Khảo Luận Và Bình Phẩm Về Tác Phẩm Của Charles Dickens

Lượt đọc: 4 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Người Bạn Chung Của Chúng Ta

❊ ❊ ❊

Our Mutual Friend đánh dấu một sự trở về đầy hạnh phúc với phong cách thời kỳ đầu của Dickens vào lúc cuối đời ông. Người ta có thể gọi nó là "mùa hè muộn" trong những vở hài kịch của ông. Những ai thực sự yêu mến Dickens đều yêu thời kỳ đầu của ông; và bất cứ sự quay trở lại nào với phong cách hài hước đó cũng đều đáng được chào đón, như một chàng trai trẻ từ cõi chết trở về. Thực ra trong cuốn sách này, ông không chỉ quay lại với lối hài hước đó; mà ông còn quay lại, theo một nghĩa nào đó, với sự dung tục của mình. Đây chính là Dickens của thuở dân chủ và thậm chí là thiếu giáo dục đang đặt bút viết.

Ngay cả cái tựa đề cũng là vô học. Bất cứ một giáo viên tập sự học đòi nào cũng có thể bảo Dickens rằng trong tiếng Anh không có cụm từ “our mutual friend” (người bạn chung của chúng ta). Bất cứ ai cũng có thể bảo Dickens rằng “our mutual friend” nghĩa là “người bạn tương hỗ của chúng ta,” và rằng “người bạn tương hỗ của chúng ta” thì chẳng có nghĩa lý gì cả. Nếu ông chỉ cần có được tất cả những lợi thế trang nghiêm của việc học hành hàn lâm (điều mà Quarterly Review từng than phiền là ông thiếu sót), thì ông đã biết rõ hơn rồi. Ông hẳn đã biết rằng cụm từ chính xác dành cho một người mà hai người cùng quen biết là “our common friend” (người bạn chung của chúng ta). Nhưng nếu người ta gọi bạn mình là "người bạn chung", thì ngay cả cụm từ ấy cũng dễ bị hiểu lầm.

Tôi suy ngẫm với một niềm vui buồn bã về sai lầm ngay trong tựa đề cuốn sách này, bởi bản thân tôi, chẳng lấy làm vui khi thấy Dickens dần dần bị văn hóa hiện đại và lối cư xử kiểu cách nuốt chửng. Dickens, xét về tầng lớp và thiên tài, thuộc về kiểu người thực sự nói về một “người bạn chung”; và với tầng lớp đó, có rất nhiều điều để nói. Ít nhất có hai điều này có thể khẳng định—rằng tầng lớp này thực sự hiểu ý nghĩa của từ “bạn” và ý nghĩa của từ “chung.” Tôi biết rằng từ lâu trước đó, ông đã dần dần và âm thầm bị hút vào vòng xoáy của những quan điểm thời thượng ở nước Anh giai đoạn sau. Tôi biết rằng trong Bleak House, ông đối xử với giới quý tộc tử tế hơn nhiều so với trong David Copperfield. Tôi biết rằng trong A Tale of Two Cities, khi chịu ảnh hưởng của Carlyle, ông coi cách mạng là điều gì đó kỳ lạ và quái đản, trong khi nếu chịu ảnh hưởng của Cobbett, ông hẳn đã coi nó là điều hiển nhiên và hợp lý. Tôi biết rằng trong The Mystery of Edwin Drood, ông không chỉ ca ngợi vị Giáo sĩ nhỏ ở Cloisterham thay cho gã bạo chúa bất đồng chính kiến, Honeythunder; tôi biết rằng ông thậm chí còn thực hiện bước cuối cùng và tai hại nhất trong phản ứng của nước Anh hiện đại. Trong khi đổ lỗi cho các tu sĩ Cloisterham cũ (vốn có tinh thần dân chủ), ông lại ca ngợi nền hòa bình cổ xưa mà họ đã bỏ lại phía sau—một nền hòa bình cổ xưa vốn đơn giản chỉ là một trong những trò tiêu khiển cuối cùng của giới quý tộc. Những người giàu hiện đại cảm thấy rất thoải mái với những tu sĩ đã khuất. Họ sẽ chẳng thấy thoải mái chút nào với những tu sĩ còn sống. Tóm lại, tôi biết rõ sự dân chủ đơn thuần của Dickens đã dần bị lu mờ như thế nào bởi sự suy tàn và phản ứng vào giữa thế kỷ 19. Tôi biết rằng ông đã mắc phải một số thói quen xấu của chủ nghĩa lãng mạn quý tộc. Tôi biết rằng ông đã dùng từ “quý ông” với nghĩa là người tốt. Nhưng tất cả những điều này chỉ làm tăng thêm niềm vui tréo ngoe của tôi khi nhận ra rằng chính cái tựa đề của một trong những cuốn sách hay nhất của ông lại là một từ ngữ dung tục.

Thật dễ chịu khi ngẫm nghĩ về cú đấm vô thức cuối cùng này giáng vào giới quý tộc mà Dickens từng bị gây ấn tượng một nửa. Dickens là một người tự thân lập nghiệp kiểu cũ; bạn có thể chấp nhận ông hoặc bỏ mặc ông. Ông có những nhược điểm và ưu điểm riêng. Không một người học đại học nào lại viết ra cái tựa đề đó; và không một người học đại học nào có thể viết ra được cuốn sách đó.

Nếu đây chỉ là vấn đề tình cờ của một cái tên thì sẽ chẳng đáng để bận tâm như vậy, ngay cả trong lời tựa. Nhưng tựa đề này lại là đại diện tiêu biểu cho câu chuyện. Cuốn tiểu thuyết Our Mutual Friend về nhiều mặt là một phản ứng thực sự quay trở lại với phong cách của Dickens thời kỳ đầu. Tôi đã nhận xét rằng Little Dorrit là sự quay trở lại với hình thức của những cuốn sách đầu tay, nhưng không phải với tinh thần của chúng; còn Our Mutual Friend là sự quay trở lại với cả tinh thần lẫn hình thức. Hãy so sánh, chẳng hạn, những nhân vật công chúng tạo nên nền tảng trong mỗi cuốn sách. Ông Merdle là một doanh nhân không có nhiều liên quan đến cốt truyện; tương tự, ông Podsnap cũng là một doanh nhân không có nhiều liên quan đến cốt truyện. Điều này hoàn toàn đúng với tinh thần của những cuốn sách đầu tiên; điểm cốt lõi của một cuốn tiểu thuyết Dickens thời kỳ đầu là có càng nhiều người không liên quan hoàn toàn đến cốt truyện càng tốt. Nhưng chính vì cả hai nghiên cứu này đều lạc lõng, nên sự tương phản giữa chúng mới được nhận thấy rõ ràng hơn. Dickens đã cố công mô tả Merdle; và đó là một mô tả ảm đạm. Nhưng Dickens cũng cố công mô tả Podsnap, và đó là một mô tả hạnh phúc và vui vẻ. Nó gợi nhớ về những ngày ông săn đuổi những con mồi lớn; những ngày ông cố công bẫy những con quái vật đáng yêu như ông Pecksniff hay ông Vincent Crummles. Với những sinh vật hoang dã này, chúng ta không bao giờ bận tâm về lý do họ xuất hiện. Những vị khách như vậy trong một câu chuyện có thể không được mời, nhưng họ không bao giờ là thừa thãi. Họ kiếm được chỗ ngủ qua đêm trong bất kỳ câu chuyện nào nhờ việc họ gây cười một cách ầm ĩ; giống như cậu bé Tommy Tucker trong truyền thuyết, họ hát để đổi lấy bữa tối của mình. Đây thực sự là sự thật đáng chú ý về Our Mutual Friend, như một giai đoạn trong sự nghiệp cuối đời kỳ lạ của Dickens. Nó giống như sự nhảy vọt và bùng cháy của một ngọn lửa đang tàn dần. Những điều hay nhất trong cuốn sách nằm trong phong cách hay nhất thời xưa của tác giả. Chúng mang cái phẩm chất Dickens vĩ đại đó: là những thứ vừa thuần túy là hài kịch nhưng lại không hề hời hợt; một vở hài kịch không đáy—một vở hài kịch chạm đến tận gốc rễ của vũ trụ. Lời khen cao nhất từng dành cho sự hài hước của Dickens là khi một quý cô nói, với sự chân thành đột ngột của giới mình, rằng nó “quá ngớ ngẩn.” Cụm từ đó thực sự là một lời phê bình hoàn toàn đúng đắn và sắc sảo. Sự hài hước quả thực nằm ở chỗ trở nên quá ngớ ngẩn, vượt qua biên giới, phá vỡ nền tảng của lẽ thường và rơi xuống một vực thẳm đầy sao của sự vô nghĩa ở tận dưới cuộc sống nhân sinh bình thường của chúng ta. Phẩm chất “quá ngớ ngẩn” này thực sự hiện diện trong Our Mutual Friend. Nó hiện diện trong Our Mutual Friend giống như nó hiện diện trong Pickwick, hay Martin Chuzzlewit; giống như cách nó không hiện diện trong Little Dorrit hay Hard Times. Nhiều phép thử có thể được sử dụng. Một trong số đó là niềm vui với những trò đùa thuần túy về thể xác—những trò đùa về cơ thể. Sự ác cảm chung mà mọi người dành cho chiếc mũi của ông Stiggins cũng giống như khao khát mãnh liệt mà ông Lammle dành cho chiếc mũi của ông Fledgeby. “Hãy đưa chiếc mũi của ông cho tôi, thưa ông,” ông Lammle nói. Chỉ riêng câu nói đó thôi cũng đủ để chứng minh rằng Dickens thời trẻ chưa hề chết.

Phần mở đầu của một cuốn sách có ý nghĩa rất lớn. Phần mở đầu của Our Mutual Friend mang tính bản năng, tràn đầy năng lượng và nhẹ nhàng hơn nhiều so với bất kỳ cuốn tiểu thuyết nào khác trong giai đoạn cuối của ông. Dickens luôn đủ lạc quan để khiến các câu chuyện của mình kết thúc có hậu. Trong những năm cuối đời, ông không phải lúc nào cũng đủ lạc quan để bắt đầu chúng một cách suôn sẻ. Ngay cả Great Expectations, cuốn buồn nhất trong những cuốn sách sau này của ông, cũng có kết thúc có hậu; nó kết thúc có hậu bất chấp chính ông, người đã định để nó kết thúc bi thảm. Nhưng nếu chúng ta gạt bỏ trường hợp rõ ràng của những cái kết có hậu và xét trường hợp của những phần mở đầu hay, chúng ta thấy Our Mutual Friend nổi bật như thế nào giữa những cuốn tiểu thuyết khác vào buổi chiều hoặc cuối đời của Dickens. Câu chuyện Little Dorrit bắt đầu trong nhà tù. Một trong những tù nhân là kẻ phản diện, và sự phản diện của hắn cũng ảm đạm như nhà tù; điều đó chẳng quan trọng gì cả. Nhưng người tù kia lại hoạt bát, và ngay cả sự hoạt bát của ông ta cũng ảm đạm. Nốt nhạc đầu tiên vang lên thật buồn bã. Trong câu chuyện Edwin Drood, cảnh đầu tiên là ở một tiệm thuốc phiện, ngộp thở với đủ mọi loại ảo tưởng và giả dối. Cũng không đúng khi cho rằng những phần mở đầu này chỉ là ngẫu nhiên; chúng thực sự đổ bóng xuống những câu chuyện. Những con người trong Little Dorrit bắt đầu trong nhà tù; và điểm cốt lõi của cuốn sách là họ không bao giờ thoát khỏi nhà tù đó. Câu chuyện Edwin Drood bắt đầu giữa những làn khói thuốc phiện, và nó không bao giờ thoát ra khỏi những làn khói ấy. Bóng tối của thứ khói kỳ lạ và kinh khủng đó được cố tình bao trùm lên toàn bộ câu chuyện. Trong những năm cuối đời, Dickens ngày càng để cho câu chuyện của mình đi theo hướng của sự khởi đầu. Vì vậy, càng đáng chú ý hơn khi thấy cú hích và sự bùng nổ thực sự của tinh thần phấn chấn mà ông dùng để mở đầu Our Mutual Friend. Nó bắt đầu bằng một đoạn châm biếm ồn ào, phóng đại một cách hoang dại và cực kỳ chân thực. Nó thuộc cùng loại với chương đầu của Martin Chuzzlewit, với phả hệ vô lý của gia đình Chuzzlewit, hay thậm chí chương đầu của Pickwick, với những điều ngớ ngẩn bất hủ về Lý thuyết Tittlebats và ông Blotton ở Aldgate. Chắc chắn chương châm biếm sớm sủa trong Our Mutual Friend mang tính chiến lược và khéo léo hơn những trò nhại lại đầy bùng nổ ban đầu đó. Tuy nhiên, có một phẩm chất chung giữa cả hai, và phẩm chất đó chính là toàn bộ Dickens. Đó là một phẩm chất khó định nghĩa—do đó mới nảy sinh toàn bộ khó khăn trong việc phê bình Dickens. Có lẽ nó có thể được trình bày tốt nhất bằng hai khẳng định riêng biệt hoặc như hai triệu chứng riêng biệt. Điều đầu tiên là thực tế đơn thuần rằng độc giả đổ xô đi đọc nó. Điều thứ hai là thực tế đơn thuần rằng tác giả đã vội vã viết nó.

Phần mở đầu này, giống như một sự bùng nổ của Dickens đầy nhiệt huyết ngày xưa, tất nhiên chính là bữa tiệc tối nhà Veneering. Theo cách riêng của nó, nó hay không kém bất cứ thứ gì mà Dickens từng làm. Có cái khả năng cũ trong việc quản lý đám đông, trong việc tạo ra sự va chạm giữa các tính cách, điều đã làm cho Dickens không chỉ là nhà dân chủ mà còn là nhà mị dân của văn học hư cấu. Bởi nếu khó quản lý một đám đông, thì khó hơn cả là quản lý một đám đông những kẻ sang trọng. Kiểu hỗn loạn cụ thể được tạo ra bởi sự hiếu khách của một kẻ mới phất giàu có có lẽ chưa bao giờ được mô tả chính xác và thái quá đến thế. Mọi nét vẽ về sự việc đều chân thực; đến tận ngày nay, bất cứ ai cũng có thể kiểm chứng điều đó nếu họ đến một bữa tiệc tối kiểu này. Chẳng hạn, thật đáng ngưỡng mộ làm sao cách mô tả việc tất cả khách khứa phớt lờ chủ nhà; cách chủ nhà và bà chủ ngó nghiêng và há hốc miệng chờ đợi một chút chú ý lẻ loi như thể họ là một cặp họ hàng nghèo khó. Một lần nữa, xét về màu sắc xã hội, sự khác biệt giữa kiểu cách và tông giọng của các vị khách được thể hiện rõ ràng ngay cả trong vấn đề sự xấc xược không giống khách mời này. Dickens phân biệt rất giỏi sự thờ ơ thiếu giáo dục của Podsnap với sự thờ ơ lịch thiệp của Mortimer Lightwood và Eugene Wrayburn. Ông phân biệt rất giỏi cách cư xử tồi của thương nhân với cách cư xử tồi điển hình không kém của quý ông. Trên hết, ông nắm bắt rất giỏi tính cách của sinh vật thực sự làm chủ tất cả những người này: gã người hầu nam không thể dò thấu. Không nơi nào trong văn chương sự thật về người hầu được kể rõ hơn. Vì sự thật đó đơn giản là thế này: bí mật của tầng lớp quý tộc bị giấu kín ngay cả với những nhà quý tộc. Người hầu, quản gia, người giúp việc là những vị linh mục cao cấp nắm giữ sự phân phát thực sự; và ngay cả những quý ông cũng sợ họ. Dickens chưa bao giờ đúng hơn khi ông làm cho những người mới, nhà Veneering, thuê một quản gia coi thường không chỉ họ mà cả tất cả khách khứa và người quen của họ. Nhân vật đáng ngưỡng mộ gọi là Nhà hóa học phân tích (Analytical Chemist) thể hiện sự hoàn hảo của mình đặc biệt ở chỗ hắn nhìn tất cả những quý ông giả hiệu và tất cả những quý ông thật sự với cùng một sự khinh bỉ ảm đạm và không thể chữa khỏi. Hắn mời rượu gã Podsnap phản cảm hay ả Tippins đang la hét bằng một sự chân thành và im lặng đầy u sầu; nhưng hắn mời rượu gã Mortimer quý tộc mà vô tâm với cùng sự chân thành và im lặng đó. Rất tiếc là Nhà hóa học phân tích chỉ xuất hiện trong hai hoặc ba cảnh của câu chuyện xuất sắc này. Theo tôi biết, hắn không bao giờ thực sự thốt ra một lời từ đầu đến cuối cuốn sách; nhưng hắn là một trong những nhân vật hay nhất của Dickens.

Xung quanh bàn ăn tối nhà Veneering không thực sự tập hợp những nhân vật hay nhất của Dickens, nhưng chắc chắn là những nhân vật hay nhất trong Our Mutual Friend. Chắc chắn phải có một ngoại lệ. Fledgeby vắng mặt một cách khó hiểu. Thực sự không có lý do gì mà hắn không nên có mặt tại một bữa tiệc tối do nhà Veneering tổ chức và bao gồm cả nhà Lammle. Tiền của hắn ít nhất cũng xác thực hơn tiền của họ. Nếu hắn có mặt, bữa tiệc hẳn đã bao gồm tất cả những gì quan trọng trong Our Mutual Friend. Vì thực sự, ngoài ông Fledgeby và những người trong bữa tiệc tối, câu chuyện có chút gì đó hơi nặng nề và bất cẩn. Ông Silas Wegg thực sự hài hước; và ông ta phục vụ mục đích của một nhân vật phản diện cần thiết trong cốt truyện. Nhưng sự hài hước và sự phản diện của ông ta dường như chẳng có liên quan gì cụ thể với nhau; khi không âm mưu, ông ta có vẻ là người ít có khả năng âm mưu nhất. Ông ta khá giống một trong những kẻ Bohemian dễ chịu của Dickens, một người bạn đồng hành thú vị, một người hay trích dẫn những vần thơ hay. Sự phản diện của ông ta dường như là một thứ giả tạo gắn vào ông ta, giống như cái chân gỗ của ông ta vậy. Bởi trong khi sự phản diện của ông ta được cho là thuộc loại buồn tẻ, bần tiện và cay đắng (hoàn toàn không giống, chẳng hạn, sự phản diện ồn ào của Quilp), thì sự hài hước của ông ta lại mang tính chân thành, tuôn trào và đầy chất thơ, giống như của Dick Swiveller hay ông Micawber. Ông ta nói với ông Boffin rằng ông ta sẽ thốt ra thơ một cách thân thiện. Ông ta quả thực đã thốt ra thơ một cách thân thiện; theo một cách quá thân thiện để khiến ông ta trở nên thuyết phục như một kẻ lừa đảo chỉ biết tính toán. Ông ta và ông Venus là những người bạn đồng hành tự nhiên và chân thực đến mức người ta không hiểu tại sao nếu Venus hối cải thì Wegg lại không thể hối cải. Tóm lại, Wegg là một công cụ thuận tiện cho cốt truyện chứ không phải là một cốt truyện hay ho gì cho cam. Nhưng nếu ông ta là một trong những vết nhơ của sự việc này, thì ông ta không phải là vết nhơ chính. Nếu sự tha hóa thực sự của Wegg không mấy thuyết phục, thì ít nhất nó cũng thuyết phục hơn nhiều so với sự tha hóa giả tạo của Boffin. Đoạn văn trong đó Boffin xuất hiện như một kiểu người keo kiệt, và sau đó giải thích rằng ông ta chỉ giả vờ như vậy vì những lý do của riêng mình, có điều gì đó rất giật cục và không thỏa đáng. Tôi nghĩ sự thật của toàn bộ vấn đề gần như chắc chắn là Dickens ban đầu không có ý định biến sự thay đổi của Boffin thành hư cấu. Ban đầu ông định để Boffin thực sự bị tha hóa bởi sự giàu sang, dần dần thoái hóa và cũng dần dần hối cải. Nhưng câu chuyện tiến triển quá nhanh cho quá trình dài, kép và khó khăn này; vì vậy Dickens vào phút cuối đã làm cho một sự phục hồi đột ngột trở nên khả thi bằng cách thể hiện rằng toàn bộ sự việc chỉ là một trò lừa. Hậu quả là, tập đoạn này không phải là một sai lầm chỉ theo nghĩa chúng ta có thể tìm thấy nhiều sai lầm trong một nhà văn vĩ đại như Dickens; đó là một sai lầm được chắp vá bằng một sai lầm khác. Đó là trường hợp của sự hóa xương xảy ra xung quanh sự chữa lành của một vết gãy thực sự; câu chuyện đã bị gãy và được hàn gắn lại.

Nếu Dickens đã thực hiện đúng những gì có lẽ là thiết kế ban đầu của mình, và mô tả sự đóng băng dần dần tâm hồn của Boffin khi gặp cảnh thịnh vượng, tôi không nói rằng ông sẽ làm điều đó tốt. Ông không giỏi mô tả sự thay đổi ở bất kỳ ai, đặc biệt không giỏi mô tả một sự thay đổi theo chiều hướng xấu đi. Xu hướng của tất cả các nhân vật của ông là đi lên, giống như những bong bóng, không bao giờ đi xuống, giống như những viên đá. Nhưng ít nhất nó có lẽ sẽ đáng tin hơn câu chuyện như hiện tại; bởi vì câu chuyện như hiện tại thực sự ít đáng tin hơn bất kỳ loại suy đồi đạo đức nào có thể hình dung được đối với Boffin. Một nhân vật như ông ta—thô kệch, đơn giản và ngây ngô một cách vụng về—có thể dễ dàng được hình dung là thực sự chìm đắm trong việc hạ thấp lòng tự trọng và danh dự hơn là việc duy trì, tháng này qua tháng khác, một màn trình diễn sân khấu căng thẳng và phi nhân tính như vậy. Đối với một người tốt (thuộc kiểu người đó), thà làm người xấu còn dễ hơn là giả vờ làm người xấu. Có thể mất nhiều năm để biến Noddy Boffin thành kẻ keo kiệt; nhưng sẽ mất hàng thế kỷ để biến ông ta thành một diễn viên. Sự thiếu thực tế này trong các cảnh sau của Boffin làm cho phần kết của câu chuyện về John Harmon có phần kém ấn tượng hơn so với lẽ ra nó có thể có. Tuy nhiên, dù theo giả thuyết nào, ông cũng không thể trở thành một trong những nhân vật ấn tượng hơn của Dickens. Đúng là một lời phê bình không công bằng khi phản đối, như một số người đã làm, rằng Dickens không thành công trong việc che giấu danh tính của John Harmon với John Rokesmith. Dickens chưa bao giờ có ý định che giấu nó; toàn bộ câu chuyện sẽ chủ yếu không thể hiểu nổi và phần lớn là không thú vị nếu nó được che giấu thành công. Nhưng mặc dù John Harmon hay Rokesmith chưa bao giờ có ý định chỉ là một người đàn ông bí ẩn, thì không dễ để nói chính xác ông ta có ý định trở thành cái gì. Bella là một bản phác thảo khả thi và xinh xắn. Bà Wilfer, mẹ cô, là một nhân vật hoàn toàn bất khả thi và hoàn toàn thú vị. Miss Podsnap không chỉ xuất sắc, với một gu thẩm mỹ lành mạnh, cô ấy còn thực sự hấp dẫn; có một gợi ý thực sự ở cô về thực tế rằng sự khiêm tốn gần gũi với sự thật, ngay cả khi sự khiêm tốn mang hình thức hài hước hơn là sự nhút nhát. Không có lời kêu cứu từ trái tim (cri de cœur) nào nhân văn hơn trong toàn bộ văn chương so với lời mà Georgiana Podsnap tiếp nhận thông tin rằng một chàng trai trẻ đã tỏ tình bị thu hút bởi cô— “Ồ, anh ta chắc phải là một thằng ngốc!”

Hai nhân vật khác đòi hỏi sự ca ngợi, mặc dù họ nằm trong phong cách bi kịch hơn mà Dickens thỉnh thoảng chạm đến trong giai đoạn sau của mình. Bradley Headstone thực sự là một kẻ phản diện thành công; thành công đến mức hắn chiếm trọn cảm tình của chúng ta. Ngoài ra còn có một điều gì đó nguyên bản trong chính ý tưởng này. Đó là một khái niệm mới để thêm vào những kẻ phản diện trong tiểu thuyết, những kẻ có suy nghĩ nhanh nhạy, một kẻ phản diện này có những suy nghĩ chậm chạp nhưng chắc chắn; và đó là một khái niệm mới khi kết hợp một sự tội ác chết người không phải với tầng lớp thượng lưu hay các khu ổ chuột (những nơi trú ngụ thông thường của bọn tội phạm) mà với sự đáng kính đầy vất vả của tầng lớp trung lưu thấp kém. Một khái niệm hay khác là cậu bé, học trò của Bradley Headstone, với sự ích kỷ âm ỉ, không bao giờ cạn kiệt, sự tàn nhẫn xấc xược, vô thức, và sự mực thước nghiêm ngặt cùng những quan điểm về cuộc sống đê tiện đến khó tin. Thật kỳ lạ là Dickens, người không chỉ là một người cấp tiến và là nhà cải cách xã hội, mà còn là người đặc biệt quan tâm đến việc duy trì nguyên tắc giáo dục phổ thông hiện đại, lại có thể nhìn thấy rõ ràng tiềm năng xấu xa này trong chính chủ nghĩa giáo dục của thời đại chúng ta—thực tế rằng chỉ đơn thuần giáo dục nền dân chủ có thể dễ dàng đồng nghĩa với việc bắt tay vào việc tước đoạt tất cả các đức tính dân chủ của nó. Thà trở thành Lizzie Hexam và không biết đọc biết viết còn hơn là trở thành Charlie Hexam và không biết trân trọng Lizzie Hexam. Không chỉ cần thiết rằng nền dân chủ phải được dạy dỗ; mà còn cần thiết rằng nền dân chủ phải được dạy về dân chủ. Nếu không, nó chắc chắn sẽ trở thành nạn nhân của thói hợm hĩnh và hệ thống các tiêu chuẩn trần tục, thứ tự nhiên và dễ dàng nhất trong tất cả các hình thức tha hóa của con người. Đây là một trong nhiều mối nguy hiểm mà Dickens đã nhìn thấy trước khi nó tồn tại. Dickens thực sự là một nhà tiên tri; một nhà tiên tri còn hơn cả Carlyle.

Charles Dickens, 1868

Từ một bức ảnh của Gurney.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.