Lão Xá từng viết ký sự "Điền hành đoản ký", ghi chép lại chi tiết chuyến đi này.
Một, Chuyến đi Điền
Mùa hè năm thứ ba mươi, tiên sinh La Tinh Điền đến Trùng Khánh. Nhờ sự giới thiệu của ông, tôi quen biết hiệu trưởng Đại học Thanh Hoa là tiên sinh Mai Di Kỳ. Khi nghe về bệnh tình và hoàn cảnh sống của tôi, tiên sinh Mai đã quyết định mời tôi đến Côn Minh ở ít ngày. Thời tiết Côn Minh rất đẹp, lại có nhiều bạn cũ của tôi, nên tôi rất muốn đi. Cuối tháng tám, tôi cùng Tinh Điền đáp máy bay, ba tiếng đồng hồ là đến Côn Minh.
Tôi rất yêu Thành Đô, bởi vì nơi đây có nhiều điểm giống Bắc Bình. Tuy nhiên, xét về thời tiết, phong cảnh, kiến trúc, Côn Minh thậm chí còn đẹp hơn cả Thành Đô. Tôi thích Thúy Hồ đẹp hơn cả Thập Sát Hải, lại càng thích hồ Côn Minh hơn — đó mới thực sự là hồ, không phải là một vũng nước nhỏ nhân tạo dưới chân núi Vạn Thọ ở Bắc Bình như thế. Đất màu đỏ, thông màu xanh, trời màu xám xanh, ngoại ô Côn Minh đâu đâu cũng giống như tranh sơn dầu.
Điều càng làm tôi vui mừng hơn là được gặp gỡ biết bao nhiêu bạn cũ. Lưng của đại ca Dương Kim Phủ hơi còng xuống, nhưng vẫn phong lưu nho nhã như ngày nào. Anh ấy không đủ tiền khoản đãi tôi bữa cơm, nhưng cũng pha vài ấm trà đất, quây quần bên chậu than, vừa trò chuyện với tôi là suốt mấy tiếng đồng hồ. Huynh La Ưng Trung cũng lộ vẻ già nua, lại cực kỳ nghèo khó, nhưng vẫn gói sủi cảo, nấu súp rau kiểu Nga cho tôi ăn. Các vị tiên sinh Trịnh Nghị Sinh, Trần Tuyết Bình, Phùng Hữu Lan, Phùng Chí, Trần Mộng Gia, Thẩm Tòng Văn, Chương Xuyên Đảo, Đoàn Triết Nhân, Văn Nhất Đa, Tiêu Địch Phi, Bành Tiếu Hàm, Tra Lương Chiêu, Từ Húc Sinh, Tiền Đoan Thăng đều có mặt, hoặc mời tôi ăn cơm, hoặc cùng tôi đi dạo núi ngắm cảnh. Quả là những ngày tháng vui vẻ. Trong thành, tôi có sáu buổi diễn thuyết; tuy không có gì hay ho cho lắm nhưng thính giả cũng khá đông. Ở trong thành đã chán ngấy, tôi bèn cùng Tinh Điền xuống vùng nông thôn. Xách túi nhỏ, thong thả bước dọc theo con đê sông, phong cảnh vừa giống Giang Nam lại không phải Giang Nam; hơi giống miền Bắc nhưng lại không hoàn toàn giống miền Bắc; khiến người ta cảm thấy sảng khoái, cứ như đang đặt mình vào một giấc mơ tươi sáng, một cảnh giới mà sự hòa quyện giữa Giang Nam và miền Bắc một cách hài hòa chỉ có thể thỉnh thoảng bắt gặp trong giấc mơ.
Ở dưới quê, tôi viết xong kịch bản "Đại địa long xà". Đây là tác phẩm nhận lời ủy thác từ Hiệp hội Văn hóa phương Đông, nhưng cho đến nay chưa từng được trình diễn, một kịch bản không lấy gì làm xuất sắc cho lắm.
Quen được một người bạn mới — tiên sinh Tra Phụ Tây. Đây là một người bạn vô cùng phóng khoáng, nhiệt tình và đa tài đa nghệ. Khi nghe tôi có ý định muốn đến Đại Lý thăm thú, anh liền lập tức quyết định đi cùng tôi. Chỉ trong mấy ngày ngắn ngủi, anh đã lo liệu xong xuôi, chúng tôi đi nhờ hai chuyến xe tải chở hàng đi Quản Đinh với tư cách là hành khách hạng sang ngồi ghế đầu. Cái gọi là hành khách hạng sang đó là, thứ nhất không tốn tiền, thứ hai được ngồi ở ghế lái, thứ ba các bác tài xế còn mời chúng tôi uống rượu hút thuốc — điều này dĩ nhiên không nằm trong thỏa thuận, mà là do dọc đường họ tự giác làm như vậy. Cả hai bác tài xế đều là người miền Bắc. Trước khi xuất phát, họ đã mời chúng tôi một mâm tiệc rượu! Sau đó, có một bác tài không may ngã xuống sông Lan Thương, tôi đã viết một bài văn ngắn để tưởng nhớ anh ấy.①——
① Tức bài "Điệu Triệu Ngọc Sơn tiêm sư".
Đến Đại Lý, chúng tôi không dừng lại mà lập tức hướng thẳng tới trấn Hỷ Châu. Đại Lý chẳng có gì để ngắm, ngoài một con phố dài với rất nhiều cửa hàng bán đá cẩm thạch. Ngoại ô của nó có Thương Sơn Nhĩ Hải, đó mới là nơi đáng để chiêm ngưỡng. Trên con đường đi đến trấn Hỷ Châu, bên trái là núi cao, bên phải là Nhĩ Hải, quả thực như đang ở giữa bức tranh. Trấn Hỷ Châu tuy là một trấn nhỏ nhưng lại có kiến trúc tựa cung điện, hai bên phố nhỏ đều có dòng nước suối trong vắt chảy róc rách. Đại học Hoa Trung dời từ Vũ Xương đến đây, tôi lại tìm gặp giáo sư Du Trạch Thừa. Ông cùng giáo sư Bao Mạc Trang, giáo sư Lý Hà Lâm, đã cùng chúng tôi du sơn ngoạn thủy. Nơi đây quả thực là một chốn bồng lai tiên cảnh, hơn nữa vào những ngày họp chợ, còn có thể nhìn thấy rất nhiều người Di.
Vui chơi thỏa thích mấy ngày, ăn không biết bao nhiêu là cá, uống rất nhiều rượu, ngắm nghía vài chốn cổ tích, đồng thời có hai ba buổi diễn thuyết cho các học sinh nghe, chúng tôi bịn rịn nói lời cảm ơn và từ biệt. Trên đường trở về, chúng tôi dừng chân ở Hạ Quan để đợi xe. Trong lúc chờ đợi, có tới mấy người bạn theo đạo Hồi đến thăm tôi, bởi vì họ từng biểu diễn vở "Quốc gia chí thượng". Tiên sinh Tra Phụ Tây lần này trổ tài cao cường, vậy mà lại mượn được một chiếc xe hơi con, chỉ mất một ngày là có thể về đến Côn Minh.
Qua Tết Trung thu ở Côn Minh, tôi bay trở về Trùng Khánh.
Hai, Chuyến đi Thanh Dung
Đầu tháng tám năm 1942, những giếng đất quanh khu vực Trần Gia Kiều đã cạn trơ đáy không còn một giọt. Muốn có nước, bắt buộc phải ra bờ Tiểu Hà Lam Hà Vịnh để "đào". Trời vừa nắng gắt lại chẳng có nước uống, không khỏi có chút hoảng hốt. Rất muốn lên núi Tấn Vân để "tránh nạn", nhưng nghe nói trên núi cũng thiếu nước. Giữa lúc đang túng quẫn không biết tính sao, tiên sinh Phùng Hoán Chương đến rủ cùng đi Quán Huyện và Thanh Thành. Quả là phúc từ trên trời rơi xuống!
Sáng ngày 9 tháng 8 xuất phát. Đi cùng còn có hai vị lão hữu Lại Á Lực và Vương Dã Thu, đường đi vì thế không hề tẻ nhạt. Gặp một trận mưa lớn ở Lai Phượng Dịch, hành lý bị ướt một chút, đành vội vã mua một chiếc chiếu che lên xe. Ăn cơm trưa xong, trời đã tạnh, đoàn bình an vô sự đến Nội Giang. Nội Giang náo nhiệt hơn hai ba năm trước rất nhiều, các ngân hàng và quán ăn mọc lên thêm vô số. Chạng vạng tối, đường phố nườm nượp người và xe. Sáng hôm sau đúng bảy giờ lại xuất phát, ăn trưa ở Giản Dương. Bốn giờ chiều thì đến Thành Đô. Trời nóng, lại thêm sáng mai phải đi Quán Huyện ngay, nên tôi không ra ngoài dạo chơi. Ban đêm trời đổ một trận mưa.
Sáu giờ sáng ngày 11 khởi hành đi Quán Huyện, xe chạy rất chậm, bởi vì dọc đường có rất nhiều mương rạch nhỏ. Hai bên đường đều có mương nông chứa dòng nước trong veo; sát bên mương là những cánh ruộng lúa nước: trên bờ thửa thường trồng hạt ý dĩ, từng chùm từng chùm rủ xuống những hạt ngọc xanh. Nhìn về phía tây, có thể thấy núi tuyết. Những ngọn núi gần xanh biếc, những ngọn núi xa trắng xóa như tuyết, dưới ánh nắng ban mai, sắc xanh chuyển thành xanh ngọc bích, sắc trắng phớt chút hồng phấn, khiến người ta chỉ muốn bay vụt ngay đến chốn cao xa ấy. Chưa đầy tám giờ, đoàn đã tới Quán Huyện. Thành không lớn, nhưng đâu đâu cũng là nước, giống như một người mẹ thân hình nhỏ nhắn mà nhiều sữa, đang nuôi dưỡng mười mấy huyện vùng đồng bằng Tây Xuyên. Trọ tại nhà tiên sinh Nhậm Giác Ngũ. Một ngôi biệt thự nhỏ đơn độc, hai bên đều là dòng sông cuồn cuộn sóng bạc bao bọc lấy ngôi nhà, trước cửa suốt cả ngày hầu như không một bóng người qua lại, ngoài tiếng nước chảy thì chẳng còn âm thanh nào khác. Ngoài cửa là mấy thửa ruộng lúa yên ả, cây nào cây nấy cao hơn đầu người. Phóng tầm mắt nhìn xa có thể thấy dãy núi tuyết Thanh Thành đại diện, tất cả đều một màu xanh ngát. Trong sân có một chậu lan nhỏ, thoang thoảng tỏa hương thơm ngát.
Thanh niên đoàn đang tổ chức trại hè tại đây, tổng cộng có hơn ngàn học sinh nam nữ, thế nên đường phố trông vô cùng khí thế. Học sinh và nhân viên đều mặc áo thun quần đùi (nữ mặc váy ngắn), chân đất mang giày cỏ, lưng đeo nón lá lớn, trông cực kỳ tinh anh. Tướng quân Trương Văn Bạch và tiên sinh Dịch Quân Tả đều đến thăm chúng tôi, cũng đều ăn mặc theo kiểu "quần áo ngắn gọn", vì thế mà ai nấy đều trẻ ra rất nhiều. Trụ sở chính của trại hè nằm trong công viên, có hội trường mới xây, bể bơi mới sửa; nguyên có một khoảng sân trống khá rộng, được dùng làm nơi tập thể dục và luyện tập cưỡi ngựa. Các nữ sinh cũng tập kỵ mã, khi diễu hành qua phố xá khiến người dân phải há hốc mồm kinh ngạc.
Công trình thủy lợi ở Quán Huyện nổi tiếng khắp thế giới. Đứng trên một cây cầu lớn phía sau công viên, người ta có thể nhìn thấy dòng nước tuyết cuồn cuộn đổ vào từ Ly Đôi. Thời cổ đại, lượng lớn nước tuyết trên núi đổ xuống, lòng sông không tài nào chứa hết, nên thường xuyên gây ra họa lụt. Về sau, hai cha con Lý Băng đã đục khoét một mảng núi nhỏ, nước nhờ thế mà được phân dòng — Ly Đôi nằm ngay bên cạnh khe nứt bị đục thủng ấy. Từ đó, hai dòng sông tách ra tưới tiêu khắp nơi, khiến cho vùng bình bằng Tây Xuyên gồm mười bốn, mười lăm huyện trở thành khu vực trù phú nhất — chỉ cần Đô Giang Yển của Quán Huyện xả nước, thì dẫu mười mấy huyện kia có không mưa cũng có dùng nước không bao giờ cạn. Trên ngọn đồi nhỏ ngoài thành có Nhị Vương Miếu, thờ phụng chính là hai cha con Lý Băng. Đứng ở vị trí cao trong miếu có thể thu trọn toàn cảnh Đô Giang Yển vào tầm mắt. Tại nơi hai dòng sông chưa tách dòng, có cây cầu dây tre nổi tiếng. Cách cầu không xa, người ta đặt một cái "ngư chủy" (mỏ cá) để chia dòng nước tách làm đôi, sau đó một nhánh chảy ra ngoài, một nhánh chảy vào Ly Đôi, gọi là nội ngoại giang. Đến mùa đông, người ta đặt vật cản dưới ngư chủy để chặn nước lại, khiến nội giang cạn khô để có thể nạo vét lòng sông. Mùa xuân đến, dỡ bỏ vật cản, dòng sông lại liền mạch như cũ. Nghe nói, cứ đến mùa xuân mở cống dẫn nước, có tới hàng vạn người đến xem náo nhiệt. Trên tường Nhị Vương Miếu khắc những lời răn dạy trị thủy từ ngứa xưa, như "đào sâu bãi, đắp bờ thấp"... vv. Nghiền ngẫm kỹ lưỡng những câu danh ngôn ấy, lại nhìn những công trình thực tế trên đê điều, người ta có thể nhận ra bí quyết trị thủy chỉ gom gọn trong một chữ — "mềm". Bản thân nước có lực mãnh liệt, gặp vật cản thì sục sôi rồi vỡ bờ, thế nên phải đắp bờ thấp cho nước nhẹ nhàng tràn qua, không gây ra nguy hiểm. Nước vốn chảy xiết, sóng cuộn ba đào, thế nên ở giữa đặt ngư chủy để chia làm đôi, nhằm làm giảm sức mạnh của nó; chia rồi lại chia, sông thành mương rạch, sức mạnh bị phân tán thì chỉ có lợi chứ không hại. Vật liệu làm đê chỉ dùng những chiếc giỏ tre bện, đựng đầy những quả trứng đá lớn. Tre có tính đàn hồi, còn trứng đá thì di động, đều có thể dùng sức mạnh "bốn lạng đẩy ngàn cân" để đối phó với những con sóng dữ dằn cuồn cuộn ấy. Dùng phương pháp phân hóa và làm mềm để đối phó với dòng lũ dữ vô tình, nước bỗng trở nên ngoan ngoãn, ngoan ngoãn tưới tiêu cho ruộng đồng của con người.
Cầu dây tre là thú vị nhất. Hai hàng cột gỗ, trên cột có bốn năm sợi dây cáp tre, tạo thành một con hẻm nhỏ hẹp. Phía dưới lại dùng dây tre bện các tấm ván lại với nhau thành một cây cầu lớn treo lơ lửng, đung đưa theo gió. Tôi đi dạo trên cầu, tuy thân cầu có hơi dao động, ván gỗ tuy không được bện chặt, vẫn nhìn thấy dòng nước xiết phía dưới — nhìn lâu dĩ nhiên sẽ hoa mắt — nhưng tuyệt đối không nguy hiểm, đi cũng không mấy khó khăn.
Phương pháp trị thủy và xây dựng cầu dây tre, tôi nghĩ, chắc chắn phải trải qua biết bao đời thử nghiệm và thất bại rồi mới đạt được thành công. Mà cái gọi là văn minh, tôi nghĩ, chẳng qua cũng chỉ là khả năng dùng hết tâm trí để giải quyết những vấn đề thiết thực của bản thân mà thôi. Nếu không chịu bỏ công sức ra nghiên cứu, mà cứ để mặc cho nước lũ hoành hành, hay phó mặc cho một thế lực tự nhiên nào đó gây tai họa, thì loài người chắc chắn mãi mãi chỉ ở hang đá lều tranh, tự sinh tự diệt cho đến bờ vực diệt vong. Nhìn thấy công trình thủy lợi Đô Giang Yển và cầu dây tre, chúng tôi biết rằng tổ tiên mình thực sự có tinh thần không chịu khuất phục, ngày đêm trăn trở lo âu để vượt qua khó khăn. Thế nhưng, ngày nay, chúng ta vẫn thường xuyên nghe thấy và nhìn thấy nơi này nơi nọ không hạn hán thì cũng lũ lụt, thậm chí một bầy châu chấu cũng có thể khiến chúng ta phải ăn vỏ cây rễ cỏ. Thật đáng thương, cũng thật đáng hổ thẹn làm sao! Vấn đề cơm áo sát sườn chúng ta còn chẳng thèm tìm cách giải quyết, thì còn bàn gì đến văn minh với văn hóa nữa?
Thành Quán Huyện không lớn, nhưng đồ đạc lại rất nhiều. Trên đường phố, đi đến đâu cũng thấy đủ các loại trái cây, vừa đẹp mắt lại vừa ngon miệng. Ở đây, tôi nhìn thấy những quả trứng gà và tỏi to nhất, đậu nành to nhất. Trứng gà tuy đã bán đến một đồng hai củ một quả, nhưng quả này thực sự to gấp đôi nơi khác đấy. Đậu nành của núi tuyết còn to hơn cả đậu Hà Lan. Trắng phau phát sáng, nhìn thôi đã thấy đáng yêu! Dược liệu vô cùng phong phú, ở bất kỳ một hiệu thuốc nhỏ ven đường nào, cũng có thể nhìn thấy Lôi Chấn Tử, Xuyên Bối, Trùng Thảo, Mật Gấu, Xạ Hương, cùng vô số những vị thuốc không tài nào gọi tên nổi. Nhìn thấy những thứ này, khiến người ta lại muốn thẩn thơ đến vùng núi non và thảo nguyên phía tây để dạo một vòng. Chà, nếu có thể lên núi cắt vài rốn xạ hương, săn vài con gấu lớn thì oai phong và thú vị biết bao!
Vật sản tuy phong phú, nhưng vật giá ở đây cũng rất cao. Chỉ có uống trà là rẻ, trong thành năm hào một chén, ngoài thành ba hào, đi xa thêm chút nữa thì bán hai hào. Thanh Thành Sơn sản xuất trà, lại thêm khắp nơi có nước, nên mới như vậy. Đợi khi tôi luyện thành công công phu tích cốc, nhất định tôi sẽ dọn đến vùng này ở, chẳng ăn gì cả, chỉ uống hai chén trà, hoặc mỗi ngày chỉ viết hai trăm chữ là đủ sinh sống rồi.
Ở Quán Huyện mười ngày, tôi mới lên Thanh Thành Sơn. Ngọn núi nằm ở phía tây nam huyện thành, cách khoảng bốn dặm. Suốt dọc đường, suối rạch rất nhiều, có khúc đục ngầu, có khúc trong xanh: khúc đục ngầu chắc là do thượng nguồn vừa mới đổ xuống một trận mưa lớn. Ven bờ suối thường có những đóa dại, âm thầm nở hoa thanh thản dưới bóng cây. Ngoài cửa khẩu có Trường Sinh Quán, nay là ký túc xá của trường trung học Ấm Đường; qua mùa thu, tiên sinh Hoàng Bích Dã sẽ đến đây dạy học. Bước vào núi, ngôi miếu đầu tiên là Kiến Phúc Cung, chẳng có gì đáng xem. Từ đó bước lên các bậc thang, đi năm dặm là Thiên Sư Động — chúng tôi ở chính nơi này. Từ Thiên Sư Động đi ngược lên trên khoảng ba bốn dặm, chính là Thượng Thanh Cung. Thiên Sư Động và Thượng Thanh Cung là hai ngôi chùa lớn trong núi, đều tiếp đón du khách, chuyện ăn ở đều có giá niêm yết rõ ràng, lại cực kỳ hợp lý.
Từ một chút kinh nghiệm du lịch ít ỏi của bản thân, tôi đúc rút ra được một bí quyết du sơn ngoạn thủy: "Nơi phong cảnh đẹp, tuy có cổ tích cũng rất đáng đến; nơi phong cảnh không đẹp, dẫu có di tích cổ cũng hoàn hảo có thể không cần tới." Cổ tích, mười phần thì có tám chín phần sẽ khiến người ta thất vọng. Lấy hai đạo viện Thượng Thanh Cung và Thiên Sư Động mà nói, chúng đều có vài di tích lịch sử, nhưng chẳng có điểm nào đáng xem cả. Trong Thượng Thanh Cung có Uyên Ương Tỉnh, cũng chẳng qua chỉ là một cái giếng mà có hai miệng, một vuông một tròn, một khô một ẩm; xem hay không xem cũng chẳng ảnh hưởng gì. Lại còn Ma Cô Trì, chẳng qua chỉ là một cái ao nhỏ chứa nước đục mà thôi. Trong Thiên Sư Động cũng có những thứ tương tự như thế, ví dụ như Tẩy Tâm Trì chẳng hạn, cũng chỉ là một cái hồ nước rất nhỏ; còn như Hàng Ma Thạch, vốn dĩ là một khối đá nứt ra từ vách núi, thế nhưng cứ khăng khăng cho là do Trương Thiên Sư dùng kiếm chẻ đôi. Giả sử không có những di tích ấy, vẻ đẹp tự nhiên của hai ngôi miếu này chắc chắn chẳng suy giảm chút nào. Thượng Thanh Cung nằm trên đỉnh đầu, có thể nhìn ra bình bằng phía đông, xanh biếc ngàn khoảng; núi màu xanh, đất cũng màu xanh, tựa như sắc xanh rờn trên núi đang từ từ tràn lan xuống nhân gian. Ở đây, buổi sáng có thể ngắm mặt trời mọc, buổi tối có thể xem thánh đăng; cho dù ban ngày không có cảnh tượng đặc biệt nào để chiêm ngưỡng, leo lên cao phóng tầm mắt nhìn xa cũng đủ khiến tâm hồn sảng khoái, thư thái. Thiên Sư Động thì ngược lại với Thượng Thanh Cung, ẩn mình giữa lưng chừng núi, bốn bề đều được núi xanh ôm ấp, che chở, tôi muốn gọi nó là "Bão Thúy Động", có lẽ còn hay hơn cái tên nguyên bản.
Thế nhưng, bất kể miếu mạo ra sao, giả sử rừng núi không có gì đáng ngắm, thì cũng chẳng mấy thú vị, bởi vì miếu mạo chủ yếu lấy sự trang nghiêm ngăn nắp làm đầu, không thể tạo nên cảnh sắc gì xuất sắc cho lắm. Thanh Thành đáng đi du lịch, chính là nằm ở bản thân ngọn núi tuyệt đẹp; cho dù nó không có lấy một di tích cổ, không có ngôi chùa lớn nào, nó vẫn là một ngọn danh sơn đáng để chiêm ngưỡng. Sườn phía đông của núi nghiêng thoải, thế nên mọc đầy cây cối, điều này chiếm trọn chữ "Thanh" (xanh). Sườn phía tây của núi toàn là vách dựng đứng ngàn trượng, giống như tường thành, điều này chiếm trọn chữ "Thành" (thành lũy). Núi không dày, từ đầu chữ "Thanh" vòng sang phía chữ "Thành" chỉ cần đi vài dặm đường là đủ. Núi cũng không tính là cao. Từ chân núi lên đến đỉnh chỉ tầm mười dặm đường. Đã không dày, lại chẳng cao, theo lý mà nói ắt sẽ phải tầm thường tẻ nhạt. Nhưng sự thật không phải vậy. Nó "xanh", xanh một cách kỳ lạ, nó không giống màu xanh đậm của tùng già ngưng bích ở những chốn thâm sơn cùng cốc, cũng không giống màu xanh chỗ đứt đoạn chỗ liền mạch trên những ngọn núi miền Bắc, sắc xanh của nó bao trùm toàn bộ ngọn núi, chẳng có lấy một chỗ nào để lộ ra xương núi; hơn nữa, sắc xanh bao phủ cả ngọn núi ấy lại chính là màu xanh non của lá trúc, lá nan, một thứ sắc xanh nhạt tựa như sắp nhỏ giọt, mang theo vẻ bóng bẩy, phấp phới chực chờ chuyển động. Sắc xanh này khiến lòng người thanh thảng thư thái, nhưng lại không dám cất tiếng gọi lớn, cứ sợ làm kinh động đến thứ sắc xanh ngọc bích tựa như sắp rỏ giọt đến nơi nhưng vẫn đang ngập ngừng chực động ấy. Sắc xanh này là để hít hà vào trong lồng ngực, chứ không phải chỉ liếc mắt nhìn qua rồi thốt lên vài lời khen ngợi là xong chuyện. Khi sắc xanh ấy vây quanh bạn, bạn sẽ cảm nhận được một thứ tĩnh lặng an yên, một thứ thoải mái chẳng thể diễn tả bằng lời, cũng chẳng cần phải diễn tả. Giả sử bạn cứ nhất định phải miêu tả cho bằng được, thì trong vô thức bạn cũng chỉ tìm được một chữ — "U" (u tịch). Cho nên tiên sinh Ngô Trĩ Huy mới nói: "Thanh Thành thiên hạ u". U tịch đến mức quá quắt, sẽ khiến người ta sinh lòng e sợ; thế nhưng Thanh Thành Sơn lại vừa vặn không quá cao, không quá sâu, mà lại vừa khéo lớn nhỏ vừa tầm khiến người ta vừa không sợ sự khoáng đạt hoang vu của nó, lại chẳng chê bai sự chật hẹp của nó; nó khiến người ta lĩnh hội được cái gọi là "u nhiên kiến Nam Sơn" chính là cái sự "thư thái tiêu dao" ấy.
Trong núi có loài chim báo canh, cứ đến chốn chạng vạng tối lại cất tiếng gọi lộp bộp, cực kỳ giống với tiếng mõ, theo lời đạo nhân kể lại, loài chim này không nhiều, hơn nữa vĩnh viễn không bao giờ ra khỏi núi. Hôm đó, trong miếu có một nhóm người đến, cầm theo mấy khẩu súng săn, tôi vô cùng lo lắng cho mấy chú chim nhỏ biết gõ mõ ấy, loài chim này có một nhược điểm, đó là chỉ biết gọi canh ba — bốc, bốc bốc — bất kể là lúc chạng vạng hay đêm sâu, chúng cứ mãi gọi ba tiếng như thế. Giả sử có thể huấn luyện chúng một chút, dạy chúng biết gọi từ canh một cho đến canh năm, thì thú vị biết bao nhiêu!
Ban ngày du sơn, ban đêm nghe chim báo canh, thời gian cứ thế trôi đi trong sự "thảnh thơi" suốt hơn chục ngày trời. Hoa quế trong miếu bắt đầu tỏa hương, chúng tôi bịn rịn lưu luyến chia tay các đạo nhân.
Trở về thành Quán Huyện, chỉ ở lại đúng một đêm là quay về Thành Đô. Đi qua Bì Huyện, chúng tôi ghé vào thăm Vọng Tùng Tự; chẳng có gì để ngắm, nhưng khung cảnh nơi đây vô cùng thanh tĩnh u nhã, ủy viên Vương Pháp Cần được an táng chính tại đây.
Thành Đô diện tích rộng lớn, con người lại đông đúc, nếu đem toàn bộ ký sự chuyến đi nửa tháng trời ra chép lại hết thì quả thực quá ư phiền phức. Chọn ra mấy đề tài để trò chuyện tản mạn vậy.
(1) Phân hội "Văn hiệp" Thành Đô: Kể từ khi Đại học Xuyên di dời, phân hội "Văn hiệp" Thành Đô vì thiếu hụt đi rất nhiều hội viên, công tác hội đã từng có một thời gian không mấy sôi nổi phát triển. Chuyến ghé ngang Dung Thành lần này, toàn thể hội viên của phân hội đã tổ chức buổi tiệc trà để chiêu đãi, số người đến tham dự cũng có hơn bốn mươi người, không hề quá ít. Tờ san của hội — "Bút Trận" — cũng được mở rộng từ mấy trang giấy nhỏ thành nguyệt san dày cộp mấy chục trang, mặc dù kinh phí hoạt động mỗi tháng chỉ có vỏn vẹn trăm đồng tiền. Sự nỗ lực như vậy, khiến cho người ta không thể không khâm phục! Tiếc là lúc khai mạc lại chẳng gặp được tiên sinh Lý Cổ Nhân, ông ấy đã lên Lạc Sơn rồi. Giấy in mà "Bút Trận" sử dụng, nghe nói là do tiên sinh Lý ra sức quyên góp mang về; ai nấy đều vô cùng cảm kích ông; có giấy rồi, mấy chuyện khác dễ giải quyết hơn nhiều. Tại buổi họp, cũng không gặp được tiên sinh Thánh Đào, thế nhưng hai ngày sau, lại có dịp gặp ở chi nhánh hiệu sách Khai Minh. Tinh thần của ông ấy rất tốt, chỉ là mái tóc đã điểm bạc trắng đầu. Các cậu con trai của ông, như ông đã kể cho tôi nghe, đã viết rất nhiều bài tản văn, đang chuẩn bị ra mắt một tập sách, muốn tìm tôi viết lời tựa, quả là một chuyện vô cùng thú vị phải không nào! Tiên sinh Quách Tử Kiệt và tiên sinh Đào Hùng đều mời tôi dùng cơm, tiên sinh Mục Dã thì đồng hành cùng tôi đi thưởng ngoạn khắp nơi, ngoài ra còn có các vị tiên sinh Trần Tường Hạc, Xa Sấu Chu đã mời tôi dự tiệc tụ họp — dĩ nhiên không cho phép tôi phải tốn tiền — xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả mọi người tại đây. Tiên sinh Cù Băng Sâm và những đồng nghiệp bên tờ Central Daily News mời tôi dùng một bữa tiệc rượu đậm đà hương vị Thành Đô chính gốc, lại càng khiến tôi mang ơn khôn xiết.
(2) Xem kịch: Tiên sinh Ngô Tiên Ưu mời tôi đi xem kịch Xuyên, cùng với màn diễn đàn trúc của Giả mù, dương cầm của Đứa Bé Đức, đây là những niềm vui sướng nhất trong chuyến ghé qua Dung Thành lần này. Kịch Xuyên ở Thành Đô hay hơn Trùng Khánh rất nhiều, huống chi chúng ta lại xem những tên tuổi gạo cội như Giả Bội Chi, Tiêu Khải Thành, Chu Mộ Liên, Chu Xí Hợp, lại càng cảm thấy xuất sắc bội phần. Tuy nhiên, điều khiến tôi mãn nguyện nhất, vẫn là đàn trúc của Giả mù. Nhạc cụ chỉ có đúng một cái trống một tấm phách, giai điệu lại vô cùng đơn giản, thế nhưng khi ông ấy cất giọng hát, tựa như từng chữ từng lời đều mang theo ma lực nào đó, ông càng kìm nén, thính giả lại càng chú ý lắng nghe, cho đến khi ông buông thả âm thanh, dưới đài không cách nào không hò reo cổ vũ. Từng chữ của ông giống như giọt mưa nhẹ nhàng rơi trên cánh hoa lê, tròn trịa mượt mà uyển chuyển; từng câu lại là một tiểu đơn vị có âm có sắc; quả thực là chữ nào chữ nấy có lực, câu nào câu nấy đong đầy tình cảm. Trong câu chuyện có bao nhiêu nhân vật, ông phải hóa thân thành bấy nhiêu người, thoắt cái giọng trầm, thoắt cái giọng thanh, hơn nữa không chỉ biến đổi giọng đọc, mà còn phải phát âm nhả chữ trọn vẹn vẹn tròn cảm xúc; đây mới thực sự là bản lĩnh đích thực! Hy vọng bản thân vẫn còn cơ hội quay lại Thành Đô một lần nữa. Để nghe ông ấy đàn hát thêm vài bận nữa!
(3) Đọc sách: Ở Dung Thành, tôi trọ tại nhà người bạn cũ bác sĩ Hầu Bảo Chương. Tuy là một bác sĩ, nhưng ông ấy lại cực kỳ yêu thích thư pháp và tranh chữ, có chút tiền nhàn rỗi, ông lại đi lùng mua những bức tranh chữ bị rách nát; cứ thế, lâu dần ông đã sưu tầm được rất nhiều bút tích của các bậc túc nho tiền bối đất Tứ Xuyên. Bằng cách này, ông cũng trở nên thân quen với các cửa hàng đồ cổ và tiệm sách cũ quanh khu vực đường Tây Ngọc Long. Mỗi lần dắt tôi đi chơi, ông ấy đều lượn lờ vào mấy chồng giấy cũ nát này. Điểm thú vị của Thành Đô so với Trùng Khánh chính là ở đây — có hàng sách cũ để la cà dạo bước. Mua hay không mua tạm thời chưa bàn tới, chỉ cần được chạm tay vào những trang giấy cũ rích ngả màu ấy thôi cũng đã là một niềm vui sướng lớn lao rồi. Thật đấy, tôi chẳng mua gì cả, sách đắt quá mà. Thế nhưng, được thỏa mãn nhãn quan thì chuyến đi này cũng coi như không uổng phí rồi. Nhìn chung, nhu yếu phẩm ở Thành Đô rẻ hơn Trùng Khánh một chút, bởi vì ngành thủ công nghiệp của Thành Đô tương đối phát triển, sản phẩm làm ra vừa nhiều, các tiệm buôn cùng ngành lại bày bán trên cùng một con phố, giá cả dĩ nhiên ổn định hơn phần nào. Giày, vớ, bàn chải đánh răng, giấy viết các thứ, qua quan sát tôi nhận ra đều rẻ hơn Trùng Khánh khá nhiều. Sách cũ tuy đắt, nhưng có lẽ vẫn rẻ hơn Trùng Khánh, giả sử có thể buôn bán qua lại, biết đâu lại là một công việc kiếm ra tiền đấy chứ. Tuy nhiên, tôi vốn chẳng có chí hướng phát tài, nên cũng đành không thừa nước đục thả câu, mặc dù việc buôn bán sách cũ có lẽ cũng chẳng đến mức dung tục kém sang gì cho cam.
(4) Trở về: Do trời mưa, mãi cho đến ngày trước Tết Trung thu tôi mới khởi hành quay về Trùng Khánh. Năm giờ chiều ngày Trung thu, tôi về đến Trần Gia Kiều, trời vẫn âm u. Đêm không có ánh trăng, cứ thế lờ mờ quên bẵng đi mất ngày lễ tết. Thế cũng tốt, đỡ phải ngắm trăng nhớ quê nhà, lại thêm một bận đau lòng!