Lão Xá Tự Truyện

Lượt đọc: 430 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Thứ Ba
"Ca Đức"

❊ ❊ ❊

Lão Xá tự nhận mình phái Ca Đức, ca tụng cái đức của xã hội mới, của Đảng Cộng sản, của Chủ tịch Mao. Nhận thức của Lão Xá đối với xã hội mới hoàn toàn thống nhất với lý tưởng đại đồng nhân loại thuở trẻ thu được từ đạo Cơ Đốc, sự nhiệt tình của ông mang đặc điểm giống như tôn giáo. Còn đối với cách mạng xã hội, chủ nghĩa Mác, v.v., ông không có nhận thức sâu sắc bao nhiêu. Thái độ sáng tác của Ca Đức đã quyết định rằng Lão Xá ngoài việc mượn sự thật khách quan để ca tụng ra, thì chính là sự bộc lộ cảm xúc chủ quan. Cho nên, các bài viết sau khi lập quốc truyền "tâm" thì nhiều mà truyền "hành" thì ít.

Dù cho tôi có tài văn chương và kiến thức của Tư Mã Thiên và Ban Cố, tôi cũng không thể nói cho hết, nói cho hay,…… Tôi yêu, tôi tha thiết yêu, cái xã hội mới này đây!

Một, Làm một học sinh

Tại Thiên Đàn đã tổ chức đại hội tố cáo ác bá.

Vốn dĩ, bệnh chân của tôi đã cảnh cáo tôi: Đừng đi nữa, lỡ mà lại kiệt sức thì sao! Thế nhưng, tôi đã không tiếp nhận lời cảnh cáo đó. Tôi nghĩ thế này: Muốn thông suốt tư tưởng, không tham gia hoạt động xã hội thì không được; chỉ dựa vào sách vở thì rất dễ xảy ra lệch lạc.

Hội trường nằm trong rừng thông của Thiên Đàn. Tôi đến khá sớm, thế nhưng dưới rừng cây đã ngồi kín người. Nhìn quanh bốn phía, tôi thấy rất nhiều gương mặt quen thuộc. Công nhân, nông dân, người dân thành thị, giáo sư, học sinh, nhân viên công chức, nghệ sĩ, nhà văn, tất cả đều ngồi chung một chỗ. Tôi thầm nghĩ trong lòng: Đây là một quốc gia dân chủ rồi, mọi người cùng ngồi một chỗ để giải quyết những vấn đề liên quan đến tất cả mọi người. Trước giải phóng, các giáo sư nào có cơ hội ngồi thân thiết một chỗ với người dân thành thị cơ chứ.

Khai mạc hội trường. Trên đài tuyên bố tôn chỉ hội nghị và tội trạng của lũ ác bá. Dưới đài, vào thời cơ thích hợp, từng nhóm nối tiếp từng nhóm, trước sau trái phải, hô lên khẩu hiệu "Đả đảo ác bá" và "Ủng hộ Chính phủ Nhân dân"; rồi sau đó toàn thể đồng thanh hô lớn, âm thanh giống như một lớp triều hải.

Âm thanh của nhân dân chính là sức mạnh của nhân dân, sức mạnh này đủ để khiến kẻ ác run rẩy.

Lũ ác bá đã lên trên đài. Bao nhiêu nắm đấm dưới đài, bao nhiêu ngón tay, đều chìa ra, giống như bao nhiêu cây lê vót nhọn, chĩa thẳng vào kẻ thù. Lũ ác bá, lũ ác bá mặt mày bặm trợn, không dám ngẩng đầu lên. Bọn chúng quỳ xuống. Cái "triều đại" của ác bá đã qua rồi, nhân dân đã làm chủ gia đình.

Người già, người trẻ, đàn ông, đàn bà, lần lượt lên đài để tố cáo. Đến khi tố cáo đến đoạn đau đớn nhất, rất nhiều người dưới đài hô "Đánh". Tôi, và trí thức ở cạnh bên tôi, cũng vô tình vô thức mà hô lên: "Đánh! Sao lại không đánh chứ?!" Cảnh sát ngăn những kẻ lao lên đánh ác bá lại, miệng tôi và mấy trăm cái miệng cùng hô vang: "Đáng đánh! Đáng đánh!"

Tiếng hô này chà, đã biến tôi thành một con người khác!

Tôi vốn dĩ là một con người nhã nhặn. Phải, tôi căm hận ác bá và kẻ xấu; thế nhưng, giả sử không phải ở trong đại hội tố cáo, sao tôi nỡ cuồng hô "Đánh! Đánh!" cơ chứ? Sự phẫn nộ của nhân dân đã kích động tôi, tôi đã biến thành một người trong số mọi người. Thù hận của họ, cũng là thù hận của tôi; tôi không thể, không nên, "đứng ngoài khoanh tay". Sức mạnh của quần chúng, lòng căm phẫn, đã lây nhiễm sang tôi, khiến tôi không còn nhã nhặn, e thẹn nữa. Nói thật chứ, sự nhã nhặn đáng giá được mấy đồng một cân chứ? Căm hận kẻ thù, yêu nước, mới là những tình cảm có giá trị, cao cả! Bản sắc của kẻ sĩ biến thành bản sắc của nhân dân mới là kẻ sĩ hảo hạng!

Có một người tố cáo đã tố cáo chính người cha của mình! Ngoài những năm tháng này ra, làm sao có thể có chuyện như thế này được! Nước mắt tôi sắp rơi xuống. Trước kia, người Trung Quốc coi trọng "cha giấu cho con, con giấu cho cha", thế là giấu qua giấu lại, liền giấu sạch chân lý chính nghĩa đi đâu mất tăm mất tích. Hôm nay, quan hệ cha con không cách nào che giấu được chân lý; chân lý lớn hơn cha, quan trọng hơn nhiều. Cha nếu như là kẻ thù của nhân dân, con trai nên vạch mặt ông ta, tố cáo ông ta. Trách nhiệm của một con người, vào ngày hôm nay, là phải sống sao cho xứng đáng với xã hội; kẻ thù của xã hội, cũng chính là kẻ thù của chính mình; kẻ thù đều đáng bị tiêu dùng. Điều này khiến cho tâm và mắt tôi đều sáng bừng lên. Mấy kẻ đang quỳ kia là kẻ thù, mấy vạn người đang ngồi kia là "chúng ta", phân minh giống như dùng dao cắt vậy. Mấy thứ như "thôi kệ", "tạm bợ", "đừng quá nghiêm túc" những từ ngữ thường hay lởn vởn trong lòng tôi ấy, đều một mớ bay vút đi hết; đen là đen, trắng là trắng, không có câu nói thứ hai. Cứ như thế này, lòng tôi trở nên sáng tỏ. Cũng trở nên kiên định; trong lòng tôi đã có sức mạnh!

Đây không chỉ là tố cáo mấy tên ác bá, mà là dạy cho mọi người một bài học. Điều này nói cho những con người từng chịu sự ức hiếp của ác bá chúng tôi biết rằng: Cứ mạnh dạn mà làm đi, vạch mặt ác bá, tố cáo ác bá, đừng sợ bọn chúng nữa! Có Chủ tịch Mao làm chủ cho chúng ta, chúng ta còn sợ gì nữa chứ? Vạch mặt lũ ác bá, không chỉ là trả thù cho cá nhân, mà còn là trừ hại cho xã hội nữa đấy! Điều này đã nói cho tôi, và những con người nhã nhặn giống như tôi biết rằng: Hãy kiên cường lên, vứt bỏ sự dịu dàng và nhã nhặn đi, vứt đi thật xa; vươn nắm đấm ra, trợn tròn mắt lên, đứng chung một chỗ với đại chúng nhân dân, đối mặt với ác bá, đấu tranh với ác bá! Lũ ác bá vốn không hề có ba đầu sáu tay, mà là những tên đang quỳ trước mắt chúng ta, run rẩy. Lũ ác bá không chỉ ức hiếp một vài cá nhân nào đó, không liên quan gì đến chúng ta; bọn chúng là kẻ thù của toàn bộ xã hội!

Một vị lão nhân thật thà đôn hậu bán bánh quẩy đã tố cáo ác bá đã ăn quỵt bánh quẩy của ông ta thế nào, ăn quỵt suốt ba mươi năm! Tố cáo xong, ông quay người lại, hướng về bức ảnh của Chủ tịch Mao cúi chào một cái rất mực ngay ngắn. Ý nghĩa của cái cúi chào này ngàn lời vạn tiếng cũng không thể giải thích hết được. Tôi cũng muốn đứng dậy, cũng cúi chào một cái như thế! Nhân dân là từ tận đáy lòng mà cảm kích Chủ tịch Mao. Không phải chỉ nói ngoài miệng thôi đâu!

Cứ như thế, tôi đã học được một bài học, một bài học chấn động tâm can. Tôi đã học được rất nhiều điều hữu ích. Những điều này dạy tôi biến thành một con người khác. Tôi không thể luyến tiếc những thói quen, tình cảm, và cách nhìn nhận người nhìn nhận việc cũ kỹ ấy nữa. Tôi muốn vứt bỏ chúng giống như ác bá bắt buộc phải bị tiêu dùng vậy! Tôi muốn lấy tổng thể xã hội để cân nhắc lợi hại và yêu ghét của cá nhân, tôi muốn phân biệt rõ trắng đen, mà không tìm đạo lý trong bóng xám nữa, thật đấy, xã hội mới chính là một ngôi trường lớn, tôi nguyện làm một học sinh chịu khó học tập trong ngôi trường này.

Hai, Sinh mệnh văn nghệ mới

Cuối năm 1949, từ nước ngoài trở về, việc đầu tiên tôi tìm là một cuốn "Mão Trạch Đông tuyển tập". Bài đầu tiên tôi đọc là bài "Bài phát biểu tại cuộc tọa đàm văn nghệ ở Diên An" của Chủ tịch Mao.

Đọc xong bài viết vĩ đại này, tôi không khỏi cuồng hỉ. Trong những lý luận văn nghệ mà tôi từng xem trước đây, không có bài nào nói cho tôi biết một cách rõ ràng như thế này: Văn nghệ phục vụ cho ai, và phục vụ như thế nào. Thế nhưng, sau khi cuồng hỉ, tôi lại đâm ra lo lắng. Tôi phải làm sao đây? Là tiếp tục làm văn nghệ, hay là từ bỏ nó đây? Đối diện với chiếc gương mà Chủ tịch Mao đưa cho tôi, diện mạo nhà văn văn nghệ của tôi trở nên vô cùng mờ mịt. Trước đây, tôi cứ tưởng mình là một nhà văn chính hiệu, lúc này đây, ngoài việc tôi nắm vững chữ nghĩa, hiểu một số hình thức văn nghệ ra, tôi chẳng có gì cả! Chủ tịch Mao chỉ thị: Văn nghệ bắt buộc phải phục vụ công nông binh. Tôi phải làm sao đây? Từ khi tôi bắt đầu học sáng tác văn nghệ đến nay, hơn hai mươi năm trời, tư tưởng, cuộc sống, tác phẩm của tôi đều luôn quanh quẩn trong giai cấp tiểu tư sản. "Tầm nhìn xa" xa nhất của tôi là đại chúng nhân dân nên được giáo dục, có năng lực và quyền lợi hưởng thụ văn nghệ. Hưởng thụ loại văn nghệ nào? Rất đơn giản: Tôi viết, mọi người đọc. Tôi viết cái gì? Tùy ý! Tôi viết cái gì, mọi người đọc cái đấy. Một kẻ tiểu tư sản quả thực có thể kiêu ngạo vô tri như thế. Sự kiêu ngạo này khiến tôi đối với công nông binh, đúng như Chủ tịch Mao đã nói, thiếu sự tiếp cận, thiếu sự thấu hiểu, thiếu sự nghiên cứu, thiếu những người bạn tri kỷ, không giỏi miêu tả họ. Tôi thực sự lo lắng rồi.

Chủ tịch Mao đã đưa ra đạo lý văn nghệ phục vụ cho chính trị. Điều này lại khiến tôi luống cuống tay chân. Tôi đã lăng xăng trong vòng tròn của giai cấp tiểu tư sản từ lâu, tư tưởng, cuộc sống, tác phẩm của tôi, đều đã dần dần tê liệt rồi. Tôi thường hay cảm thấy tôi có thể không tiếp thu bất kỳ tư tưởng mới nào, mà vẫn có thể viết lách như cũ. Phương thức sinh sống của tôi hình như cũng vừa vặn là thứ mà một văn nhân nên có, không cần thay đổi. Tác phẩm thì sao, mặc kệ có nội dung hay không, đằng nào cũng viết trôi chảy thuận lợi là qua được rồi. Sự tê liệt đã lâu như thế, khiến tôi không thể không thừa nhận: Văn nghệ không chỉ có thể chia tay với chính trị, mà còn nên chia tay nữa; chia tay rồi sống dễ chịu hơn! Tôi cho rằng, dựa vào một chút thông minh vặt và kinh nghiệm viết lách lâu năm, tôi có thể yên ổn ăn cơm văn nghệ rồi. Thế nhưng, Chủ tịch Mao đã nói cho tôi và những người giống như tôi biết rằng: Các anh đã sai rồi, văn nghệ nên phục vụ chính trị!

Tôi phải làm sao đây?

Đầu tiên, tôi đã quyết định thái độ của mình: Tôi muốn nghe lời Chủ tịch Mao, đi theo bước chân Chủ tịch Mao! Nghe lời Chủ tịch Mao là một vinh quang! Giả sử tôi không chịu tiến bộ, lại tự nhận mình là nhà văn lão thành, ngay cả lời của Chủ tịch Mao cũng không chịu nghe, thì chính là tự sa ngã! Tôi muốn tìm kiếm sinh mệnh văn nghệ mới của chính mình trong những chỉ thị của Chủ tịch Mao.

Đã quyết định thái độ rồi, tôi nên bắt tay từ đâu để thực hành đây? Tôi không dám tùy tiện tìm một sự vật mới nào đó, rồi động bút viết tiểu thuyết hoặc kịch bản; tôi vừa không có rèn luyện cách mạng, lại vừa không có đủ sự cải tạo tư tưởng học tập và trải nghiệm cuộc sống xã hội mới, nếu như mạo muội đi viết những tác phẩm lớn, nhất định sẽ sai sót trăm bề. Tôi phải quên đi tôi là một nhà văn có kinh nghiệm sáng tác hơn hai mươi năm, mà phải tự nhận mình là học sinh tiểu học, học lại từ đầu. Thế này, tôi quyết định trước tiên viết văn nghệ thông tục, đây không phải nói rằng văn nghệ thông tục dễ viết, tính tư tưởng và tính nghệ thuật có thể giảm bớt, mà là nói văn nghệ thông tục, giống như vè và tướng thanh, dung lượng đều có thể không cần quá dài, tương đối dễ nắm bắt.

Trước kia, tôi viết một khúc cô từ dài khoảng một trăm câu, đại khái hai ba ngày là có thể nộp bài; bây giờ cần phải dùng đến bảy tám ngày, tôi phải viết đi viết lại, sửa đi sửa lại. Về mặt chữ nghĩa, tôi phải cố gắng hết sức khống chế, vừa không được dùng những lời lẽ hoa mỹ sáo rỗng, lại vừa phải truyền đạt rõ ràng tư tưởng mới bằng ngôn ngữ thông tục, điều này rất không dễ dàng. Về mặt tư tưởng, khó khăn lại càng nhiều hơn nữa. Khi tôi quyết định viết một sự vật nào đó, đối với sự vật đó tôi nhất định đã có mức độ thấu hiểu nhất định rồi. Thế nhưng, đến khi động bút, sự thấu hiểu chút ít ấy vẫn không đủ dùng, bởi vì một tác phẩm, cho dù ngắn nhỏ đến đâu, bắt buộc phải chắc chắn, cụ thể từng ngóc ngách. Sự thấu hiểu của tôi chỉ là đại khái không sai lệch, thế là giữa những dòng chữ không thể không lộ ra sự nghèo nàn và khiếm khuyết "chỉ biết một mà không biết hai". Có lúc, phần chính bút viết rất khá, mà phần phụ bút lại vi phạm chính sách. Có lúc, tư tưởng viết đúng rồi, thế nhưng chữ nghĩa nghèo nàn yếu ớt, không có tình cảm —— chỉ dịch lại tư tưởng chính trị, mà không có sự nhiệt tình đáng có đối với tư tưởng chính trị, thì nhất định sẽ không có sức mạnh cảm hóa. Có lúc……. Khó khăn rất nhiều! Thế nhưng tôi quyết định: Thứ nhất không được nóng vội, thứ hai không được sợ cầu cứu người khác. Tôi đã quyết định tuân theo chỉ thị của Chủ tịch Mao: Cải tạo tư tưởng bắt buộc phải triệt để, ắt cũng là chuyện lâu dài; tôi không thể nóng vội. Tôi bắt buộc phải học tập liên tục không ngừng, để cầu mong giải quyết triệt để. Trước kia, tôi có thể dựa vào "cảm hứng", vung bút viết bừa, chỉ cốt sao cho bản thân sảng khoái nhất thời, lại đối với độc giả mà vô trách nhiệm. Bây giờ, tôi phải chịu trách nhiệm với tư tưởng chính trị, chịu trách nhiệm với độc giả, vội vàng thành công sẽ khiến tôi từ thất vọng mà tự sa ngã. Mặt khác, tôi phải luôn luôn thỉnh giáo người khác. Thường xuyên, khách của tôi, những đảng viên cộng sản hoặc là những người có tư tưởng mới, liền biến thành nhà phê bình của tôi; tôi yêu cầu họ ngồi thêm một lát, nghe tôi đọc to bản thảo văn bản; một bản thảo không biết phải đọc to bao nhiêu lần, đọc một lần, sửa đổi một lần. Tư tưởng của bản thân tôi không đủ dùng, tư tưởng của mọi người sẽ dạy tôi trở nên phong phú; khi họ đưa ra ý kiến cho tôi, họ thường không chỉ chỉ ra chỗ sai trong tác phẩm, mà còn nói đến cả khuyết điểm trong tư tưởng của tôi, khiến tôi hiểu rõ căn bệnh vì sao lại viết sai.

Cứ như thế, viết một đoạn nhỏ, tôi liền thu được một vài lợi ích. Mặc dù tư tưởng mới mà tôi học được từ sách vở không nhiều lắm (đến hôm nay tôi vẫn có chút sợ đọc sách vở lý luận), thế nhưng vì sáng tác thực hành liên tục, thỉnh giáo liên tục, tôi đã dần dần hiểu rõ tôi nên đặt tư tưởng chính trị lên vị trí hàng đầu như thế nào, mà không cho phép giống như trước kia hễ có được một hai câu văn hay là lại đắc ý vênh váo. Mặc dù vì bệnh chân nghiêm trọng, tôi không thể lập tức đến nhà máy, nông thôn, hoặc bộ đội để trải nghiệm cuộc sống, thế nhưng vì viết thực hành văn nghệ thông tục liên tục, tôi đã biết được tầm quan trọng của việc học tập công nông binh; chỉ cần bệnh chân đỡ hơn chút nào, tôi sẽ đi học tập bọn họ từ đó. Mặc dù trong hai năm qua những tác phẩm văn nghệ thông tục mà tôi từng viết không phải không có khuyết điểm, thế nhưng điều này đã cho tôi không ít cổ vũ: Buông bỏ gánh nặng của nhà văn lão thành, không sợ vất vả, vui vẻ tiếp nhận phê bình, giống như một người học vấn không có gốc gác gì, tư tưởng khá lạc hậu như tôi, cũng vẫn còn khả năng cải tạo chính mình, có hy vọng đi phục vụ nhân dân.

Mặc dù tôi viết một câu chuyện nhỏ đến thế nào đi nữa, tôi cũng bắt buộc phải tiếp xúc với cuộc sống xã hội mới; đóng cửa lại viết lách, vào ngày hôm nay, chắc chắn đến một câu cũng không viết ra nổi. Để viết một đoạn cô từ nhỏ, tôi bắt buộc phải đi điều tra rất nhiều tư liệu, đi hỏi cho rõ ràng có yêu cầu về tư tưởng chính trị như thế nào. Như vậy, tôi đã biết được một số xã hội mới đang phát triển như thế nào, và phát triển dựa theo tư tưởng lãnh đạo nào. Qua lại vài lần, tiếp xúc nhiều rồi, tôi liền yêu tha thiết cái xã hội mới ngày ngày đều đang phát triển tiến bộ này. Phải, tôi bắt buộc phải nói lại lần nữa, tôi thiếu sự học tập có hệ thống lý luận chính trị và lý luận văn nghệ. Thế nhưng, đến khi vì nhu cầu sáng tác, nhìn thấy khí tượng mới sự vật mới của xã hội mới, tôi liền không thể không động lòng. Tôi muốn ca tụng sự vật mới của xã hội mới này, tôi có được nhiệt tình yêu xã hội yêu nước mà trước nay chưa từng có. Tự nhiên, có người nói tôi kiểu thấy trước rồi mới ca tụng thế này là bị động, sẽ không viết ra được những tác phẩm có tính tư tưởng và tính sáng tạo rất cao. Thế nhưng, tôi là một con người đi qua từ xã hội cũ, giả sử tôi tự khoe khoang rằng có thể một bước biến thành nhà tư tưởng của ngày hôm nay, chính là tự lừa mình dối người. Tôi chỉ có thể nhiệt tình đi nhận thức xã hội mới, nhận thức được bao nhiêu, liền ca tụng bấy nhiêu; tôi không nên vì tiếng nói của mình yếu ớt mà từ bỏ việc ca tụng. Không viết nổi tiểu thuyết lớn, tôi liền dùng mấy chục câu vè để ca tụng. Bằng tài năng nhỏ bé của mình, tôi không nên ảo tưởng hễ viết là viết ra được những tác phẩm gây tiếng vang lớn; nếu như vì không thể gây tiếng vang lớn, mà đến vè cũng không viết, tôi liền hoàn toàn mất đi sinh mệnh văn nghệ, biến thành phế vật. Tôi không còn muốn dùng tác phẩm để chứng minh tôi là một văn nhân lợi hại nữa, tôi muốn chứng minh tôi là một tiểu binh trong đội ngũ văn nghệ mới, tuy chân cẳng bất tiện, cũng vẫn cắn răng chạy về phía trước theo mọi người.

Dần dần, tôi bắt đầu viết kịch bản. Bối cảnh của "Phương Trân Châu" và "Long Tu Câu" đều là Bắc Kinh; tôi là người Bắc Kinh, biết một số chuyện ở Bắc Kinh. Tôi yêu tha thiết Bắc Kinh, nhìn thấy sự tiến bộ và phát triển của người Bắc Kinh và thành phố Bắc Kinh sau khi giải phóng, tôi không thể không cuồng hỉ, không thể không ca tụng. Tôi từ trước đến nay vẫn lấy việc sinh ra ở Bắc Kinh làm tự hào, bây giờ tôi lại càng kiêu ngạo hơn, thành phố Bắc Kinh là của Chủ tịch Mao, người Bắc Kinh và thành phố Bắc Kinh đều nhận được sự lật mình và tiến bộ trong ân huệ của Chủ tịch Mao, sao tôi có thể không viết ra lòng biết ơn của tôi và người dân Bắc Kinh đối với Chủ tịch Mao chứ!

Hai vở kịch này (mặc dù trong "Long Tu Câu" có miêu tả nhân dân lao động) đều không phải viết về công nông binh; tôi vẫn chưa dám viết công nông binh, không phải không muốn viết, tôi bắt buộc phải gia tăng học tập, gia tăng chấn chỉnh sự thiên vị và thành kiến của giai cấp tiểu tư sản, đi tham gia cuộc sống đấu tranh của công nông binh, với hy vọng viết ra được những tác phẩm phục vụ cho công nông binh. Bản thân hai vở kịch này cũng có một khuyết điểm chung, miêu tả những người đi qua từ xã hội cũ thì hay, miêu tả những nhân vật mới sinh ra của xã hội mới thì không được hay cho lắm. Tôi thấu hiểu người "cũ", không thấu hiểu lắm nhân vật mới. Đây là một bài học rất lớn —— tôi tuy nỗ lực chạy về phía trước, thế nhưng rốt cuộc gánh nặng trên lưng quá nặng, chạy không nhanh! Nhân vật mới đã tiến lên mười dặm, tôi mới nhích về phía trước được nửa dặm! Điều này cũng đã cảnh cáo tôi: Muốn viết công nông binh bắt buộc phải bỏ công sức cực lớn, tuyệt đối không được khinh suất mạo muội! Chỉ dựa vào một chút quan sát bề ngoài mà động bút miêu tả họ, nhất định sẽ bóp méo họ đấy!

Trước giải phóng, phương pháp sáng tác của tôi là tự viết tự sửa, mọi thứ không cầu người khác; sau khi xuất bản rồi, nhận được phê bình tốt thì vui mừng, nhận được phê bình xấu thì cười xòa bỏ qua. Phương pháp sáng tác hiện tại của tôi là: Hễ động bút viết là chuẩn bị sẵn sàng sửa đổi, tuyệt đối không ảo tưởng vung bút thành văn ngay. Bản thảo đầu tiên chẳng qua là "chặt cây hoang", căn bản không hề hy vọng nó có thể đứng vững được. Bản thảo đầu tiên viết xong, liền đọc to cho các đoàn thể văn nghệ hoặc những bạn bè tạm thời tụ tập lại nghe. Mọi người cho rằng có điểm có thể lấy được, tôi liền đi viết lại từ đầu; mọi người cho rằng hoàn toàn không có điểm nào lấy được, liền vứt đi. Giả sử là trường hợp trước, tôi liền viết lại một lần như thế, hai lần, đến bảy tám lần. Có người nói: Mọi người giúp đỡ, tôi sao có thể tính là tác phẩm của chính mình chứ? Tôi nói: Tôi và bạn bè đều không hề nhỏ mọn như thế! Tôi cảm ơn sự giúp đỡ của mọi người, mọi người cũng vô cùng sẵn lòng giúp đỡ; đoàn thể văn nghệ đưa ra ý kiến cho tôi luôn luôn là qua sự thảo luận tỉ mỉ tập thể rồi. "Vật hèn mọn chớ bỏ", không chịu thỉnh giáo người khác, không chịu sửa đổi dù chỉ một chữ, mới chính là thói hư tật xấu trước đây của tôi. Sau khi sửa bảy tám lần rồi, giả sử tính tư tưởng vẫn chưa mạnh lắm, tôi vẫn vứt nó đi. Tôi không sợ chịu khổ vô ích, hơn nữa cũng sẽ không chịu khổ vô ích —— viết bảy tám lần thì thu được lợi ích của bảy tám lần, không nhất định cứ phải xuất bản rồi mới coi như thu được lợi ích. Tôi vô cùng hối hận, tôi có lúc vẫn không kiềm chế được tính khí, tùy tiện xuất bản những thứ không được hay lắm. Cứ như thế, tôi quanh năm suốt tháng đều liều mạng viết, xuất bản cũng được, không xuất bản cũng được, tôi phải ngày ngày sờ soạng ngòi bút. Điều này hình như hơi gần với tự khoe khoang rồi. Thế nhưng, tại sao ở trong vinh quang của Chủ tịch Mao, có được cơ hội cải tạo bản thân, có được sinh mệnh văn nghệ mới, mà lại không dám kiêu ngạo chứ? Chủ tịch Mao đã nói cho tôi biết nên viết cái gì, viết như thế nào, và vì ai mà viết, tôi há lại không cảm ơn sao, há lại không liều mạng đuổi theo sao? Phải, tôi biết rõ, tôi còn cách một nhà văn tư tưởng Mao Trạch Đông một khoảng rất rất xa. Thế nhưng, tôi nhất định phải đi bước một về phía trước theo đúng chỉ dẫn của Chủ tịch Mao, tuyệt đối không dừng lại. Về mặt tư tưởng, về mặt cuộc sống, tôi vẫn còn không ít khuyết điểm, tôi phải lần lượt chấn chỉnh từng cái một, để có thể giảm bớt gánh nặng, đi về phía trước nhanh hơn một chút. Những thứ tôi từng viết trước giải phóng, chỉ có thể coi là bài tập ngữ văn; những thứ tôi viết từ nay về sau, tôi hy vọng, có thể trở thành bài tập thực hành sau khi đã học tập bài "Bài phát biểu tại cuộc tọa đàm văn nghệ ở Diên An" của Chủ tịch Mao. Chỉ có như thế, tôi mới không bị gánh nặng của "nhà văn lão thành" cản trở sự tiến bộ của mình, mới có thể khiêm tốn tiếp nhận phê bình, mới có thể thu được sinh mệnh mới của văn nghệ.

Ba, "Long Tu Câu"

Trong hơn hai mươi năm kinh nghiệm sáng tác của tôi, viết "Long Tu Câu" là một sự mạo hiểm lớn nhất. Phải, trước khi cầm bút, tôi đã đọc một số tư liệu tham khảo, và còn đến tận nơi để quan sát; thế nhưng, những điều đó đều không hề giúp tôi thấu hiểu Long Tu Câu một cách trọn vẹn đầy đủ.

Thế nhưng sự mạo hiểm đôi khi là hành động được kích thích bởi lòng nhiệt thành, bất chấp thành bại mà dũng mãnh tiến lên phía trước. Sự mạo hiểm viết "Long Tu Câu" của tôi chính là như thế. Nhìn xem! Long Tu Câu là một con mương hôi thối nổi tiếng ở Bắc Kinh. Hai bên bờ mương ở đầy những người dân chăm chỉ an phận, bao nhiêu năm nay, chính phủ phản động coi nhân dân như cỏ rác, mặc kệ nước mương (thực ra, không phải nước, mà là bùn lỏng sền sệt) thối cỡ nào, bẩn cỡ nào, có hại cỡ nào, từ trước đến nay không ai thèm ngó ngàng. Không những thế, lũ quan tham còn nuốt trọn khoản tiền tu sửa mương do nhân dân quyên góp không chỉ một lần. Mùa xuân năm 1950, Chính phủ Nhân dân quyết định tu sửa mương thay cho nhân dân, trong rất nhiều hạng mục xây dựng Bắc Kinh mới, đây là một việc vô cùng đáng ca tụng. Bởi vì thứ nhất, điều kiện kinh tế của chính phủ không hề dư dả, thế nhưng vẫn quyết tâm trừ ô uế loại bỏ tai họa cho nhân dân. Thứ nhất, chính phủ không giống như những kẻ thống trị phản động trước kia chỉ biết tu sửa đường sá xây lầu cao cho các bậc quyền quý, cũng không chỉ biết tu sửa đại lộ thông thống, tô điểm sự thái bình thịnh trị, mà là tìm việc cấp bách nhất để làm trước. Cho dù Long Tu Câu nằm ở nơi hẻo lánh. Chính phủ không vì nó hẻo lánh mà phớt lờ nó. Đây là Chính phủ Nhân dân, cho nên mới thực sự phục vụ nhân dân.

Như thế, người cảm kích chính phủ há lại chỉ có nhân dân Long Tu Câu chứ, những ai có lương tâm đều nên nằm trong số đó chứ! Tôi đã bị cảm động, tôi muốn viết sự việc này ra, mặc kệ viết hay hay dở, lòng nhiệt thành cảm kích chính phủ của tôi đã cho tôi dũng khí để mạo hiểm.

Trước khi viết vở kịch này, tôi đã đọc một số tài liệu tu sửa Long Tu Câu, còn tận mắt nhìn thấy tiến trình công trình tu sửa, và nhờ vả các đồng chí thanh niên của Viện kịch nghệ nhân dân bất cứ lúc nào đến Long Tu Câu dò hỏi những điều tôi muốn hiểu rõ —— tôi bị bệnh chân, không thể đi lại nhiều. Sau khi đại khái đã hiểu rõ Long Tu Câu rốt cuộc là thế nào rồi, tôi bắt đầu suy nghĩ nên viết nó như thế nào.

Thế nhưng, viết như thế nào đây? Tôi không có cách nào chuyển con mương hôi thối lên sân khấu; cho dù có thể, đó cũng không phải là biện pháp hay để thu hút khán giả. Tôi vẫn cứ phải bắt buộc viết con mương hôi thối này! Giả sử tôi tùy tiện bịa đặt một câu chuyện, không kết hợp chặt chẽ với con mương hôi thối, thì chính là chỉ mưu cầu cốt truyện náo nhiệt, mà rất dễ quên đi trách nhiệm phản ánh việc xây dựng thủ đô; tôi không thể làm thế được, tôi bắt buộc phải viết con mương đó. Nghĩ tới nghĩ lui, tôi đã quyết định: Thứ nhất, đây phải là một vở kịch ngắn, nhiều nhất là ba màn, bởi vì càng dài càng khó viết; thứ hai, nó không nhất thiết phải có một câu chuyện, viết một số ấn tượng là được. Dựa vào những quyết định này, tôi suy ngẫm, giả sử tôi có thể viết ra mấy nhân vật, bọn họ đều có quan hệ với con mương, giống như một số nhánh nhỏ của con mương, chẳng phải tôi có thể thông qua lời nói và hành động của nhân vật để làm nổi bật con mương lên hay sao? Ngôn ngữ và động tác của họ không cần phải là sợi dây liên kết của một câu chuyện, mà là người thuyết minh cho con mương hôi thối.

Giả sử kịch bản "Long Tu Câu" cũng có điểm có thể lấy được, thì đó chắc chắn là vì nó đã sáng tạo ra mấy nhân vật —— mỗi người có tính cách, ngoại hình, tư tưởng, cuộc sống của riêng mỗi người, và quan hệ của anh ta (hoặc cô ta) với Long Tu Câu. Kịch bản này không có bất kỳ câu chuyện nào được tổ chức lại, không có sự đan xen khéo léo, mà chuyên dựa vào mấy nhân vật để chống đỡ toàn bộ vở kịch. Không có mấy người đó thì không có vở kịch ấy. Vở kịch đã nhỏ, thì nhân vật không được nhiều. Trong lòng tôi nhìn thấy một cái tiểu viện tạp cư, sát rạt với ven mương hôi thối. Mấy người già trẻ lớn bé nam nữ sống trong cái viện tạp cư này, một số chuyện xảy ra trong cái tiểu viện này. Được rồi, cái tiểu viện này chính là một tấm bia nhỏ trên ven mương hôi thối, thuyết minh cho tội ác của mương hôi thối. Phải, bọn họ nhất định còn có rất nhiều khó khăn trong cuộc sống khác, thế nhưng tôi không thể quản hết được. Mắt tôi cứ nhìn chằm chằm vào quan hệ giữa họ và mương hôi thối. Như thế, tôi liền nắm chặt mương hôi thối không buông, đạt đến mục đích ca tụng Chính phủ Nhân dân tu sửa mương cho nhân dân của tôi. Còn như trong đó thiếu đi tính câu chuyện, và thiếu đi sự miêu tả nhân vật trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, thì đành chịu không thể kiêm nhiệm được.

Vở kịch này rất khó viết. Nhờ có những người lãnh đạo và nhân viên công tác của Viện kịch nghệ nhân dân đã cho rất nhiều sự cổ vũ và giúp đỡ, mới có thể viết thành. Bọn họ đến lấy bản thảo đầu tiên, và quyết định diễn thử. Tôi và họ lại thảo luận nhiều lần, bổ sung và sửa đổi bản thảo đầu tiên. Trong thời gian diễn tập, các diễn viên liên tục đến Long Tu Câu —— nơi đó hôi thối nức mũi —— để trải nghiệm cuộc sống. Viện kịch dám mạo hiểm sử dụng vở kịch không giống kịch này, và sự không quản cái nóng mùa hè, không sợ bẩn thối của các diễn viên, đại khái cũng đều là vì: Có một chính phủ tốt như thế mà chúng ta lại tiếc rẻ không ca tụng, chính là từ bỏ trách nhiệm của chúng ta.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.