong phú của nó, đã khiến tôi liên tưởng miên man, thụ ích suốt đời. Cho đến tận ngày nay, không nhớ nổi đã đọc "Đúc kiếm" bao nhiêu lần, nhưng mỗi lần đọc lại đều có cảm giác tươi mới. Có thể thấy một trong những dấu hiệu quan trọng nhất của tác phẩm hay chính là chịu được việc đọc lại. Bạn rõ mồn một mọi thứ, thậm chí có thể học thuộc lòng, nhưng bạn vẫn có thể thu được niềm vui và sự khải phát khi đọc. Một nhà văn, cả đời có thể viết ra được một tác phẩm như thế thực ra là đã đủ rồi.

Đọc Lỗ Tấn ở giai đoạn thứ ba, lúc đó tôi đã tốt nghiệp khoa văn học Học viện Nghệ thuật Quân đội, trên đầu đã đội chiếc vòng nguyệt quế "nhà văn", vì một bài "Niềm vui", đã chịu phải đòn công kích vô cùng mãnh liệt, trong lòng có chút buồn bực lại thêm chút uất ức rẻ mạt, vừa hay lại kiếm được một bộ "Lỗ Tấn toàn tập" bìa cứng, bèn dùng mấy tháng trời đọc lướt qua một lượt. Đương nhiên cái gọi là "đọc lướt qua" này vẫn không triệt để, như những cổ tịch do ông hiệu đính, những tác phẩm dịch thuật, chỉ đọc lướt qua một lượt mà thôi, nguyên nhân á, một là đọc không hiểu lắm, hai là chê không hay. Đọc Lỗ Tấn lần này, thu hoạch được một chút thành quả nhỏ, chính là mô phỏng bút pháp của ông, viết một bài "Hợp tuyển chuyện mèo". Lúc viết thì cho rằng đây là tạp văn, nhưng lại được biên tập viên coi là tiểu thuyết mà cho đăng. Bây giờ quay đầu đọc lại, chỉ là có mấy phần giống về ngữ điệu trong bài văn, còn thứ cốt tủy bên trong, thì vĩnh viễn không tài nào học được. Lỗ Tấn đương nhiên là một thiên tài, nhưng cũng là sản phẩm của thời đại. Nếu ông mà sống đến khi Đảng giành được thiên hạ, đại khái cũng chẳng có kết cục tốt đẹp gì đâu.

Năm ngoái, vì một bộ "Phong nhũ phì đồn" (Vú đầy mông béo) và "giải thưởng mười vạn tệ", đã khiến tôi hứng chịu đòn công kích dữ dội chưa từng có. Nếu tôi gan nhỏ, sớm đã bị những hảo hán ấy dọa chết rồi. Tôi biết họ làm hoàn toàn chẳng phải phê bình văn học gì sảng, cho nên cũng đành chịu không thể phản phê bình. Tôi biết tay mắt bọn họ thông thiên từng người một, trong đó còn có những lão tiền bối có "kinh nghiệm đấu tranh" phong phú, cả đời chuyên lấy việc chỉnh người làm nghề nghiệp ra mưu lược cho họ và làm hậu thuẫn vững chắc cho họ, một người cầm bút nhỏ bé như tôi đâu nào có thể là đối thủ của họ? Nhưng tôi đọc Lỗ Tấn xong thì cảm thấy gan dạ tăng lên gấp bội. Tinh thần đánh chó đuối mà Lỗ Tấn ca ngợi thì tôi không có tư cách học tập, nhưng tôi có tư cách học tập tinh thần của con chó đuối. Tôi đã bị các người đánh cho rơi xuống nước rồi, nhưng rất tiếc các người đánh tôi chưa chết, tôi liền bò lên. Trên người tôi toàn là nước với bùn, nhân cơ hội này liền phủi phẩy vài cái, mượn cách này để kỷ niệm một năm ngày "Phong nhũ phì đồn" được ấn bản.

Đúng là: Ta vốn là một con chó điên rơi xuống nước, mình mẩy đầy thương tích bò lên bờ. Phủi phủy cái đuôi dựng đứng bộ lông, bùn nhơ nước đục văng một mảng lớn. Các vị anh hùng mau đến đánh đi, đánh xuống nước rồi cũng thấy sảng khoái. Không đánh thì ta đi làm chó săn đây, viết tiểu thuyết ngắn kiếm tiền lớn.