Ngày hôm sau bắt đầu bằng một buổi sáng yên ả, ngoại trừ tiếng súng vọng về mờ ảo từ phía bắc, hướng Los Hatos. Đại úy Mitchell đã đứng trên ban công lắng nghe với đầy vẻ lo âu. Câu nói, “Trong hoàn cảnh tế nhị của tôi lúc bấy giờ với tư cách là viên lãnh sự duy nhất tại cảng, mọi chuyện, thưa ngài, mọi chuyện đều là nguyên nhân chính đáng gây ra lo lắng,” thường xuất hiện trong những lời kể có phần rập khuôn về những “sự kiện lịch sử” mà trong vài năm tiếp theo luôn sẵn sàng phục vụ các vị khách quý ghé thăm Sulaco. Tiếp theo là việc nhắc đến phẩm giá và sự trung lập của lá cờ, vốn rất khó gìn giữ trong hoàn cảnh của ông, “ngay giữa tâm điểm của những biến cố này, giữa sự vô pháp của tên hải tặc đồi bại Sotillo và áp bạo được thiết lập có hệ thống hơn nhưng chẳng kém phần tàn bạo của ngài Don Pedro Montero.” Đại úy Mitchell không phải là người thích phóng đại quá mức về những hiểm nguy thuần túy. Nhưng ông vẫn khăng khăng rằng đó là một ngày đáng nhớ. Vào ngày hôm đó, tầm chạng vạng, ông đã nhìn thấy “gã tội nghiệp đó của tôi—Nostromo. Người thủy thủ do chính tôi phát hiện và, có thể nói, tạo nên, thưa ngài. Con người của chuyến đi lịch sử đến Cayta, thưa ngài. Một sự kiện lịch sử, thưa ngài!”

Được công ty O.S.N. xem là một công nhân lâu năm và trung thành, Đại úy Mitchell được phép tận hưởng quãng thời gian cuối của công vụ trong sự thảnh thơi và tôn nghiêm ở vị trí đứng đầu mạng lưới dịch vụ đã được mở rộng quy mô khổng lồ. Sự phát triển của cơ quan với đội ngũ nhân viên tấp nập, một văn phòng trong thị trấn, văn phòng cũ ở cảng, việc chia thành các bộ phận—hành khách, hàng hóa, vận chuyển bằng xà lan, vân vân—đã mang lại cho ông nhiều thời gian thảnh thơi hơn trong những năm tháng cuối đời tại thành phố Sulaco hồi sinh, thủ đô của nước Cộng hòa Miền Tây. Được người dân bản địa yêu mến vì bản tính ôn hòa và tác phong trang trọng, vừa tự phụ vừa giản dị, được biết đến nhiều năm như một “người bạn của đất nước chúng ta,” ông cảm thấy mình là một nhân vật nổi bật trong thị trấn. Thức dậy sớm để đi dạo ra quảng trường khi bóng dáng khổng lồ của ngọn Higuerota vẫn phủ lên những sạp hoa quả và hoa tươi rực rỡ sắc màu, thong thả giải quyết các công việc thường nhật, được chào đón tại các tư gia, được các quý bà chào hỏi trên đại lộ Alameda, với quyền ra vào tất cả các câu lạc bộ và một chỗ đứng vững chắc tại dinh thự Casa Gould, ông tận hưởng cuộc sống độc thân đặc quyền của một người từng trải ở đô thành trong sự thoải mái và trang trọng tột bậc. Nhưng vào những ngày tàu thư cập cảng, ông luôn có mặt tại Văn phòng Cảng từ sớm, trên chiếc xuồng máy riêng với thủy thủ đoàn bảnh bao trong trang phục trắng xanh, sẵn sàng phóng đi đón tàu ngay khi mũi tàu vừa ló dạng giữa hai đầu cửa biển.

Đó sẽ là lúc ông dẫn vào Văn phòng Cảng một vài hành khách đặc quyền mà ông vừa đón bằng xuồng của mình, rồi mời họ ngồi nghỉ một lát trong lúc ông ký vài văn bản. Và Đại úy Mitchell, vừa ngồi xuống bàn làm việc, vừa tiếp tục trò chuyện bằng một giọng hiếu khách—

“Sẽ chẳng có nhiều thời gian nếu ngài muốn ngắm nhìn mọi thứ chỉ trong một ngày. Chúng ta sẽ xuất phát ngay thôi. Chúng ta sẽ ăn trưa tại Câu lạc bộ Amarilla—dù tôi cũng là thành viên của câu lạc bộ Anh-Mỹ dành cho các kỹ sư mỏ và thương gia, ngài biết đấy—và cả Mirliflores nữa, một câu lạc bộ mới—gồm người Anh, Pháp, Ý, đủ mọi thành phần—hầu hết là những thanh niên năng nổ muốn tỏ lòng kính trọng với một cư dân lâu năm, thưa ngài. Nhưng chúng ta sẽ ăn trưa ở Amarilla. Tôi nghĩ ngài sẽ thấy thú vị đấy. Nơi mang đậm bản sắc thực tế của đất nước này. Toàn những người thuộc tầng lớp danh giá. Thậm chí cả Tổng thống của nước Cộng hòa Miền Tây cũng là thành viên ở đó, thưa ngài. Trong sân trong có bức tượng một vị giám mục già uy nghi bị gãy mũi. Tôi tin đó là một tác phẩm điêu khắc đáng chú ý. Cavaliere Parrochetti—ngài biết Parrochetti chứ, nhà điêu khắc người Ý nổi tiếng—đã làm việc ở đây hai năm và đánh giá rất cao vị giám mục già của chúng tôi. . . . Nào! Bây giờ tôi hoàn toàn ở để phục vụ ngài.”

Tự hào về kinh nghiệm của bản thân, thấm nhuần ý thức về tầm quan trọng lịch sử của con người, sự kiện và công trình kiến trúc, ông nói năng ra điều ra vẻ quan trọng bằng những nhịp điệu ngắt quãng, với những cử động vung tay ngắn và dày, không để cho bất kỳ điều gì “lọt khỏi sự chú ý” của vị tù binh đặc quyền của mình.

“Có rất nhiều công trình đang được xây dựng, như ngài quan sát thấy đấy. Trước thời kỳ Ly khai, nơi này chỉ là một bãi cỏ cháy khô bị chìm khuất trong những đám mây bụi, với một con đường xe bò dẫn tới cầu tàu của chúng ta. Chẳng có gì hơn. Đây là Cổng Cảng. Thật nên thơ phải không ngài? Trước đây thị trấn chỉ dừng lại ở đó. Bây giờ chúng ta bước vào phố Calle de la Constitucion. Hãy quan sát những ngôi nhà cổ theo phong cách Tây Ban Nha. Thật trang nghiêm. Phải không? Tôi cho rằng nó vẫn y nguyên như thời các Phó vương, ngoại trừ phần mặt đường. Bây giờ được lát bằng những khối gỗ. Đằng kia là Ngân hàng Quốc gia Sulaco, với các bốt gác ở hai bên cổng. Phía này là Casa Avellanos, với tất cả các cửa sổ tầng trệt đều đóng kín chớp. Sống ở đó là một người phụ nữ tuyệt vời—cô Avellanos—nàng Antonia xinh đẹp. Một nhân vật có cá tính, thưa ngài! Một người phụ nữ mang tầm vóc lịch sử! Đối diện là Casa Gould. Cổng vào thật uy nghi. Vâng, gia tộc Gould của Tập đoàn khai mỏ Gould nguyên thủy, mà giờ đây cả thế giới đều biết đến. Tôi nắm giữ mười bảy cổ phần trị giá một nghìn đô-la trong mỏ San Tome hợp nhất. Toàn bộ số tiền tiết kiệm ít ỏi trong đời tôi, thưa ngài, và nó sẽ đủ để tôi sống trong sự thoải mái đến cuối đời tại quê nhà khi tôi nghỉ hưu. Ngài thấy đấy, tôi đã tham gia từ những ngày đầu. Don Carlos, một người bạn lớn của tôi. Mười bảy cổ phần—cũng là một gia tài nhỏ để lại cho đời sau đấy chứ. Tôi có một người cháu gái—lấy một mục sư—một người vô cùng đáng kính, quản nhiệm một giáo xứ nhỏ ở Sussex; con cái đông đúc vô kể. Bản thân tôi chưa từng kết hôn. Một người thủy thủ nên rèn luyện tính tiết chế. Chính ngay dưới khung cửa này, thưa ngài, cùng với một số bạn trẻ kỹ sư, sẵn sàng bảo vệ ngôi nhà nơi chúng tôi từng nhận được biết bao ân huệ và lòng hiếu khách, tôi đã chứng kiến trận giao tranh đầu tiên và cũng là cuối cùng giữa kỵ binh của Pedrito với quân đội của Barrios, những người vừa chiếm được Cổng Cảng. Họ không thể chịu nổi những khẩu súng trường mới do tên Decoud tội nghiệp kia mang đến. Đó là một trận hỏa lực tàn khốc. Chỉ trong khoảnh khắc, con đường đã bị tắc nghẽn bởi một đống xác người và ngựa. Chúng không bao giờ dám tiến lên lần nữa.”

Và suốt cả ngày, Đại cứ thế luyên thuyên với nạn nhân có phần miễn cưỡng của mình—

“Quảng trường trung tâm. Tôi gọi nó là tuyệt mỹ. Rộng gấp đôi Quảng trường Trafalgar.”

Ngay từ chính giữa, dưới ánh nắng chói chang, ông chỉ tay về phía các công trình kiến trúc—

“Tòa thị chính Intendencia, nay là Phủ Tổng thống—Tòa hội đồng Cabildo, nơi Hạ viện họp. Ngài có chú ý đến những ngôi nhà mới ở phía bên kia quảng trường không? Cửa hàng bách hóa tổng hợp lớn Compania Anzani, giống như những hợp tác xã ở quê nhà. Lão Anzani đã bị Vệ binh Quốc gia sát hại ngay trước két sắt của lão. Chính vì tội ác cụ thể đó mà nghị sĩ Gamacho, kẻ chỉ huy lực lượng Vệ binh, một tên bạo chúa khát máu và dã man, đã bị hành quyết công cộng bằng hình thức xiết cổ theo tuyên án của một tòa án quân sự do Barrios ra lệnh. Các cháu của Anzani đã chuyển đổi việc kinh doanh thành một công ty. Toàn bộ phía bên đó của quảng trường đã bị thiêu rụi; trước kia có hàng hiên cột trụ. Một trận hỏa lực khủng khiếp, dưới ánh lửa đó, tôi đã chứng kiến đoạn kết của cuộc giao tranh, toán llaneros tháo chạy, lực lượng Vệ binh ném vũ khí xuống, và những người thợ mỏ San Tome, toàn là người da đỏ từ vùng Sierra, tràn qua như một cơn lũ theo tiếng kèn túi và chập cheng, cờ xanh phấp phới, một đám đông hỗn độn trong những chiếc áo poncho trắng và mũ xanh, đi bộ, cưỡi la, cưỡi lừa. Một cảnh tượng như thế, thưa ngài, sẽ không bao giờ còn được nhìn thấy lại. Những người thợ mỏ, thưa ngài, đã tiến về thị trấn, Don Pepe cưỡi ngựa đen dẫn đầu, và ngay cả vợ của họ cũng đi ở phía sau trên những con lừa nhỏ, hò reo cổ vũ, thưa ngài, và đánh cồng chiêng. Tôi nhớ có một người phụ nữ trong số đó vai đậu một con vẹt xanh, điềm tĩnh như một con chim bằng đá. Họ vừa mới cứu được ngài quản lý trưởng Senor Administrador; bởi vì Barrios, dẫu ra lệnh tấn công ngay lập tức, lại còn vào ban đêm nữa, thì cũng đã quá muộn. Pedrito Montero đã đem Don Carlos ra ngoài để xử bắn—giống như chú của hắn nhiều năm trước—và rồi, như lời Barrios sau này nói, ‘Sulaco sẽ chẳng còn đáng để tranh giành nữa.’ Sulaco mà không có đặc quyền khai mỏ thì chẳng là gì cả; và có tới hàng tấn thuốc nổ được rải khắp ngọn núi cùng kíp nổ được bố trí sẵn, và một linh mục già, cha Roman, đứng túc trực để thổi bay mỏ San Tome ngay khi có tin tức đầu tiên về thất bại. Don Carlos đã hạ quyết tâm không để lại nó, và ông ấy cũng có những con người đáng tin cậy để thực hiện việc đó.”

Cứ thế, Đại úy Mitchell trò chuyện giữa Quảng trường, tay giương cao chiếc ô trắng viền xanh; nhưng khi bước vào bên trong nhà thờ, dưới ánh sáng mờ ảo, với thoang thoảng hương thơm thoang thoảng của trầm hương trong bầu không khí mát lạnh, và rải rác đây đó là hình bóng những người phụ nữ đang quỳ, mặc đồ đen hoặc trắng toàn thân, với chiếc khăn trùm đầu, giọng nói hạ thấp của ông trở nên trang nghiêm và đầy ấn tượng.

“Ở đây,” ông vừa nói vừa chỉ vào một hốc tường ở lối đi tối mờ, “ngài thấy bức tượng bán thân của Don Jose Avellanos, ‘Người ái quốc và Nhà chính trị,’ như lời khắc trên bia, ‘Đại sứ tại các triều đình Anh và Tây Ban Nha, v.v., v.v., qua đời trong những khu rừng ở Los Hatos trong sự kiệt sức vì cuộc đấu tranh trọn đời cho Công lý và Chân lý vào lúc bình minh của Kỷ nguyên Mới.’ Một bức chân dung rất giống thật. Tác phẩm của Parrochetti dựa trên một số bức ảnh cũ và một bức phác thảo bằng bút chì của bà Gould. Tôi rất quen thuộc với nhà quý tộc Tây Ban Nha-Mỹ kiệt xuất thuộc trường phái cũ đó, một nhà Hidalgo đích thực, được tất cả những ai biết đến ông yêu mến. Tấm huy chương bằng đá cẩm thạch trên tường, theo phong cách cổ đại, chạm khắc hình một người phụ nữ trùm khăn ngồi với hai tay đan hờ trên đầu gối, tưởng nhớ vị thanh niên bất hạnh đã ra khơi cùng Nostromo trong đêm định mệnh đó, thưa ngài. Hãy xem, ‘Tưởng nhớ Martin Decoud, vị hôn thê của anh là Antonia Avellanos.’ Thẳng thắn, giản dị, cao thượng. Ở đó ngài thấy được người phụ nữ ấy, thưa ngài, đúng như bản chất của nàng. Một người phụ nữ phi thường. Những ai từng nghĩ nàng sẽ gục ngã trước tuyệt vọng đã lầm, thưa ngài. Nàng đã bị chỉ trích từ nhiều phía vì không chịu tuân thủ lễ giáo tu viện. Người ta đã kỳ vọng điều đó ở nàng. Nhưng Dona Antonia không phải là chất liệu để người ta đúc nên những nữ tu sĩ. Giám mục Corbelan, cậu của nàng, sống cùng nàng tại dinh thự dòng Corbelan ở thành phố. Ông là một vị linh mục có tính khí dữ dội, cứ mãi quấy rầy Chính phủ về những mảnh đất và tu viện cũ của Giáo hội. Tôi tin rằng người ta rất coi trọng ông ở Rome. Bây giờ chúng ta hãy đến Câu lạc bộ Amarilla, ngay bên kia Quảng trường, để ăn trưa thôi.”

Ngay bên ngoài nhà thờ, trên bậc thềm cao uy nghi, giọng ông lại vang lên đầy vẻ tự phụ, cánh tay ông lại thực hiện cử động vung rộng quen thuộc.

“Tờ Porvenir, đằng kia ở tầng một đó, phía trên những khung cửa kính khổ lớn của cửa hàng kiểu Pháp; tờ báo hằng ngày lớn nhất của chúng ta. Phái bảo thủ, hay đúng hơn, tôi nên nói là phái Nghị viện. Chúng ta có đảng Nghị viện ở đây mà người đứng đầu là Nguyên thủ quốc gia hiện tại, Don Juste Lopez; một con người rất khôn ngoan, tôi nghĩ vậy. Một trí tuệ hạng nhất, thưa ngài. Đảng Dân chủ đối lập phần lớn, tôi lấy làm tiếc phải nói điều này, lại dựa vào những người Ý theo chủ nghĩa xã hội này, thưa ngài, với các hội kín, băng đảng camorra và những thứ tương tự. Có rất nhiều người Ý định cư ở đây trên các vùng đất của tuyến đường sắt, những công nhân đường sắt thất nghiệp, thợ máy, vân vân, dọc theo toàn bộ tuyến đường sắt chính. Có cả những ngôi làng của người Ý trên vùng thảo nguyên Campo. Và người bản địa cũng đang bị cuốn vào những thói quen đó . . . Quán bar kiểu Mỹ ư? Vâng. Và đằng kia ngài có thể thấy một quán khác. Người New York hay lui tới quán đó——Chúng ta đã đến Amarilla rồi. Hãy quan sát vị giám mục ở chân cầu thang bên phải khi chúng ta bước vào.”

Và bữa trưa sẽ bắt đầu rồi kết thúc một cách xa hoa và thong thả bên một chiếc bàn nhỏ ở hành lang, Đại úy Mitchell gật đầu, cúi chào, đứng dậy trò chuyện trong chốc lát với các quan chức khác nhau mặc đồ đen, các thương gia mặc áo khoác, các sĩ quan mặc quân phục, những quý ông trung niên đến từ vùng Campo—những người đàn ông sạm da, nhỏ thó, hay lo lắng, và những người đàn ông béo tốt, điềm tĩnh, ngăm đen, cùng những người châu Âu hoặc Bắc Mỹ có địa vị cao hơn, có khuôn mặt trắng bệch giữa đa số những người da ngăm và đôi mắt đen láy.

Đại úy Mitchell ngả người ra sau ghế, đưa đôi mắt nhìn quanh đầy thỏa mãn, và chìa qua bàn một hộp đầy những điếu xì gà to bản.

“Hãy thử một điếu với cà phê xem sao. Thuốc lá địa phương đấy. Cà phê đen mà ngài uống tại Amarilla này, thưa ngài, ngài sẽ chẳng tìm thấy ở bất cứ nơi nào trên thế giới. Chúng tôi lấy hạt cà phê từ một quán cà phê nổi tiếng dưới chân núi, chủ nhân của nó gửi ba bao mỗi năm làm quà tặng cho các thành viên trong câu lạc bộ để tưởng nhớ cuộc chiến chống lại lực lượng Vệ binh Quốc gia của Gamacho, được duy trì chính từ những khung cửa sổ này bởi các quý ông. Hồi đó ông ấy có mặt ở thị trấn và đã tham gia, thưa ngài, cho đến tận cùng cay đắng. Nó được chuyển đến trên lưng ba con la—chứ không đi theo cách thông thường bằng đường sắt đâu nhé, đừng có sợ!—đi thẳng vào sân trong, được hộ tống bởi những người du mục cưỡi ngựa, dưới sự phụ trách của người quản trang trại của ông ấy, đi ủng đeo cua-rơ bước lên lầu, và bàn giao trang trọng cho ban quản lý chúng tôi kèm theo câu nói, ‘Vì những người đã ngã xuống vào ngày mùng Ba tháng Năm.’ Chúng tôi gọi nó là cà phê Tres de Mayo. Hãy nếm thử xem.”

Đại úy Mitchell, với vẻ mặt như thể chuẩn bị lắng nghe một bài giảng đạo trong nhà thờ, nâng tách nhỏ lên môi. Và thứ thức uống tiên tử ấy sẽ được nhấm nháp đến giọt cuối cùng trong một không gian yên bình tĩnh lặng giữa màn khói xì gà.

“Hãy nhìn người đàn ông mặc đồ đen đang chuẩn bị bước ra kìa,” ông bắt đầu, vội vã chồm người về phía trước. “Đây là Hernandez nổi tiếng, Bộ trưởng Chiến tranh. Phóng viên đặc biệt của tờ The Times, người đã viết loạt bài nổi bật gọi nước Cộng hòa Miền Tây là ‘Kho báu của Thế giới,’ đã dành toàn bộ một bài báo viết về ông ấy và lực lượng mà ông ấy đã tổ chức—đội Kỵ binh Carabineers lừng danh của vùng Campo.”

Vị khách của Đại úy Mitchell, với ánh mắt đầy tò mò, sẽ nhìn thấy một bóng người mặc áo đuôi tôm màu đen dài đang bước đi nghiêm trang, mi mắt sụp xuống trên một khuôn mặt dài, điềm tĩnh, vầng trán có những nếp nhăn nằm ngang, đầu nhọn, mái tóc điểm bạc, thưa ở đỉnh, được chải cẩn thận xuống các phía và uốn cong ở đuôi, rủ xuống thấp tận cổ và vai. Hóa ra đây chính là tên cướp khét tiếng mà châu Âu từng nghe tới với sự tò mò. Ông đội một chiếc mũ rộng vành cao chóp; một chuỗi hạt tràng hạt bằng gỗ được quấn quanh cổ tay phải. Và Đại úy Mitchell lại tiếp lời—

“Người bảo vệ những người tị nạn Sulaco trước cơn thịnh nộ của Pedrito. Với tư cách là tướng kỵ binh dưới quyền Barrios, ông đã lập nhiều chiến công trong trận đánh chiếm Tonoro, nơi Senor Fuentes tử trận cùng tàn quân cuối cùng của phe Montero. Ông ấy là bạn và là đầy tớ khiêm nhường của Giám mục Corbelan. Mỗi ngày tham dự ba thánh lễ. Tôi cá với ngài rằng ông ấy sẽ ghé vào nhà thờ để cầu nguyện một hoặc hai lời trên đường về nhà nghỉ trưa.”

Ông rít vài hơi xì gà trong im lặng; rồi với điệu bộ trang trọng nhất của mình, tuyên bố:

“Chủng tộc Tây Ban Nha, thưa ngài, sản sinh ra rất nhiều nhân vật kiệt xuất ở mọi tầng lớp xã hội. . . . Tôi đề nghị bây giờ chúng ta vào phòng bi-a, nơi rất mát mẻ, để trò chuyện thong thả. Ở đó chẳng bao giờ có ai cho đến sau năm giờ cả. Tôi có thể kể cho ngài nghe những giai thoại về cuộc cách mạng Ly khai sẽ làm ngài kinh ngạc đấy. Khi cái nóng dịu bớt, chúng ta sẽ đi dạo một vòng trên đại lộ Alameda.”

Lịch trình diễn ra không mệt mỏi, tựa như một định luật tự nhiên. Chuyến dạo chơi trên đại lộ Alameda được thực hiện với những bước chân chậm rãi và những lời bình phẩm uy nghi.

“Toàn bộ giới thượng lưu của Sulaco đều ở đây, thưa ngài.” Đại úy Mitchell cúi chào bên phải bên trái với vô vàn sự khách sáo; rồi với vẻ đầy hào hứng, “Dona Emilia, xe của bà Gould. Hãy nhìn kìa. Lúc nào cũng là la trắng. Người phụ nữ nhân hậu và duyên dáng nhất mà mặt trời từng chiếu rọi. Một địa vị lớn, thưa ngài. Một địa vị lớn. Người phụ nữ số một ở Sulaco—vượt xa cả vợ của Tổng thống. Và hoàn toàn xứng đáng với điều đó.” Ông cất mũ chào; rồi với giọng điệu được thay đổi có chủ ý, nói thêm một cách thờ ơ rằng người đàn ông mặc đồ đen đi cạnh bà, với chiếc cổ áo trắng cao và khuôn mặt sẹo lồi lõm, chính là Tiến sĩ Monygham, Thanh tra Bệnh viện Nhà nước, y sĩ trưởng của các mỏ San Tome hợp nhất. “Một người quen thuộc trong nhà. Lúc nào cũng có mặt ở đó. Cũng dễ hiểu thôi. Nhà Gould đã tạo dựng nên ông ta. Rất thông minh và thế này thế nọ, nhưng tôi chưa bao giờ thích ông ấy. Chẳng ai thích cả. Tôi có thể nhớ hình ảnh ông ta khập khiễng đi lại trên các đường phố trong chiếc áo sơ mi sọc ca-rô và dép mộc bản địa với một quả dưa hấu kẹp nách—tất cả những gì ông ta kiếm được để ăn trong ngày. Một nhân vật chóp bu bây giờ, thưa ngài, và vẫn khó ưa như ngày nào. Dù sao đi nữa . . . Không thể phủ nhận ông ta đã làm tròn vai trò của mình vào thời điểm đó. Ông ta đã cứu tất cả chúng ta khỏi mối họa chết người mang tên Sotillo, nơi mà một kẻ câu nệ chi tiết có lẽ đã thất bại——”

Cánh tay ông giơ lên.

“Bức tượng cưỡi ngựa từng đứng trên bệ đài đằng kia đã được dời đi. Đó là một sự sai lầm về thời đại,” Đại úy Mitchell bình luận một cách khó hiểu. “Có lời bàn tán về việc thay thế nó bằng một trụ cột bằng đá cẩm thạch kỷ niệm ngày Ly khai, với các thiên thần hòa bình ở bốn góc, và tượng Nữ thần Công lý bằng đồng tay cầm chiếc cân thăng bằng, mạ vàng toàn bộ, ở trên đỉnh. Cavaliere Parrochetti được mời thiết kế, ngài có thể xem bản vẽ đóng khung kính trong Phòng họp Hội đồng Thành phố. Tên tuổi sẽ được khắc xung quanh chân bệ. Chà! Họ chẳng thể làm gì tốt hơn là bắt đầu với cái tên Nostromo. Anh ấy đã làm cho công cuộc Ly khai nhiều bằng bất kỳ ai khác, và,” Đại úy Mitchell nói thêm, “nhận lại ít hơn nhiều người khác khi xét đến chuyện đó.” Ông thả người xuống một chiếc ghế đá dưới bóng cây, và vỗ nhẹ vẻ mời gọi vào chỗ ngồi bên cạnh. “Anh ấy đã chuyển đến cho Barrios những bức thư từ Sulaco, những bức thư đã quyết định việc Tướng quân từ bỏ Cayta trong một thời gian và quay trở lại giúp đỡ chúng ta ở đây bằng đường biển. May mắn là các tàu vận tải vẫn còn trong cảng. Thưa ngài, tôi thậm chí còn không biết rằng Capataz de Cargadores của tôi vẫn còn sống. Tôi không hề hay biết. Chính Tiến sĩ Monygham là người đã bắt gặp anh ấy, một cách tình cờ, tại Tòa Hải quan, nơi vừa được sơ tán trước đó một hoặc hai tiếng bởi tên Sotillo khốn nạn. Tôi chưa từng được kể; chưa từng được hé lộ một chút gợi ý nào, hoàn toàn không—như thể tôi không xứng đáng nhận được sự tin tưởng vậy. Monygham đã sắp xếp mọi thứ. Ông ta đến khu vực đường sắt, và xin gặp kỹ sư trưởng, người vì lợi ích của nhà Gould cũng nhiều như vì bất cứ lý do nào khác, đã đồng ý cho phép một đầu máy xe lửa thực hiện chuyến nước rút dọc tuyến đường, dài một trăm tám mươi dặm, với Nostromo ở trên tàu. Đó là cách duy nhất để đưa anh ấy đi. Tại Trại Xây dựng ở điểm cuối tuyến đường sắt, anh ấy lấy một con ngựa, vũ khí, một ít quần áo, và bắt đầu chuyến đi kỳ diệu đó một mình—bốn trăm dặm trong sáu ngày, xuyên qua một vùng đất đang bạo động, kết thúc bằng chiến công vượt qua các tuyến phòng thủ của phe Montero bên ngoài Cayta. Lịch sử của chuyến đi đó, thưa ngài, sẽ tạo nên một cuốn sách vô cùng ly kỳ. Anh ấy đã mang theo toàn bộ mạng sống của chúng ta trong túi áo. Sự tận tụy, lòng dũng cảm, sự trung thành, trí thông minh là chưa đủ. Dĩ nhiên, anh ấy hoàn toàn không sợ hãi và không thể bị mua chuộc. Nhưng người ta cần một con người biết cách làm sao để thành công. Anh ấy chính là con người đó, thưa ngài. Vào ngày mùng Năm tháng Năm, khi thực chất là một tù nhân tại Văn phòng Cảng của công ty tôi, tôi đột nhiên nghe thấy tiếng còi tàu hỏa vang lên trong khu vực đường sắt, cách đó một phần tư dặm. Tôi không thể tin vào tai mình. Tôi nhảy một bước lên ban công, và chứng kiến một đầu máy xe lửa đang phì hơi nước áp suất cao lao ra khỏi cổng khu nhà kho, thét lên điên cuồng, chìm trong làn mây trắng, rồi ngay sát quán trọ của lão già Viola, hãm phanh gần như dừng hẳn. Tôi nhận ra, thưa ngài, một người đàn ông—tôi không thể nói là ai—lao vụt ra từ quán Albergo d’Italia Una, trèo lên cabin, và rồi, thưa ngài, đầu máy xe lửa đó dường như thực sự chồm lên vượt qua ngôi nhà, và biến mất trong chớp mắt. Nhanh như cách ngài thổi tắt một ngọn nến vậy, thưa ngài! Phải nói là có một tay lái tàu hạng nhất ngồi trên bàn điều khiển đấy, thưa ngài. Họ bị lực lượng Vệ binh Quốc gia bắn hạ dữ dội tại Rincon và một địa điểm khác. May mắn là đường ray chưa bị phá hủy. Trong bốn giờ họ đã đến được Trại Xây dựng. Nostromo đã có điểm xuất phát của mình. . . . Phần còn lại thì ngài đã biết. Ngài chỉ cần nhìn xung quanh mình thôi. Có những người trên đại lộ Alameda này cưỡi xe hơi, hoặc thậm chí vẫn còn sống đến ngày nay, chỉ vì nhiều năm trước tôi đã thuê một thủy thủ Ý đào tẩu làm đốc công cho cầu tàu của chúng ta chỉ hoàn toàn dựa vào ngoại hình của anh ta. Và đó là một sự thật. Ngài không thể phủ nhận điều đó đâu, thưa ngài. Vào ngày mười bảy tháng Năm, đúng mười hai ngày sau khi tôi thấy người đàn ông từ nhà Casa Viola bước lên tàu hỏa và tự hỏi điều đó có ý nghĩa gì, các tàu vận tải của Barrios đang tiến vào cảng này, và ‘Kho báu của Thế giới,’ như cách mà người của tờ The Times gọi Sulaco trong cuốn sách của ông ta, đã được cứu vẹn nguyên cho nền văn minh—cho một tương lai vĩ đại, thưa ngài. Pedrito, với Hernandez ở phía tây và những người thợ mỏ San Tome đang áp sát cổng đất liền, đã không thể chống lại cuộc đổ bộ. Hắn đã gửi tin nhắn cho Sotillo suốt một tuần để kêu gọi hợp lực. Nếu Sotillo làm thế, sẽ có những cuộc thảm sát và truất quyền khiến không còn một người đàn ông hay phụ nữ có địa vị nào sống sót. Nhưng đó là lúc Tiến sĩ Monygham xuất hiện. Sotillo, mù và điếc trước mọi thứ, cứ bám lấy tàu của mình để canh chừng việc kéo vớt số bạc, thứ mà hắn tin là đã chìm xuống đáy cảng. Người ta nói rằng trong ba ngày cuối cùng, hắn đã phát điên, cuồng cuộn và sùi bọt mép vì thất vọng khi chẳng thu được gì, bay nhảy khắp boong tàu, gào thét những lời nguyền rủa nhắm vào những chiếc thuyền đang kéo cào, ra lệnh cho chúng kéo lên, rồi đột nhiên dậm chân và kêu lên, ‘Vậy mà nó ở đó! Ta nhìn thấy nó! Ta cảm nhận được nó!’” “Hắn ta đang chuẩn bị treo cổ Tiến sĩ Monygham (kẻ đang bị hắn giam trên tàu) ở đầu cần trục đuôi tàu, thì chiếc tàu vận tải đầu tiên của Barrios, cũng chính là một trong những con tàu của chúng tôi, lao thẳng vào, áp sát mạn và khai hỏa súng bộ binh mà chẳng cần có bất kỳ lời chào hỏi mở màn nào. Đó là một cuộc tập kích bất ngờ nhất trên đời, thưa ngài. Ban đầu họ quá kinh ngạc đến mức không kịp chạy xuống khoang dưới. Người ta ngã la liệt từ bên này sang bên phía như những con ki-ốt đổ rạp. Thật là một điều kỳ diệu khi Monygham, đứng trên nắp hầm hàng phía sau với sợi dây thừng đã quấn sẵn quanh cổ, lại thoát khỏi việc bị bắn thủng lỗ chỗ như một cái rây lọc. Sau đó ông ấy kể với tôi rằng mình đã nghĩ bản thân cầm chắc cái chết, và cứ gào thét bằng tất cả sức lực của phổi: ‘Héo cờ trắng lên! Hãy kéo cờ trắng lên!’ Đột nhiên, một vị thiếu tá già của trung đoàn Esmeralda đứng gần đó rút gươm ra với một tiếng thét: ‘Chết đi, kẻ phản bội bội thọ!’ và đâm xuyên qua người Sotillo, ngay trước khi chính ông ta ngã xuống vì trúng đạn vào đầu.”

Đại úy Mitchell dừng lại một lát.

“Trời ạ, thưa ngài! Tôi có thể kể cho ngài nghe một câu chuyện suốt hàng giờ liền. Nhưng đã đến lúc chúng ta xuất phát đi Rincon rồi. Sẽ thật thiếu sót nếu ngài ghé qua Sulaco mà không ngắm nhìn những ánh đèn của mỏ San Tome, cả một ngọn núi rực sáng như một cung điện thắp đèn giữa vùng Campo tối mịt. Đó là một cung đường lái xe thời thượng đấy. . . . Nhưng để tôi kể cho ngài nghe một giai thoại nhỏ nhé, thưa ngài; chỉ để cho ngài thấy thôi. Nửa tháng hoặc lâu hơn sau đó, khi Barrios, được phong làm Tổng tư lệnh, đã lên đường truy đuổi Pedrito xuống phía nam, khi Chính quyền Lâm thời với Don Juste Lopez đứng đầu đã ban hành Hiến pháp mới, và Don Carlos Gould của chúng ta đang thu dọn hành lý chuẩn bị cho sứ mệnh đến San Francisco và Washington (Hoa Kỳ, thưa ngài, là cường quốc lớn đầu tiên công nhận nước Cộng hòa Miền Tây)—nửa tháng sau, tôi nói đấy, khi chúng ta bắt đầu cảm thấy cái đầu của mình yên vị trên cổ, nếu tôi được phép diễn đạt như vậy, một nhân vật nổi bật, một chủ hàng lớn sử dụng tuyến vận tải của chúng tôi, đã đến gặp tôi vì công việc, và anh ta mở lời trước tiên: ‘Này, Đại úy Mitchell, gã đó’ (ý anh ta là Nostromo) ‘vẫn làm Capataz cho đội Cargadores của ngài hay không?’ ‘Có chuyện gì thế?’ tôi hỏi. ‘Bởi vì, nếu đúng là vậy, thì tôi không phiền gì; tôi vẫn gửi và nhận khá nhiều hàng hóa qua tàu của các ngài; nhưng tôi đã quan sát thấy hắn ta lảng vảng quanh cầu tàu mấy ngày nay, và vừa nãy hắn đã chặn tôi lại với một thái độ tỉnh bơ, xin một điếu xì gà. Mà ngài biết đấy, xì gà của tôi khá đặc biệt, và tôi không thể dễ dàng kiếm được chúng như thế.’ ‘Tôi hy vọng anh đã châm chước cho cậu ấy,’ tôi nói một cách rất nhẹ nhàng. ‘Chà, vâng. Nhưng đó thực sự là một điều phiền toái quái quỷ. Gã đó cứ bám lấy người ta để xin thuốc lá mãi.’ Thưa ngài, tôi quay mặt đi, rồi hỏi: ‘Anh chẳng phải là một trong những tù nhân trong tòa Cabildo đấy ư?’ ‘Ngài biết rất rõ tôi từng ở đó, và còn bị xiềng xích nữa chứ,’ anh ta đáp. ‘Và còn phải nộp phạt mười lăm nghìn đô-la nữa chứ?’ Thưa ngài, anh ta đỏ mặt, bởi vì có lời đồn rằng anh ta đã ngất xỉu vì sợ hãi khi chúng đến bắt giữ, và sau đó cư xử trước mặt Fuentes theo cách khiến ngay cả bọn cảnh sát, những kẻ đã lôi cổ anh ta bằng tóc, cũng phải mỉm cười trước sự khép nép của anh ta. ‘Vâng,’ anh ta nói với vẻ hơi ngượng ngùng. ‘Sao thế?’ ‘Ồ, không có gì. Anh suýt mất một khoản khá lớn đấy,’ tôi nói, ‘ngay cả khi anh giữ được mạng sống. . . . Nhưng tôi có thể giúp gì cho anh?’ Anh ta thậm chí chẳng hiểu hàm ý đó là gì. Hoàn toàn không. Và đó là cách thế giới này vận hành đấy, thưa ngài.”

Ông đứng dậy với chút ít sự cứng nhắc, và chuyến đi đến Rincon được thực hiện với chỉ một lời nhận xét triết lý duy nhất, được thốt ra bởi người hướng dẫn du lịch không khoan nhượng, với đôi mắt dán chặt vào những ánh đèn của San Tome, thứ trông giống như đang lơ lửng trong đêm tối giữa mặt đất và bầu trời.

“Một quyền lực lớn, thưa ngài, cho cả điều thiện lẫn điều ác. Một quyền lực lớn.”

Và bữa tối tại Mirliflores sẽ được thưởng thức, xuất sắc về mặt nấu nướng, và để lại trong tâm trí du khách ấn tượng rằng ở Sulaco có rất nhiều thanh niên dễ mến, tài năng với mức lương có lẽ quá lớn so với sự thận trọng của họ, và trong số đó có một vài người, chủ yếu là người gốc Anglo-Saxon, rất có kỹ năng trong nghệ thuật, như người ta thường nói, là “chọc ghẹo” vị chủ nhà thân thiện của mình.

Với một chuyến đi dạo nhanh chóng, leng keng đến bến cảng trên một cỗ xe hai bánh (mà Đại úy Mitchell gọi là xe curricle) do một con la gầy guộc, nhanh nhẹn bị đánh đập liên tục bởi một người đánh xe rõ là người Napoli, vòng tuần hoàn sẽ gần như khép lại trước các văn phòng được thắp sáng rực rỡ của Công ty O.S.N., vốn mở cửa muộn như vậy vì con tàu. Gần như—nhưng chưa hoàn toàn.

“Mười giờ rồi. Tàu của ngài sẽ chưa sẵn sàng rời bến cho đến mười một giờ rưỡi, nếu như kịp thời gian đó. Hãy vào đây làm một ly brandy pha soda và thêm một điếu xì gà nữa.”

Và trong phòng riêng của người quản lý, hành khách đặc quyền đi trên tàu Ceres, hoặc Juno, hoặc Pallas, bị choáng váng và giống như bị tê liệt về mặt tinh thần bởi sự quá tải đột ngột của cảnh tượng, âm thanh, tên gọi, sự kiện và thông tin phức tạp được tiếp nhận chưa trọn vẹn, sẽ lắng nghe như một đứa trẻ mệt mỏi nghe chuyện cổ tích; sẽ nghe thấy một giọng nói, quen thuộc và đáng ngạc nhiên bởi sự phô trương của nó, kể cho anh ta nghe, như thể từ một thế giới khác, về việc đã có “ngay tại bến cảng này” một cuộc biểu dương lực lượng hải quân quốc tế, đặt dấu chấm hết cho cuộc Chiến tranh Costaguana-Sulaco. Về việc tàu tuần dương Powhattan của Hoa Kỳ là chiếc đầu tiên chào mừng lá cờ Miền Tây—màu trắng, với vòng nguyệt quế xanh ở giữa bao quanh một bông hoa vàng amarilla. Sẽ nghe kể về việc Tướng Montero, chưa đầy một tháng sau khi tự xưng là Hoàng đế Costaguana, đã bị bắn chết (trong một buổi lễ phân phát huân chương và huy hiệu trang trọng và công khai) bởi một sĩ quan pháo binh trẻ tuổi, em trai của người tình của hắn lúc bấy giờ.

“Tên Pedrito ghê tởm ấy, thưa ngài, đã trốn khỏi đất nước,” giọng nói sẽ cất lên. Và nó tiếp tục: “Thuyền trưởng của một trong những con tàu của chúng tôi mới đây đã nói với tôi rằng ông ấy đã nhận ra Pedrito kẻ du kích, diện chiếc dép lê màu tím và chiếc mũ nhung hút thuốc có tua vàng, đang điều hành một nhà chứa ở một trong những cảng phía nam.”

“Tên Pedrito đáng ghét! Hắn quái quỷ là ai cơ chứ?” vị khách du lịch danh giá lướt qua ranh giới giữa tỉnh và ngủ sẽ tự hỏi với đôi mắt kiên quyết mở to và một nụ cười mờ nhạt nhưng thân thiện trên môi, từ kẽ răng ngậm điếu xì gà thứ mười tám hoặc hai mươi của ngày đáng nhớ đó.

“Hắn đã xuất hiện trước tôi ngay trong căn phòng này như một hồn ma ám ảnh, thưa ngài”—Đại úy Mitchell đang nói về Nostromo với niềm ấm áp chân thành và một chút tự hào hoài niệm. “Ngài có thể tưởng tượng được đấy, thưa ngài, điều đó tạo ra tác động lớn thế nào đối với tôi. Anh ấy đã đi vòng đường biển cùng Barrios, tất nhiên rồi. Và điều đầu tiên anh ấy nói với tôi sau khi tôi đủ sức khỏe để lắng nghe là anh ấy đã vớt được chiếc thuyền của chiếc xà lan trôi nổi ngoài vịnh! Anh ấy có vẻ vô cùng xúc động bởi hoàn cảnh đó. Và đó quả là một tình tiết đáng chú ý, khi ngài nhớ rằng lúc đó đã là mười seis ngày kể từ khi chiếc xà lan chở bạc chìm xuống. Ngay lập tức tôi nhận ra anh ấy đã là một con người khác. Anh ấy cứ trân trân nhìn vào bức tường, thưa ngài, như thể có một con nhện hay thứ gì đó đang bò trên đó vậy. Việc mất đi số bạc đã đè nặng lên tâm trí anh ấy. Điều đầu tiên anh ấy hỏi tôi là liệu Dona Antonia đã hay tin gì về cái chết của Decoud chưa. Giọng anh ấy run rẩy. Tôi đành phải nói với anh ấy rằng Dona Antonia, thực tế là, vẫn chưa quay trở lại thị trấn. Tội nghiệp cô ấy! Và ngay khi tôi chuẩn bị hỏi anh ấy hàng ngàn câu hỏi, với một câu, ‘Xin lỗi ngài, thưa ngài,’ anh ấy đã rời khỏi văn phòng luôn. Tôi không gặp lại anh ấy trong ba ngày liền. Ngài biết đấy, tôi bận khủng khiếp. Hóa ra anh ấy đã lang thang khắp thị trấn, và trong hai đêm đã quay lại ngủ ở các trại lính của người đường sắt. Anh ấy tỏ ra hoàn toàn thờ ơ với những gì đang diễn ra. Tôi hỏi anh ấy trên cầu tàu, ‘Khi nào cậu định quay lại làm việc đây, Nostromo? Sẽ có rất nhiều việc cho đội Cargadores chẳng mấy chốc đâu.’

“‘Thưa ngài,’ anh ấy nói, nhìn tôi với vẻ chậm rãi, dò xét, ‘ngài có ngạc nhiên không khi nghe rằng tôi vẫn còn quá mệt mỏi để làm việc lúc này? Và tôi có thể làm công việc gì bây giờ? Làm sao tôi có thể nhìn vào mặt những anh em Cargadores sau khi làm mất một chiếc xà lan chứ?’

“Tôi nài nỉ anh ấy đừng nghĩ về số bạc đó nữa, và anh ấy mỉm cười. Một nụ cười chạm đến tận đáy lòng tôi, thưa ngài. ‘Đó không phải là lỗi của cậu,’ tôi nói với anh ấy. ‘Đó là định mệnh. Một điều không thể tránh khỏi.’ ‘Si, si!’ anh ấy nói, rồi quay đi. Tôi nghĩ tốt nhất là nên để anh ấy một mình một thời gian để vượt qua chuyện đó. Thưa ngài, anh ấy đã mất nhiều năm thực sự mới vượt qua được nó. Tôi đã có mặt trong cuộc gặp gỡ của anh ấy với Don Carlos. Tôi phải nói rằng Gould là một người khá lạnh lùng. Ông ấy đã phải kìm nén cảm xúc của mình, đối phó với bọn trộm cắp và kẻ vô lại, đối mặt với nguy cơ phá sản liên tục cho cả bản thân và vợ trong từng ấy năm, khiến nó trở thành bản năng thứ hai của ông ấy. Họ nhìn nhau rất lâu. Don Carlos hỏi ông ấy có thể làm gì cho anh ta, bằng giọng điệu trầm tĩnh, kín đáo quen thuộc.

“‘Tên tuổi của tôi được biết đến từ đầu này đến đầu kia của Sulaco,’ anh ấy nói, điềm tĩnh chẳng kém gì người kia. ‘Ngài còn có thể làm gì hơn cho tôi nữa?’ Đó là tất cả những gì diễn ra trong dịp đó. Tuy nhiên, sau đó, có một chiếc tàu buôn ven biển rất đẹp được đem ra bán, và bà Gould cùng tôi đã bàn bạc để mua nó và tặng lại cho anh ta. Việc đó đã được thực hiện, nhưng anh ta đã trả lại toàn bộ số tiền trong vòng ba năm sau đó. Việc kinh doanh đang phất lên dọc theo dải ven biển này, thưa ngài. Hơn thế nữa, con người đó luôn thành công trong mọi việc ngoại trừ việc bảo vệ số bạc. Dona Antonia tội nghiệp, vừa trải qua những trải nghiệm kinh khủng trong các khu rừng ở Los Hatos, cũng đã có một cuộc gặp gỡ với anh ta. Nàng muốn nghe về Decoud: họ đã nói gì, họ đã làm gì, họ đã nghĩ gì đến phút cuối cùng trong đêm định mệnh đó. Bà Gould nói với tôi thái độ của anh ấy rất hoàn hảo, đầy điềm tĩnh và thông cảm. Cô Avellanos chỉ bật khóc khi anh ấy kể cho nàng nghe về việc Decoud đã nói kế hoạch của mình sẽ thành công rực rỡ như thế nào. . . . Và không có nghi ngờ gì nữa, thưa ngài, rằng nó thực sự thành công. Đó là một thành công lớn.”

Vòng tuần hoàn cuối cùng cũng sắp khép lại. Và trong khi vị hành khách đặc quyền, rùng mình vì sự háo hức dễ chịu về chiếc giường của mình, quên mất việc tự hỏi, “Quái lạ, kế hoạch của Decoud rốt cuộc là gì nhỉ?” Đại úy Mitchell đang nói, “Rất tiếc vì chúng ta phải chia tay sớm thế. Sự quan tâm đầy hiểu biết của ngài đã biến ngày hôm nay thành một ngày thú vị đối với tôi. Bây giờ tôi sẽ tiễn ngài lên tàu. Ngài đã có được cái nhìn thoáng qua về ‘Kho báu của Thế giới.’ Một cái tên rất hay đấy.” Và giọng của người lái xuồng ở cửa, thông báo rằng chiếc xuồng đã sẵn sàng, đã khép lại vòng tuần hoàn.

Nostromo quả thực đã tìm thấy chiếc thuyền của xà lan mà anh đã bỏ lại trên đảo Great Isabel cùng với Decoud, đang trôi dạt trống không ngoài khơi xa trong vịnh. Lúc đó anh đang ở trên đài chỉ huy của chiếc tàu vận tải đầu tiên của Barrios, chỉ cách Sulaco một giờ chạy tàu. Barrios, vốn luôn thích thú với một chiến công dũng cảm và là một người đánh giá lòng can đảm tinh tường, đã có thiện cảm lớn với Capataz. Trong suốt hành trình vòng quanh bờ biển, vị Tướng quân luôn giữ Nostromo ở gần bên mình, thường xuyên trò chuyện với anh bằng giọng điệu bộc trực, ồn ào, vốn là dấu hiệu cho thấy sự sủng ái lớn lao của ông.

Đôi mắt của Nostromo là những kẻ đầu tiên bắt gặp, ngay trước mũi tàu, một đốm đen nhỏ bé, thoắt ẩn thoắt hiện, đơn độc cùng hình dáng của Ba đảo Isabels ngay phía trước, nổi bật trên không gian phẳng lặng, lấp lánh của vịnh. Có những thời điểm không một sự thật nào nên bị bỏ qua là không đáng kể; một chiếc thuyền nhỏ ở quá xa đất liền có thể mang một ý nghĩa nào đó đáng để tìm hiểu. Theo một cái gật đầu đồng ý của Barrios, chiếc tàu vận tải chuyển hướng, lướt qua đủ gần để xác định rằng không có ai trên chiếc vỏ sò nhỏ bé đó. Đó đơn thuần là một chiếc thuyền nhỏ thông thường bị trôi dạt cùng với cặp mái chèo của nó. Nhưng Nostromo, người mà tâm trí đã bị ám ảnh bởi Decoud trong suốt nhiều ngày qua, từ lâu đã nhận ra với sự kích động chiếc xuồng nhỏ của xà lan.

Không thể có chuyện dừng lại để vớt thứ đó. Mỗi phút trôi qua đều mang ý nghĩa trọng đại đối với sinh mạng và tương lai của cả một thị trấn. Mũi của con tàu dẫn đầu, chở theo vị Tướng quân, quay trở lại hành trình của nó. Phía sau nó, hạm đội tàu vận tải, rải rác lộn xộn trong phạm vi khoảng một dặm ngoài khơi, giống như đoạn kết của một cuộc đua thuyền trên đại dương, vẫn tiến lên, đen kịt và nhả khói ngút ngàn trên bầu trời phía tây.

“Mi General,” giọng của Nostromo vang lên lớn nhưng điềm tĩnh từ phía sau một nhóm sĩ quan, “tôi muốn cứu chiếc thuyền nhỏ kia. Por Dios, tôi biết nó. Nó thuộc về công ty của tôi.”

Và por Dios,” Barrios cười lớn bằng một giọng ồn ào, vui tính, “cậu thuộc về ta. Ta sẽ phong cậu làm đại úy kỵ binh ngay khi chúng ta nhìn thấy một con ngựa trở lại.”

“Tôi bơi giỏi hơn là cưỡi ngựa nhiều, mi General,” Nostromo kêu lên, len qua đám đông để ra đến mạn tàu với ánh mắt trân trân. “Xin hãy để tôi——”

“Để cậu ư? Thật là một tên kiêu ngạo,” vị Tướng quân đùa giỡn một cách vui vẻ, thậm chí còn không thèm nhìn anh. “Cứ để hắn đi! Ha! ha! ha! Hắn muốn ta phải thừa nhận rằng chúng ta không thể chiếm được Sulaco nếu không có hắn sao! Ha! ha! ha! Cậu có muốn bơi ra đó không, con trai ta?”

Một tiếng hò reo vang dội từ đầu này đến đầu kia con tàu đã chặn đứng tiếng cười sảng khoái của ông. Nostromo đã nhảy xuống biển; và cái đầu đen nhánh của anh nhô lên cách xa con tàu từ lâu. Vị Tướng quân lầm bầm một câu kinh ngạc “Cielo! Tội nhân như ta!” với giọng điệu bàng hoàng. Chỉ một cái nhìn lo lắng là đủ để ông thấy rằng Nostromo đang bơi lội vô cùng dễ dàng; và rồi ông gầm lên một cách đáng sợ, “Không! Không! Chúng ta sẽ không dừng lại để vớt cái tên vô lễ này. Cứ để hắn chết đuối đi—cái tên Capataz điên rồ đó.”

Không gì ngoài vũ lực mới có thể ngăn Nostromo nhảy xuống biển. Chiếc thuyền trống không ấy, xuất hiện để đón anh một cách đầy kỳ bí, như thể được chèo bởi một bóng ma vô hình, mang sức hút của một điềm báo, của một lời cảnh báo, dường như đáp lại một cách đáng kinh ngạc và bí ẩn nỗi ám ảnh thường trực về một kho báu và số phận của một con người. Anh vẫn sẽ nhảy dù cho có cái chết chờ đón trong nửa dặm nước ấy. Nó phẳng lặng như một mặt hồ, và vì lý do nào đó, loài cá mập hoàn toàn không xuất hiện ở Vịnh Placid, mặc dù ở bên kia mũi Punta Mala, đường bờ biển lúc nhúc loài sinh vật này.

Capataz tóm lấy phần đuôi thuyền và thở dốc một hơi mạnh mẽ. Một cảm giác kỳ lạ, mờ ảo đã bao trùm lấy anh khi anh bơi. Anh đã cởi bỏ đôi bốt và áo khoác dưới nước. Anh bám vào thuyền một lúc để lấy lại nhịp thở. Ở đằng xa, đoàn tàu vận tải, giờ đây tụm lại gần nhau hơn, vẫn tiến thẳng về phía Sulaco, mang dáng dấp của một cuộc tranh tài thân thiện, một trò chơi thể thao hàng hải, một cuộc đua thuyền; và làn khói hòa quyện từ các ống khói của chúng cuồn cuộn bay qua đầu anh như một dải sương mù mỏng manh, đậm mùi lưu huỳnh. Chính sự táo bạo, lòng dũng cảm, chính hành động của anh đã đẩy những con tàu này di chuyển trên mặt biển, vội vã lao đi để cứu mạng sống và tài sản của tầng lớp Blancos, những kẻ cai trị của nhân dân; để cứu mỏ San Tome; để cứu những đứa trẻ.

Bằng một nỗ lực mạnh mẽ và đầy kỹ thuật, anh leo qua mạn đuôi thuyền. Chính là nó! Không còn nghi ngờ gì nữa; hoàn toàn không có chút nghi ngờ nào. Đó chính là chiếc xuồng nhỏ của xà lan số 3—chiếc xuồng được để lại cùng Martin Decoud trên đảo Great Isabel để anh ta có thể có phương tiện tự cứu mình nếu không thể làm gì cho anh ta từ bờ biển. Và giờ đây nó đã xuất hiện để đón anh, trống không và đầy khó hiểu. Chuyện gì đã xảy ra với Decoud? Capataz tiến hành kiểm tra một cách tỉ mỉ. Anh tìm kiếm một vết xước, một dấu vết, một ký hiệu nào đó. Tất cả những gì anh phát hiện ra là một vết ố màu nâu trên mạn thuyền ngang với ghế chèo. Anh cúi mặt sát vào nó và dùng ngón tay chà mạnh. Sau đó anh ngồi xuống phần ghế đuôi thuyền, buông xuôi, hai đầu gối chụm sát vào nhau và hai chân chéo nghiêng.

Ướt sũng từ đầu đến chân, với mái tóc và ria mép rủ xuống rũ rượi, nhỏ nước và ánh mắt vô hồn dán chặt vào tấm ván đáy thuyền, Capataz của đội bốc vác Sulaco trông giống như một cái xác chết đuối nổi lên từ đáy nước để lãng phí giờ hoàng hôn trong một chiếc thuyền nhỏ. Sự kích thích của chuyến đi đầy mạo hiểm, sự phấn khích của việc quay trở lại kịp thời, của thành tựu, của sự thành công, tất cả sự kích thích đó tập trung xung quanh những ý niệm liên kết về kho báu vĩ đại và về người đàn ông duy nhất còn lại biết sự tồn tại của nó, đã rời bỏ anh. Cho đến tận khoảnh khắc cuối cùng, anh vẫn vắt óc suy nghĩ về việc làm thế nào có thể ghé thăm đảo Great Isabel mà không mất thời gian và không bị phát hiện. Bởi vì ý niệm về sự bí mật đã gắn liền với kho báu chặt chẽ đến mức ngay cả với Barrios, anh cũng ngần ngại không nhắc đến sự tồn tại của Decoud và số bạc trên đảo. Tuy nhiên, những bức thư anh mang theo cho Tướng quân có nhắc đến ngắn gọn việc mất chiếc xà lan, như một yếu tố ảnh hưởng đến tình hình ở Sulaco. Trong hoàn cảnh đó, kẻ sát hổ một mắt, đánh đánh hơi thấy mùi chiến đấu từ đằng xa, đã không lãng phí thời gian để hỏi han người đưa tin. Trên thực tế, Barrios, khi trò chuyện với Nostromo, mặc định rằng cả Don Martin Decoud và những thỏi bạc San Tome đều đã mất tích cùng nhau, và Nostromo, không bị tra hỏi trực tiếp, đã giữ im lặng dưới ảnh hưởng của một dạng oán giận và ngờ vực không thể định nghĩa. Hãy để Don Martin tự mình nói ra mọi thứ bằng chính đôi môi của anh ta—đó là điều anh tự nhủ trong tâm trí.

Và bây giờ, với phương tiện để đến đảo Great Isabel được dâng tận tay ngay từ thời điểm sớm nhất có thể, sự phấn khích trong anh đã vụt tắt, giống như khi linh hồn cất cánh bay đi để lại cái xác bất động trên một trái đất mà nó không còn quen thuộc nữa. Nostromo dường như không nhận ra vùng vịnh. Suốt một thời gian dài, ngay cả mi mắt của anh cũng không hề chớp lấy một lần trên ánh nhìn vô hồn, trống rỗng. Rồi chậm rãi, không một cử động cơ thể, không một cơ giật hay một cái rung mi, một biểu cảm, một biểu cảm sinh động xuất hiện trên những nét mặt tĩnh lặng, một suy nghĩ sâu xa len lỏi vào ánh nhìn trống rỗng—như thể một linh hồn lưu vong, một linh hồn trầm mặc, tĩnh lặng, khi tìm thấy cái thể xác vô chủ đó ngầm bước vào để chiếm hữu.

Capataz cau mày; và giữa sự tĩnh lặng mênh mông của biển cả, các hòn đảo và bờ biển, của những đám mây trên bầu trời và những vệt sáng trên mặt nước, cái nheo mày đó mang sức nặng của một cử động đầy quyền lực. Không có gì khác nhúc nhích trong một thời gian dài; rồi Capataz lắc đầu và một lần nữa phó mặc bản thân cho sự nghỉ ngơi phổ quát của vạn vật hữu hình. Đột nhiên anh chộp lấy mái chèo, và chỉ bằng một động tác xoay tròn chiếc xuồng nhỏ, hướng thẳng đầu mũi về phía đảo Great Isabel. Nhưng trước khi bắt đầu chèo, anh lại cúi người một lần nữa xuống vết ố màu nâu trên mạn thuyền.

“Ta biết thứ đó là gì,” anh lầm bầm một cách đầy khôn ngoan, đầu giật nhẹ. “Đó là máu.”

Nhát chèo của anh dài, mạnh mẽ và đều đặn. Thỉnh thoảng anh lại liếc nhìn qua vai về phía đảo Great Isabel, đang sừng sững phô bày vách đá thấp trước ánh mắt đầy lo âu của anh như một khuôn mặt không thể dò thấu. Cuối cùng mũi thuyền chạm vào bãi cát. Anh vứt thay vì kéo chiếc thuyền lên bãi biển nhỏ. Ngay lập tức, quay lưng lại với ánh hoàng hôn, anh sải những bước dài lao vào khe núi, khiến dòng nước suối bắn tung tóe lên theo mỗi bước chân, như thể đang xua đuổi linh hồn nông cạn, trong trẻo, róc rách ấy bằng đôi chân của mình. Anh muốn tận dụng từng khoảnh khắc ánh sáng ban ngày.

Một khối đất, cỏ và bụi rậm bị dập nát đã rơi xuống một cách tự nhiên từ phía trên vào cái hốc bên dưới cái cây nghiêng ngả. Decoud đã chú ý đến việc che giấu số bạc theo đúng hướng dẫn, sử dụng cái xẻng với chút ít sự thông minh. Nhưng nụ cười mửa miệng chấp thuận của Nostromo đã biến thành một nét môi cong đầy khinh miệt khi nhìn thấy chính cái xẻng bị vứt lăn lóc ở đó một cách lộ liễu, như thể hoàn toàn bất cẩn hoặc hoảng loạn bất ngờ, làm lộ tẩy toàn bộ sự việc. A! Bọn họ đều ngốc nghếch như nhau cả, những gã hombres finos đã phát minh ra luật lệ, chính phủ và những công việc vô nghĩa cho người dân.

Capataz nhặt cái xẻng lên, và với cảm giác của chiếc cán trong lòng bàn tay, niềm khao khát muốn ngắm nhìn những chiếc hộp bọc da ngựa chứa kho báu bất chợt trỗi dậy trong anh. Chỉ với vài nhát xẻng, anh đã làm lộ ra các cạnh và góc của vài chiếc hộp; rồi, dọn sạch thêm đất, anh nhận ra một trong số chúng đã bị rạch bằng dao.

Anh thốt lên một tiếng kêu nghẹn ngào trước phát hiện đó, và khuỵu gối xuống với cái nhìn lo sợ vô cớ liếc qua vai này rồi lại qua vai kia. Lớp da cứng đã khép lại, và anh ngập ngừng trước khi luồn tay qua vết rạch dài để cảm nhận những thỏi kim loại bên trong. Chúng vẫn ở đó. Một, hai, ba. Đúng vậy, mất bốn thỏi. Đã bị lấy đi. Bốn thỏi kim loại. Nhưng ai làm? Decoud ư? Không thể là ai khác. Và để làm gì? Nhằm mục đích gì? Vì thứ sở thích quái quỷ nào? Hãy để hắn giải thích xem. Bốn thỏi kim loại bị mang đi trên một chiếc thuyền, và—máu!

Đối diện với vùng vịnh rộng mở, mặt trời trong trẻo, không mây che, không đổi thay, lao mình xuống làn nước trong một bí ẩn trang nghiêm và bình thản về sự tự hy sinh được hoàn tất cách xa mọi ánh mắt phàm trần, với sự uy nghi vô hạn của sự tĩnh lặng và hòa bình. Thiếu mất bốn thỏi!—và cả máu!

Capataz chậm rãi đứng dậy.

“Có lẽ hắn chỉ tự cắt trúng tay mình thôi,” anh lầm bầm. “Nhưng, thế thì——”

Anh ngồi xuống phần đất mềm, hoàn toàn buông xuôi, như thể mình bị xiềng xích vào khobáu, đôi chân co lại được ôm chặt trong hai tay với vẻ phục tùng tuyệt vọng, giống như một tên nô lệ được cắt cử canh gác. Có một lần duy nhất anh ngẩng phắt đầu lên: tiếng súng hỏa mai dồn dập đã vang đến tai anh, tựa như người ta trút từ trên cao một dòng đậu khô xuống một chiếc trống. Sau khi lắng nghe một lúc, anh nói, nửa như tự nói một mình—

“Hắn sẽ không bao giờ quay lại để giải thích đâu.”

Và anh lại cúi đầu xuống.

“Không thể nào!” anh lầm bầm với vẻ ảm đạm.

Những tiếng súng tắt dần. Ánh sáng của một vụ hỏa hoạn lớn ở Sulaco ló dạng rực đỏ phía trên bờ biển, hắt lên những đám mây ở đầu vịnh, dường như chạm vào những hình thù của Ba đảo Isabels bằng một thứ ánh phản chiếu đỏ rực và đầy nham hiểm. Anh hoàn toàn không nhìn thấy nó, dù cho có ngẩng đầu lên.

“Nhưng, dẫu vậy, ta không thể nào biết được,” anh tuyên bố một cách rành mạch, rồi chìm vào im lặng và trân trân nhìn suốt nhiều giờ liền.

Anh không thể nào biết được. Sẽ chẳng có ai biết cả. Như có thể đoán trước, kết cục của Don Martin Decoud chưa bao giờ trở thành chủ đề phỏng đoán đối với bất kỳ ai ngoại trừ Nostromo. Giả sử sự thật của các sự việc được phơi bày, thì câu hỏi Tại sao vẫn sẽ luôn tồn tại? Trong khi phiên bản về cái chết của anh ta tại thời điểm chiếc xà lan chìm không mang chút bất định nào về động cơ. Vị tông đồ trẻ tuổi của công cuộc Ly khai đã chết trong khi chiến đấu vì lý tưởng của mình bởi một tai nạn mãi mãi được tiếc thương. Nhưng sự thật là anh ta chết vì sự cô đơn, kẻ thù vốn chỉ được biết đến bởi một số ít người trên trái đất này, và chỉ có những kẻ giản dị nhất trong chúng ta mới đủ sức chống lại nó. Người con trai hào hoa của Costaguana từ những đại lộ hoa lệ đã chết vì sự cô đơn và thiếu lòng tin vào chính mình cùng người khác.

Vì một số lý do chính đáng và hợp lý vượt ra ngoài sự hiểu biết thông thường của con người, loài chim biển của vùng vịnh luôn tránh xa quần đảo Isabels. Mỏm đá Azuera mới là sào huyệt của chúng, nơi những bề mặt đá và các khe vực vang dội tiếng kêu hoang dã và hỗn loạn của chúng như thể chúng đang cãi nhau muôn thuở về kho báu huyền thoại.

Vào cuối ngày đầu tiên trên đảo Great Isabel, Decoud, trằn trọc trong chiếc ổ làm bằng cỏ thô dưới tán cây, tự nhủ—

“Cả ngày nay mình thậm chí không thấy lấy một con chim.”

Và anh cũng chẳng nghe thấy bất kỳ âm thanh nào suốt cả ngày, ngoài tiếng lẩm bẩm của chính mình lúc này. Đó là một ngày tĩnh lặng tuyệt đối—ngày đầu tiên anh từng trải qua trong đời. Và anh không hề chợp mắt dù chỉ một giây. Dù cho những đêm không ngủ và những ngày chiến đấu, lập kế hoạch, trò chuyện; dù cho đêm cuối cùng đầy hiểm nguy và lao động thể xác vất vả trên vịnh đó, anh vẫn không thể khép đôi mắt lại dù chỉ một khoảnh khắc. Thế mà từ bình minh cho đến hoàng hôn, anh cứ nằm bẹp dí trên mặt đất, hoặc ngửa mặt hoặc úp mặt.

Anh vươn người, rồi chậm rãi bước xuống khe núi để qua đêm bên cạnh đống bạc. Nếu Nostromo quay trở lại—như anh có thể làm bất cứ lúc nào—thì đó chính là nơi hắn sẽ tìm kiếm đầu tiên; và ban đêm chắc chắn sẽ là thời điểm thích hợp để cố gắng liên lạc. Anh nhớ lại với sự thờ ơ tột độ rằng mình vẫn chưa ăn gì kể từ khi bị bỏ lại một mình trên hòn đảo.

Anh trải qua đêm trắng mở trân trân đôi mắt, và khi ngày mới ló dạng, anh ăn một chút gì đó với sự thờ ơ y nguyên. “Son Decoud” hào hoa, đứa con cưng được cưng chiều của gia đình, người tình của Antonia và là nhà báo của Sulaco, không đủ sức để tự mình vật lộn với chính anh ta. Sự cô đơn từ một điều kiện tồn tại thuần túy bên ngoài rất nhanh chóng chuyển hóa thành một trạng thái tâm hồn nơi những nét mỉa mai và hoài nghi không còn chỗ đứng. Nó chiếm lĩnh tâm trí, và đẩy tư duy vào chốn lưu vong của sự hoài nghi tuyệt đối. Sau ba ngày mòn mỏi chờ đợi bóng dáng của một khuôn mặt con người, Decoud bắt gặp chính mình đang nhen nhóm sự nghi ngờ về bản ngã của chính anh ta. Nó đã hòa tan vào thế giới của mây và nước, của các lực lượng tự nhiên và những hình thái tự nhiên. Chỉ trong hành động, chúng ta mới tìm thấy ảo tưởng duy trì về một sự tồn tại độc lập đối với toàn bộ sơ đồ vạn vật mà trong đó chúng ta là một phần bất lực. Decoud đánh mất mọi niềm tin vào tính thực tế của những hành động trong quá khứ và tương lai của mình. Vào ngày thứ năm, một nỗi sầu muộn bao la bủa vây lấy anh một cách rõ mồn một. Anh quyết định không buông xuôi phó mặc bản thân cho những con người ở Sulaco đó, những kẻ cứ vây quanh anh, phi thực tế và đáng sợ, giống như những hồn ma nhảm nhí và ô uế. Anh thấy mình đang vật lộn yếu ớt giữa bọn họ, và Antonia, khổng lồ và xinh đẹp như một bức tượng ngụ ngôn, đang nhìn xuống với đôi mắt khinh bỉ sự yếu đuối của anh.

Không một sinh sống, không một đốm cánh buồm ở đằng xa xuất hiện trong tầm nhìn của anh; và, như để trốn chạy khỏi sự cô đơn này, anh đắm chìm hoàn toàn vào nỗi u sầu của mình. Ý thức mơ hồ về một cuộc đời bị hướng dẫn sai lầm dâng hiến cho những thôi thúc mà ký ức của nó để lại một dư vị cay đắng trong miệng chính là tình cảm đạo đức đầu tiên trong đời trưởng thành của anh. Nhưng đồng thời anh không hề cảm thấy hối hận. Anh có gì phải hối tiếc cơ chứ? Anh chưa từng công nhận đức hạnh nào khác ngoài trí tuệ, và đã tôn những cảm xúc đam mê thành các nghĩa vụ. Cả trí tuệ lẫn đam mê của anh đều bị nuốt chửng một cách dễ dàng trong sự cô đơn vĩnh cửu, không một tiếng động của sự chờ đợi thiếu vắng niềm tin. Việc mất ngủ đã tước đoạt khỏi ý chí của anh mọi năng lượng, bởi vì anh chưa từng ngủ được bảy tiếng trong suốt bảy ngày qua. Nỗi buồn của anh là nỗi buồn của một tâm trí hoài nghi. Anh nhìn nhận vũ trụ như một chuỗi các hình ảnh không thể tài nào hiểu nổi. Nostromo đã chết. Mọi thứ đã sụp đổ một cách nhục nhã. Anh không còn dám nghĩ đến Antonia. Nàng đã không qua khỏi. Nhưng nếu nàng còn sống thì anh cũng chẳng thể đối mặt với nàng. Và mọi nỗ lực đều trở nên vô nghĩa.

Vào ngày thứ mười, sau một đêm trải qua mà không hề chợp mắt dù chỉ một lần (anh chợt nghĩ rằng Antonia đời nào lại có thể yêu một sinh thể vô hình như anh), sự cô đơn hiện lên giống như một khoảng không vĩ đại, và sự tĩnh lặng của vùng vịnh tựa như một sợi dây căng mỏng manh mà anh đang treo lơ lửng bằng cả hai tay, không sợ hãi, không ngạc nhiên, không hề có bất kỳ cảm xúc nào. Chỉ đến chiều tối, trong cảm giác dễ chịu tương đối của sự mát mẻ, anh bắt đầu mong mỏi sợi dây này đứt phựt. Anh tưởng tượng nó đứt với một tiếng nổ lớn như tiếng súng lục—một tiếng crack sắc lẹm, vang dội. Và đó sẽ là đoạn kết của đời anh. Anh ngắm nhìn khả năng đó với sự hào hứng, bởi vì anh khiếp sợ những đêm mất ngủ nơi sự tĩnh lặng, vẫn cứ bất động dưới hình hài của một sợi dây mà anh bám víu bằng cả hai tay, lại rung lên những câu nói vô nghĩa, lúc nào cũng y nguyên nhưng hoàn toàn không thể hiểu nổi, về Nostromo, Antonia, Barrios, và những bản tuyên ngôn hòa quyện thành một thứ âm thanh vo ve đầy mỉa mai và vô nghĩa. Ban ngày, anh có thể nhìn sự tĩnh lặng như một sợi dây tĩnh lặng được căng đến cực điểm, với cuộc đời anh, cuộc đời vô nghĩa của anh, treo lơ lửng vào đó như một vật nặng.

“Không biết mình có nghe thấy tiếng nó đứt trước khi rơi xuống không nhỉ,” anh tự hỏi.

Mặt trời đã lên cao hai tiếng so với đường chân trời khi anh đứng dậy, gầy gò, bẩn thỉu, mặt tái nhợt, và nhìn nó bằng đôi mắt đỏ viền. Các khớp chân tay tuân lệnh anh một cách chậm chạp, như thể chứa đầy chì, nhưng không hề run rẩy; và hiệu ứng của trạng thái thể chất đó mang lại cho những chuyển động của anh một sự quả quyết, vẻ trang nghiêm có tính toán. Anh hành động như thể đang hoàn thành một thứ nghi lễ nào đó. Anh bước xuống khe núi; bởi vì sự mê hoặc của đống bạc đó, với quyền năng tiềm ẩn của nó, là thứ duy nhất còn tồn tại bên ngoài bản ngã của anh. Anh nhặt chiếc thắt lưng có khẩu súng lục đang nằm ở đó, và quấn nó quanh eo. Sợi dây tĩnh lặng không bao giờ có thể đứt trên hòn đảo này. Nó buộc phải để anh rơi xuống và chìm vào lòng biển, anh nghĩ vậy. Và chìm xuống! Anh đang nhìn lớp đất tơi xốp che phủ kho báu. Xuống lòng biển! Diện mạo của anh hệt như một kẻ mộng du. Anh từ từ quỵ gối xuống và tiếp tục bới móc bằng những ngón tay với sự kiên nhẫn cần mẫn cho đến khi làm lộ ra một trong những chiếc hộp. Không một phút chần chừ, như thể đang làm một công việc từng thực hiện rất nhiều lần trước đây, anh rạch toác nó ra và lấy bốn thỏi bạc, nhét vào túi áo. Anh che lấp lại chiếc hộp đã bị phơi bày và từng bước bước ra khỏi khe núi. Những bụi cây khép lại phía sau anh với một tiếng sột soạt.

Chính vào ngày thứ ba của sự cô đơn, anh từng kéo chiếc xuồng nhỏ đến sát mép nước với ý định chèo đi đâu đó, nhưng rồi lại từ bỏ một phần vì tiếng thì thầm của hy vọng mong manh rằng Nostromo sẽ quay trở lại, một phần vì sự xác tín về tính vô ích tuyệt đối của mọi nỗ lực. Giờ đây nó chỉ cần một cú đẩy nhẹ là đã có thể nổi trên mặt nước. Anh vẫn ăn một chút mỗi ngày sau ngày đầu tiên, và vẫn còn giữ lại được một chút sức mạnh cơ bắp. Cầm lấy mái chèo một cách chậm chạp, anh chèo rời xa vách đá của đảo Great Isabel, nơi đang sừng sững phía sau anh, ấm áp dưới ánh nắng mặt trời, hệt như hơi ấm của sự sống, đẫm trong một thứ ánh sáng phong phú từ đầu đến chân như trong vầng hào quang của hy vọng và niềm vui. Anh chèo thẳng về phía mặt trời lặn. Khi vùng vịnh chìm vào bóng tối, anh ngừng chèo và ném mái chèo vào trong. Tiếng động rỗng tuếch mà chúng tạo ra khi rơi xuống là tiếng động lớn nhất mà anh từng nghe thấy trong đời. Đó là một sự thức tỉnh. Nó dường như kéo anh trở về từ một nơi rất xa xa xôi. Thực ra ý nghĩ, “Có lẽ mình có thể ngủ được đêm nay,” đã thoáng qua trong tâm trí anh. Nhưng anh không tin điều đó. Anh chẳng tin vào cái gì cả; và anh vẫn ngồi yên trên ghế chèo.

Ánh bình minh từ sau những dãy núi lóe lên một tia sáng trong đôi mắt trân trân không chớp của anh. Sau một buổi rạng đông trong trẻo, mặt trời xuất hiện lộng lẫy trên những đỉnh núi của dãy núi. Vùng vịnh rộng lớn bừng lên một thứ ánh lấp lánh xung quanh chiếc thuyền; và trong vinh quang của sự cô đơn tàn nhẫn đó, sự tĩnh lặng lại hiện ra trước mắt anh, căng cứng như một sợi dây tối màu và mỏng manh.

Đôi mắt anh nhìn chằm chằm vào nó trong lúc, không chút vội vã, anh dịch chuyển chỗ ngồi từ chiếc ghế chèo lên mạn thuyền. Chúng nhìn chằm chằm vào nó không rời, trong khi bàn tay anh, quờ quạng quanh eo, bật nút chiếc nắp bao da, rút khẩu súng lục ra, lên cò, đưa nó hướng thẳng vào ngực mình, bóp cò, và với một lực co giật, ném vũ khí vẫn còn đang bốc khói bay vút qua không trung. Đôi mắt anh vẫn nhìn chằm chằm vào nó trong lúc anh ngã bổ chửng về phía trước, ngực vắt ngang mạn thuyền và những ngón tay của bàn tay phải mắc vào dưới ghế chèo. Chúng nhìn chằm chằm——

“Mọi chuyện đã xong,” anh lắp bắp thốt lên trong một dòng máu bất chợt trào ra. Suy nghĩ cuối cùng của anh là: “Không biết tên Capataz đó đã chết thế nào nhỉ.” Sự cứng đờ của những ngón tay chùng xuống, và người tình của Antonia Avellanos lộn nhào xuống biển mà không hề nghe thấy tiếng sợi dây tĩnh lặng đứt phựt trong sự cô đơn của Vịnh Placid, nơi mặt nước lấp lánh của nó vẫn phẳng lặng không một gợn sóng trước cú rơi của thể xác anh.

Là nạn nhân của sự mệt mỏi vỡ mộng, thứ phần thưởng báo ứng dành cho sự táo bạo trí tuệ, Don Martin Decoud hào hoa, trĩu nặng bởi những thỏi bạc San Tome, đã biến mất không một dấu vết, bị nuốt chửng trong sự dửng dưng vô tận của vạn vật. Thân hình đang cúi gập, mất ngủ của anh đã biến mất khỏi khu vực để đống bạc San Tome; và trong một khoảnh khắc, những linh hồn thiện ác lơ lửng gần mọi kho báu được giấu kín trên trái đất có thể đã nghĩ rằng kho báu này đã bị toàn nhân loại lãng quên. Rồi, sau vài ngày, một hình hài khác lại xuất hiện, sải những bước chân rời xa ánh mặt trời lặn để ngồi bất động và thức tỉnh trong khe núi tối hẹp suốt cả đêm dài, ở gần như chính tư thế đó, tại chính vị trí mà người đàn ông mất ngủ kia từng ngồi trước khi lặng lẽ bỏ đi mãi mãi trên một chiếc thuyền nhỏ vào thời điểm hoàng hôn. Và các linh hồn thiện ác lơ lửng xung quanh một kho báu bị cấm đoán hiểu rõ rằng số bạc của San Tome giờ đây đã được trang bị một tên nô lệ trung thành trọn đời.

Capataz de Cargadores lẫy lừng, nạn nhân của sự kiêu hãnh vỡ mộng, thứ phần thưởng của hành động táo bạo, ngồi trong tư thế mệt mỏi của một kẻ bị săn đuổi suốt một đêm mất ngủ đầy dằn vặt chẳng kém gì Decoud, người bạn đồng hành của anh trong vụ việc tuyệt vọng nhất cuộc đời. Và anh tự hỏi Decoud đã chết ra sao. Nhưng anh biết rõ vai trò mà chính mình đã đóng. Đầu tiên là một người phụ nữ, rồi đến một người đàn ông, cả hai đều bị bỏ rơi trong bước đường cùng, vì lợi ích của kho báu bị nguyền rủa này. Nó được đánh đổi bằng một linh hồn đã mất và một cuộc đời đã tan biến. Sự tĩnh lặng trống rỗng của nỗi kinh hoàng được nối tiếp bởi một cơn cuồng phong kiêu hãnh vô bờ bến. Không có bất kỳ ai trên thế giới này ngoài Gian’ Battista Fidanza, Capataz de Cargadores, Nostromo không thể bị mua chuộc và trung thành, dám trả một cái giá như thế.

Anh đã hạ quyết tâm rằng giờ đây sẽ không gì được phép cướp đi món hời của mình nữa. Không gì cả. Decoud đã chết. Nhưng chết như thế nào? Rằng hắn đã chết, anh không mảy may nghi ngờ. Nhưng còn bốn thỏi bạc? . . . Để làm gì cơ chứ? Hắn định quay lại lấy thêm—vào một lúc nào đó khác sao?

Kho báu đang phát huy quyền năng tiềm ẩn của nó. Nó làm vẩn đục tâm trí trong trẻo của người đàn ông đã trả giá. Anh chắc chắn rằng Decoud đã chết. Hòn đảo dường như tràn ngập tiếng thì thầm đó. Đã chết! Đã biến mất! Và anh bắt gặp chính mình đang lắng nghe tiếng xào xạc của bụi cây cùng tiếng bước chân lõm bõm dưới lòng suối cạn. Đã chết! Gã hay nói chữ, vị hôn phu của Dona Antonia!

“Hà!” anh lầm bầm, đầu gối gục xuống, dưới ánh bình minh xám xịt, nhợt nhạt đang ló dạng trên bầu trời Sulaco được giải phóng và trên vùng vịnh xám ngắt như tro tàn. “Chính là đến với nàng mà hắn sẽ bay đến. Đến với nàng mà hắn sẽ bay đến!”

Và bốn thỏi bạc! Có phải hắn đã lấy chúng để trả thù, để yểm bùa, giống như người phụ nữ tức giận từng tiên tri về sự hối hận và thất bại, nhưng đồng thời vẫn giao phó cho anh nhiệm vụ cứu những đứa trẻ? Chà, anh đã cứu những đứa trẻ. Anh đã đánh bại bùa phép của sự nghèo đói và túng quẫn. Anh đã làm tất cả một mình—hoặc có lẽ được trợ giúp bởi quỷ dữ. Ai thèm quan tâm chứ? Anh đã làm được điều đó, dẫu cho bị phản bội, và bằng chính cú đánh đó cứu luôn mỏ San Tome, thứ trông thật ghê tởm và khổng lồ đối với anh, đang ngạo nghễ thống trị bằng sự giàu có khát máu của nó đối với lòng dũng cảm, sự nhọc nhằn, lòng trung thành của người nghèo khó, đối với chiến tranh và hòa bình, đối với lao động của thị trấn, biển cả và vùng Campo.

Mặt trời thắp sáng bầu trời phía sau những đỉnh núi của dãy Cordillera. Capataz cúi xuống nhìn một lát đống đất tơi xốp, những hòn đá và bụi cây bị dập nát đang che giấu nơi ẩn giấu của số bạc.

“Ta phải trở nên giàu có thật chậm rãi thôi,” anh trầm ngâm nói lớn.