Lão Xá Tự Truyện

Lượt đọc: 403 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Thứ Nhất
"Ngũ Tứ"

❊ ❊ ❊

Đến tuổi tráng niên, bôn ba khắp chốn kiếm sống bằng nghề dạy học, rất khó phát tài; mỗi lần mua vé số, trúng được giải bét cũng lấy làm vinh hạnh, tỏ ý bằng lòng với cảnh nghèo hèn. Năm hai mươi bảy tuổi, nung nấu viết sách, triết học khoa học chẳng hiểu gì, bèn viết tiểu thuyết để độc giả cười vui, cũng chẳng có gì là ghê gớm.

Vì gia cảnh nghèo khó, sau khi tốt nghiệp trường Sơ đẳng Sư phạm, tôi đi làm kiếm tiền nuôi gia đình, không thể học lên cao. Vào thời kỳ phong trào "Ngũ Tứ", tôi đang làm hiệu trưởng một trường tiểu học.

Phong trào "Ngũ Tứ" đã tách tôi ra khỏi "học sinh". Tôi đã chứng kiến phong trào "Ngũ Tứ" chứ không nằm trong phong trào ấy, tôi lúc đó đã đi làm. Đúng vậy, tôi gần như chưa bao giờ dứt duyên với sự nghiệp giáo dục, nhưng rốt cuộc đối với đại phong trào này thì tôi vẫn là một kẻ bàng quan.

Lão Xá năm hai mươi tuổi (1918) tốt nghiệp trường Sơ đẳng Sư phạm Bắc Kinh với thành tích văn tài kiêm bị.

Giả sử không có phong trào "Ngũ Tứ", rất có thể tôi sẽ sống trọn đời như thế này: tận tụy cẩn trọng điều hành trường tiểu học, ngoan ngoãn vâng lời phụng dưỡng mẹ già, ngay ngắn quy củ kết hôn sinh con, thế là hết. Tôi tuyệt đối sẽ không bỗng dưng nảy ra ý định làm văn nghệ.

Điều này không có nghĩa là địa vị của nhà văn cao hơn, nhiệm vụ nặng nề hơn hiệu trưởng tiểu học; chắc chắn không phải thế! Ý tôi là, nếu không có phong trào "Ngũ Tứ", tôi tuyệt đối không thể trở thành nhà văn.

Phong trào "Ngũ Tứ" đã tạo cho tôi điều kiện để làm nhà văn.

Trước hết là: Tư tưởng của tôi đã thay đổi. Phong trào "Ngũ Tứ" là chống phong kiến. Nhận thức như vậy, những điều trước đây tôi cho là đúng thì nay lại thành ra không đúng. Tôi vào học tư thục từ thủa nhỏ, ngày đầu tiên đã phải lạy ba lạy chín gục trước bài vị gỗ của Khổng Thánh nhân; sau đó, mỗi ngày đi học về học đều phải vái lạy bài vị đó. Đến thời "Ngũ Tứ", địa vị của Khổng Thánh nhân bị lung lay dữ dội. Đã có thể phủ định Khổng Thánh nhân, vậy thì còn có gì là không thể phủ định nữa chứ? Ông ấy là Đại Thành Chí Thánh Tiên Sư cơ mà! Cú này đã làm đảo lộn hẳn những lề thói cũ suốt hai ngàn năm qua. Thật sự không đơn giản chút nào! Tôi vẫn là tôi, nhưng tâm hồn tôi đã thay đổi, đã trở nên dám hoài nghi cả Khổng Thánh nhân! Thế thì còn ra thể thống gì nữa! Giả sử không có bước ngoặt này, cho dù tôi có yêu thích văn nghệ đến đâu đi nữa, tôi cũng sẽ không nghĩ đến những đề tài khác biệt với tài tử giai nhân, uyên ương bướm lượn, cũng chẳng dám có bất kỳ sự phê phán nào đối với con người và sự việc cũ. Phong trào "Ngũ Tứ" đã ban cho tôi một đôi mắt mới.

Thứ hai là: Phong trào "Ngũ Tứ" là phong trào chống đế quốc chủ nghĩa. Kể từ khi tôi còn đọc sách ở trường tiểu học, tôi đã biết đến quốc nhục. Thế nhưng, cho đến tận phong trào "Ngũ Tứ", tôi mới thực sự biết quốc nhục ấy từ đâu mà có, và đồng thời biết được mình nên phản kháng và phản kháng những gì. Trước đây, tôi thường nghe những lời chán nản kiểu như "Trung Quốc không mất nước, thì đó là trái trời", mà lại cảm thấy chẳng có gì là lạ. Nhìn thấy phong trào "Ngũ Tứ", tôi mới hiểu được câu "Thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách". Phong trào này đã cho tôi thấy biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa yêu nước, hiểu được một vài phương pháp sơ khai để cứu vong tồn trữ. Chống phong kiến khiến tôi cảm nhận được nhân phẩm con người, con người không nên làm nô lệ cho lễ giáo; chống đế quốc chủ nghĩa khiến tôi cảm nhận được phẩm giá người Trung Quốc, người Trung Quốc không nên mãi làm nô lệ cho ngoại bang. Hai nhận thức ấy chính là tư tưởng và tình cảm cơ bản trong sáng tác sau này của tôi. Mặc dù những gì tôi viết ra không mấy sâu sắc, nhưng nếu không có phong trào "Ngũ Tứ" ban cho tôi chút vốn liếng cơ bản ấy, thì tôi chẳng thể viết ra được gì cả. Chút vốn liếng cơ bản ấy ép buộc tôi không thể không viết, tức là không thể không nôn hết những giọt nước đắng mà xã hội phong kiến và chủ nghĩa đế quốc đã đổ cho tôi! Đó chính là nguồn cảm hứng của tôi, một nguồn cảm hứng hiến dâng cho sáng tác văn nghệ.

Cuối cùng, phong trào "Ngũ Tứ" cũng là một phong trào văn nghệ. Tiếng nói thông thường (bạch thoại) đã trở thành công cụ của văn học. Điều này đã đập tan chiếc còng xiềng trên cổ tay văn nhân — đó là văn ngôn. Tuy nhiên, chỉ sử dụng bạch thoại thôi thì vẫn chưa giải quyết được vấn đề. Không có tư tưởng mới, tình cảm mới, dùng bạch thoại cũng có thể viết ra những thứ vô cùng sáo rỗng. Tâm hồn mới có được công cụ biểu hiện mới, thì mới có thể sản sinh ra những tác phẩm mới mẻ thống nhất giữa nội dung và hình thức. Phong trào "Ngũ Tứ" đã cho tôi một tâm hồn mới, cũng cho tôi một ngôn ngữ văn học mới. Đến thời kỳ phong trào "Ngũ Tứ", văn học bạch thoại hưng khởi, tôi không khỏi cuồng nhiệt vui sướng. Giả sử vào lúc ấy, hễ ai biết viết dăm chữ mà muốn một bước vươn lên thành nhà văn, thì tôi cũng chính là một người như thế. Tôi bắt đầu lén lút viết tiểu thuyết. Tôi chẳng hề nghĩ đến chuyện gửi đăng báo, cũng chưa từng gửi bài bao giờ. Thế nhưng, được viết bằng bạch thoại, lại thêm các dấu câu mới ở giữa các con chữ, đó là một việc sảng khoái và thú vị biết bao! Thêm một trăm Ô Mai Thôn nữa, cũng chẳng ngăn nổi tôi thử viết những thứ mới mẻ! Sự cuồng nhiệt giải phóng văn tự này (dùng bạch thoại thay thế văn ngôn), vào thời điểm đó, đã khiến cho tôi cùng với hàng hà sa số thanh niên không biết tốn biết bao tâm huyết, tiêu tốn biết bao giấy mực!

Sự cuồng nhiệt ấy chưa chắc đã khiến người ta làm sáng tỏ được tư tưởng, ngược lại, nó còn dễ làm cho người ta mê mẩn, u sầu, đắm chìm vào một cảnh giới nơi đâu cũng là thơ, mà lại chẳng dễ gì nắm bắt được những câu thơ trong trẻo. Tôi chính là người như thế. Tôi tưởng tượng ánh trăng có thể có màu xanh, hòn đá có cảm giác, mà lại không đủ dũng khí để viết vầng trăng xanh và hòn đá sống ấy ra giấy. Thơ mới vừa không thể viết thuận tay, đôi khi tôi lại ngâm đọc "Ly Tao" vào đêm khuya.

Cảm ơn phong trào "Ngũ Tứ", nó đã biến tôi thành nhà văn, dù chẳng phải là một nhà văn gì ghê gớm.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.