Một, Bắc Bối
Bắc Bối là một trấn nhỏ trên sông Gia Lăng, cách Trùng Khánh hơn năm mươi cây số. Nơi đây vốn là một thị trấn rất bình thường; nhưng qua sự quản lý của các ông Lư Tác Phù và Lư Tử Anh, nó đã biến thành một "khu thí nghiệm". Trong kháng chiến, do có nhiều trường học và cơ quan dời đến đây, nó lại trở thành một khu văn hóa. Phố xá tự nhiên cũng theo đó mà trở nên phồn thịnh. Nơi đây có những nhà trọ ngăn nắp, những quán ăn khá lớn, nhà tắm, tiệm vàng và ngân hàng. Nơi này cũng có công viên, sân vận động, nhà hát, đèn điện và nước máy. Nó không còn là một trấn nhỏ, mà đã là một thành phố nhỏ. Ngoài thị trấn còn có Công viên Bắc Ôn Tuyền để tham quan và bơi lội; có núi, trên núi có Thái Hư đại sư và Pháp Tôn pháp sư sinh sống, các vị ấy đã thiết lập Học viện Phật học Hán Tạng trong chùa Tấn Vân, giáo dục các nhà sư trẻ tuổi.
Hai năm hai mươi tám, hai mươi chín, nơi đây gánh chịu những trận oanh tạc, bom đạn thổi bay nhiều ngôi nhà, cướp đi sinh mạng của không ít người. Thế nhưng, hễ bị ném bom là họ lại sửa chữa ngay. Cảnh quan thành phố được chỉnh sửa lại càng thêm gọn gàng, tươi đẹp hơn. Đây là một nơi lý tưởng để sinh sống. Dù nhỏ bé nhưng đầy đủ, tất cả những gì một đô thị lớn nên có thì nơi đây đều có đủ. Nó có đường thủy, đường bộ thông thẳng đến Trùng Khánh, bách hóa có thể liên tục đổ về. Sự yên tĩnh và sạch sẽ của nó thì Trùng Khánh hoàn toàn không thể sánh bằng. Nơi đây thậm chí còn có cả tờ báo nhỏ của riêng mình!
Tiên sinh Lão Thư đã mua một căn nhà nhỏ kiểu Tây ở đây. Khi xuất ngoại, ông đã giao căn nhà này cho tiên sinh Lão Hướng và hội "Văn Xếp" trông coi. Thế nên, thứ nhất là ở đây có rất nhiều bạn bè, thứ hai lại có chỗ ở, thế là tôi thường xuyên đến đây chơi. Ở Phục Đán, có các vị tiên sinh Trần Vọng Đạo, Trần Tử Triển, Chương Cận Dĩ, Mã Tông Dung, Hồng Thâm, Triệu Tùng Khánh, Ngũ Lợi Phủ, Phương Lệnh Nhũ; ở Biên dịch quán, có các vị tiên sinh Lý Trường Chi, Lương Thực Thu, Tùy Thụ Sâm, Diêm Kim Ngạc, Lão Hướng; ở Lễ nhạc quán, có các vị tiên sinh Dương Trọng Tử, Dương Âm Lưu, Lư Tiền, Trương Trùng Hòa; ở đây còn có rất nhiều đồng hương người Hà Bắc; thế nên tôi rất thích đến nơi này. Mặc dù bọn họ đều nghèo, nhưng luân phiên mỗi nhà mời cơm một bữa, thì cũng không đến mức khiến họ phá sản.
Hai, Hỏa táng
Trong thời kỳ kháng chiến, vì bận rộn, bệnh tật và cuộc sống bất an, rất khó để viết ra tiểu thuyết trường hợp. Ngay cả truyện ngắn cũng ít viết, điều này là bởi ngoài sự bận rộn, bệnh tật và cuộc sống bất an ra, còn là vì nguyên nhân hơi luyện tập viết kịch nói và thơ ca. Từ năm 1938 đến năm 1943, tôi chỉ viết được hơn chục truyện ngắn, được thu vào "Hỏa xa tập" và "Bần huyết tập". Cái tên "Bần huyết tập" này đặt rất đúng chỗ, từ mùa đông năm 1940 cho đến nay (mùa xuân năm 1944), tôi vẫn luôn mắc bệnh thiếu máu. Mỗi năm vào mùa đông, hễ cứ làm lụng hơi quá sức là tôi lại hoa mắt chóng mặt; nếu không lập tức dừng công việc lại, thì chắc chắn sẽ từ choáng váng chuyển thành ngất xỉu, hễ ngẩng đầu lên là trời đất quay cuồng. Thời tiết ấm lên một chút, chứng chóng mặt của tôi cũng giảm bớt một chút, thế là lại cầm bút lên sáng tác. Lẽ ra, tôi nên dành ra khoảng một năm rưỡi để nghỉ ngơi cho thật đàng hoàng. Thế nhưng, về mặt học tập, tôi không chịu lười biếng lâu dài; về mặt kinh tế, tôi lại không dám sống qua ngày bằng cách đi vay nợ. Cho nên, bệnh đỡ hơn một chút là lại viết một chút; đổ bệnh rồi thì đành phải "cao ngọa" (nằm dài nghỉ ngơi). Thế là, cơ thể ngày càng tồi tệ hơn, tác phẩm viết ra cũng ngày càng không ra gì! Trong hai tập "Hỏa xa" và "Bần huyết", thật hổ thẹn, hoàn toàn không tìm được một bài ra trò nào cả!
Mùa hè năm thứ ba mươi mốt, tôi lại đến Bắc Bối, viết tiểu thuyết dài "Hỏa táng". Từ mùa xuân năm này, các cuộc không kích đã rất ít đi; cho dù thỉnh thoảng có một lần, Bắc Bối cũng có hầm trú ẩn phòng không, hơn nữa lại không cần phải đi bộ một đoạn đường dài như ở Trùng Khánh.
Trời nóng lạ thường, bèn dậy từ năm giờ, viết đến tám giờ là dừng, mỗi ngày có thể được hơn ngàn chữ. Ban đầu định viết truyện vừa, nhưng đã được năm sáu vạn chữ mà vẫn khó kết thúc, bèn đổi thành tiểu thuyết dài. Cuối tháng chín, đã đạt được hơn tám vạn chữ, quyết định đến ngày Mười tháng Mười sẽ hoàn thành bản thảo để trở về Trùng. Ngày mồng bốn tháng Mười vào bệnh viện phẫu thuật cắt ruột thừa, mọi thứ đều đình trệ. Ngày hai mươi xuất viện, vẫn phải nằm giường dưỡng bệnh tĩnh dưỡng. Lúc ấy gia đình đã từ Bắc Bình đến Bảo Kê; lòng thì nóng như lửa đốt mà thân thể lại không thể cử động, lòng lại càng thêm nôn nóng. Nhờ có bạn bè hết lòng giúp đỡ, gia đình cuối cùng cũng đến được Bắc Bối vào giữa tháng mười1. Từ ngày hai mươi ba bắt đầu chậm rãi viết bổ sung tiểu thuyết; vết thương vừa lành thì lại mắc bệnh đau bụng, mỗi ngày có lẽ chỉ viết được ba năm trăm chữ. Ngày mười một tháng Chạp viết xong toàn bộ tác phẩm, khoảng mười một vạn chữ, đó chính là "Hỏa táng". Nó muốn nói với mọi người rằng, sự quanh co và nhút nhát trong chiến tranh hóa ra lại chính là tự rước lấy diệt vong.
Hơn năm năm không viết tiểu thuyết dài, vừa cầm bút lên là đã có tâm lý sợ hãi; càng sợ lại càng hoảng loạn, dẫn đến mất đi sự tự tin. Thời tiết nóng nực kỳ lạ, lại thêm nhiều bệnh tật, nếu không phải là cực kỳ miễn cưỡng biến bản thân thành máy móc, thì không có cách nào viết tiếp được nữa. Thế nhưng, đem cả thể xác lẫn tâm hồn biến thành máy móc rồi, liệu có thể viết ra được tác phẩm hay hay không? Sự miễn cưỡng quá mức đã biến việc sáng tác thành một cực hình. Tôi hút thuốc, uống trà, ngẩn người, lau kính, đi lại lung tung trong phòng, lo lắng, đổ mồ hôi, mà không tìm được những câu chữ mình cần. Miễn cưỡng nhặt nhạnh được mấy câu, tuyệt đối không phải từ trong ngòi bút chảy ra, mà là những mảnh gạch vỡ ngói vụn do cố tình chất đống chữ nghĩa lại, hoàn toàn không thể sửa chữa được, cách tốt nhất là xé giấy đi viết lại từ đầu. Viết lại ư? Tôi sớm đã kiệt sức rồi! Đành phải miễn cưỡng giữ lại những đống rác rưởi ấy vậy! Đây không phải là sáng tác văn nghệ, mà là máu bị kẹp ra từ gót chân! Bối cảnh địa phương của câu chuyện là do từ trong lòng tôi chui ra. Tôi muốn viết về một thành phố bị kẻ thù chiếm đóng, thế nhưng trong suốt mấy năm kháng chiến, tôi chưa từng sống ở bất kỳ vùng bị chiếm đóng nào cả. Đành phải nói bừa vậy. Cứ thế này, "địa phương" của tôi liền mất đi sự chân thực khiến người đọc ngửi thấy cả mùi vị ở nơi đó.
Tôi muốn viết về chiến tranh từ nhiều khía cạnh, thế nhưng tôi đi đến đâu cũng đụng tường, đại sự thì không biết, tiểu sự thì biết lại không tường tận. Tôi không có kiến thức và kinh nghiệm đủ để đi sâu vào vấn đề. Tôi chỉ vẽ được một cái khung, chứ không thể điền vào bên trong một cách sát sao, tỉ mỉ.
Có người nói tôi viết đồ vật hoàn toàn là dựa vào may rủi, gặp may tốt thì tốt, gặp rủi xấu thì xấu, bởi vì những gì tôi viết có lúc thì khá tốt, có lúc lại cực kỳ tồi tệ. Tôi thừa nhận có lúc mình viết cực kỳ tồi tệ, nhưng phủ nhận chuyện viết mò theo vận may. Văn nghệ không phải là thứ có thể viết ra nhờ may rủi. Tác giả cho là hay, người đọc chưa chắc đã cho là hay, mỗi người nhìn nhận theo một ý, thực sự rất khó để đồng nhất. Tuy nhiên, tác giả có bỏ tâm sức hay không, chính bản thân anh ta là người biết rõ nhất. Những tác phẩm như "Hỏa táng", nếu đặt vào trước thời kỳ kháng chiến, tôi nhất định sẽ ném nó vào sọt giấy loại rồi. Bây giờ, tôi không có cái dũng khí đó. Cuốn tiểu thuyết hơn mười vạn chữ này, tổng cộng đã tiêu tốn hơn bốn tháng trời. Thời gian cho dù là uổng phí, nhưng cơm gạo thì không phải tự nhiên mà có, giấy mười dòng - tính cả việc viết bản sao - dùng hết bốn thếp, ước chừng một trăm đồng. Một nén mực, một trăm hai mươi đồng - có loại rẻ hơn, nhưng mài đến cuối cũng vẫn là trắng. Mỗi cây bút chỉ viết được chục ngàn chữ trở xuống, mười cây ít nhất cũng phải tốn hai trăm đồng. Thuê người chép bản sao tổng cộng tốn một ngàn một trăm đồng. Xin hỏi: bỏ ra số vốn lớn như thế, tôi có dám nhẹ dạ vứt bỏ nó đi không? Tôi biết nó không tốt, nhưng không còn cách nào khác đành phải mặt dày đem đi xuất bản. Tôi không hề viết mò, mà là cuộc sống của nhà văn đã đánh gục tôi! Lời tuyên bố này, tôi không phải để cầu xin mọi người tha thứ cho mình, mà là để nhắc nhở mọi người chú ý xem cuộc sống của nhà văn nên được cải thiện như thế nào. Giả sử xã hội vẫn cần văn nghệ, thì mọi người buộc phải coi nhà văn viết văn nghệ là một loài động vật cũng cần phải ăn cơm uống nước. Kháng chiến là gian khổ, người làm văn nhân hiểu rõ hơn bất cứ ai, nhưng trong hoàn cảnh nhuận bút còn ít hơn cả tiền giấy bút, họ cũng đành phải đi tìm con đường khác mà thôi.
Ba, Ruột thừa và kinh tế gia đình
Đầu tháng Mười, tôi mắc bệnh viêm ruột thừa, căn bệnh này cùng với bệnh sốt rét là những bệnh lưu hành nhiều nhất ở Tứ Xuyên trong thời kỳ kháng chiến; mọi người đều ăn gạo bình giá, bên trong có rất nhiều hạt lép và lúa thóc. Chỉ cần sơ ý nuốt chúng vào, lọt vào ruột thừa, là sẽ sinh chuyện. Lại thêm không kích nhiều, thường là vừa bưng bát cơm lên thì còi báo động vang lên; đành phải nhanh chóng chộp lấy nuốt vội một bát cơm hoặc cháo, không màng đến việc nhặt nhạnh cho kỹ; thế là bệnh viêm ruột thừa cứ thế ra đời.
Tôi nhập Bệnh viện Giang Tô. Trưởng khoa ngoại Lưu Huyền Tam tiên sinh trực tiếp ra tay. Ông là người phương Bắc, tay nghề giỏi, lại có một tấm lòng nhiệt huyết. Thế nhưng, ông ấy đã đổ không ít mồ hôi. Tìm suốt ba tiếng đồng hồ mới tìm thấy ruột thừa. Dạ dày của tôi có hơi sa xuống, ruột thừa đã dịch chuyển chỗ ở, dường như sợ phải chịu một dao đau đớn nên đã trốn đi trước vậy. Quá trình phẫu thuật cũng coi là tạm ổn, chỉ có điều chỉ khâu bên ngoài hơi thô (thời chiến thiếu thốn trang thiết bị), vết thương hơi rỉ nước, cho nên tôi phải nằm viện thêm mấy ngày.
Tôi còn chưa xuất viện, gia đình đã trốn từ Bắc Bình đến Trùng Khánh. Đành phải bảo họ lên Bắc Bối. Tôi vẫn chưa thể cử động. May nhờ có hai vị tiên sinh Sử Thúc Hổ, Lý Hiệu Yên - đều là bạn học của tôi - nghĩ cách tìm xe cho họ, họ coi như đã cùng người lẫn hành lý đến được Bắc Bối.
Từ lúc này trở đi, tôi không còn hay sang Trùng Khánh nữa. Giao thông ngày càng khó khăn, vật giá ngày càng đắt đỏ; vào thành một chuyến tốn kém chẳng khác nào đi du học. Ngoại trừ hội "Văn Xếp" có việc cực kỳ quan trọng, tôi rất ít khi vào thành.
Vợ tôi, Khiết Thanh, tìm được một công việc nhỏ ở Biên dịch quán, mỗi tháng nhận một thạch gạo bình giá, tôi vẫn như thường lệ viết lách, dăm ba cách đối phó qua ngày.
Lẽ ra, vì kinh tế gia đình, tôi nên đi tìm chút việc gì đó để làm. Nhưng một văn nhân đã quen nhàn tản thì sẽ biết làm gì đây? Đừng nói chi đến chuyện khác, giả sử hồi rút lui khỏi Vũ Hán, tôi mà chỉ mang theo số đồ đạc trị giá hai ba trăm đồng (điều này không quá khó chuẩn bị) rồi cứ thế lăn lộn kinh doanh, thì chưa biết chừng tôi đã trở thành một người triệu phú rồi cũng nên. Có rất nhiều người, chính là nhờ vậy mà phát tài. Thế nhưng, một người chỉ có một cái đầu, muốn viết văn thì không thể lo chuyện buôn bán, muốn làm kinh doanh thì không cần viết văn nữa. Ngoài cái đầu ra, còn có chí hướng nữa chứ. Tôi không thể vì tiền bạc mà hy sinh chí hướng viết lách của mình. Vậy thì, đi làm công chức ư? Cũng không được! Công chức tuy không có hièm nghi phát tài nhờ quốc nạn, thế nhưng tôi ngồi không quen văn phòng đi làm nhà nước. Đi dạy học ư? Tôi cũng không cam tâm. Bắt tôi buông bút lông xuống, đi cầm phấn bảng, tôi không hề nguyện ý. Tôi thà chịu khổ chứ không muốn đổi nghề. Nói theo chiều hướng tốt, đây là kiên trì giữ vững vị trí của mình; nói theo chiều hướng xấu, thì văn nhân vốn dĩ là phế vật. Dù nói thế nào đi nữa, đó vẫn là ý định ban đầu của tôi.
Tôi đã cai rượu. Ngoài việc để tiết kiệm tiền ra, cũng là vì cơ thể. Rượu, đến lúc này mới nhìn thấu rõ, vốn dĩ không giúp ích gì cho việc viết lách, mà chỉ làm cho đầu óc mụ mẫm trì trệ thêm mà thôi.
Tôi cũng cai thuốc lá. Việc này thì hoàn toàn chỉ để tiết kiệm tiền.
Bốn, Hai mươi năm sáng tác - Kịch nói của tôi
Khi tôi bắt đầu viết tiểu thuyết, tôi vốn không hiểu tiểu thuyết là gì. Tương tự như vậy, khi tôi bắt đầu viết kịch bản, tôi cũng chẳng biết kịch nghệ là gì.
Đến khi viết kịch bản, tôi đã bốn mươi tuổi. Về mặt câu chữ, trải qua hơn mười năm luyện tập, ít nhiều cũng đã quen thuộc hơn một chút; về mặt kinh nghiệm sống, đương nhiên cũng phong phú hơn rất nhiều so với trước kia. Dựa vào hai công cụ này - chữ nghĩa và kinh nghiệm sống - tôi đã mạnh dạn thử sức.
Kịch bản đầu tiên của tôi, "Tàn vụ", chỉ viết trong nửa tháng.
Kịch bản đã được đem đi biểu diễn, hơn nữa lại không bị thất bại thảm hại, nghĩ ra thì trong mớ hỗn độn chắc ít nhiều cũng có điểm hay ho nào đó. Nghĩ tới nghĩ lui, nghĩ ra được hai điểm, tưởng rằng đó là căn cứ để coi chổi cùn nghìn vàng là báu vật: (1) Lời thoại có chỗ mang đậm tính văn nghệ - không cứng nhắc chỉ duy trì sự tiến triển của câu chuyện, mà thỉnh thoảng lại hé lộ ra một chút sự thông minh sắc sảo. (2) Tính cách nhân vật khá rõ nét.
Nhờ buổi biểu diễn của "Tàn vụ", người anh Mã Tông Dung ngây thơ đã phong cho tôi làm nhà viết kịch rồi. Anh ấy nhất định bắt tôi viết một vở kịch tuyên truyền cho Hội Cứu quốc Hồi giáo. Tôi không có gan lớn như thế, bởi vì bản thân tự biết "Tàn vụ" không bị thất bại thảm hại hoàn toàn là mèo mù vớ phải cá chết. Nói qua nói lại, tình nghĩa không thể chối từ, tôi bèn lôi người anh Tống Chi Đích vào hợp tác cùng. Hai chúng tôi đã viết nên "Tối cao của quốc gia". Trong các vở kịch tuyên truyền, đây là một tác phẩm thành công, nó có nhân vật, có cốt truyện, có hiệu quả, lại đơn giản dễ diễn. Vở kịch này đã được biểu diễn hai lần ở Trùng Khánh, ở Côn Minh, Thành Đô, Đại Lý, Lan Châu, Tây An, Quế Lâm, Hồng Kông, thậm chí là cả Tây Khang, cũng đều được công diễn. Khi công diễn ở Trùng Khánh, do nữ sĩ Trương Thụy Phương đảm nhận vai nữ chính; những người bạn theo đạo Hồi sau khi xem kịch xong, thậm chí còn gọi cô ấy là "Trương Thụy Phương của chúng tôi"!
Sự thành công của vở kịch này, đương nhiên nên quy công cho người anh Tống Chi Đích, anh ấy có kinh nghiệm viết kịch, tôi chẳng qua chỉ là một "học sinh tiểu học". Thế nhưng, tôi cũng rất đắc ý - không phải vì vui mừng trước sự thành công của kịch bản, mà là cảm thấy văn nghệ kháng chiến có thể đạt được chút thành tích thế này, quả thực có thể bịt cái miệng của những kẻ cho rằng văn nghệ không nên kết hợp với kháng chiến, điều này thật sự nên cạn ly chúc mừng! Năm ngoái, khi đến Đại Lý, một ông cụ theo đạo Hồi hơn tám mươi tuổi, nhất định đòi gặp cho bằng được tác giả của "Tối cao của quốc gia", hơn nữa còn cầu xin tôi viết cho ông ấy mấy chữ để làm kỷ niệm. Người Hồi và người Hán từ trước đến nay vẫn luôn cách biệt, có được một vở kịch như thế này, liền có thể sinh ra thiện cảm tốt đẹp nhường ấy, ai bảo văn nghệ không nên gánh vác nhiệm vụ tuyên truyền chứ?
Sau khi tướng Trương Tự Trung tuẫn quốc, những người bạn trong giới quân sự đã nhờ tôi viết một cuốn "Trương Tự Trung". Lần này, tôi đã tốn rất nhiều sức lực, toàn bộ đã sửa chữa qua năm lần, thế nhưng, vẫn không thể viết cho hay được.
"Vấn đề thể diện" vẫn là chịu thiệt thòi ở chỗ không quan tâm đến sân khấu.
Tư tưởng trong "Đại địa long xà", đã tiêu tốn của tôi không ít tâm huyết để suy ngẫm. Còn cấu trúc của nó thì vô cùng non nớt.
Vở kịch "Quy khứ lai hịch" thì vuông vức ổn thỏa, không vì chăm chăm vào câu chữ mà quên mất kỹ thuật, mặc dù tôi cũng không quá coi trọng kỹ thuật.
Vở kịch "Ai đến Trùng Khánh trước" này, hình như có thể đưa ra được một chút kỹ thuật.
"Đào lý xuân phong" tuy từng đoạt giải, nhưng những thiếu sót bên trong thì quả thật không ít. Vở kịch này được viết chung với Triệu Thanh Cát Hợp tiên sinh, việc chỉnh sửa khi công diễn đều do một tay ông ấy chấp bút, lúc đó tôi đang đổ bệnh ở Bắc Bối.
Kịch bản mới là thứ khó viết làm sao! Ít hành động thì thành ra đờ đẫn; nhiều hành động thì thành ra lộn xộn. Câu chữ hay thì kịch nói không chân thực; câu chữ kém thì lại không cam tâm. Lo sân khấu thì mất tính văn nghệ; lo văn nghệ thì vứt bỏ sân khấu. Tôi thấy ấy mà, chi bằng đi viết tiểu thuyết đi, viết kịch quá là không sảng khoái! Hỗ trợ nơi nào cũng bị hạn chế, cổ tay cứ như đeo xiềng sắt, quả thực là tự chuốc khổ vào thân! Tất nhiên, tôi cũng không hối hận vì đã dành thời gian và tâm huyết vào mấy cái kịch bản không ra kịch bản ấy: Chịu khổ hóa ra lại là điều kiện đương nhiên trong tu dưỡng văn nghệ đấy!
Năm, Đại hội kỷ niệm hai mươi năm
Ngày mười sáu tháng Tư năm thứ ba mươi mươi tư, hội "Văn Xếp" khai mạc đại hội thường niên. Hôm sau, bạn bè đã tổ chức đại hội kỷ niệm hai mươi năm viết lách cho tôi, người đến tham dự rất đông, hơn nữa còn có các tiết mục giải trí như ngâm thơ, đại cổ, võ thuật, tướng thanh, ảo thuật vân vân. Có rất nhiều bạn bè đã viết bài, hơn nữa còn tặng quà cho tôi. Đến khi mọi người bảo tôi lên phát biểu, tôi đã nghẹn ngào không nói nên lời. Tôi cảm kích mọi người vì đã quan tâm bảo bọc mình, lại đau lòng trước sự lạnh nhạt của xã hội đối với văn nhân, đồng thời nghĩ đến tuổi tác của bản thân ngày một tăng trưởng mà chẳng làm nên tích sự gì, không khỏi trăm mối cảm xúc ngổn ngang, không thể thốt nên lời.
Thế nhưng, điều này lại mang lại cho tôi sự khích lệ rất lớn. Tôi biết thành tích viết lách của mình chẳng có gì gọi là xuất sắc; sự khích lệ của bạn bè, giống như đang cổ vũ một phu xe kéo đã kéo xe suốt hai mươi năm, hoặc một người đưa thư đã vất vả suốt hai mươi năm, mặc dù thành tích hãy còn kém cỏi, nhưng trước sau vẫn luôn tận tụy không lơi lỏng. Vậy thì, để báo đáp tình cảm sâu nặng của bạn bè, tôi càng phải kiên định giữ vững vị trí của mình, toàn tâm toàn ý đi vào sáng tác, hơn nữa còn phải viết cho thật cẩn thận. Tôi quyết định sẽ viết tiếp "Tứ đại đồng đường". Bộ tiểu thuyết dài một triệu chữ này, cho dù về nội dung chẳng có gì đáng giá, tôi cũng phải viết cho bằng được, để nó trở thành một kỷ vật tương đối lớn khi tham gia vào văn nghệ kháng chiến.
Sáu, Tứ đại đồng đường
Tôi bắt đầu lên kế hoạch viết một bộ tiểu thuyết dài một triệu chữ. Một triệu chữ, tôi nghĩ, có thể viết xong trong vòng hai năm; giả sử mỗi ngày có thể viết chuẩn xác một ngàn rưỡi chữ. Tháng Giêng năm thứ ba mươi mươi tư, tôi bắt đầu viết bộ tiểu thuyết dài này - chính là "Tứ đại đồng đường".
Thế nhưng, chứng choáng váng và sốt rét lại thường xuyên đến quấy rầy. Cho đến cuối năm thứ ba mươi mươi tư, tôi mới chỉ viết được ba mươi vạn chữ. Tác phẩm này đại khái không mất ba năm thì không thể viết xong được.
Bắc Bối tuy yên tĩnh hơn Trùng Khánh, nhưng mùa hè thì cũng nóng bức y như vậy. Căn phòng vốn là phòng ngủ kiêm phòng khách kiêm phòng làm việc của tôi, ba mặt đều bị ánh nắng mặt trời chiếu rọi, đến nửa đêm khí nóng vẫn không chịu tản đi, trên tường thậm chí còn có thể nướng bánh mì. Tôi ngủ không ngon giấc. Ngủ không đủ giấc, đương nhiên sẽ ảnh hưởng đến chứng chóng mặt. Ngồi trong phòng không nổi, đành phải ra ngoài trời, mà muỗi ngoài trời lại vừa to vừa nhiều, quạt không ngừng tay, chúng vẫn tranh thủ cơ hội chui vào, tiêm vi trùng sốt rét vào người người ta.
“Cơn sốt rét” khiến cho người vốn đã thiếu máu lại càng thêm thiếu máu.
Năm thứ ba mươi mươi tư lại là thời điểm cục diện chiến tranh đen tối nhất, Trung Nguyên, Quảng Xí, chúng ta liên tiếp thất bại; kẻ thù cứ thế đánh thẳng vào Quý Châu. Điều này khiến tôi lo âu, cũng vô cùng thấp thỏm không yên về sự an toàn của những người bạn văn nghệ trốn thoát từ Quế Lâm ra. Sự lo âu và quan tâm ấy cũng làm giảm hiệu suất viết lách của tôi. Thế nhưng tôi vẫn viết lách mỗi ngày. Ngoại trừ việc chóng mặt không thể xuống giường, tôi tuyệt không chịu lười biếng.
Năm thứ ba mươi lăm, cơ thể tôi vô cùng tồi tệ. Đầu năm, vì sinh thêm một đứa con gái nhỏ, tôi ngủ không được ngon giấc, lại bị chóng mặt. Đầu xuân, lại tái phát sốt rét. Trước kia, chứng chóng mặt thường chỉ xuất hiện vào mùa đông. Năm nay, mùa hè cũng mắc phải căn bệnh này. Vào mùa thu, tôi mắc bệnh trĩ, bị tiêu chảy. Những bệnh tật này thường xuyên khiến tôi phải buông bút xuống. Vốn định dùng thời gian hai năm để viết xong "Tứ đại đồng đường", thế nhưng đến cuối năm thứ ba mươi lăm, mới chỉ viết được hai phần ba. Đây hoàn toàn không phải là viết văn nữa, mà là đánh cược cả tính mạng!