Lão Xá Tự Truyện

Lượt đọc: 415 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Thứ Tám
"Văn Ngưu" Và "Kẻ Ngu"

❊ ❊ ❊

I. Văn ngưu

Lúc này, tôi đã dời đến ở tòa soạn Tân Thục báo ở Bạch Tượng Nhai. Tòa Thanh niên hội đã bị đánh bom một phần, ký túc xá không còn hoạt động nữa.

Mùa hè, tôi về nông thôn, hoặc đi lang thang đây đó; mùa đông lại trở về tòa soạn Tân Thục báo, một mặt viết bài, một mặt lo việc của "Văn hiệp". "Văn hiệp" cũng tìm được hội quán mới ở Trương gia hoa viên.

Vật giá tăng vụt lên như phát điên. Đời sống của giới văn nhân vô cùng khó khăn. Chúng tôi đã không thể thường xuyên cùng nhau ăn uống như trước, bởi trong túi ai nấy đều trống rỗng. Còn "Văn hiệp"? Rất nhiều hộiviên đã đi Quế Lâm và Hồng Kông, người ít tiền ít, nên càng trở nên quạnh hiu. Thế nhưng, mấy người ở Trùng Khánh vẫn nhiệt tình làm việc như thường, không nợ cho nó chết đi trong tịch mịch. Việc làm thì khó khăn, hễ chúng tôi nhúc nhích một chút là bên ngoài lại có lời đồn, mười phen thì cả mười đều gánh chịu đả kích. Nhưng chúng tôi không nản lòng, cũng không oán thán. Chúng tôi cẩn trọng trong mọi việc, đề cao cảnh giác ở khắp nơi. Vì cuộc chiến tranh kháng Nhật, chúng tôi đành ngậm đắng nuốt cay nhẫn nhịn mọi tủi hờn.

Sức khỏe của tôi cũng ngày một kém đi, vốn đã bị bệnh thiếu máu, lại thêm thường xuyên "lên cơn rét run" (tiếng Tứ Xuyên gọi bệnh sốt rét là "đả bải tử"), cho nên chứng chóng mặt càng thêm nặng. Chỉ cần sơ ý, ngẩng đầu thật nhanh, hoặc cúi đầu thật mạnh, trước mắt liền tối sầm lại một cái, luôn khiến người ta có cảm giác "lại sắp cúp điện rồi"!

Mỗi buổi sáng, tôi luôn mong sao đầu không quá choáng váng. May mà nếu quả thật thấy khá tỉnh táo, tôi liền vội vã vui mừng đi mài mực, hy vọng hôm nay một mạch có thể viết ra hai, ba nghìn chữ. Mực đã mài xong, bút cũng cầm trong tay, thế nhưng chẳng hiểu sao, trong đầu bỗng "oành" lên một tiếng, sự sống hóa thành một khoảng trắng xóa, chẳng còn gì ngoài một tiếng vo ve nhè nhẹ. Cơn choáng ấy qua đi thật nhọc nhằn, trong đầu bắt đầu nhói đau, lòng dạ nôn nao bực bội chỉ muốn thét lên mấy tiếng! Đành phải buông bút – văn nhân thu vũ khí! Một ngày như thế, hai ngày như thế, đành cắn răng nhẫn nại dỗ dành bản thân: "Ngày mai sẽ khá hơn thôi!" Ngày thứ ba vẫn thế, tôi bắt đầu cảm thấy: "Đời mình tiêu rồi!" Buông bút xuống, tôi chẳng biết làm việc gì khác cả! Vâng, tôi biết mình nên nghỉ ngơi, lại thêm nên ăn chút món bổ huyết như đậu phụ, gan lợn, óc lợn, rau cải bó xôi, cà rốt... Thế nhưng, vào cái thời buổi này thì ai gánh nổi tiền nghỉ ngơi chứ? Viết gấp viết chậm gì mà còn chẳng đủ tiền mua thuốc lá, nào dám nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi? Còn như đồ bồi bổ, gan lợn đâu phải là thứ dễ đụng vào, mà đậu phụ thì cứ nhìn thấy là lông mày đã nhíu lại, rau cải bó xôi cũng chẳng rẻ gì đâu. Cứ đà này, lẽ ra nên mau chóng uống chút thuốc để cơ thể chóng hồi phục. Ai ngờ Tây y đắt như vàng, mà Đông y lại chẳng có thuốc đặc trị. Phải làm sao đây? Đến bước đường này, tôi không thể không hối hận vì lúc ban đầu tại sao lại cứ khăng khăng chọn cái nghề này! Người hát vai sinh mà bị khàn giọng, người hát vai đán mà tàn phá nhan sắc, chắc đều hiểu được nỗi đau đớn của tôi: Nỗi đau đớn này xuất phát từ sự va chạm giữa hy vọng và thất vọng, ngày ngày hy vọng, ngày ngày thất vọng, để rồi sinh mạng cứ trôi tuột đi một cách vô ích từng ngày như thế, trôi về phía tuyệt vọng và hủy diệt!

Đau đớn nhất là những lúc nhận được thư giục bài của bạn bè.

Bạn bè không chỉ coi bạn là một người tri kỷ, mà còn cho rằng bạn là người biết viết lách chút ít. Thế nhưng, bạn buộc phải xin lỗi bạn bè; bạn vẫn là bạn, mà bạn cũng đã chẳng còn là bạn nữa – bạn đã không thể viết được nữa rồi!

Ăn vào là cỏ, vắt ra là sữa; thế nhưng, cơ thể của văn nhân đâu có khỏe mạnh như bò, phải làm sao đây?

Thế nhưng, chứng chóng mặt hoàn toàn không ngăn cản được việc viết lách của tôi. Hễ còn gượng dậy nổi là tôi lại cầm bút, đợi khi nào chóng mặt đến mức không thể ngồi hay đứng được nữa, tôi mới đặt bút xuống. Chính trong hoàn cảnh chật vật như thế, trong tám năm trời tôi đã viết được:

Cổ từ: mười mấy đoạn. Kịch cũ: bốn, năm vở. Kịch nói: tám cuốn. Truyện ngắn: sáu, bảy bài. Tiểu thuyết dài: ba bộ. Thơ trường ca: một bộ. Ngoài ra còn có rất nhiều bài tạp văn.

Thành tích chút ít này, nói về chất hay lượng thì đều chẳng có gì to tát cả. Thế nhưng, nếu gộp cả bệnh tật, khốn khó và sự bất an trong đời sống vào đó, thì dẫu trong số đó chẳng có tác phẩm nào xuất sắc đi nữa, rốt cuộc cũng có thể thấy được đôi chút dấu vết của sự nỗ lực.

II. Kẻ ngu

Sách dẫu ra không ít, nhưng tiền thì chẳng thu được mấy đồng. Tình hình chung của các tác phẩm trước chiến tranh đại khái là thế này: Ba cuốn của Thương Vụ, do hiệu sách ở Thượng Hải mất liên lạc với hiệu sách ở Trùng Khánh, tiền nhuận bút hoàn toàn bị đình trệ; mãi đến năm thứ ba mươi hai mới được xếp in lại ở Trùng Khánh. Bốn cuốn Lạc đà Tường Tử, Anh hải tập, Ngưu Thiên Tứ truyện, Lão ngưu phá xa, vì Nhân gian thư ốc đã sập tiệm nên hoàn toàn bặt vô âm tín. Đến năm thứ ba mươi mốt, tôi mới giao Lạc đà Tường Tử cho Văn hóa sinh hoạt xuất bản xã để xếp in lại. Ngưu Thiên Tứ truyện mãi gần đây mới được xuất bản ở Trùng Khánh. Anh hải tập và Lão ngưu phá xa đều không có cơ hội được ấn hành ở Trùng Khánh. Tình hình của những cuốn sách còn lại đại khái cũng giống như vậy, cho nên thu nhập từ tiền nhuận bút cứ lửng lơ như có như không. Còn những sáng tác trong thời kỳ kháng chiến như cổ từ, kịch cũ... vốn dĩ được viết ra để tuyên truyền kháng chiến, đương nhiên từ đầu đã chẳng hề nghĩ đến chuyện thu lợi. Kịch nói và cổ từ, mục đích là để học tập, cũng không bàn chuyện kinh doanh. Chỉ có tiểu thuyết là bán được, thế nhưng vì bận học viết các thể loại khác, tiểu thuyết không thể sản xuất hàng loạt, cho nên thu nhập cũng chẳng đáng là bao.

Vốn liếng của tôi rất ít ỏi, chỉ có giấy, bút, mực, nghiên mà thôi. Đời sống của tôi có thể sắp xếp theo ý muốn của mình, ngủ ban ngày, thức ban đêm cũng được; thức thấu đêm suốt sáng cũng chẳng sao; ăn ba bữa cũng được, mà tám bữa cũng chẳng vấn đề gì! Dù sao thì tôi cũng làm việc trong căn phòng của mình, người khác cũng chẳng thể gõ cửa bước vào, cấm tôi không được gác chân lên bàn. Chỉ dựa vào chút tự do ấy thôi, tôi cũng đã không thể không hài lòng với nghề nghiệp của mình. Hơn nữa, viết hay hay dở thì đại khái đều có thể bán được, ăn cháo thì không thành vấn đề, ngẫm ra cũng tiêu dao tự tại; dẫu vì thế mà khiến mũi của các vị tiên sinh ganh tét với tôi phải méo xệch đi, thì tôi cũng đành chịu chứ chẳng có cách nào nắn lại giúp họ được!

Thế nhưng, trong mấy tháng gần đây, chẳng hiểu sao tôi cũng đã đánh mất lòng tin vào bản thân, thường xuyên cảm thấy không hài lòng với nghề nghiệp của mình nữa. Đây là điềm lành hay điềm gở, tạm thời không thèm chấp, tôi chỉ cảm thấy "không đúng vị cho lắm"! Trong lòng vô cùng khó chịu!

Nghề nghiệp của tôi là "viết". Hễ viết được là vạn sự hanh thông. Thế nhưng, dạo gần đây tôi lại chẳng tài nào viết ra được nữa! Vấn đề trầm trọng lắm rồi, tôi không biết một người mẹ sinh con ra mà không có sữa thì đau đớn thế nào, chỉ biết rằng tôi còn đau đớn hơn cả cô ấy. Không có sữa, cô ấy có thể thuê vú nuôi, hoặc mua sữa bột thay thế, còn tôi thì không có những sự tiện lợi đó. Viết không ra tức là không viết ra được, chẳng tìm đâu ra vật thay thế hay người thay thế cả.

Ngày nào cũng có thể viết được một chút, quả thực có thể cảm thấy vô cùng tự do tự tại, nhưng hễ đến lúc đến một chữ cũng không viết nổi ấy à, ha ha, bạn sẽ biến thành người đau đớn nhất trên thế giới này! Sự tự do, nhàn hạ của bạn, chính là hình phạt dành cho bạn; bạn trải qua từng phút từng giây không có kết quả, cũng đồng nghĩa với việc từng phút từng giây như ngồi trên đống lửa! Bạn không chỉ đánh mất công việc và thù lao, bạn quả thực đã đánh mất chính bản thân mình!

Mùa hè, trừ những ngày mưa âm u, căn phòng sách – kiêm phòng khách, kiêm phòng ăn, kiêm phòng tắm, kiêm phòng ngủ của tôi – nóng lúc nào cũng như một cái lò lửa lớn. Sau một giờ đêm, tôi mới miễn cưỡng bước vào ngủ được. Ngủ chưa đầy bốn tiếng, tôi đã buộc phải thức dậy, để tranh thủ chút hơi mát buổi sớm làm việc một lát; hễ qua giờ ngọ, trong nhà lại biến thành lò nướng. Suốt cả mùa hè, tôi chưa từng được ngủ đủ giấc. Ngủ không đủ, viết cũng chẳng được bao nhiêu, cứ hễ cầm bút lên là lại thấy buồn ngủ. Tôi vô cùng sốt ruột, nhưng chẳng nghĩ ra cách nào. Núi Tấn Vân Sơn chắc chắn là mát mẻ rồi, nhưng ai là người gánh nổi tiền đi chứ?

Thế nhưng, thành tích viết lách dẫu không tốt, thu nhập dẫu có kém cỏi, nhưng rốt cuộc tôi cũng đã học hỏi được chút kỹ năng và bản lĩnh mới. Thế là "không uổng phí chuyến viết này"! Một văn nhân vốn dĩ không phải là nhà buôn, hà cớ gì tôi cứ phải kè kè dán chặt mắt vào tiền bạc chứ? Không bị chết đói, ấy là ơn trên phù hộ; nếu chỉ chăm chăm tính toán tiền bạc mà quên mất việc học hỏi thêm, thử nghiệm thêm, thì chẳng khác nào treo đầu dê bán thịt chó cả. Tôi thừa nhận thành tích tám năm qua kém cỏi, chứ không hối hận vì sự nỗ lực học tập của mình. Tôi thừa nhận việc không màng tiền bạc là có hơi ngốc nghếch, nhưng tôi cũng vui vì mình dám ngốc nghếch như thế; những việc lớn trên thiên hạ thường là do những kẻ ngốc làm nên đấy thôi.

Có rất nhiều cơ hội đi dạy học, tôi đều không chịu đi: Một là, sách vở của tôi gửi ở Tế Nam đã bị mất sạch; không có sách thì đương nhiên không có cách nào dạy học. Hai là, hễ đi dạy học thì chắc chắn sẽ lỡ dở việc viết lách bừa bãi, tôi không nỡ vì chút thu nhập cố định mà tùy tiện buông bút. Bút là vũ khí của tôi, là vốn liếng của tôi, cũng là sinh mệnh của tôi.

III. Văn nghệ và người thợ mộc

Thái độ của một người thợ mộc, theo tôi thấy là: (1) Phải làm một người thợ mộc giỏi; (2) Dù bản thân đã trở thành thợ mộc giỏi rồi, thế nhưng tuyệt đối không được coi thường thợ làm da, thợ giày, thợ hồ, và tất cả những người thợ khác.

Thái độ này áp dụng được cho thợ mộc, và cũng áp dụng được cho những người cầm bút viết văn nghệ. Tôi nghĩ, một người viết văn một khi đã trở thành người viết văn, thì dù có khổ sở thế nào, công việc có nặng nhọc ra sao, vẫn phải tiếp tục nỗ lực với hy vọng trở thành một người viết văn giỏi, một người viết văn giỏi hơn nữa, một người viết văn giỏi nhất. Đồng thời, người ấy phải nhận thức rõ ràng rằng: Một người viết văn đã không thể kiêm luôn cả thợ mộc, thợ hồ, thì anh ta nên thừa nhận địa vị và giá trị của bách nghệ muôn nghề, không nên coi mình là bậc chí tôn chí quý rồi giẫm đạp người khác dưới chân.

Tôi có ba đứa con. Trừ phi chúng tự nguyện, lại cực kỳ nỗ lực muốn làm người cầm bút viết văn nghệ, còn không thì tôi tuyệt đối không khuyến khích, bởi vì tôi nhìn nhận việc chúng làm thợ mộc, thợ hồ hay làm người viết văn nghệ đều có ý nghĩa như nhau, hoàn toàn không có chuyện cao thấp sang hèn.

Giả sử một đứa con của tôi quyết định đi làm thợ mộc, ngoài việc khuyên nhủ nó phải trở thành một người thợ mộc giỏi ra, chắc là tôi sẽ chẳng lải nhải nói thêm điều gì nữa, bởi vì bản thân tôi vốn chẳng biết nghề mộc, chẳng cần phải nói nhiều lời thừa thãi.

Giả sử nó quyết định đi theo con đường viết văn nghệ, thì lời nói của tôi chắc chắn sẽ nhiều lên một chút, bởi vì bản thân tôi ít nhiều cũng biết được những nỗi cay đắng ngọt bùi trong nghề.

Thứ nhất, tôi muốn hỏi nó: Con đã chuẩn bị những gì rồi? Nếu nó không trả lời được, tôi sẽ thiện ý, dẫu chưa chắc đã hoàn toàn chính xác, gợi ý với nó thế này: Con trước tiên phải viết cho văn phong tiếng Trung được trôi chảy, rành mạch. Cái gọi là trôi chảy, rành mạch tức là chữ nào ra chữ nấy thỏa đáng, câu nào ra câu nấy rõ ràng. Nếu con vẫn chưa làm được sự trôi chảy, rành mạch ấy, xin con hãy đi luyện tập văn chữ trước đã, đừng mở miệng ra là văn nghệ, ngậm miệng lại là văn nghệ. Văn chữ đã viết được trôi chảy rồi, con "ít nhất" phải học lấy một thứ ngoại ngữ, tự trang bị thêm cho mình một đôi mắt nữa. Cứ như thế, tiếng Trung viết trôi chảy, sách ngoại văn đọc được, con vẫn phải đi trải nghiệm cuộc sống. Tôi thấy, con cứ đợi đến khoảng ba mươi tuổi rồi hãy viết lách, tuyệt đối không tính là muộn đâu.

Thứ hai, tôi muốn hỏi nó: Có phải con cho rằng nhà văn thì cao quý, thợ mộc thì hèn kém, cho nên mới bỏ nghề thợ mộc mà chọn văn nghệ phải không? Nếu con ôm ân ủi này, tôi sẽ không khách khí mà nói thẳng rằng: Đầu óc con vẫn còn vương vấn thời khoa cử, hoàn toàn không thể dùng được! Hơn nữa, đi học nghề mộc, dẫu không thể trở thành thợ mộc hạng nhất thì vẫn có thể trở thành một người thợ mộc bình thường; dẫu không thể có sáng tạo thì vẫn có thể mô phỏng theo đúng quy củ; dẫu cống hiến không nhiều thì cũng đến mức phá hoại đồ đạc. Còn về văn nghệ thì sao? Giả sử con làm không tốt, con sẽ lãng phí biết bao nhiêu giấy mực, bao nhiêu thời gian – của chính con, của người làm ngành in ấn, và của độc giả; tội lỗi lớn nhường nào! Con nhìn bố xem, viết lách đã ngót nghét hai mươi năm nay rồi, có được thành tích gì đáng kể đâu? Bố chỉ cảm thấy hổ thẹn và hối hận, chưa từng xây nổi cho ai lấy một căn phòng nhỏ, chưa từng đóng nổi lấy một chiếc bàn trà, mà chỉ lãng phí biết bao giấy mực, chẳng ai nhận được chút ít lợi ích nào từ bố cả? Cao quý ư? A, trên đời này còn có loại phế vật cao quý nào nữa sao?

Thứ ba, tôi muốn hỏi nó: Có phải con cho rằng làm người viết văn dễ dàng hơn làm những nghề khác chăng? Ví dụ như, làm thợ mộc thì phải học nghề mấy năm trời, sau khi xuất sư rồi, dẫu kỹ năng có xuất chúng thì cũng chỉ là một người thợ vô danh tiểu tốt; còn dấn thân vào văn nghệ, con có thể chỉ nhờ vào một bài thơ, một câu chuyện ngắn mà thành danh đấy? Bố nói cho con hay, con như thế là đang cố ý đi đường tắt, tránh nặng tìm nhẹ. Con phải biết rằng, nếu trong lòng con chẳng có thứ gì mà lại ăn may nổi danh nhờ một bài thơ, một bài văn, thì cái danh ấy vừa hay lại đủ sức hại chết con! Tiếng tăm khiến con kiêu ngạo, mà kiêu ngạo thì gần như là tự vứt bỏ chính mình. Tiếng tăm khiến con phù phiếm, giả tạo. Văn nghệ không phải là thứ dễ dàng gì, nếu con muốn mượn ánh hào quang của nó để kiếm chút danh hão, nó sẽ trả thù vô cùng ác liệt, khiến con chẳng những không đến gần nó được, mà còn đá văng con ngã dúi dụi vào bụi đất! Đạt được hư danh mà đánh mất bản thân, là sự thua thiệt không đáng nhất.

Thứ tư, tôi muốn hỏi nó: Con làm văn nghệ, là định làm cả đời đấy chứ? Giả sử con chỉ làm một năm rưỡi, kiếm được chút danh hão rồi chuồn lãng đi nơi khác, mượn cái danh hão đó để mưu cầu chỗ đứng tốt hơn, thì bản thân con căn bản là một kẻ lừa đảo! Thà bố mong con chết đi chứ chẳng nỡ nhìn con làm kẻ lừa đảo! Con phải xác định rõ: Làm văn nghệ không hề cao quý hơn làm thợ mộc, nhưng lại gian khổ hơn làm thợ mộc gấp nhiều lần.

Tìm kiếm mỹ nhân có lòng từ bi trong thế giới văn nghệ, thế là con đã tìm nhầm chỗ rồi đấy!

Thứ năm, tôi muốn bảo nó rằng: Con đừng tưởng bố làm nghề này thì con cũng bắt buộc phải theo kiểu "gia truyền". Trên đời này có biết bao nhiêu việc hữu ích, con có quyền tự do lựa chọn. Bố không hề coi thường văn nghệ, cũng giống như bố không coi thường thợ mộc vậy. Thế nhưng bố cũng không quá đề cao văn nghệ, bởi vì nếu chỉ có văn nghệ mà không có thợ mộc thì cũng chẳng thể thành hình thế giới này. Bố không hối hận vì đã trải qua ngần ấy năm sống bằng nghề ngòi bút, chỉ hận bản thân mình không thể trở thành một người viết văn giỏi. Làm quan hay dạy học thì đều có thể từ chức, chứ bố thì không thể nộp đơn từ chức lên văn nghệ được, bởi vì ngoài việc viết lách ra, bố chẳng biết làm việc gì khác; đã đến tuổi trung niên, lại cực kỳ khó khăn để học lại một nghề nào khác nữa. Đây là nỗi đau đớn của tôi, bố hy vọng con đừng lặp lại con đường này một lần nữa. Thế nhưng, nếu con cứ khăng khăng nhất định phải làm người viết văn cho bằng được, vậy thì con hãy chuẩn bị theo những lời ở phía trên, bố cũng không tiện phản đối tuyệt đối, con có quyền tự do của mình. Nhưng con phải nghiêm túc chuẩn bị đấy nhé!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.