Đi từ thành Đông vòng về, dọc đường lòng Thụy Xuan cảm nhận không mấy dễ chịu. Nếu xét về chuyện kiếm tiền nuôi gia đình, ít nhất anh cũng nên cảm thấy có thể thở phào nhẹ nhõm; thế nhưng nếu xét về việc làm "công việc của người ngoại quốc", dẫu anh có khác với Đinh John, thì trong lòng ít nhiều vẫn thấy gượng gạo. Nói cho cùng, việc anh từ bỏ đám học sinh đó để đi giúp người ngoại quốc làm việc, cũng chẳng qua là một sự trốn tránh. Anh cảm thấy bản thân đang làm điều có lỗi nhất với đất nước vào lúc đất nước cần anh nhất! Anh cúi gầm đầu, chậm rãi bước đi. Anh không dám nhìn những người trên phố, mặc dù trên phố có rất nhiều người đang hồ đồ kéo nhau đến Bắc Hải xem náo nhiệt. Bản thân anh không hồ đồ, nhưng anh đã làm được gì cho đất nước? Anh đã trốn tránh trách nhiệm.
Thế nhưng, anh lại không thể phủ nhận cơ hội này quả thực đã giải quyết được khó khăn trước mắt — cả nhà lớn nhỏ tạm thời có thể không bị đói. Anh không có cách nào làm cho mọi chuyện hoàn hảo không một vết xước, Bắc Bình nay đã không còn là Bắc Bình của người Trung Quốc, người Bắc Bình cũng không còn là những người có thể hoàn toàn sống theo ý mình nữa. Hình như anh nên ăn mừng vì bản thân vừa không bị người Nhật bắt hoàn toàn, lại vừa tìm được một khe hở vừa đủ để tự an ủi, tự giải khuây. Nghĩ đến đây, anh lại ngẩng phắt đầu lên. Anh nghĩ nên mua chút bánh trái đúng dịp về cho các cụ, để lấy lòng các cụ đôi chút. Anh tự cười mình chỉ biết làm đứa con hiếu thảo kiểu dông dài ủy mị như thế, nhưng dẫu sao đây cũng là một hành động hợp lý, ít nhất còn hơn cứ cau mày ủ rũ mãi khiến các cụ thêm đau lòng xót ruột! Anh bèn tus tại một tiệm bánh ở Tây Đan Bài Lâu mua hai mươi chiếc bánh ngũ độc.
Đây là một cửa tiệm lâu đời, bên ngoài cửa vẫn treo những tấm biển gỗ sơn son thếp vàng đề "Bánh Mãn Hán", "Điểm tâm tiến cung" v.v.. Bên trong tiệm vô cùng sạch sẽ, tao nhã, chỉ có mấy chiếc hòm gỗ sơn đỏ lớn đựng đủ các loại bánh trái. Trên tường không có vật gì khác ngoài những bức bích họa khổ lớn đã ngả màu vàng úa, vẽ lại các câu chuyện trong "Tam Quốc" và "Hồng Lâu Mộng". Thụy Xuan thích những cửa tiệm kiểu này, trong phòng tràn ngập hương vị dịu ngọt của đường và bánh ngọt, lại vương vấn một chút mùi bơ thoang thoảng, khiến người ngửi thấy trong lòng cảm thấy dễ chịu, yên bình. Ánh sáng trong phòng tương đối mờ ảo, nhưng vừa đến gần quầy, đã có nhân viên cửa hàng với chiếc đầu cạo nhẵn bóng và khuôn mặt lúc nào cũng rửa sạch bong, tiến lên đón chào với vẻ bình thản, mỉm cười, dùng giọng nói vô cùng ôn tồn, trầm ấm hỏi: "Ông mua gì ạ?"
Ở đây không có tủ kính trang trí lòe loẹt xanh đỏ, không có đồ hộp và hộp giấy với màu sắc chói mắt, không có nhân viên vừa đùa cợt vừa buôn bán, không có những tờ giấy đề "Đại hạ giá" hay "Kỷ niệm hai năm" ngũ sắc rực rỡ. Thứ ở đây có chính là uy tín thương hiệu, quy củ, sự tao nhã sạch sẽ, cùng với hàng thật giá đúng. Đây mới thực sự là cửa tiệm của Bắc Bình, hoàn toàn tương xứng với nền văn hóa của Bắc Bình. Thế nhưng, những tiệm như thế này đang dần mai một, toàn thành phố chỉ còn lại chốn bốn năm nhà, mà bốn năm nhà này rồi cũng sẽ bị cải tạo thành "Đạo Hương Thôn", bày bán chung bánh ngọt, giăm bông và trà vào một chỗ; bằng không thì sẽ tự chuốc lấy diệt vong. Cùng với sự diệt vong của nó là quy củ, sự chân thật, nhóm thợ thủ công có tay nghề thực thụ, và những nhân viên cửa hàng lịch sự nhất. Thụy Xuan hỏi mua mấy loại bánh, nhân viên tiệm đều áy náy đáp "không có". Lý do của nhân viên tiệm là không mua được nguyên liệu, hơn nữa chuẩn bị rồi cũng chẳng ai mua. Bánh trái theo mùa chỉ còn lại bánh ngũ độc, bởi vì loại bánh này nếu không bán được thì có thể vò nát ra làm "bánh lò vại" — một loại bánh dễ tiêu hóa nhất dành cho phụ nữ sau sinh. Thụy Xuan thừa biết bánh ngũ độc không hề ngon, nhưng đành phải mua hai mươi chiếc, anh biết rằng năm sau có lẽ ngay cả cái tên bánh ngũ độc này cũng sẽ bị xóa sổ cùng với sự diệt vong của Bắc Bình!
Bước ra khỏi cửa tiệm, anh tự nhủ với lòng mình: "Tết Đoan Ngọ năm sau có lẽ bắt buộc phải ăn bánh Nhật Bản rồi! Ngay cả tôi chẳng phải cũng làm việc cho người ngoại quốc đó sao? Lễ nghĩa, quy củ, sự chân thật, tao nhã, đều phải diệt vong, giả như chúng ta không dám liều mạng để bảo vệ chúng!"
Gần đến nhà, anh gặp thợ cả Lưu. Khuôn mặt thợ cả Lưu bỗng chốc đỏ bừng lên. Thụy Xuan ngược lại cảm thấy vô cùng ngượng ngùng, nói câu gì cũng không ổn, mà không nói câu gì cũng chẳng xong. Thợ cả Lưu vốn đã cúi gầm đầu xuống, nhưng lại vội vã ngẩng lên, quyết định nói cho rõ ngọn ngành, anh ta vốn là người không giấu nổi tâm sự trong lòng. "Ông Kỳ, tôi đã đến Bắc Hải rồi, nhưng không hề biểu diễn trò chơi khăm gì cho chúng xem cả, tôi vốn dĩ dù có bắt đi cũng nhất quyết không chịu đi, nhưng hội trưởng đã đem tên tôi báo lên rồi, tôi mà không đi, thể nào cũng rước họa thị phi! Ông bảo tôi phải làm sao đây? Tôi đành phải đến điểm danh trình diện cho xong chuyện, chứ tuyệt đối không biểu diễn gì sảng! Tôi..." Lòng dạ anh ta có vẻ vô cùng rối bời, không biết nên nói gì cho phải nữa, anh ta đích thực căm ghét người Nhật, tuyệt đối không chịu đi múa sư tử cho người Nhật xem, thế nhưng anh ta lại không có cách nào chống lại lệnh của hội trưởng, bởi vì một khi chống đối, anh ta có lẽ sẽ phải chịu thiệt thòi. Anh ta muốn để Thụy Xuan hiểu rõ những khó khăn của mình, và vẫn tôn trọng anh như trước. Anh ta thừa biết bản thân đã mất mặt, nhưng vẫn muốn cầu xin sự tha thứ. Anh ta cũng biết, lần này bản thân đã có mặt mà không biểu diễn, có lẽ đến lần tới anh ta sẽ không thể trốn tránh việc phải ra sân khấu nữa, anh ta phải làm sao đây? Anh ta hiểu rõ đạo lý "đứng dưới mái hiên thấp, sao dám không cúi đầu", thế nhưng anh ta đã ngang tàng uy phong cả một đời, lẽ nào, lại thực sự đem vinh quang trước kia bôi xóa sạch trơn, mà cam tâm tình nguyện cúi đầu trước kẻ thù sao? Không cúi đầu ư, người Nhật có lẽ sẽ cho anh ta biết tay. Anh ta chỉ có một chút võ nghệ, trong khi người Nhật có súng máy!
Thụy Xuan có thể tưởng tượng ra sự đau đớn và lo âu trong lòng thợ cả Lưu, thế nhưng cũng chẳng tìm được lời nào thích hợp để nói. Anh từng hỏi thợ cả Lưu rằng, với tài nghệ võ công của anh ta, tại sao không rời khỏi Bắc Bình. Thợ cả Lưu khi ấy đã không thể đi, thì bây giờ còn có lời gì mà nói nữa? Anh muốn nói: "Không đi, thì phải lột mặt nạ vứt vào hố phí!" Thế nhưng, câu này lại quá không giống lời an ủi hàng xóm — mà lại là một người hàng xóm tốt. Anh cũng không thể khuyên thợ cả Lưu trốn chạy nữa, thợ cả Lưu nếu không gặp khó khăn, anh tin rằng, nhất định sẽ chẳng đợi khuyên nhủ mà rời khỏi Bắc Bình ngay. Đã gặp khó khăn, mà anh lại không thể giúp giải quyết, chỉ nói mấy lời sáo rỗng thì có ích gì chứ? Môi anh mấp máy mấy bận, mà chẳng tài nào tìm được lời để nói. Dù anh không bị người Nhật bắt đi tra tấn, thế nhưng anh đã cảm nhận được tâm can mình đang chịu hình phạt.
Lúc này, Trình Trường Thuận từ trong cửa chạy vút ra, cậu ta hùng hổ chẳng ngó ngàng phải trái, mở miệng là phang ngay một câu: "Thợ cả Lưu! Nghe nói chú cũng đi múa sư tử đấy phỏng?"
Thợ cả Lưu không đáp lại được câu nào, tức đến mức trong mắt trào ra ngọn lửa. Anh ta không thể so đo tính toán với một đứa trẻ con, thế nhưng lại chẳng có cách nào kìm nén cơn giận, anh ta trừng trừng nhìn Trường Thuận, hứa hẹn như muốn trừng chết cậu ta ngay tại chỗ.
Trường Thuận đâm hoảng, cậu ta biết mình đã lỡ lời. Cậu ta không nói thêm gì nữa, lủi thủi chậm chạp lùi vào trong nhà.
"Mẹ kiếp chứ lỵ!" Thợ cả Lưu chán chường chửi thề một câu, đoạn bồi thêm câu: "Đi đây!" rồi ngoắt đầu bước thẳng.
Thụy Xuan đứng thừ người ra một lát, rồi cũng chậm chạp bước vào cửa nhà. Anh không biết nên đánh giá thợ cả Lưu và Trình Trường Thuận thế nào cho phải. Xét về bản chất lương tâm, bọn họ đều là những người ít nhiều có khí phách máu nóng. Xét về hoàn cảnh, họ cũng chẳng khác gì anh là mấy. Anh không có cách nào khen ngợi họ, mà cũng chẳng nỡ lòng trách mứcl họ. Bọn họ và anh dường như sinh ra là để chờ đợi chịu đựng những nhục hình lăng trì linh hồn ở Bắc Bình. Bắc Bình chính là nơi chôn nhau cắt rốn của họ, cũng là nấm mồ chôn họ — có lẽ còn bị người Nhật đem chôn sống nữa là khác!
Thế nhưng, số bánh ngũ độc của anh đã lập công lớn. Cụ Kỳ không muốn ăn, thế nhưng trên khuôn mặt đã xuất hiện nụ cười. Trong ký ức hơn bảy mươi năm cuộc đời của cụ, mỗi một sự việc và mỗi một mùa trong năm đều có một bộ thẻ ghi chép lại một loạt đồ đạc và cách thức tiến hành. Trong bộ thẻ về ngày Tết Đoan Ngọ của cụ, bánh ngũ độc hoàn toàn giống hệt như bánh trung thu dịp Trung Thu hay bánh niên cao dịp Tết Nguyên Đán, đều được viết bằng mực đỏ. Cụ không nhất thiết muốn ăn chúng, nhưng lại thích nhìn thấy chúng, để đối chiếu lại với bộ thẻ trong đầu, đoạn cảm thấy thế giới này vẫn chưa thay đổi, và có thể yên tâm được rồi. Tết Đoan Ngọ năm nay, cụ chẳng thấy anh đào, dâu tằm, bánh ú, hay bùa chú thần linh đâu cả. Cụ chẳng nói gì, thế nhưng những tấm thẻ trong lòng lại xuất hiện cảnh bảy nổi ba chìm, khiến cụ bất an. Giờ đây, ít nhất cụ đã nhìn thấy một thứ, hơn nữa lại là một thứ được viết bằng chữ mực đỏ, cụ cảm thấy Tết Đoan Ngọ đã có chỗ bấu víu, ngay cả người Nhật cũng không thể xóa sổ được nó. Cụ vội vàng cầm lấy hai chiếc chia cho Tiểu Thuận và Nữu Nữu.
Tiểu Thuận và Nữu Nữu đều dùng cả hai tay nâng niu chiếc bánh ấy, Nữu Nữu thích chí hít hà liên tục. Tiểu Thuận đã cắn một miếng rồi mới hỏi: "Đây là bánh ngũ độc ạ? Có độc không hả ông?" Cụ ông thở dài mỉm cười: "Con bọ cạp, con rết ở trên đều là dập bằng khuôn ra cả, không có độc đâu!"
Thụy Xuan đứng một bên quan sát, thoạt đầu là thương xót lũ trẻ — kể từ khi Bắc Bình thất thủ, bọn trẻ chẳng được ăn thứ gì ra hồn. Lát sau, anh chợt ngộ ra một đạo lý: "Bảo sao có kẻ làm Hán gian, ăn ngon uống ngọt rốt cuộc vẫn là hưởng thụ cơ bản của đời người chứ! Có đồ ăn ngon, lũ trẻ liền cười tươi đáng yêu như những thiên thần vậy!" Anh nhìn Tiểu Thuận, khẽ gật đầu.
"Bố!" Tiểu Thuận vừa nhai bánh vừa lúng búng cử động cái lưỡi: "Sao bố cứ gật đầu thế ạ?" Nữu Nữu sợ người lớn mắng mình chỉ mải ăn, cũng ngơ ngác hỏi một tiếng: "Gật đầu á?"
Thụy Xuan cười khổ một tiếng, chẳng muốn đáp lại điều gì. Giả như anh muốn trả lời, anh chắc chắn sẽ nói: "Thế nhưng, anh không thể vì nụ cười của bọn trẻ mà bán rẻ linh hồn của mình!" Anh không giống như lão nhị, trong lòng không giấu nổi tâm sự. Anh không muốn ngay lập tức thông báo với gia đình rằng mình đã tìm được một vị trí mới. Giả như vào những năm tháng thái bình, anh nhất định sẽ vô cùng vui mừng khi nhận được vị trí ấy, bởi vì vừa có thể kiếm thêm chút tiền, lại vừa có thể mỗi ngày có cơ hội nói tiếng Anh, còn được đọc sách báo ngoại văn và nghe đài phát sóng bằng tiếng nước ngoài. Hiện tại, anh cũng nhìn thấy những sự tiện lợi đó, nhưng lại chẳng thể vui lên nổi. Anh vẫn luôn cảm thấy việc từ bỏ đám học sinh kia là một hành động thiếu dũng cảm, thiếu nghĩa khí và trốn tránh trách nhiệm. Giả như nói cho gia đình biết, anh đoán chừng mọi người nhất định sẽ vô cùng vui mừng, mà niềm vui của mọi người sẽ càng làm tăng thêm sự hổ thẹn và khổ tâm trong anh.
Thế nhưng, nhìn thấy mấy chiếc bánh ngọt có thể khơi gợi ra ngùm nụ cười của cả người già lẫn trẻ nhỏ như vậy, anh không kìm nềm được cái lưỡi của mình nữa. Anh buộc phải nói cho họ biết, để mọi người vui hơn một chút.
Anh đem mọi chuyện kể ra. Quả nhiên, niềm vui của cụ ông và Vận Mai đúng như những gì anh đã đoán. Chỉ dăm ba câu, tin tức đã được truyền sang gian nhà phía Nam. Mẹ phấn khởi lập tức bước sang, vừa đối đáp vừa nhắc lại với bố chồng rằng hồi ngày đầu tiên người con cả bắt đầu đi làm kiếm tiền, bà đã thức trắng một đêm không thể nhắm mắt, và hồi người con thứ hai sắp đi làm, bà đã thức thâu đêm suốt sáng vội vã làm cho nó một đôi giày vải đế nhung màu đen, thế nhưng giày đã làm xong, đứa con thứ hai lại tự ý đi mua một đôi giày da, khiến bà đau buồn mất toi hai ba ngày.
Lời nói của người con dâu đã mang lại cho cụ ông một chút cảm hứng, lời lẽ của cụ Kỳ cũng giống như được mở cống xả nước. Cụ nhắc lại chuyện thời tráng niên của Thiên Hữu, khiến mọi người nghe như đang thưởng thức những câu chuyện đời xưa, mà quên mất rằng Thiên Hữu vẫn là một người đang sống. Những điều cụ kể ngay cả vợ Thiên Hữu cũng có chuyện không biết, điều này khiến cụ ông vô cùng đắc ý, bất kể bản thân câu chuyện thú vị hay không, thời đại của nó cũng đủ để làm phai mờ đi không ít những chuyện cũ rích mục nát của người con dâu.
Vận Mai còn vui mừng hơn bất cứ ai. Mấy tháng nay, vì chuyện ăn mặc của cả nhà lớn nhỏ, chị đã chịu không biết bao nhiêu cơ cực. Giờ thì hay rồi, chồng đã có công việc tử tế với người ngoại quốc. Chị nhìn thấu số tiền lương hãy còn chưa cầm trong tay, mà tiền lương chính là thứ có thể khiến chị không phải bận tâm lo lắng đến hũ gạo trong vò hay đôi giày tất dưới chân con cái nữa. Chị không cần phải chửi rủa người Nhật nữa. Người Nhật dù có tiếp tục chiếm đóng Bắc Bình, thì cũng chẳng liên quan gì đến chị nữa! Lắng nghe cụ ông và mẹ chồng "kể chuyện xưa", bản thân chị vốn dĩ cũng có chút kinh nghiệm sinh con đẻ cái, cũng đáng để đem ra khoe, nhưng chị không dám lên tiếng, bởi vì giả như những câu chuyện cổ tích mà hai vị trưởng bối kể là cây cổ thụ, thì chút kinh nghiệm ít ỏi của chị chẳng qua cũng chỉ là một mầm non vừaú nhú nhú lên mà thôi. Chị nghĩ, chồng đã có nguồn thu nhập ổn định, cả nhà có thể sống những ngày tháng hòa thuận êm ấm, đợi thêm hai ba mươi năm nữa, chị cũng có thể đường hoàng ngồi trên kang để kể chuyện xưa cho con cháu nghe rồi.
Thụy Xuan vừa nghe vừa nhìn, lòng đau như cắt, mà chẳng dám lảng tránh. Lắng nghe và quan sát chính là trách nhiệm của anh! Nhìn người khác cười vui, anh vẫn phải phụ họa cười theo một tiếng, hoặc gật đầu. Anh nhớ đến giáo quan Sơn Mộc. Giả như Sơn Mộc mất đi đứa con trai yêu quý mà không thể rơi lệ, thì bản thân anh cũng buộc phải mỉm cười hùa theo các cụ trong lúc thành trì đã mất. Chủ nghĩa hiếu chiến cực đoan của toàn dân tộc khiến Sơn Mộc vô tình lạnh lùng như sắt đá, đạo lý hiếu đì truyền thống của toàn dân tộc lại khiến bản thân anh đa sầu đa cảm thái quá — thậm chí có thể bất chấp cả sự vong quốc nguy vong! Anh không có cách nào nhẫn tâm cắt đứt tình nghĩa luân thường, nhưng cũng thừa nhận rằng gánh nặng gia đình đã khiến anh, hoặc giả còn rất nhiều người khác nữa, lỡ dở việc lớn báo quốc! Anh đau lòng, nhưng lại chẳng có cách nào chỉnh đốn bản thân; một ngón tay làm sao có thể xoay chuyển nổi văn hóa mấy ngàn năm chứ?
Mãi mới thấy hai vị cao niên trò chuyện xong một đoạn, Thụy Xuan tưởng rằng mình có thể trốn vào phòng riêng nghỉ ngơi một lát rồi. Thế nhưng cụ Kỳ muốn ra phố đi dạo xem thế nào, cốt để nhắn nhủ con trai Thiên Hữu một tiếng, bảo con trai cũng vui mừng theo. Tiểu Thuận và Nữu Nữu đều muốn đi theo, trong khi Vận Mai cứ mồm oang oang rằng cụ ông không kham nổi hai cục nợ nghịch ngợm này đâu. Thụy Xuan đành phải đi theo hộ tống. Anh hỏi Tiểu Thuận:
"Các con chẳng phải vừa mới đi Bắc Hải về đó sao?" Ý anh là bảo bọn trẻ không cần đi theo nữa.
"Còn dám nhắc nữa kìa!" Vận Mai đáp lời: "Vừa nãy khóc một trận tơi bời hoa lá đấy! Nhị gia muốn dẫn tụi nó đi, thím Béo lại thấy phiền phức, không cho tụi nó đi, ông xem hai đứa nhỏ khóc cái kiểu gì kìa!"
Thụy Xuan lại cứng họng chẳng biết nói gì hơn, dẫn lũ trẻ ra ngoài cũng là một loại trách nhiệm!
May thay, ông cháu vừa mới ra khỏi cửa thì gặp ngay tiểu Thôi. Thụy Xuan thực sự không muốn cất bước đi thêm lần nữa, bèn giao cụ ông và lũ trẻ cho tiểu Thôi: "Cụ Thôi, anh đánh xe đưa ông đi dạo một chuyến được không? Ra tiệm hàng ấy. Cứ đi thong thả hết mức có thể nhé! Tiểu Thuận, Nữu Nữu, hai đứa ngồi cho ngoan, không được quậy phá lung tung nghe chưa! Cụ Thôi, nếu không có mối nào khác, thì lại đánh xe đưa tụi nó về nhé."
Tiểu Thôi gật đầu. Thụy Xuan đỡ cụ ông lên xe; tiểu Thôi bồng lũ trẻ lên xe, đoạn vừa nói vừa cười đánh xe đi mất.
Thụy Xuan thở phào nhẹ nhõm.
Bà cụ đang đứng dưới gốc cây táo ta, ngắm nghía những quả táo nhỏ màu xanh lục vừa mới kết trái nom giống như hạt đậu non ấy. Thụy Xuan từ ngoài cửa bước về, nhìn thấy mẹ đang đứng dưới tán cây, anh cảm nhận có điều gì đó rất mới mẻ lạ lẫm. Những chiếc lá táo tỏa ra ánh sắc xanh lục nhạt, khuôn mặt bà cụ vô cùng vàng vợi, vô cùng tĩnh lặng, anh bỗng có cảm giác như đang ngắm nhìn một bức tranh tĩnh mịch đẹp đẽ mà lay động lòng người, anh chợt nhớ đến hình ảnh người mẹ của những ngày tháng trước đây. Đem người mẹ hồi anh mười mấy tuổi hoặc hai mươi tuổi ra so sánh với người mẹ hiện tại, anh bỗng thấy như mình không còn quen biết bà nữa. Anh chết trân người lại, ngẩn ngơ nhìn bà. Bà chậm rãi thu ánh mắt từ chùm táo xanh non lại, nhìn sang anh. Đôi mắt bà trũng sâu vào trong hốc, tròng mắt có phần teo lại và đờ đẫn, thế nhưng vẫn phảng phất nét nhân từ và dịu dàng — ánh mắt của mẹ đã đổi thay, mà thần thái thì vẫn nguyên vẹn, bà vẫn là người mẹ ấy. Thụy Xuan chợt cảm thấy trong lòng có chút nóng ran, anh chỉ hận không thể bước tới nắm lấy đôi tay bà, gọi một tiếng mẹ, gọi tất cả sự nhân từ và dịu dàng của bà ra, gọi cả đôi mắt cùng mọi thứ của mười năm hay hai mươi năm trước của bà trở về hết. Giả như cất tiếng gọi một tiếng mẹ như thế, anh nghĩ bản thân nhất định sẽ ngây thơ như Tiểu Thuận và Nữu Nữu, đem tất cả những nỗi uất ức trong lòng tuôn trào trút sạch một lần cho thỏa, khiến lòng dạ được sảng khoái một phen! Thế nhưng, anh đã không gọi lên lời, cái miệng đã bước sang tuổi ba mươi mấy của anh không sao có thể cất tiếng gọi mẹ một cách ngây thơ hồn nhiên được nữa rồi.
"Thụy Xuan!" Mẹ nhẹ nhàng gọi, "Con đến đây, mẹ bảo chuyện này cái!" Giọng nói của bà dịu dàng biết bao, dường như mang theo cả chút ý tứ nài nỉ.
Anh vâng lời đáp lại với vẻ vô cùng thân thiết. Anh không thể từ chối lời nài nỉ của mẹ. Anh biết lão nhị và lão tam đều không có nhà, mẹ nhất định cảm thấy vô cùng cô đơn quạnh quẽ. Anh vô cùng hổ thẹn vì sao mình không sớm nghĩ đến điều này, để mang lại cho mẹ nhiều sự ấm áp và an ủi hơn. Anh bước theo mẹ vào gian nhà phía Nam.
"Cả!" Mẹ ngồi trên mép kang, nở nụ cười mang theo chút không được tự nhiên cho lắm rồi cất lời: "Con tìm được việc làm rồi, nhưng mẹ thấy con hình như chẳng vui vẻ gì cho cam, có phải không nào?" "Dạ..." Cả gặp khó xử, chẳng biết phải trả lời thế nào cho phải.
"Nói thật đi, với mẹ mà còn không chịu nói thật cơ à?"
"Đúng thế ạ, mẹ! Con không vui chút nào thật đấy ạ!"
"Tại sao thế?" Bà cụ lại mỉm cười, như thể muốn biểu thị rằng, dẫu con trai có trả lời thế nào đi nữa, bà cũng sẽ không giận đâu.
Người con cả hiểu rằng không cần phải nói dối nữa. "Mẹ ạ, con vì gia đình thì chẳng thể vì quốc gia, vì quốc gia thì chẳng thể chu toàn cho gia đình! Mấy tháng nay, con vì chuyện này mà cứ mãi không vui, giờ đây vẫn không vui, sau này con nghĩ chắc mình cũng chẳng vui nổi đâu. Con cảm thấy đất nước gặp phải chuyện lớn nhường này, mà con lại không tham gia vào, quả thực là một—là một—" Anh tìm mãi không ra từ ngữ thích hợp, bành cười ngượng ngùng nửa xấu hổ nửa chán chường.
Bà cụ ngẩn người ra một hồi lâu, đoạn gật gật đầu: "Mẹ hiểu rồi! Mẹ và ông nội đã liên lụy đến con!"
"Bản thân con còn có vợ con nữa chứ! Bọn họ cũng phải dựa vào con mà sống mà!" "Có phải có người thường xuyên chế nhạo con không? Bảo con nhát gan vô dụng ấy?"
"Không ạ! Lương tâm con khắc khoải chế nhạo con từng giây từng phút!"
"Ừ! Mẹ, mẹ hận mình sao vẫn chưa chết đi, cứ mãi làm con phải chịu khổ lụy!"
"Mẹ!"
"Mẹ nhìn ra rồi, lũ giặc Nhật Bản này một sớm một chiều sẽ không chịu rời khỏi Bắc Bình đâu. Có chúng ở đây, con vĩnh viễn sẽ không vui nổi! Mẹ ngày ngày tựa cửa ngóng trông giữ con lại, con là đứa con cả của mẹ, con không vui, trong lòng mẹ cũng chẳng dễ chịu gì cho cam!"
Thụy Xuan ngây người đứng lặng hồi lâu chẳng thốt nên lời. Đi lại trong phòng hai bước, anh cười chán chường: "Mẹ, mẹ yên tâm đi! Con từ từ rồi sẽ vui lên thôi mà!"
"Con á?" Mẹ cũng cười nhạt một tiếng. "Mẹ hiểu con mà!"
Lòng Thụy Xuan nhói đau buốt giá, chẳng thể thốt thêm lời nào nữa.
Mẹ cũng không lên tiếng nữa.
Cuối cùng, Thụy Xuan đành lảng chuyện cất lời: "Mẹ, mẹ nằm nghỉ một lát đi nhé! Con đi viết thư đây!" Anh vô cùng khó nhọc bước ra ngoài.
Trở về phòng mình, anh không muốn suy nghĩ thêm về những lời của mẹ nữa, bởi vì hễ nghĩ đến lúc nào thì cũng vẫn là ngần ấy câu chuyện, vĩnh viễn chẳng có cách nào giải quyết. Anh chỉ biết sống qua loa ứng phó với hoàn cảnh, chứ chẳng tài nào tạo ra được cục diện mới mẻ nào cả, anh cảm thấy sinh mạng của mình đã bị uổng phí một cách vô ích.
Anh đích thực muốn viết thư, viết thư từ chức gửi nhà trường. Vừa về đến phòng mình, anh đã vội vã cầm bút lên. Anh muốn đổi dòng suy nghĩ, để quên đi những lời của mẹ. Thế nhưng, tay cầm bút, anh lại chẳng thể viết nổi. Anh nghĩ bản thân nên đến trường học, gặp lại các học sinh thêm một lần nữa. Anh nên căn dặn các học sinh: Ai đi được thì đi, rời khỏi Bắc Bình ngay! Ai không đi được, thì phải chăm chỉ học tập thật tốt, tích lũy tri thức; Trung Quốc đời nào vong quốc được, các em bắt buộc phải tích lũy kiến thức, sau này mới có thể đem sức mình ra phục vụ quốc gia. Các em chớ có cố ý trêu chọc người Nhật, cũng đừng cam tâm tình nguyện làm chó săn cho chúng; các em phải nhẫn nại, kiên cường kiên định nhẫn nại, trong lòng tuyệt đối đừng bao giờ quên chuyện phục thù tuyết hận!
Anh lẩm bẩm đi lẩm bẩm lại đoạn này không biết bao nhiêu bận. Anh cảm thấy chỉ có cách dặn dò như thế, anh mới có thể chuộc lại phần nào tội lỗi vì đã từ bỏ đám học sinh. Thế nhưng, anh phải nói thế nào đây? Giả như anh dám đường hoàng nói công khai trên bục giảng, anh sẽ lập tức bị bắt ngay. Anh biết rõ ở các trường học đều từng có người bị bắt. Khôn ngoan bảo toàn tính mạng trong thời buổi loạn lạc nguy nan này xét cho cùng chưa chắc đã là trí tuệ, thế nhưng một khi anh bị bắt đi, ông nội và mẹ nhất định sẽ đau buồn đến chết mất. Anh buông bút, đi qua đi lại trong phòng. Phải rồi, hiện tại người Nhật vẫn chưa bắt anh đi, chưa tra tấn anh, thế nhưng cái miệng, đôi tay, thậm chí cả tâm hồn của anh, đã bị khóa xiềng xích hết cả rồi! Đi lại hồi lâu, anh lại ngồi xuống, cầm bút lên, viết một bức thư vô cùng đơn giản gửi cho hiệu trưởng. Viết xong, niêm phong lại, dán tem lên, anh cắm cổ chạy đi thả nó vào thùng thư trên phố. Anh sợ nếu chần chừ thêm một lát nữa, thì vì sự hối hận vì đã không trực tiếp từ biệt các học sinh, anh sẽ lại chẳng nỡ gửi bức thư đó đi nữa.
Gần đến giờ ăn cơm tối, tiểu Thôi đã đánh xe đưa ba ông cháu về tới nhà. Thời tiết tương đối oi bức, lại thêm phần phấn khích, khuôn mặt nhỏ nhắn của Tiểu Thuận và Nữu Nữu đều đỏ bừng lên, đỏ rực đến mức phát sáng. Khuôn mặt cụ Kỳ tuy không đỏ ửng lên, thế nhưng trong đôi mắt nhỏ lại ẩn chứa biết bao niềm vui sướng. Cụ bảo với Vận Mai: "Ra ngoài phố nhìn ngắm cứ như chẳng có chuyện gì xảy ra nữa vậy, có lẽ người Nhật sẽ chẳng quậy phá đi đâu nữa đâu phỏng?" Hy vọng ở đâu, thì sai lầm cũng sẽ ngự trị ở đó. Cụ ông chỉ mong mỏi sự thái bình yên ổn, cho nên vừa nhìn thấy cảnh tượng ngoài phố liền cho rằng mọi sự đều bình an vô sự.
Tiểu Thôi gọi Thụy Xuan ra dưới gốc cây hòe lớn, hạ thấp giọng nói: "Ông Kỳ, ông đoán xem tôi gặp ai nào?"
"Ai thế?"
"Tiên sinh Tiền!"
"Tiền—" Thụy Xuan tóm chặt lấy cánh tay tiểu Thôi, kéo xềnh xệch anh ta vào trong nhà; khép cửa lại, anh lặp lại một tiếng với giọng đầy kinh ngạc: "Tiên sinh Tiền á?"
Tiểu Thôi gật đầu. "Tôi đợi cụ ông ở quán trà nhỏ đối diện tiệm vải. Trà vừa mới hãm xong, tôi liếc mắt cái đã nhìn thấy ông ấy! Một bên chân đi lại có chút không tiện, bước đi rất chậm chạp. Bước vào quán trà, trong phòng thì tối, ngoài trời thì sáng, ông ấy đứng khựng lại điều tiết tinh thần, có vẻ như nhìn không rõ bàn trà nằm ở chỗ nào vậy."
"Ông ấy mặc trang phục gì?" Thụy Xuan hạ giọng hết mức có thể hỏi; nhưng trái tim anh lại đập vô cùng dồn dập.
"Một bộ quần áo vải trắng bằng cộc tay quần dài cực kỳ bẩn! Đi chân trần, có vẻ như là đang đi, mà cũng giống như đang lê lết một đôi giày vải vừa bẩn vừa rách!"
"Ồ!" Thụy Xuan vừa nghe liền nghĩ ngay đến việc nhà thơ họ Tiền đã không còn mặc áo dài nữa rồi; một người Bắc Bình phải dám từ bỏ chiếc áo dài, thì mới dám đi làm những việc lớn thực sự chứ! "Ông ấy béo lên hay gầy đi?" "Gầy lắm! Nhưng đó có lẽ là do mái tóc làm hại đấy. Tóc của ông ấy hình như mấy tháng trời nay không hề cắt tỉa! Tóc mà mọc dài ra, thì chẳng phải khuôn mặt sẽ càng lộ rõ vẻ gầy hóp nhỏ thó đi sao?" "Có tóc bạc chưa?"
Tiểu Thôi ngẫm nghĩ một lát: "Có chứ! Có rồi! Thế nhưng đôi mắt của ông ấy rất sáng. Ngày thường hễ ông ấy cất lời nói chuyện, trong mắt chẳng phải lúc nào cũng rưng rưng ngấn lệ, mang nụ cười tủm tỉm đó sao? Hiện tại, ông ấy vẫn mang nụ cười tủm tỉm ấy, thế nhưng không còn rưng rưng ngấn lệ nữa. Đôi mắt ông ấy rất sáng, rất ráo hoảnh, ông ấy vừa liếc nhìn tôi một cái, là tôi đã thấy gai người da gà da vịt rồi!"
"Có hỏi ông ấy ở đâu không?"
"Có hỏi chứ, ông ấy cười trừ, không chịu nói! Tôi hỏi ông ấy rất nhiều chuyện, ở đâu vậy? Làm gì thế? Kim tam gia có khỏe không? Ông ấy chẳng thèm đáp lời câu nào! Ông ấy ngồi xuống cạnh tôi, gọi một bát nước sôi để nguội. Uống một ngụm nước, cái miệng của ông ấy liền mở cống xả nước. Giọng ông ấy rất trầm, thực ra lúc ấy trong quán trà chẳng có mấy người."
"Ông ấy đã kể cho anh nghe những gì?"
"Có rất nhiều chuyện, bởi vì giọng ông ấy trầm thấp, lại rụng mất mấy cái răng cửa, tôi căn bản nghe không hiểu rõ lắm. Nhưng tôi nghe rõ được một chuyện, ông ấy giục tôi trốn đi!"
"Đi đâu?"
"Đi tòng quân đánh giặc!"
"Anh đáp thế nào?"
"Tôi á?" Mặt tiểu Thôi đỏ bừng lên. "Ông xem đấy, ông Kỳ, tôi vừa mới tìm được một công việc làm, sao có thể đi được chứ?"
"Việc gì thế?"
"Nhị gia nhà các anh bảo tôi kéo xe bao tháng cho anh ấy mà! Vừa là người quen cả, lại vừa có thể đỡ bị vất vả mệt nhọc hơn, tôi không muốn đi đâu!"
"Thế anh còn căm hận người Nhật nữa không?"
"Tất nhiên rồi chứ! Tôi đã nói với tiên sinh Tiền rằng, tôi vừa mới có việc làm, không đi được, đợi khi nào gác lại công việc rồi tính sau vậy?"
"Ông ấy nói thế nào?"
"Ông ấy bảo? Đợi đến lúc anh mất mạng rồi, thì có muốn cũng muộn đời!"
"Ông ấy tức giận phỏng?"
"Không hề! Ông ấy bảo tôi suy nghĩ lại cho kỹ đi!" Giống như sợ Thụy Xuan gặng hỏi tiếp, anh ta vội vã bồi thêm câu: "Ông ấy còn cho tôi một lá bùa thần nữa cơ!" Anh ta từ trong túi áo lấy ra một lá bùa thần Ngũ Lôi nền giấy vàng chữ đỏ. "Tôi chẳng biết cho tôi cái này để làm gì nữa? Tết Đoan Ngọ dán bùa thần, chẳng phải cứ đến ngọ trưa là gỡ xuống hay sao? Hiện tại trời sắp tối mịt cả rồi đây này!" Thụy Xuan đón lấy lá bùa thần, mở ra, xem xét mặt trước, đoạn lại lật mặt sau xem xét, ngoại trừ ấn Ngũ Lôi Quyết và ấn Trương Thiên Sư bằng mực đỏ, anh chẳng nhìn thấy thứ gì khác nữa. "Cụ Thôi, đưa nó cho tôi nhé?"
Cầm lấy đi chứ, ông Kỳ! Tôi đi đây! Tiền xe trả rồi nhé." Nói xong, anh ta mở cửa bước ra ngoài, có vẻ như hơi sợ Thụy Xuan hỏi thêm điều gì nữa vậy.
Sau khi thắp đèn, anh cầm lá bùa thần ấy lên tỉ mỉ quan sát, ở mặt sau, anh nhìn thấy một số chữ viết. Những chữ ấy cũng có màu đỏ, viết chồng lên sắc đỏ xuyên thấu từ mặt trước của lá bùa thần; nếu không chú ý kỹ quan sát, thì trông nó chỉ giống như những chấm đỏ và nét vạch đỏ đậm hơn màu xuyên thấu kia một chút mà thôi.
Đưa lại gần ngọn đèn, anh tỉ mỉ đọc từng chữ, và phát hiện ra một bài thơ mới: "Dùng cổ họng rớm máu, ta khẩn cầu các ngươi:
Hãy rời khỏi mái nhà không cờ quốc kỳ ấy đi, đừng bịn rịn lưu luyến nữa!
Tổ quốc đang vẫy gọi các ngươi,
Tựa như người mẹ hiền gọi những đứa con!
Đi đi, hãy cởi bỏ chiếc áo dài của các ngươi đi, áo dài sẽ khiến các ngươi vấp ngã — vấp ngã xuống nấm mồ chôn!
Vào ngày hôm nay, lễ phục của các ngươi phải là quân phục, lãnh thổ của các ngươi chẳng phải đã biến thành chiến trường rồi sao?
Hãy rời khỏi cái Bắc Bình đã chết này, các ngươi mới có thể khải hoàn trở về;
Ở lại nơi này chính là chôn cất bầu bạn với cỗ quan tài!
Kháng chiến và đổ máu chính là huy chương vinh quang nhất của các ngươi,
Vì sự sinh tồn, các ngươi bắt buộc phải đeo nó trước ngực!
Bằng không, các ngươi cũng sẽ phải bỏ mạng, bỏ mạng trong sự nhục nhã và đói rét!
Đi đi, ta khẩn khoản nài xin các ngươi!
Đi thêm một người là bớt đi một kẻ nô lệ, đi thêm một người là tăng thêm một chiến sĩ!
Đi đi, tổ quốc đang vẫy gọi các ngươi, tổ—quốc—đang—vẫy—gọi—các—ngươi!"
Đọc xong, lòng bàn tay Thụy Xuan vã mồ hôi đầm đìa. Thật sự mà nói, đây không phải là một bài thơ hay, thế nhưng từng chữ trong đó lại tựa như một cây kim vô cùng sắc nhọn, đâm nhói vào tâm can anh! Anh chính là kẻ vô sỉ, không chịu cởi chiếc áo dài ra, mà cam tâm tình nguyện bầu bạn chôn vùi cùng cỗ quan tài! Đó không phải là một bài thơ hay, thế nhưng anh chẳng có cách nào đặt nó xuống được. Chẳng mấy chốc, anh đã nhẩm thuộc lòng nó. Nhẩm thuộc thì đã sao nào? Khuôn mặt anh nóng bừng lên. "Tiểu Thuận, gọi bố ăn cơm!" Giọng của Vận Mai.
"Bố! Ăn cơm ạ!" Tiếng gọi lanh lảnh của Tiểu Thuận.
Thụy Xuan toàn thân run lên bần bật, nhét vội lá bùa thần vào trong túi áo.