Có lẽ chính vì bản chất công việc của mình mà ông ta đã đến để chứng kiến đoàn quân lên đường. Tờ *El Porvenir* ngày mốt chắc chắn sẽ tường thuật lại sự kiện này, nhưng chủ bút của nó, dựa hông vào chiếc xe landau, có vẻ như chẳng thèm nhìn thứ gì. Hàng đầu của đại đội bộ binh xếp thành ba hàng chắn ngang đầu kè ven biển, khi bị đám đông ép quá sát, liền hung hăng hạ lê chĩa thẳng với một tiếng lách cách rợn người; và thế là biển người xem liền lùi phắt lại, thậm chí lùi ngay dưới mõm những con la trắng to lớn. Bất chấp đám đông vô cùng đông đảo, chỉ có một thứ âm thanh rì rầm thấp trầm; bụi bùng lên thành một lớp sương mù màu nâu, trong đó những kỵ sĩ, kẹt cứng giữa dòng người ở chỗ này chỗ khác, cao lêu ngêu từ hông trở lên, cùng nhìn về một hướng qua những đầu người. Hầu như ai nấy đều cho một người bạn ké ngựa, kẻ ngồi sau dùng cả hai tay bấu chặt lấy vai người cầm cương; và vành mũ của họ chạm vào nhau, trông như một chiếc đĩa duy nhất đỡ lấy phần đỉnh của hai chiếc mũ chóp nhọn với một khuôn mặt kép ở phía bên dưới. Một gã *mozo* khàn giọng hét lên điều gì đó với một người quen trong hàng ngũ, hoặc một phụ nữ bỗng thét lên từ "Adios!" theo sau là tên thánh của một người đàn ông.
Tướng Barrios, mặc chiếc áo vận quân sờn cũ và chiếc quần phồng trắng buông thõng xuống đôi bốt đỏ kỳ lạ, để trần đầu và hơi khom người, chống đỡ thân mình bằng một chiếc gậy dày dặn. Không! Ông đã giành đủ vinh quang quân sự để làm thỏa mãn bất cứ kẻ nào, ông cứ khăng khăng khẳng định với bà Gould, đồng thời cố gắng tô điểm cho dáng điệu của mình một vẻ hào hoa. Vài sợi tóc đen lơ thơ rủ xuống mép trên, ông có chiếc mũi quằm, cằm mỏng và dài, cùng một miếng vải lụa đen che qua một bên mắt. Con mắt còn lại của ông, nhỏ và trũng sâu, lấp láy thất thường về mọi hướng, ra điều thân thiện vô định. Vài khán giả châu Âu hiếm hoi, toàn là đàn ông, những kẻ vô tình tạt lại gần chiếc xe ngựa nhà Gould, đã để lộ qua vẻ mặt nghiêm trang của họ ấn tượng rằng vị tướng hẳn đã nốc quá nhiều rượu punch (rượu punch Thụy Điển, được nhập khẩu nguyên chai bởi Anzani) tại Câu lạc bộ Amarilla trước khi khởi hành cùng Bộ tham mưu trong một chuyến phi nước đại cuồng nộ ra bến cảng. Nhưng bà Gould nghiêng người về phía trước, điềm tĩnh và tuyên bố niềm tin chắc rằng vẫn còn rất nhiều vinh quang đang chờ đón vị tướng trong tương lai gần.
“Thưa phu nhân!” ông phản đối với vẻ đầy cảm xúc, “nhân danh Chúa, hãy suy ngẫm lại xem! Làm sao có thể có chút vinh quang nào cho một kẻ như tôi khi đánh bại cái tên *embustero* đầu hói với bộ ra mép nhuộm đen ấy chứ?”
Pablo Ignacio Barrios, con trai của một vị lý trưởng làng, thiếu tướng sư đoàn, tư lệnh tối cao quân khu miền Tây, không hay lui tới giới thượng lưu của thị trấn. Ông thích những buổi tụ họp suồng sã của đàn ông, nơi ông có thể kể chuyện săn báo đốm, khoe tài dùng dây thòng lọng với những ngón nghề cực kỳ hóc búa kiểu "đã có gia đình thì đừng hòng thử", theo cách nói của dân du mục *llaneros*; kể những câu chuyện về những chuyến đi đêm kỳ lạ, những cuộc chạm trán với bò rừng, những trận vật lộn với cá sấu, những cuộc phiêu lưu trong các khu rừng lớn, những lần vượt sông nước lũ. Và không phải sự khoác lác tầm thường đã thúc đẩy những hồi ức của vị tướng, mà là một tình yêu đích thực đối với lối sống hoang dã mà ông từng trải qua thời trẻ trước khi quay lưng vĩnh viễn với mái tranh của túp lều gia đình trong rừng sâu. Đi lang thang tận Mexico, ông đã chiến đấu chống lại người Pháp sát cánh (như ông kể) bên cạnh Juarez, và là người lính Costaguana duy nhất từng chạm trán với quân đội châu Âu trên chiến trường. Thực tế đó đã rọi một ánh hào quang rực rỡ lên tên tuổi ông cho đến khi nó bị lu mờ bởi ngôi sao đang lên của Montero. Suốt cả cuộc đời, ông là một kẻ cờ bạc thâm niên. Ông hoàn toàn cởi mở nhắc đến câu chuyện quen thuộc rằng có lần, trong một chiến dịch nọ (khi còn chỉ huy một lữ đoàn), ông đã ném cả ngựa, súng lục và trang bị vào sòng bạc, đến mức mất cả quân hàm, khi chơi bài monte với các đại tá vào đêm trước trận chiến. Cuối cùng, ông đã phái người hộ tống mang thanh kiếm của mình (một thanh kiếm danh dự có chu cán bằng vàng) về thị trấn phía sau chiến tuyến để cầm cố ngay lấy năm trăm pesetas với một chủ tiệm đang ngái ngủ và sợ hãi. Đến rạng sáng, ông cũng đã ném sạch số tiền cuối cùng ấy, và khi bình tĩnh đứng lên, câu nói duy nhất của ông là: "Bây giờ chúng ta hãy đi chiến đấu đến chết." Kể từ đó, ông nhận ra rằng một vị tướng hoàn toàn có thể dẫn quân vào trận một cách tốt đẹp chỉ với một chiếc gậy trong tay. "Đó là thói quen của tôi kể từ dạo ấy," ông thường nói.
Ông lúc nào cũng ngập trong nợ nần; ngay cả trong những thời kỳ huy hoàng của vận mệnh thăng trầm một vị tướng Costaguana, khi ông nắm giữ các chức vụ quân sự cao cấp, những bộ quân phục thêu chỉ vàng của ông hầu như lúc nào cũng đang nằm trong tiệm cầm đồ của một thương gia nào đó. Và cuối cùng, để tránh những rắc rối không ngớt về y phục do những chủ nợ đầy lo âu gây ra, ông đã tỏ ra khinh miễn xiêm y quân ngũ, một thói quen kỳ quặc diện những bộ áo sờn cũ đã trở thành bản tính thứ hai. Nhưng phe phái mà Barrios gia nhập chẳng cần phải sợ hãi bất kỳ sự phản bội chính trị nào. Ông đích thực là một người lính quá đỗi chân chính để tham gia vào cái chợ trời buôn bán chiến thắng đê hèn. Một thành viên của phái đoàn ngoại giao nước ngoài tại Sta. Marta từng đưa ra nhận xét về ông: "Barrios là một người hoàn toàn trung thực và thậm chí có chút tài năng quân sự, nhưng lại thiếu phong thái." Sau chiến thắng của phe Ribierist, ông đã giành được quyền chỉ huy miền Tây có tiếng là béo bở, chủ yếu nhờ sự nỗ lực của các chủ nợ (những chủ tiệm ở Sta. Marta, toàn là những tay chính trị sừng sỏ), những kẻ đã chạy đôn chạy đáo vì lợi ích của ông, và riêng tư vây hãm Senor Moraga, vị đại diện có thế lực của mỏ San Tome, bằng những lời than vãn phóng đại rằng nếu vị tướng bị phớt lờ, "Tất cả chúng ta sẽ tiêu đời." Một lời nhắc đến tên ông mang tính tình cờ nhưng thuận lợi trong thư từ kéo dài của thân phụ ông Gould với con trai cũng có phần góp vào việc bổ nhiệm ấy; nhưng trên hết chắc chắn là sự trung thực chính trị đã được thiết lập của ông. Không ai hoài nghi lòng dũng cảm cá nhân của Kẻ tiêu diệt Hổ, theo cách gọi của bình dân. Tuy nhiên, ông được cho là gặp vận rủi trên chiến trường — nhưng đây sẽ là khởi đầu của một kỷ nguyên hòa bình. Những người lính quý mến ông vì tính tình nhân hậu, giống như một bông hoa kỳ lạ và quý giá bất ngờ nở rộ trên luống đất nóng bỏng của những cuộc cách mạng đầy nhũng lũng; và khi ông chậm rãi cưỡi ngựa qua các con phố trong một cuộc diễu binh nào đó, sự hài hước đầy khinh miễn của con mắt độc nhất đảo qua đám đông đã khơi gợi những tiếng tung hô của dân chúng. Phụ nữ thuộc tầng lớp đó đặc biệt tỏ ra mê hoặc trước chiếc mũi dài quằm xuống, chiếc cằm nhọn, môi dưới trĩu nặng, miếng vải lụa đen che mắt và chiếc khăn trùm chéo một cách bất kham trên trán. Cấp bậc cao của ông luôn mang lại cho ông một cử tọa gồm những nhà quý tộc để nghe những câu chuyện thể thao của ông, được ông kể lại rất rành mạch với một niềm vui thích mộc mạc, nghiêm trang. Còn về xã hội của phụ nữ, nó thật phiền toái bởi những sự kìm kẹp mà nó áp đặt chẳng đổi lại được gì, theo như ông thấy. Có lẽ ông chưa từng nói chuyện quá ba lần với bà Gould kể từ khi nhận chức vụ chỉ huy cao cấp; nhưng ông đã quan sát bà cưỡi ngựa thường xuyên cùng Senor Administrador, và từng tuyên bố rằng có nhiều lý lẽ trong bàn tay cương ngựa nhỏ bé của bà hơn là trong tất cả đầu óc phụ nữ ở Sulaco. Thôi thúc của ông là tỏ ra vô cùng lịch thiệp khi chia tay với một người phụ nữ không hề lảo đảo trên yên ngựa, và lại là vợ của một nhân vật rất quan trọng đối với một người luôn túng tiền. Ông thậm chí còn đẩy sự quan tâm của mình đi xa đến mức yêu cầu vị sĩ quan tùy tùng bên cạnh (một đại nhân người lùn mập mạp với diện mạo giống người Tatar) dẫn theo một hạ sĩ cùng một tiểu đội lính đứng chắn trước xe ngựa, kẻo đám đông trong lúc xô đẩy lùi lại sẽ "làm phiền đến những con la của phu nhân." Sau đó, quay sang nhóm nhỏ những người châu Âu im lặng đang đứng nghe trong tầm với, ông lớn giọng với vẻ bảo bọc—
“Các ngài, xin đừng lo lắng. Cứ tiếp tục làm Đường sắt — đường sắt, điện tín của các ngài. Các ngài — Ở Costaguana có đủ tài sản để trả cho mọi thứ — bằng không thì các ngài đã chẳng có mặt ở đây. Ha! ha! Đừng bận tâm đến cái trò *picardia* nhỏ nhặt này của anh bạn Montero của tôi. Chẳng mấy chốc nữa các ngài sẽ được chiêm ngưỡng bộ râu mép nhuộm của hắn qua những thanh sắt của một cái lồng gỗ chắc chắn. *Si, senores!* Đừng sợ hãi gì cả, hãy phát triển đất nước, làm việc, làm việc đi!”
Nhóm kỹ sư nhỏ bé đón nhận lời khuyên nhủ này không một lời, và sau khi vẫy tay chào họ một cách cao ngạo, ông lại hướng về phía bà Gould—
“Đó là những gì Don Jose bảo chúng ta phải làm. Hãy táo bạo lên! Làm việc! Trở nên giàu có! Tống Montero vào lồng là việc của tôi; và khi cái công việc cỏn con ấy hoàn thành, thì đúng như Don Jose mong muốn, tất cả chúng ta, ai nấy đều sẽ giàu lên, giống như những người Anh vậy, bởi vì chính tiền bạc mới là thứ cứu rỗi một đất nước, và—”
Nhưng một sĩ quan trẻ trong bộ quân phục rất mới, hớt hải chạy tới từ hướng cầu tàu, đã ngắt lời sự diễn giải của ông về những lý tưởng của Senor Avellanos. Vị tướng có cử động thiếu kiên nhẫn; người kia vẫn tiếp tục nói với ông đầy nài nỉ, với một vẻ cung kính. Ngựa của Bộ tham mưu đã được đưa lên tàu, xuồng của tàu hơi nước đang chờ vị tướng ở bậc thềm lên xuống; và Barrios, sau một cái trừng mắt dữ dội bằng con mắt duy nhất, bắt đầu chào từ biệt. Don Jose gượng dậy thốt lên một câu nói phù hợp được phát ra một cách máy móc. Áp lực khủng khiếp của hy vọng và sợ hãi đang tàn phá ông, và ông dường như đang dồn những tia lửa cuối cùng cho những nỗ lực hùng biện ấy mà thậm chí cả châu Âu xa xôi cũng sẽ phải nghe tới. Antonia, đôi môi đỏ mím chặt, quay ngoắt đầu đi sau chiếc quạt đang giương lên; và chàng trai trẻ Decoud, dù cảm nhận rõ ánh mắt của cô thiếu nữ đang nhìn mình, vẫn kiên quyết nhìn đi chỗ khác, chống tay vào khuỷu, với một thái độ dửng dưng đầy khinh miễn và hoàn toàn tách biệt. Bà Gould anh dũng che giấu sự hoảng hốt trước sự xuất hiện của những con người và sự kiện quá xa lạ với những quy chuẩn chủng tộc của mình, một nỗi hoảng hốt quá sâu sắc để có thể thốt thành lời ngay cả với chồng. Bây giờ bà hiểu rõ hơn sự im lặng không lời của ông. Sự tương tác tâm tình của họ không diễn ra trong những khoảnh khắc riêng tư, mà chính xác là ở nơi công cộng, khi những cái liếc mắt nhanh chóng của họ bình luận về một diễn biến mới nào đó. Bà đã bước vào ngôi trường im lặng tuyệt đối của ông, ngôi trường duy nhất khả thi, vì có quá nhiều thứ dường như gây sốc, kỳ quái và lố bịch trong quá trình thực hiện mục tiêu của họ phải được chấp nhận như một điều bình thường ở đất nước này. Quả thực, Antonia đường bệ trông già dặn hơn và bình thản đến cùng cực; nhưng cô sẽ chẳng bao giờ biết cách dung hòa những khoảng hẫng đột ngột trong lồng ngực với một vẻ mặt linh hoạt đầy nhã nhặn.
Bà Gould mỉm cười chào tạm biệt Barrios, gật đầu chào vòng quanh những người châu Âu (những người đồng loạt ngẩng mũ) cùng lời mời gọi cuốn hút, "Tôi hy vọng sớm gặp lại tất cả các ngài ở nhà"; rồi nói một cách đầy lo âu với Decoud, "Mời lên xe, Don Martin," và nghe anh lẩm bẩm bằng tiếng Pháp khi mở cửa xe, "Le sort en est jete." Bà nghe thấy anh với một vẻ bực dọc khó tả. Chẳng có ai đáng lẽ phải hiểu rõ hơn chính bản thân anh rằng canh bạc đầu tiên ấy đã được gạt đi từ lâu trong một ván bài tuyệt vọng nhất. Những tiếng tung hô từ xa, những mệnh lệnh được thét lên, và một hồi trống trên cầu tàu chào đón vị tướng đang lên đường. Một cảm giác hơi choáng váng ùa đến với bà, và bà ngẩn ngơ nhìn gương mặt bất động của Antonia, tự hỏi điều gì sẽ xảy ra với Charley nếu gã ngốc nghếch kia thất bại. "Về nhà thôi, Ignacio," bà cất tiếng gọi vào tấm lưng rộng bất động của người đánh xe, người đang thong thả thu dây cương, lẩm bẩm trong miệng, "Si, la casa. Si, si nina."
Chiếc xe lăn bánh không tiếng động trên con đường mòn mềm mại, những chiếc bóng ngả dài trên vùng đồng bằng bụi bặm nhỏ bé rải rác những bụi cây sẫm màu, những mô đất bị đào xới, những tòa nhà gỗ thấp lợp mái tôn của Công ty Đường sắt; hàng cột điện thưa thớt sải bước chéo ra khỏi thị trấn, mang theo một sợi dây duy nhất, gần như vô hình vươn sâu vào vùng *campo* rộng lớn — giống như chiếc râu xúc giác mảnh khảnh, rung rập của nền văn minh đang chờ đợi bên ngoài một khoảng khắc hòa bình để tiến vào và quấn lấy trái tim mệt mỏi của mảnh đất này.
Cửa sổ quán cà phê của Albergo d’Italia Una ngập tràn những gương mặt rám nắng, có ria mép của những công nhân đường sắt. Nhưng ở đầu bên kia của tòa nhà, khu vực dành cho *Signori Inglesi*, cụ Giorgio, đứng ở cửa với một đứa con gái đứng hai bên, để trần mái đầu rậm rạp trắng như tuyết trên đỉnh Higuerota. Bà Gould dừng xe. Bà hiếm khi bỏ lỡ việc trò chuyện với đứa con đỡ đầu của mình; hơn nữa, sự kích động, sức nóng và bụi bặm đã làm bà khát nước. Bà xin một cốc nước. Giorgio sai lũ trẻ vào nhà lấy, rồi bước lại với niềm vui biểu hiện trên toàn bộ nét mặt phong trần của mình. Không thường xuyên khi ông có dịp gặp lại nữ ân nhân của mình, người đồng thời cũng là một phụ nữ Anh — một tước hiệu khác khiến ông thêm phần kính trọng. Ông ngỏ lời xin lỗi thay cho vợ mình. Đó là một ngày tồi tệ đối với bà; những cơn khó thở của bà — ông vỗ vào lồng ngực rộng của chính mình. Bà không thể rời khỏi ghế vào ngày hôm nay.
Decoud, nép mình trong góc ghế, ủ rũ quan sát lão nhà cách mạng cũ của bà Gould, rồi cất lời một cách bàng quan:
“Nào, và ông nghĩ sao về tất cả những chuyện này, hỡi Garibaldino?”
Cụ Giorgio, nhìn anh với chút ít tò mò, lịch sự đáp rằng đoàn quân đã hành quân rất tốt. Tên Barrios một mắt và các sĩ quan của hắn đã làm nên những điều kỳ diệu với đám tân binh trong một thời gian ngắn. Lũ thổ dân đó, mới bị bắt ngày hôm trước, đã bước đi băng băng với tốc độ chạy nước rút kép, giống như quân *bersaglieri*; trông bọn chúng cũng có vẻ được nuôi dưỡng tốt, và mặc quân phục lành lặn. "Quân phục!" ông lặp lại với một nụ cười nửa miệng đầy thương hại. Một vẻ hoài niệm ảm đạm thoáng qua đôi mắt sắc sảo, kiên định của ông. Mọi thứ đã từng khác đi vào thời của ông khi người ta chiến đấu chống lại sự bạo tàn, trong những khu rừng ở Brazil, hay trên những đồng bằng ở Uruguay, chết đói với thịt bò nửa sống không muối, mình trần nửa giấu, và thường thì chỉ có một con dao buộc vào cây gậy làm vũ khí. "Thế mà chúng ta vẫn thường chiến thắng kẻ áp bức," ông kết luận đầy kiêu hãnh.
Sự hào hứng của ông vụt tắt; cử chỉ khẽ khàng của bàn tay biểu lộ sự nản lòng; nhưng ông nói thêm rằng ông đã xin một trong những người trung sĩ cho xem khẩu trường thương mới. Chẳng có loại vũ khí nào như thế vào những ngày chiến đấu của ông; và nếu Barrios không thể—”
“Đúng, đúng,” Don Jose chen vào, gần như run lên vì sốt sắng. “Chúng ta được an toàn rồi. Cụ Senor Viola là một người có kinh nghiệm. Cực kỳ sát thương — phải vậy không? Anh đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình, Martin thân mến.”
Decoud, ngả người ra sau với vẻ ủ rũ, đăm đăm nhìn cụ già Viola.
“À! Đúng thế. Một người có kinh nghiệm. Nhưng thực tâm thì anh đứng về phía ai?”
Bà Gould cúi người về phía lũ trẻ. Linda đã bưng ra một cốc nước trên khay với sự cẩn trọng tột độ; Giselle tặng bà một bó hoa được hái vội.
“Vì nhân dân,” cụ già Viola tuyên bố đanh thép.
“Tất cả chúng ta đều vì nhân dân — xét cho cùng.”
“Phải,” cụ già Viola lầm bầm, hung hăng. “Và trong lúc đó họ chiến đấu vì các người. Mù quáng. *Esclavos!*”
Vào khoảnh khắc đó, chàng trai trẻ Scarfe thuộc đội ngũ nhân viên đường sắt bước ra từ cánh cửa của phần dành riêng cho *Signori Inglesi*. Anh vừa từ tuyến trên đi đầu máy nhẹ xuống đến tổng hành dinh, và vừa đúng lúc kịp tắm táp và thay quần áo. Cậu ta là một chàng trai dễ mến, và bà Gould chào đón anh.
“Thật là một bất ngờ thú vị khi gặp cô, thưa bà Gould. Tôi vừa mới xuống đây. Vẫn cái vận may quen thuộc. Lỡ mất tất cả rồi, tất nhiên thế. Mọi chuyện vừa kết thúc, và tôi nghe nói có một buổi khiêu vũ lớn tại nhà Don Juste Lopez tối qua. Có thật thế không?”
“Những nhà quý tộc trẻ,” Decoud đột ngột bắt đầu bằng thứ tiếng Anh chuẩn xác của mình, “thực sự đã khiêu vũ trước khi họ lên đường ra trận chiến đấu với Đại đế Pompey.”
Chàng thanh niên Scarfe trân trân nhìn, kinh ngạc. “Hai người chưa gặp nhau trước đây,” bà Gould xen vào. “Anh Decoud — anh Scarfe.”
“À! Nhưng chúng ta đâu có đi Pharsalia,” Don Jose phản đối với vẻ vội vã đầy lo âu, cũng bằng tiếng Anh. “Anh không nên đùa cợt thế này, Martin.”
Lồng ngực Antonia phập phồng với một nhịp thở sâu hơn. Vị kỹ sư trẻ hoàn toàn mù tịt. “Đại gì cơ?” anh ta lầm bầm, mơ hồ.
“May mắn thay, Montero không phải là một Caesar,” Decoud tiếp tục. “Cả hai bố con nhà Montero gộp lại cũng chẳng thành nổi một lời chế giễu ra hồn cho một Caesar.” Anh khoanh tay trước ngực, nhìn Senor Avellanos, người đã trở lại với vẻ bất động của mình. “Chỉ có ngài, Don Jose, mới là một người La Mã đích thực — *vir Romanus* — hùng biện và bất khuất.”
Từ khi nghe thấy cái tên Montero được xướng lên, chàng thanh niên Scarfe đã nôn nóng muốn bày tỏ những cảm xúc mộc mạc của mình. Bằng một giọng lớn tiếng và trẻ con, anh ta hy vọng rằng tên Montero này sẽ bị tẩn cho một trận tơi bời khói lửa rồi chấm dứt luôn cho rồi. Chẳng thể nói trước điều gì sẽ xảy ra với tuyến đường sắt nếu phe cách mạng giành thế thượng phong. Có lẽ nó sẽ phải bị bỏ hoang. Đó sẽ không phải là tuyến đường sắt đầu tiên tiêu đời ở Costaguana đâu. "Anh biết đấy, đó là một trong những thứ gọi là quốc vong của chúng," anh ta huyên man, nhăn mũi lại như thể từ này mang một hương vị đáng ngờ đối với kinh nghiệm uyên bác của anh ta về các vấn đề Nam Mỹ. Và tất nhiên, anh ta huyên thuyên với vẻ hoạt bát, đó là một vận may vô cùng lớn đối với anh ta ở độ tuổi này khi được bổ nhiệm vào bộ tham mưu "của một thứ lớn lao như thế — anh biết đấy." Nó sẽ cho anh ta lợi thế hơn rất nhiều gã trong suốt cả cuộc đời, anh ta quả quyết. "Do đó — đả đảo Montero! Thưa bà Gould." Nụ cười ngây thơ của anh ta từ từ biến mất trước sự nghiêm trang đồng lòng của những khuôn mặt quay lại nhìn từ trong xe; chỉ có "lão già" đó, Don Jose, với dáng vẻ cứng đờ như sáp, nhìn thẳng phía trước như thể bị điếc. Scarfe không rành nhà Avellanos cho lắm. Họ không tổ chức khiêu vũ, và Antonia chưa bao giờ xuất hiện ở khung cửa sổ tầng trệt như một số tiểu thư khác từng làm với sự tháp tùng của những người phụ nữ lớn tuổi, để tán gẫu với các kỵ sĩ cưỡi ngựa trên phố Calle. Ánh mắt đờ đẫn của những người gốc Creole này chẳng có gì đáng bận tâm; nhưng có chuyện quái gì đã xảy ra với bà Gould vậy chứ? Bà nói, "Đi tiếp đi, Ignacio," và khẽ nghiêng đầu chậm rãi với anh. Anh nghe thấy một tiếng cười ngắn phát ra từ gã mặt tròn mang phong cách Pháp ấy. Anh đỏ bừng mặt đến tận mang tai, và trừng trừng nhìn Giorgio Viola, kẻ đã lùi lại phía sau cùng lũ trẻ, tay cầm mũ.
“Tôi sẽ cần một con ngựa ngay đây,” anh ta nói với vẻ bực bội với cụ già.
“*Si, senor.* Có rất nhiều ngựa,” lão Garibaldino lầm bầm, đôi bàn tay nâu vuốt ve một cách vô thức lên hai mái đầu của hai cô con gái ở bên cạnh, một mái tóc đen ánh đồng, mái tóc kia vàng óng gợn sóng đồng. Dòng người xem kéo nhau quay về làm nổi lên một đám mây bụi mịt mờ trên đường. Các kỵ sĩ chú ý đến nhóm người. “Vào với mẹ đi con,” ông nói. “Chúng nó lớn lên khi tôi ngày một già đi, và chẳng có ai—”
Ông nhìn vị kỹ sư trẻ rồi khựng lại, như thể vừa bừng tỉnh sau một giấc mơ; rồi, khoanh tay trước ngực, ông lại trở về tư thế quen thuộc, ngả người ra sau khung cửa với ánh mắt hướng ngược lên mảng vai trắng xóa của đỉnh Higuerota ở đằng xa.
Trong xe, Martin Decoud, dịch chuyển chỗ ngồi như thể không sao tìm được tư thế thoải mái, lầm bầm khi ngả người về phía Antonia, “Chắc em căm ghét anh lắm.” Rồi với một giọng lớn tiếng, anh bắt đầu chúc mừng Don Jose vì tất cả các kỹ sư đều là những người ủng hộ nhiệt thành phe Ribierist. Sự quan tâm của tất cả những người ngoại quốc ấy thật đáng mừng. “Ngài đã nghe thấy anh chàng này rồi đấy. Anh ta là một thiện chí thức thời. Thật dễ chịu khi nghĩ rằng sự thịnh vượng của Costaguana có ích chút ít cho thế giới.”
“Cậu ấy còn rất trẻ,” bà Gould điềm tĩnh nhận xét.
“Và quá ư khôn ngoan trước tuổi,” Decoud đáp trả. “Nhưng ở đây chúng ta có sự thật trần trụi phát ra từ cái miệng của đứa trẻ ấy. Ngài nói đúng, Don Jose. Những báu vật tự nhiên của Costaguana có tầm quan trọng đối với châu Âu tiến bộ được đại diện bởi thanh niên này, cũng giống như ba trăm năm trước, sự giàu có của những bậc tiền bối Tây Ban Nha là một mục tiêu nghiêm túc đối với phần còn lại của châu Âu — được đại diện bởi những tên cướp biển táo tợn. Có một lời nguyền vô tích sự đè nặng lên tính cách chúng ta: Don Quixote và Sancho Panza, tinh thần hiệp sĩ và chủ nghĩa vật chất, những tình cảm đao to búa lớn và một đạo đức buông xuôi, những nỗ lực bạo lực vì một lý tưởng và sự thỏa hiệp tối tăm với mọi hình thức nhũng lũng. Chúng ta đã làm chấn động cả một lục địa vì nền độc lập của mình chỉ để rồi trở thành món mồi thụ động của một trò hề dân chủ, những nạn nhân bất lực của lũ khốn nạn và đao phủ, các thể chế của chúng ta là một trò cười, luật pháp của chúng ta là một vở kịch hề — một Guzman Bento làm chủ nhân! Và chúng ta đã lún sâu đến mức khi một người như ngài đánh thức lương tâm chúng ta, một tên bạo chúa ngu ngốc như Montero — Lạy Chúa vĩ đại! một tên Montero! — lại trở thành một hiểm họa chí mạng, và một tên thổ dân ngu dốt, khoác lác như Barrios lại là kẻ bảo vệ chúng ta.”
Nhưng Don Jose, phớt lờ bản cáo trạng chung như thể chưa từng nghe thấy một lời nào trong số đó, liền đứng lên bảo vệ Barrios. Con người ấy hoàn toàn đủ năng lực cho nhiệm vụ đặc biệt của mình trong kế hoạch chiến dịch. Nó bao gồm một cuộc hành quân tấn công, với Cayta làm căn cứ, vào sườn của lực lượng Cách mạng đang tiến lên từ phía nam nhằm đánh chiếm Sta. Marta, nơi được che chắn bởi một đội quân khác có Tổng thống - Độc tài ở giữa. Don Jose trở nên vô cùng hào hứng với một tràng lời lẽ tuôn trào, cúi người về phía trước một cách đầy lo âu dưới ánh mắt kiên định của cô con gái. Decoud, như thể bị làm cho câm lặng bởi quá nhiều nhiệt huyết, không thèm phát ra một tiếng động nào. Những quả chuông trong thành phố đang điểm giờ Oracion khi chiếc xe lăn bánh qua cánh cổng cổ kính đối diện với bến cảng như một đài tưởng niệm vô hình bằng lá và đá. Tiếng bánh xe lăn dưới vòm cổng vang âm bị cắt ngang bởi một tiếng thét kỳ lạ, sắc bén, và Decoud, từ ghế sau, có cái nhìn về phía đám người phía sau xe đang lê bước dọc con đường bên ngoài, tất cả đều quay đầu, đội sombrero và quàng rebozo, để nhìn một đầu máy xe lửa đang chạy vù vụt khuất tầm mắt đằng sau ngôi nhà của Giorgio Viola, dưới một vệt khói trắng dường như tan biến trong tiếng thét chiến thắng mang âm hưởng hiếu chiến bị kéo dài đến mức cuồng loạn, nghẹt thở. Và tất cả giống như một ảo ảnh lướt qua, cái bóng thét gào của một đầu máy xe lửa đang trốn chạy qua khung vòm cửa, phía sau chuyển động giật mình của dòng người đang đổ về từ một màn trình diễn quân sự với những bước chân lặng lẽ trên lớp bụi đường. Đó là một đoàn tàu chở vật liệu đang quay trở lại từ Campo đến các bãi rào chắn. Những toa tàu trống lăn nhẹ nhàng trên đường ray đơn; chẳng có tiếng bánh xe ầm ầm, chẳng có sự rung chuyển của mặt đất. Người lái tàu, chạy lướt qua Casa Viola với lời chào giơ cao một cánh tay, đã hãm tốc độ sắc bén trước khi tiến vào bãi tàu; và khi tiếng rít chói tai của còi hơi nhằm hãm phanh dừng lại, một loạt những cú va đập cứng nhắc, hòa lẫn với tiếng lách cách của các khớp nối xích, tạo nên một thứ âm thanh hỗn độn của những cú đập và xiềng xích bị rung chuyển dưới vòm cổng.
