Có một phẩm chất hay yếu tố nào đó bao trùm lên toàn bộ tác phẩm Martin Chuzzlewit mà cả bạn lẫn thù đều khó lòng gọi tên. Tôi cho rằng độc giả nào từng say mê những cuốn sách khác của Dickens đều sẽ có ấn tượng rằng đó là một nỗi buồn man mác. Ở đó có những nhân vật kỳ quái theo kiểu lộng lẫy nhất; có những tình tiết lố bịch ngay cả theo tiêu chuẩn về sự phóng túng lố bịch của Dickens; có cả sự hài hước ở cấp độ nặng nề nhất lẫn nhẹ nhàng nhất; có hai nhân vật hài hước vĩ đại chạy xuyên suốt tác phẩm như một mạch ngầm quý giá, đó là Pecksniff và bà Gamp; có một mảng sáng chói lòa, đó là những đoạn châm biếm thói tự phụ của người Mỹ; có nhà trọ của Todgers; có Bailey; có ông Mould, người thợ mai táng không gì sánh bằng. Thế nhưng bất chấp tất cả, bất chấp cả ông thợ mai táng, cuốn sách vẫn nhuốm màu u buồn. Tôi nghĩ chẳng có ai tìm đến tác phẩm này trong cái tâm trạng pha trộn giữa sự âu yếm mệt mỏi và niềm sẵn sàng tin tưởng cũng như cười đùa – tâm trạng mà người ta thường có khi thưởng thức hầu hết các tiểu thuyết khác của Dickens. Chúng ta tìm đến Dickens cũng như tìm đến một quán trọ cụ thể nào đó. Chúng ta tìm đến quán "Pickwick Papers". Chúng ta tìm đến quán "Rudge và Raven". Chúng ta tìm đến quán "Old Curiosities". Chúng ta tìm đến quán "Two Cities". Chúng ta tìm đến một, hoặc tất cả những quán ấy tùy thuộc vào loại hình chiêu đãi và loại hạnh phúc mà chúng ta cần. Nhưng dù thế nào, đó vẫn luôn là một loại chiêu đãi và một loại hạnh phúc mà chúng ta kiếm tìm. Và cũng như với các quán trọ, chúng ta chợt nhớ rằng, trong khi tất cả đều có chỗ trú ngụ, có thức ăn, có hơi lửa và có rượu nồng, thì vẫn có một nơi để lại trong ta ký ức không thể diễn tả và không thể giải thích về sự hữu hạn và tàn lụi, về sự ảm đạm trong những căn phòng và thậm chí là cả sự nhạt nhẽo trong bữa yến tiệc. Vì vậy, bất cứ ai từng thưởng thức các câu chuyện của Dickens đúng như cách chúng đáng được thưởng thức, đều có một cảm giác không tên rằng câu chuyện này buồn và gần như ủ dột. Bản thân Dickens cũng có cảm giác đó, mặc dù sự tự phụ hời hợt đã ngăn ông thốt ra điều ấy bằng những từ ngữ rõ ràng. Bất chấp Pecksniff, bất chấp bà Gamp, bất chấp Bailey vĩ đại hơn thế, câu chuyện vẫn tiến triển nặng nề và thậm chí là thiếu sức sống; ông thấy doanh số sụt giảm; ông tưởng rằng sự hâm mộ dành cho mình đang phai nhạt, và bằng một xung động bất ngờ – vừa phi nghệ thuật lại vừa đầy tính nghệ thuật – ông đã chèn thêm tình tiết Martin đi thăm nước Mỹ, vốn là viên ngọc tỏa sáng và là sự cứu rỗi bất ngờ cho cuốn sách. Ông viết nó trong một giai đoạn bất an và bất hạnh của cuộc đời; khi ông đã thôi lang thang ở Mỹ nhưng vẫn chưa thể dừng lang thang hoàn toàn; khi ông đánh mất nhịp điệu làm việc vốn có – dữ dội nhưng đều đặn – và vẫn chưa ổn định để tận hưởng trọn vẹn thành công cùng những năm tháng sau này. Ông đổ vào cuốn sách này thiên tài có thể khiến núi non cũng phải bật cười, sự sáng tạo biết đùa nghịch với các vì sao. Nhưng cuốn sách vẫn buồn; và ông biết điều đó.
Lý do chính đáng cho điều này thực sự rất thú vị. Tuy nhiên, đó là lý do không dễ trình bày nếu không tự bảo vệ mình trước những hiểu lầm lớn; và những quy ước hay sự chuẩn bị cần thiết này, trong trường hợp như thế này, nhất thiết phải được đưa ra trước tiên. Dickens, trong số những vai trò khác, là một nhà châm biếm, một nhà châm biếm thuần túy. Tôi chưa bao giờ hiểu được tại sao danh hiệu này lại luôn được dành riêng một cách thiêng liêng cho Thackeray. Thackeray là một tiểu thuyết gia; theo nghĩa chặt chẽ và hẹp hòi thì ít nhất, Thackeray là một tiểu thuyết gia vĩ đại hơn Dickens. Nhưng Dickens chắc chắn là một nhà châm biếm. Bản chất của châm biếm là nhận ra sự phi lý vốn có trong logic của một vị thế nào đó, rồi vạch trần và cô lập sự phi lý ấy để tất cả mọi người đều có thể thấy được. Chẳng hạn, khi Dickens viết: “Ngài Coodle sẽ ra đi; Ngài Thomas Doodle sẽ không vào; và vì chẳng còn ai đáng kể ở nước Anh ngoài Coodle và Doodle nên đất nước đã không có Chính phủ”; khi Dickens viết điều này, ông bất ngờ chộp lấy và phơi bày sự phi lý cốt lõi trong hệ thống đảng phái nước Anh, vốn ẩn giấu đằng sau tất cả những nghi thức của Nghị viện và Đạo luật, bầu cử và phiếu bầu. Khi đã dành sự tôn trọng cho mọi phẩm giá, lòng yêu nước và mối quan tâm công cộng của các cuộc xung đột chính trị tại Anh, thì vẫn còn đó câu hỏi táo bạo, lạnh lùng mà Dickens về cơ bản đã đặt ra: “Giả sử tôi muốn một người nào đó không phải là Coodle cũng chẳng phải Doodle thì sao.” Đây là phẩm chất tuyệt vời gọi là châm biếm; đó là một kiểu lý lẽ đầy thách thức; và nó không thể tách rời khỏi một logic điên rồ nhất định mà thường được gọi là phóng đại. Dickens là một nhà châm biếm hơn cả Thackeray vì lý do đơn giản này: Thackeray mang nguyên tắc của một người đi xa đến mức người đó muốn, còn Dickens mang nguyên tắc của một người đi xa đến mức chính các nguyên tắc đó cho phép. Nói ngắn gọn, Dickens (như người ta thường nói) đã phóng đại con người và nguyên tắc của họ; nghĩa là ông nhấn mạnh chúng. Dickens rút sự phi lý của một người ra khỏi con người đó; Thackeray lại để sự phi lý nằm yên trong chính con người đó. Về thực tế sau cùng này, chúng ta có thể lấy bất kỳ ví dụ nào mình muốn; ví dụ như so sánh một doanh nhân thành thị dưới ngòi bút Thackeray trong tiểu thuyết châm biếm nhất của ông, với một doanh nhân thành thị dưới ngòi bút Dickens trong một trong những tác phẩm nhẹ nhàng và chín chắn nhất của ông. Hãy so sánh nhân vật ông Osborne già trong Vanity Fair với nhân vật ông Podsnap trong Our Mutual Friend. Với ông Osborne, không có gì ngoài việc đắp nặn nên một nhân vật thô lỗ, tẻ nhạt mà thuyết phục. Vanity Fair không phải là tác phẩm châm biếm giới tài chính trừ khi nó phản ánh đúng sự thật. Nói tóm lại, Vanity Fair không châm biếm giới tài chính, trừ khi chính giới tài chính lại là một sự châm biếm đối với bản thân nó. Nhưng ông Podsnap là một sự châm biếm thuần túy; ông ta là sự chiết xuất từ một doanh nhân thành thị những phẩm chất trí tuệ thuần túy vốn khiến loại người như ông trở thành một kẻ ngốc đặc biệt gây khó chịu. Người ta gần như có thể nói rằng ông Podsnap chính là tất cả các quan điểm của ông Osborne được tách rời khỏi ông Osborne và biến thành một nhân vật. Tóm lại, nhà châm biếm có tính triết học thuần túy hơn nhà tiểu thuyết. Tiểu thuyết gia có thể chỉ là một người quan sát; nhà châm biếm phải là một nhà tư tưởng. Ông ấy phải là một nhà tư tưởng, một nhà tư tưởng triết học vì lý do đơn giản: ông ấy sử dụng tư duy triết học của mình để quyết định phần nào trong đối tượng của mình cần bị châm biếm. Bạn có thể có trí thông minh tầm thường nhất và vẫn làm họa sĩ vẽ chân dung; nhưng một người phải có trí tuệ nghiêm túc mới có thể trở thành một họa sĩ biếm họa. Ông ấy phải lựa chọn cái gì mình sẽ biếm họa. Châm biếm chân chính luôn mang tính trí tuệ như vậy; châm biếm chân chính luôn là một biến tấu hoặc khúc fantasia trên nền của logic thuần túy. Nhà châm biếm là người đưa sự nhiệt tình của con người đi xa hơn chính họ. Ông ấy vượt xa cả những kẻ cuồng tín thái quá nhất. Ông ấy đi trước những nhà tiên tri táo bạo nhất nhiều năm. Ông ấy nhìn thấy nơi mà trí tuệ tách biệt của con người cuối cùng sẽ dẫn họ tới, và ông ấy gọi tên cái nơi đó – nơi mà thường là địa ngục.
Và đối với cách sử dụng châm biếm tách biệt và hợp lý này, có một ví dụ tuyệt vời trong cuốn sách này. Ngay cả Gulliver’s Travels cũng khó mà hợp lý hơn những chuyến du hành của Martin Chuzzlewit ở vùng đất không tưởng của người Mỹ. Trước khi xem xét sự hài hước của mô tả này dưới những khía cạnh phong phú và tự do hơn, trước hết có thể lưu ý rằng trong phần nói về nước Mỹ của Martin Chuzzlewit, Dickens đã mài sắc trí tuệ chính trị và tranh luận của chính mình một cách đặc biệt. Ở đây có nhiều thứ hơn bất kỳ nơi nào khác trong các tác phẩm của Dickens mang tính chất của văn chương tranh luận, của lời thách thức trực diện, của sự đáp trả bất ngờ, của câu hỏi gây hấn và khó chịu – tóm lại là mọi thứ thuộc về nghệ thuật tranh luận thuần túy, khác biệt không chỉ với nghệ thuật tiểu thuyết thuần túy mà thậm chí còn khác cả với nghệ thuật châm biếm thuần túy. Tôi nghiêng về suy nghĩ (nói một cách ngắn gọn và có phần vụng về) rằng Dickens chưa bao giờ trong đời sắc sảo một cách nghiêm túc như khi ông viết phần nước Mỹ trong Martin Chuzzlewit. Có những nơi ông được truyền cảm hứng nhiều hơn, gần như trong trạng thái hưng phấn, chẳng hạn như trong các bữa tiệc của Micawber trong David Copperfield; có những nơi ông viết cẩn thận và xảo diệu hơn, chẳng hạn như trong sự huyền bí của The Mystery of Edwin Drood; có những nơi ông viết mang tính nhân văn hơn nhiều, sát với mặt đất và những điều bình dị, như trong toàn bộ cuốn sách tuyệt vời Great Expectations. Nhưng tôi không nghĩ rằng sự nhạy bén và tốc độ tư duy trừu tượng của ông lại từng được thể hiện với sự chính xác đáng kinh ngạc như ở đoạn này trong Martin Chuzzlewit. Cần lưu ý, chẳng hạn, trải nghiệm tại Mỹ đã thực sự đẩy ông vào một cường độ và thói quen tranh luận. Một chủ nô ở các bang miền Nam nói với Dickens rằng các chủ nô không ngược đãi nô lệ của họ, rằng việc ngược đãi nô lệ chẳng mang lại lợi ích gì cho chủ nô cả. Dickens đáp trả chớp nhoáng rằng một người cũng chẳng có lợi gì khi say rượu, nhưng họ vẫn cứ say. Bầu không khí tranh đấu của những cú gạt và phản đòn này trước hết phải được thừa nhận và thấu hiểu trong tất cả các đoạn châm biếm về Martin tại Mỹ. Dickens tranh luận suốt cả cuốn sách; và, công bằng mà nói, ông tranh luận rất giỏi. Những chương này không chỉ chứa đầy sự châm biếm tràn trề về nước Mỹ theo cái nghĩa mà Dotheboys Hall hay Nhà tế bần của ông Bumble là những sự châm biếm tràn trề về nước Anh. Chúng còn đầy ắp những tranh luận sắc bén với nước Mỹ, như thể người viết mong chờ sự phản bác và đã chuẩn bị sẵn lời đáp lại. Phần còn lại của cuốn sách, cũng như phần còn lại trong các tác phẩm của Dickens, sở hữu sự hài hước. Phần này của cuốn sách, không giống bất kỳ tác phẩm nào khác của Dickens, sở hữu sự thông tuệ. Quý ông cộng hòa tiếp đón Martin khi vừa cập bến đã kinh hãi khi nghe một người hầu Anh gọi người chủ là “ông chủ” (master). “Ở Mỹ không có ông chủ nào cả,” người đàn ông đó nói. “Vậy tất cả đều là chủ nhân cả sao?” Martin hỏi. Kiểu nhanh nhạy trong ngôn từ này nằm ngoài phạm vi thông thường của Dickens; nhưng chúng ta lại thấy nó thường xuyên trong phần cụ thể này của Martin Chuzzlewit. Bản thân Martin cũng liên tục bộc lộ một sự sáng suốt trong tranh luận, vốn chẳng phải là một phần tính cách của anh ở những nơi khác. Khi người ta nói với anh về các định chế của nước Mỹ, anh mỉa mai hỏi liệu dao găm, kiếm giấu trong gậy và súng lục có phải là những định chế của nước Mỹ hay không. Tất cả điều này (nếu tôi có thể tóm tắt) đều thể hiện một sự thật chính yếu. Trở thành một nhà châm biếm nghĩa là trở thành một nhà triết học. Dickens không phải lúc nào cũng mang tính triết học cao xa; nhưng ông có phẩm chất vĩnh cửu này của một nhà triết học là luôn ghi nhớ mọi người bằng quan điểm của họ. Với ông, Elijah Pogram là gã đàn ông từng nói rằng “câu trả lời kiêu hãnh của hắn dành cho bạo chúa và kẻ độc tài là ngôi nhà tươi sáng của hắn chính là vùng đất của mặt trời lặn.” Với ông, ông Scadder và ông Jefferson Brick là những người (cùng nhau) nói rằng “lễ cúng dường của tự do đôi khi phải được uống bằng máu.” Và trong những chương này, hơn bất kỳ nơi nào khác, ông rơi vào thói quen cực đoan của sự châm biếm: đối xử với con người như thể họ chẳng có gì ngoài những quan điểm của chính mình. Do đó, thật khó để chấp nhận những trang này như là các trang trong một cuốn tiểu thuyết, dù chúng lộng lẫy khi được xem là các trang trong một tác phẩm nhại lại. Tôi không tranh cãi rằng người ta đã và đang nói những câu như “lễ cúng dường của tự do đôi khi phải được uống bằng máu,” rằng “ngôi nhà tươi sáng của họ là vùng đất của mặt trời lặn,” rằng “họ thách thức con sư tử đó,” hay “họ dám đơn độc đối đầu với nó,” hoặc “rằng lý tưởng bình yên ngủ say trong những căn phòng thì thầm của trí tưởng tượng.” Tôi đã đọc quá nhiều báo chí Mỹ để phủ nhận rằng bất kỳ câu nào trong số này hoặc bất kỳ quan điểm nào trong số này có thể đã từng được thốt ra vào lúc này hay lúc khác. Tôi không phủ nhận rằng có những quan điểm như vậy. Nhưng tôi phủ nhận rằng có những con người như vậy. Elijah Pogram chắc chắn có công việc khác trong đời ngoài việc bảo vệ những viên bưu điện tham ô; hắn ta hẳn phải là một người con, một người cha, một người chồng, hoặc ít nhất (một ý nghĩ đáng ngưỡng mộ) là một người tình. Ông Chollop hẳn phải có những khoảnh khắc trong cuộc đời khi ông ta không đe dọa đồng loại bằng gậy kiếm và súng lục của mình. Về khía cạnh nhân văn này của những kiểu người Mỹ đó, Dickens thực sự không đưa ra bất kỳ gợi ý nào cả. Ông không gợi ý rằng kẻ bắt nạt Chollop thậm chí có chút hài hước tốt bụng thô kệch nào như những kẻ bắt nạt hầu như luôn có. Ông không gợi ý rằng kẻ giả nhân giả nghĩa Elijah Pogram thậm chí có chút thân thiện nhầy nhụa nào như những kẻ giả tạo hầu như luôn luôn có. Ông không nghiên cứu họ như những con người, ngay cả là những con người tồi tệ; ông đang nghiên cứu họ như những khái niệm, như những quan điểm, như những biểu tượng của một trạng thái tâm trí mà ông kịch liệt bất đồng. Nói một cách thô thiển, ông không mô tả tính cách, ông đang châm biếm những trào lưu nhất thời. Nói chính xác hơn, ông không mô tả nhân vật; ông đang ngược đãi những tà thuyết. Có một điều thực sự cần được nói ra để chống lại sự châm biếm về nước Mỹ của ông; đó là một điều nghiêm túc: đó là một cuộc tranh luận, và điều đó đúng. Có thể nói thế này về những cuộc lang thang của Martin ở Mỹ: kể từ khi đặt chân lên nước Mỹ cho đến khi nhổ neo rời đi, anh chưa bao giờ gặp một con người thực sự. Anh đã du hành đến xứ Laputa. Tất cả những người anh gặp chỉ là những quan điểm phi lý đang đi lại. Toàn bộ nghệ thuật của Dickens trong những đoạn văn như thế này chỉ bao gồm một điều. Nó bao gồm việc tìm ra một quan điểm không có cơ sở để đứng vững, rồi cho nó hai cái chân để đứng lên.
Có thể chấp nhận chừng đó; có thể thừa nhận rằng Dickens, theo nghĩa này, là một nhà châm biếm vĩ đại, ở chỗ ông có thể tưởng tượng ra những quan điểm phi lý tự đi lại trên đường phố. Có thể thừa nhận rằng Thackeray sẽ không để một quan điểm phi lý tự đi lại trên đường mà không ít nhất buộc thêm một con người vào đó vì sự an toàn. Nhưng trong khi sự thật đầu tiên này có thể rõ ràng, thì sự thật thứ hai, vốn là phần bổ sung của nó, lại có thể dễ dàng bị lãng quên. Một mặt, không có ai có thể tận hưởng sự châm biếm trí tuệ thuần túy tách biệt khỏi nhân tính như Dickens. Mặt khác, không có ai, với một phần khác dữ dội hơn trong bản tính của mình, lại đòi hỏi nhân tính và đòi hỏi sự tối thượng của nó đối với trí tuệ nhiều hơn Dickens. Nói ngắn gọn: chưa từng có người nào phù hợp hơn để nói rằng mọi thứ đều sai trái; và cũng chưa từng có người nào khao khát nói rằng mọi thứ đều đúng đắn đến thế. Vì vậy, khi gặp những người mà mình kịch liệt bất đồng, ông mô tả họ như những con quỷ hoặc những kẻ điên; ông không thể chịu nổi việc mô tả họ như những con người. Nếu họ không thể suy nghĩ cùng ông về những điều cốt yếu, ông không thể chịu đựng được ý nghĩ rằng họ là những linh hồn con người; ông ruồng bỏ họ; ông quên họ đi; và nếu không thể quên được họ, ông biếm họa họ. Ông quá đa cảm để xem họ như bất cứ điều gì khác ngoài kẻ thù nếu họ không phải là bạn. Ông quá nhân đạo để không ghét họ. Charles Lamb từng nói với sự châm biếm tinh tế không thể bắt chước rằng ông có thể đọc tất cả những cuốn sách hiện có; ông loại trừ những cuốn sách rõ ràng không phải là sách, như sách nấu ăn, bàn cờ được đóng bìa trông như sách, và tất cả các tác phẩm của các nhà sử học và triết gia hiện đại. Người ta có thể nói theo phong cách tương tự rằng Dickens yêu tất cả mọi người trên thế giới; nghĩa là ông yêu tất cả những người mà ông có thể nhận ra là con người; những người còn lại, ông biến thành những con quái vật đầu chim mình sư tử và những sinh vật hư ảo mà không có chút dáng dấp nhân tính nghiêm túc nào. Ngay cả trong sách của mình, ông cũng chưa bao giờ ghét một con người bằng xương bằng thịt. Nếu ông muốn ghét ai đó, ông áp dụng cách đơn giản là biến người đó thành một sinh vật phi nhân tính. Giờ đây, gần như toàn bộ con người Dickens được tạo thành từ hai sợi chỉ này; chúng không chỉ là hai sợi chỉ khác biệt, mà thậm chí còn là hai sợi chỉ đối kháng. Ý tôi là toàn bộ Dickens được tạo thành từ sợi chỉ của sự châm biếm và sợi chỉ của chủ nghĩa tình cảm; và sợi chỉ châm biếm thì tàn nhẫn và thù địch một cách không cần thiết, còn sợi chỉ tình cảm thì nhân đạo và thậm chí ủy mị một cách không cần thiết. Sự đan xen đúng đắn của hai điều này quyết định phần lớn thành công của Dickens trong một cuốn tiểu thuyết. Và thông qua việc xem xét chúng, chúng ta có lẽ có thể tìm ra lời giải cho câu đố cảm xúc đặc biệt của cuốn tiểu thuyết có tên Martin Chuzzlewit.
Tôi nghĩ Martin Chuzzlewit có chút gì đó không thỏa mãn đối với độc giả, chút gì đó buồn bã và nặng nề ngay cả với độc giả yêu mến Dickens, bởi vì trong Martin Chuzzlewit, hơn bất kỳ nơi nào khác trong các tác phẩm của Dickens, hơn cả trong Oliver Twist, sự hài hước khắc nghiệt và thù địch chiếm ưu thế hơn sự hài hước vui vẻ và nhân văn. Thật vô lý khi đặt ra bất kỳ quy tắc nhỏ nhặt nào như vậy để kiểm chứng văn học. Nhưng điều này có thể nói một cách bao quát nhưng vẫn đầy tự tin: rằng Dickens luôn ở trạng thái tốt nhất khi ông cười nhạo những người mà ông thực sự ngưỡng mộ. Ông hài hước nhất khi viết về ông Pickwick, người đại diện cho đức hạnh thụ động. Ông hài hước nhất khi viết về ông Sam Weller, người đại diện cho đức hạnh tích cực. Ông không bao giờ buồn cười bằng khi ông nói về những người mà trong họ, chính sự vui vẻ lại là một đức hạnh, giống như những con người nghèo khổ ở nhà tù Fleet hay Marshaelsea. Và trong những câu chuyện xuất hiện ngay trước Martin Chuzzlewit, ông đã nhất quán quan tâm trong phần lớn các trường hợp đến việc nghiên cứu những nhân vật lập dị vui vẻ và đáng kính đó; nếu họ là những kẻ điên thì họ là những kẻ điên đáng yêu. Trong cuốn tiểu thuyết quan trọng cuối cùng trước Martin Chuzzlewit, Barnaby Rudge, bản thân nhân vật chính cũng là một kẻ điên đáng yêu. Trong cuốn tiểu thuyết trước đó, The Old Curiosity Shop, hai nhân vật hài hước, Dick Swiveller và cô Marchioness, không chỉ là những nhân vật thực sự giải trí nhất, mà còn là những nhân vật thực sự đồng cảm nhất trong sách. Trước đó nữa là Oliver Twist (vốn là một ngoại lệ, như tôi đã nói), và trước đó nữa là Pickwick, nơi nhân vật chính, như ông Weller nói, là “một thiên thần đi giày ống.” Cho đến nay, nhìn chung, nhân vật trung tâm của Dickens là người đã ban tặng cho người nghèo nhiều thứ, vàng bạc, rượu ngon, tiệc tùng và lời khuyên tốt; nhưng trong số những thứ khác, ông còn tặng cho họ một trận cười sảng khoái về chính mình. Nhà buôn già vui tính kiểu Anh như Pickwick rất được yêu thích vì cả hai lý do đó. Người ta thích nhìn ông ném tiền xuống rãnh nước. Họ cũng thích nhìn thấy ông thỉnh thoảng ném chính mình xuống đó. Trong cả hai hành động, họ đều nhận ra một phẩm chất chung của đức hạnh.
Giờ đây, tôi nghĩ đó chắc chắn là bất lợi của Martin Chuzzlewit khi không có nhân vật phi lý nào của nó mang tính đồng cảm như vậy. Trong sách có hai nhân vật nổi tiếng, cả hai đều đặc biệt tràn đầy sức sống và thú vị ngay cả đối với Dickens, và cả hai đều đặc biệt nhẫn tâm và đáng ghê tởm ngay cả đối với Dickens – ý tôi tất nhiên là ông Pecksniff ở một bên và bà Gamp ở bên kia. Sự hài hước của cả hai đều to lớn như người khổng lồ. Không ai có thể quên lần đầu tiên mình đọc những dòng chữ: “Giờ đây tôi rất muốn xem ý tưởng của bà Todgers về một cái chân gỗ là như thế nào.” Nó giống như việc nhớ về tình yêu đầu đời: vẫn còn đó một chút dư vị ngọt ngào và nhức nhối cổ xưa. Tôi e rằng, bất chấp nhiều lời phê bình trái ngược, tôi vẫn không thể xem sự đạo đức giả của ông Pecksniff một cách nghiêm túc. Ông ta đối với tôi không giống một kẻ đạo đức giả mà giống một nhà hùng biện; ông ta làm tôi nhớ đến luật sư Buzfuz. Một nhà phê bình rất có năng lực, ông Noyes, đã nói rằng tôi sai khi gợi ý ở một nơi khác rằng Dickens chắc hẳn phải yêu quý Pecksniff. Ông Noyes cho rằng rõ ràng Dickens ghét Pecksniff. Tôi không thể tin điều đó. Sự căm ghét thực sự đeo bám đối tượng của nó nhiều như tình yêu; nhưng không phải theo cách đó. Dickens luôn làm cho Pecksniff nói những điều có một sự thật thi vị hoang dã về chúng. Sự căm ghét không cho phép những bộc phát ngây thơ nguyên thủy như vậy. Nhưng dù thế nào đi nữa, thực tế rộng lớn vẫn còn đó – Dickens có thể đã yêu quý Pecksniff một cách hài hước hoặc không, nhưng ông không yêu quý nhân vật này một cách nghiêm túc; ông không tôn trọng nhân vật này như ông chắc chắn đã tôn trọng Sam Weller. Điều tương tự tất nhiên cũng đúng với bà Gamp. Đối với bất kỳ ai đánh giá cao cuộc trò chuyện béo bở và xa hoa của bà, thật khó mà không cảm thấy rằng thà bị bà Gamp giết còn hơn được một y tá tốt hơn cứu sống. Nhưng sự thật vẫn là sự thật. Trong cuốn sách này, Dickens đã không cho phép chúng ta yêu thương những người phi lý nhất một cách nghiêm túc, và những người phi lý nên được yêu thương một cách nghiêm túc. Pecksniff phải tỏ ra buồn cười suốt; ngay khi ông ta không còn đáng cười nữa, ông ta trở nên đáng ghét. Pickwick có thể thoải mái tại quán trọ của mình; ông có thể thong dong, ông có thể phóng khoáng; ông có thể rơi vào những tâm trạng trang trọng và thậm chí buồn tẻ; ông không buộc phải luôn vui vẻ nếu không muốn đánh mất sự quan tâm của độc giả, vì ông là một người tốt, và do đó ngay cả sự buồn tẻ của ông cũng thật đẹp đẽ, giống như sự buồn tẻ của loài vật. Chúng ta có thể để Pickwick ngồi một mình bên lò sưởi một lúc để suy ngẫm; vì những suy nghĩ của Pickwick, ngay cả khi chúng diễn ra chậm rãi, cũng sẽ tràn ngập tất cả những điều mà mọi người quan tâm – bạn cũ, quán trọ xưa, ký ức và lòng nhân hậu của Chúa. Nhưng chúng ta không dám để Pecksniff một mình dù chỉ một phút. Chúng ta không dám để ông ta ngồi suy nghĩ bên lò sưởi, vì những suy nghĩ của Pecksniff sẽ quá đáng sợ.