Khảo Luận Và Bình Phẩm Về Tác Phẩm Của Charles Dickens

Lượt đọc: 4 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
The Uncommercial Traveller

❊ ❊ ❊

Lữ khách Phi thương mại (The Uncommercial Traveller) là tập hợp những hồi ức của Dickens hơn là những chủ đích văn chương của ông; nhưng cũng phải nói rằng, ký ức nơi ông thường còn gây kinh ngạc hơn cả lời tiên tri của bất kỳ ai khác. Những hồi ức này mang đặc trưng vốn có trong mọi tác phẩm văn xuôi sống động của ông: chúng luôn gắn liền với một thực tế nào đó thay vì một ý niệm trừu tượng. Dickens là một trong những người con của Eva thiên về Cây Sự sống hơn là Cây Hiểu biết—ngay cả khi đó là sự hiểu biết về thiện và ác. Xét theo nghĩa sâu xa nhất, ông chính là một nhà hiện thực. Các nhà phê bình thường nói về một nghệ sĩ luôn dõi mắt nhìn vào đối tượng. Dickens, với tư cách là một nhà tiểu luận, luôn để mắt tới một đối tượng cụ thể trước khi ông có bất kỳ khái niệm mơ hồ nào về một chủ đề. Tất cả những tác phẩm này của ông có thể được coi là những bức thư; chúng là những ghi chép về các chuyến đi cá nhân, những dòng nguệch ngoạc trong nhật ký về việc này hay việc nọ đã thực sự xảy ra. Nhưng Dickens là một trong số ít những người sở hữu hai tài năng cấu thành nên toàn bộ văn chương—và sở hữu cả hai cùng lúc. Thứ nhất, ông có thể khiến một sự việc diễn ra một lần nữa; và thứ hai, ông có thể khiến nó diễn ra theo cách tốt đẹp hơn. Có thể gọi ông là người hay phóng đại; nhưng sự phóng đại đơn thuần không thể chuyển tải được tài năng đặc trưng của ông. Những cơn lốc ngôn từ thuần túy, những vở kịch tính chỉ có trên trời dưới đất không thể tác động đến chúng ta như cách Dickens làm, bởi vì chúng là sự phóng đại của hư vô. Nếu được yêu cầu phóng đại một điều gì đó, những tác giả của thứ văn chương ấy sẽ hoàn toàn câm nín. Họ không biết làm sao để phóng đại một cán chổi; và dù có chết họ cũng không thể phóng đại được một chiếc đinh mười xu. Dickens luôn bắt đầu với chiếc đinh hoặc chiếc cán chổi. Ông luôn bắt đầu với một sự thật ngay cả khi ông giàu trí tưởng tượng nhất; và ngay cả khi ông "giương cung dài" (nói quá), ông vẫn cẩn trọng để bắn trúng đích.

Thứ chủ nghĩa hiện thực đầy cuồng nhiệt này của Dickens cũng có nhược điểm—một nhược điểm bộc lộ rõ ràng hơn trong những bài phác thảo tùy hứng này so với các bộ tiểu thuyết được dày công xây dựng của ông. Một khiếm khuyết nghiêm trọng trong sự vĩ đại của ông là ông quá thờ ơ với các lý thuyết. Trong những vấn đề lớn, ông đi đúng hướng nhờ vào tầm vóc tư duy to lớn của mình; nhưng trong những vấn đề nhỏ, ông lại chịu thiệt thòi vì thiếu đi những kiểm chứng logic và thước đo sẵn có. Do đó, những bình luận của ông về các chi tiết của nền văn minh hay các cuộc cải cách đôi khi dễ trở nên rời rạc, chối tai, thậm chí hoàn toàn mâu thuẫn. Miễn là sự vật đó đủ hào hùng để ngưỡng mộ, Dickens sẽ ngưỡng mộ nó; bất cứ khi nào nó đủ vô lý để nực cười, ông sẽ cười nhạo nó: chừng đó là ông đã đứng trên nền tảng vững chắc. Nhưng đối với tất cả những dự án nhân sinh nhỏ bé nằm giữa hai thái cực cao cả và nực cười, những phê bình của ông thường mang tính chất ngẫu nhiên. Như Matthew Arnold từng nhận xét về những lời của chàng trai trẻ từ miền quê về chiếc xe đẩy trẻ em, người ta cảm thấy chúng không chạm tới cốt lõi của tình huống. Trong rất nhiều dịp, Lữ khách Phi thương mại dường như cũng giống như những du khách vội vã khác, phê bình những yếu tố và thể chế mà ông chưa hiểu thấu đáo; và có đôi lần, xét về vốn hiểu biết của ông về nông thôn, Lữ khách Phi thương mại có lẽ cũng chẳng khác gì một Lữ khách Thương mại.

Một ví dụ về điều tôi muốn nói có thể tìm thấy trong bài viết thú vị về những cơn ác mộng ở nhà trẻ. Nếu đọc lướt qua, người ta gần như có thể hiểu lầm rằng Dickens không tán thành những câu chuyện ma quỷ—không tán thành thứ nỗi kinh hoàng cũ kỹ và thú vị mà các bảo mẫu khó có thể cung cấp đủ nhanh cho những đứa trẻ đang khao khát chúng. Dickens, người ta tưởng rằng, lẽ ra phải là người cuối cùng trên đời phản đối những câu chuyện kinh dị, khi chính ông đã viết nên một số câu chuyện kinh dị nhất từng tồn tại trên thế giới. Tác giả của "Bản thảo của người điên", của căn bệnh của Monk và cái chết của Krook, không thể bị coi là người kỹ tính trong vấn đề chủ nghĩa hiện thực ghê rợn hay chủ nghĩa huyền bí ghê rợn. Nếu nỗi kinh hoàng nghệ thuật cần được tránh xa tầm tay giới trẻ, thì việc ngăn lũ trẻ đọc Pickwick hay Bleak House cũng cần thiết chẳng kém việc không kể cho chúng nghe câu chuyện về Thuyền trưởng Kẻ sát nhân hay câu chuyện kinh khủng về Chips. Nếu có điều gì đó gây kinh hãi trong vần thơ về Chips, những hạt đậu và những con tàu, thì nó chẳng là gì so với điệp khúc địa ngục "Vết bùn, vết máu" mà chính Dickens, trong một trong những khoảnh khắc nghệ thuật ma quỷ tột bậc của mình, đã đưa vào Oliver Twist.

Tôi lấy ví dụ đơn lẻ này từ bài viết xuất sắc mang tên "Chuyện kể của Bảo mẫu" vì nó rất điển hình cho tất cả những phần còn lại. Dickens (người bị những kẻ không thể nắm bắt được rằng có bọt sóng trên biển sâu buộc tội là hời hợt) thực sự rất sâu sắc về con người; nghĩa là, ông đầy sáng tạo và độc đáo khi viết về họ. Nhưng về các ý tưởng, ông có xu hướng hơi hời hợt. Ông đánh giá chúng bằng việc chúng có tác động đến ông hay không, chứ không phải bằng bản chất của chúng. Vì vậy, trong cuốn sách này, vị phù thủy vĩ đại của những bóng ma Giáng sinh dường như gần như trở thành kẻ thù của các câu chuyện ma; vì vậy, vị đạo đức gia gần như kịch tính đã tạo ra Ralph Nickleby và Jonas Chuzzlewit lại không thể hiểu được ý nghĩa của tội lỗi nguyên thủy; vì vậy, người lên án sự áp bức quan liêu vĩ đại ở Anh có thể lại quá nuông chiều những khía cạnh đê hèn nhất của cảnh sát hiện đại. Các lý thuyết của ông ít quan trọng hơn các sáng tạo của ông, bởi vì ông là một thiên tài. Nhưng bản thân ông lại nghĩ các lý thuyết của mình quan trọng hơn, bởi vì ông là một con người.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.