Trước Chiến tranh kháng Nhật, dù thế nào đi nữa, tôi tuyệt đối không thể ngờ có ngày mình lại đi viết cổ từ hay tiểu khúc gì đó. Kháng chiến đã thay đổi tất cả. Cuộc sống và bài văn của tôi cũng theo dòng nước xiết của chiến đấu mà buộc phải thay đổi theo. Sau kháng chiến "Thất Thất", trước khi Tấn Nam thất thủ, tôi đã chú ý đến vấn đề làm sao tận dụng cổ từ và các hình thức khác để tuyên truyền kháng chiến. Tôi nhớ mình từng cùng mấy thanh niên nhiệt tình công tác tuyên truyền đi gặp các đại gia danh tiếng về đại cổ là Bạch Vân Bằng và Trương Tiểu Hiên tiên sinh, để thỉnh giáo họ cách viết cổ từ.
Sau đó, Tấn Nam thất thủ, tôi chạy trốn đến Vũ Hán, vừa lúc bắt kịp đại thắng Đài Nhi Trang, khẩu hiệu "văn nghệ xuống nông thôn" và "văn nghệ tòng quân" đã được Hiệp hội văn nghệ đưa ra, mà Bộ Giáo dục, Bộ Tuyên truyền Trung ương, Bộ Chính trị cũng đều đòi hỏi các văn nhân những bài văn có thể xuống nông thôn, vào quân ngũ. Lúc này, tôi gặp Tiên sinh Điền Hán. Ông rất nhiệt tình cải cách hí khúc truyền thống, cũng cổ vũ tôi lập tức thử viết. Về hình thức và ca khúc của hí khúc cũ, tôi hiểu một chút, cho nên không cần phải đi mời gia sư. Còn về cổ từ các loại, tôi hoàn toàn là kẻ ngoại đạo, không thể không đi thỉnh giáo.
Thế nên, tôi liền đi tìm Phú Thiếu Hàng và Nữ sĩ Đổng Liên Chi, thỉnh giáo về đại cổ thư Bắc Bình và đại cổ thư Sơn Đông. Đồng thời, Tướng quân Phùng Hoán Chương thu dung ba bốn người từ Hà Nam chạy trốn sang chuyên hát khúc trùy tử, tôi cũng tối lửa tắt đèn ở cùng họ, học một chút cách hát trùy tử. Họ đều là những người hát sách tại các chợ phiên ở vùng quê Hà Nam, cho nên họ cần lời ca dài, một đoạn ít nhất cũng phải đủ hát nửa ngày. Tôi thỉnh giáo họ về phép câu của trùy tử, rồi bắt đầu viết một đoạn lớn câu chuyện kháng chiến, tổng cộng viết hơn ba nghìn câu.
Đoạn vận văn dài hơn ba nghìn câu này, đáng tiếc là đã không tìm lại được bản thảo gốc. Thế nhưng, tôi chắc chắn rằng ba vị tiên sinh hát trùy tử kia đã học thuộc lòng nó đến mức trôi chảy, hơn nữa còn lên cả dây đàn. Biết đâu chừng, họ thực sự đã từng đi hát trong dân gian — họ đã quay về cố hương vào lúc Vũ Hán nguy cấp. Tướng quân Phùng còn mời mấy vị họa sĩ vẽ tranh "Tây Hồ cảnh" kháng chiến, nhờ tôi biên soạn lời ca, để tiện một bên chiếu tranh, một bên ca hát.
Đồng thời, Lão Hướng và Tiên sinh Hà Dung đang biên tập và ấn hành nguyệt san "Kháng Đáo Kháng Đáo" (Kháng chiến đến cùng), chuyên thu nhận các văn bản nông dân dễ hiểu, tôi được mời làm người viết bài thường xuyên.
Tôi đã viết không ít thể loại như thế này, thế nhưng được gom lại ấn hành thì chỉ có "Tam Tứ Nhất" — ba bài cổ từ, bốn vở kịch hình thức cũ nội dung mới, và một bài tiểu thuyết. Ngoài những cái này ra, viết xong là vứt bỏ hết, không có cách nào gom lại ấn hành, cũng không muốn gom lại ấn hành nữa.
"Tam Tứ Nhất" có ba bài đại cổ thư từ, bốn vở kịch nhị hoàng, và một bài tiểu thuyết kiểu cũ.
Trong ba bài cổ từ, bản thân tôi cảm thấy "Vương Tiểu Cản Lừa" hãy còn tạm ổn. "Trương Trung Định Kế" không được sát thực cho lắm. "Đánh tiểu Nhật Bản" vừa không có cốt truyện, đoạn lại quá dài, e rằng không thể biểu diễn, chỉ có thể coi như một tập tiểu xướng tụng đọc mà thôi.
Hay dở của bốn vở kịch, hoàn toàn không biết; nếu không qua biểu diễn thì không thể biết hay ở chỗ nào, dở ở đâu. In ra coi như để tham khảo, nếu muốn lên sân khấu biểu diễn, bắt buộc mọi người phải sửa đổi; ai có nguyện vọng dàn dựng biểu diễn, xin đừng khách khí.
Một bài tiểu thuyết kiểu cũ, vì bận rộn, nên viết không ra hình ra dạng cho lắm.
Tám tác phẩm này đều được viết bằng phương pháp "bình cũ rượu mới". Công sức bỏ ra không lừa gạt người ta. Nó dạy tôi hiểu rõ thế nào là ngôn ngữ dân gian, thế nào là tiết tấu tự nhiên của ngôn ngữ Trung Quốc. Không sai, nó có rất nhiều thứ đã hủ lậu, thế nhưng chỉ vì hiểu rõ cái nào là hủ lậu, mới có thể hiểu được cái nào là thứ chúng ta phải lập tức mang đến cho quần chúng. Hiểu rõ điều này, biết rõ điều kia, may ra mới có thể gọi là hình thức dân tộc. Tôi cảm ơn cơ hội đã cho phép tôi học tập điều này.
Sau năm 41, trừ phi có người đặc biệt đặt viết, tôi rất ít khi chủ động đi viết những thứ thông dụng nữa. Một ngày nọ, nhìn thấy một người lính bị thương, anh ta từng đọc cổ từ của tôi. Anh ta đã bị cụt một chân. Anh ta là ai? Không ai biết. Anh ta chết, nhập vào mộ anh hùng vô danh. Anh ta sống, là một kẻ què cụt vô danh. Anh ta từng đọc sách từ của tôi, hơn nữa còn đọc cho những người anh em khác nghe, thế là đủ rồi, chỉ mong có thêm nhiều anh hùng vô danh có thể đọc được tác phẩm của tôi, có thể cho họ chút an ủi, tốt; chút khích lệ, cũng tốt. Giả sử vì thế mà tôi bị chặn lại ngoài ngôi đền của vị thần nghệ thuật, mà già đi để phục vụ những người anh hùng vô danh, thì tôi đã mãn nguyện, bởi vì ngòi bút của tôi vẫn chưa phí hoài.