Ngay khi chiếc tàu chở hàng vừa rời khỏi cầu tàu và khuất hẳn trong màn đêm tối mịt của cảng biển, những người châu Âu ở Sulaco liền giải tán để chuẩn bị đón chào sự kìm kẹp của chế độ Monterist đang tiến sát đến Sulaco từ ngả núi non cũng như từ ngoài biển khơi.
Công việc bốc dỡ số bạc vừa rồi là hành động chung cuối cùng của họ. Nó chấm dứt ba ngày đầy hiểm họa mà theo các tờ báo châu Âu đưa tin, chính tinh thần kiên cường của họ đã cứu thị trấn khỏi thảm họa bạo loạn vô chính phủ. Ở phía đầu cầu tàu, Đại úy Mitchell cất lời chúc ngủ ngon rồi quay bước. Ông dự định sẽ đi lại dọc theo những tấm ván cầu cảng cho tới khi chiếc tàu hơi nước từ Esmeralda xuất hiện. Các kỹ sư đường sắt tập hợp đội ngũ công nhân người xứ Basque và người Ý lại, rồi dẫn họ về khu nhà xưởng, bỏ lại Tòa Hải quan — nơi từng được phòng thủ kiên cố trong ngày bạo loạn đầu tiên — nay mở toang đón bốn bề gió lộng. Đám công nhân của họ đã thể hiện vô cùng dũng cảm và trung thành suốt "ba ngày" nổi dậy lừng lẫy tại Sulaco. Phần lớn lòng trung thành và sự dũng cảm ấy xuất phát từ bản năng tự vệ hơn là vì những lợi ích vật chất mà Charles Gould hằng đặt trọn niềm tin. Giữa muôn vàn tiếng gào thét của đám đông phấn khích, tiếng hô đòi giết người nước ngoài là một trong những âm thanh lớn nhất. Quả thực, việc những người thợ ngoại quốc ấy từ trước đến nay luôn có mối quan hệ chẳng mấy tốt đẹp với người bản địa lại là một may mắn lớn cho Sulaco.
Bác sĩ Monygham bước đến cửa nhà bếp của gia đình Viola, lặng lẽ quan sát cuộc rút lui này như dấu chấm hết cho sự can thiệp của người ngoại quốc, đánh dấu việc đội quân tiến bộ vật chất phải rời bỏ sân khấu của những cuộc cách mạng ở Costaguana.
Hương thơm hăng hắc từ những ngọn đuốcalgarrobe giơ cao ở vùng ngoại vi phả thẳng vào khứu giác ông. Ánh lửa quét dọc mặt tiền ngôi nhà khiến dòng chữ khắc “Albergo d’Italia Una” bỗng nổi bật lên một màu đen tuyền kéo dài suốt bức tường dài. Mắt ông chớp chớp trước ánh lửa rực rỡ. Vài thanh niên trẻ tuổi, phần lớn cao lớn và có làn da sáng, đang dẫn dắt đám đông với những cái đầu ngăm đen lấp xấp dưới ánh lưỡi lê chĩa nghiêng, liền gật đầu chào ông một cách thân quen khi đi ngang qua. Vị bác sĩ là một nhân vật rất có tiếng tăm. Một số người trong bọn họ thắc mắc không hiểu ông đang làm gì ở đó. Rồi họ tiếp tục nện bước bên sườn đoàn công nhân, nối đuôi nhau đi theo tuyến đường ray.
“Anh đang rút người của mình khỏi cảng đấy à?” vị bác sĩ cất tiếng hỏi viên kỹ sư trưởng tuyến đường sắt — người đã đồng hành cùng Charles Gould trên đường vào thị trấn, bước bên cạnh con ngựa với bàn tay đặt hờ trên yên. Họ vừa dừng lại ngay bên ngoài cánh cửa mở rộng để nhường đường cho đám công nhân băng qua lộ.
“Nhanh nhất có thể đấy. Chúng tôi không phải là một phe phái chính trị,” viên kỹ sư đáp với giọng ẩn ý. “Và chúng tôi không dại gì trao chuôi kiếm vào tay những kẻ cai trị mới để họ chống lại ngành đường sắt. Anh đồng tình với tôi chứ, Gould?”
“Hoàn toàn đồng ý,” giọng nói bình thản của Charles Gould vang lên từ phía trên cao, khuất ngoài khung cửa hình bình hành mờ ảo hắt ánh sáng ra con đường.
Khi mà Sotillo thì rình rập ở một hướng còn Pedro Montero thì tiến đến từ hướng ngược lại, mối lo ngại duy nhất của viên kỹ sư trưởng lúc này là làm sao tránh được một cuộc đụng độ với cả hai bên. Đối với ông, Sulaco chỉ đơn thuần là một ga tàu, một bến cuối, những nhà xưởng và một kho hàng hóa khổng lồ. Chống lại đám đông bạo loạn thì ngành đường sắt bảo vệ tài sản của mình, nhưng về mặt chính trị thì ngành đường sắt giữ thái độ trung lập. Ông là một người dũng cảm; và với tinh thần trung lập ấy, ông từng mang các đề xuất đình chiến đến gặp những kẻ tự phong là thủ lĩnh của phe bình dân, hai vị nghị sĩ Fuentes và Gamacho. Đạn vẫn còn bay réo rắt khi ông băng qua Quảng trường trong sứ mệnh đó, tay vẫy cao chiếc khăn ăn màu trắng lấy từ phòng ăn của Câu lạc bộ Amarilla.
Ông có vẻ khá tự hào về chiến tích này; và nghĩ rằng vị bác sĩ suốt cả ngày bận rộn với những người bị thương ở hiên nhà Casa Gould chắc hẳn chưa có thời gian nghe ngóng tin tức, ông bèn bắt đầu kể lại một cách vắn tắt. Ông đã truyền đạt lại cho chúng về nguồn tin từ Trại Xây dựng liên quan đến Pedro Montero. Ông ta bảo đảm rằng người em trai của vị tướng thắng trận có thể đặt chân đến Sulaco bất cứ lúc nào lúc này. Tin tức ấy (đúng như ông dự tính), khi được ngài Gamacho thét lớn qua cửa sổ, đã khiến đám đông ùn ùn kéo dọc theo Con đường Campo hướng về Rincon. Hai vị nghị sĩ sau khi bắt tay ông một cách nồng nhiệt cũng lập tức leo lên ngựa phi nước đại đi đón nhân vật lớn kia. “Tôi có đánh lạc hướng chúng một chút về thời gian,” viên kỹ sư trưởng thú nhận. “Cho dù hắn có phi ngựa bạt mạng đi nữa, hắn cũng khó lòng mà đến đây trước buổi sáng ngày mai. Nhưng mục đích của tôi đã đạt được. Tôi đã kéo dài được vài giờ đồng hồ yên bình cho phe thất thế. Tuy nhiên, tôi chẳng hé lộ nửa lời về Sotillo, vì sợ rằng chúng sẽ nảy ý định chiếm lại khu cảng để chống lại hắn hoặc chào đón hắn — chẳng biết đằng nào mà lần. Ở đó còn có số bạc của Gould, nơi đặt gá gẩm tẻo tẹo hy vọng cuối cùng của chúng ta. Cũng cần phải tính đến chuyện rút lui của Decoud. Tôi nghĩ ngành đường sắt đã cư xử khá đẹp với những đồng minh của mình mà không tự đẩy vào thế kẹt không lối thoát. Giờ thì các bên phải tự lo lấy thân thôi.”
“Xứ Costaguana thuộc về người Costaguana,” vị bác sĩ chêm vào với giọng đầy mỉa mai. “Đó là một đất nước tuyệt vời, và những đứa con của xứ sở ấy đã gieo trồng được một mùa màng bội thu những thù hận, trả thù, giết chóc và cướp bóc.”
“Chà, tôi cũng là một trong số họ,” giọng Charles Gould điềm đạm vang lên, “và tôi phải đi tiếp để lo cho mùa màng rắc rối của chính mình rồi. Vợ tôi đã đi thẳng một mạch rồi phải không, bác sĩ?”
“Đúng vậy. Mọi thứ bên này đều yên tĩnh. Bà Gould đã đưa hai cô gái đi cùng.”
Charles Gould thúc ngựa đi tiếp, còn viên kỹ sư trưởng theo bước vị bác sĩ vào nhà.
“Con người đó đúng là hiện thân của sự điềm tĩnh,” hắn cất lời ngợi khen, thả mình xuống chiếc ghế băng và duỗi thẳng đôi chân mang tất đi xe đạp gần như chắn ngang cửa ra vào. “Anh ta hẳn phải vô cùng tự tin vào bản thân.”
“Nếu đó là thứ duy nhất anh ta tự tin, thì anh ta chẳng nắm chắc điều gì cả,” vị bác sĩ đáp. Ông lại trèo lên ngồi vắt vẻo ở mép bàn. Một tay ông ôm lấy má, tay kia chống khuỷu tay đỡ lấy. “Đó là điều cuối cùng mà một người nên tự tin.” Ngọn nến đã cháy gần hết, ngọn lửa leo lét với chiếc bấc dài hắt ánh sáng từ dưới lên khuôn mặt cúi gằm của ông, khiến biểu cảm bị kéo lệch bởi những vết sẹo co rút trên má trông có vẻ gì đó quái dị một cách mơ hồ, mang một nỗi cay đắng hối hận đến cực đoan. Khi ngồi đó, ông ra dáng một kẻ đang trầm ngâm về những mưu đồ đen tối. Viên kỹ sư trưởng đăm đăm nhìn ông một lát trước khi lên tiếng phản bác.
“Tôi thực sự không hiểu nổi điều đó. Với tôi, có vẻ chẳng còn lựa chọn nào khác. Dù sao đi nữa——”
Ông là một người khôn ngoan, nhưng không thể che giấu hoàn toàn sự khinh miệt đối với kiểu lập luận nghịch lý ấy; thực ra, bác sĩ Monygham không được lòng những người châu Âu ở Sulaco cho lắm. Vẻ ngoài lếch thếch như kẻ bỏ đi mà ông vẫn giữ ngay cả trong phòng khách của bà Gould thường vấp phải những lời chỉ trích bất lợi. Không ai có thể phủ nhận trí tuệ của ông; và vì ông đã sống ở đất nước này hơn hai mươi năm, sự bi quan trong cái nhìn của ông là điều không thể phớt lờ. Nhưng theo bản năng, để tự vệ trước những hoạt động và niềm tin của chính mình, những người nghe thường quy những điều đó cho một khiếm khuyết ẩn giấu nào đó trong tính cách của ông. Người ta biết rằng nhiều năm trước, khi còn rất trẻ, ông từng được Guzman Bento bổ nhiệm làm y sĩ trưởng của quân đội. Không một người châu Âu nào từng phục vụ ở Costaguana lúc bấy giờ lại được vị Độc tài máu lạnh ấy yêu mến và tin tưởng đến thế.
Về sau, câu chuyện đời ông không còn rõ ràng nữa. Nó chìm khuất giữa vô số giai thoại về các âm mưu và mưu đồ chống lại bạo chúa, giống như một dòng suối bị nuốt chửng giữa dải đất cát khô cằn trước khi trồi lên ở bờ bên kia, có chăng cũng chỉ còn lại vẻ cạn cợt và đục ngầu. Bác sĩ Monygham không hề giấu giếm chuyện ông từng sống nhiều năm ở những vùng hoang vu nhất của nền Cộng hòa, lang thang cùng các bộ lạc da đỏ gần như vô danh trong những cánh rừng rậm bạt ngàn nơi thượng nguồn của những con sông lớn. Nhưng đó chỉ là những cuộc lang thang vô định; ông chẳng viết lách gì, chẳng thu thập thứ gì, chẳng mang lại một đóng góp khoa học nào từ chập chùng bóng râm của những cánh rừng ấy — nơi dường như vẫn đeo bám lấy tấm thân tàn tạ, đi khập khiễng quanh Sulaco, nơi ông tình cờ trôi dạt đến rồi mắc cạn bên bờ biển này.
Người ta cũng biết rằng ông đã sống trong cảnh túng quẫn cho đến khi vợ chồng Gould từ châu Âu đặt chân đến đây. Don Carlos và Dona Emilia đã cưu mang vị bác sĩ người Anh điên rồ ấy, khi rõ rành rành rằng dẫu có bất kham đến đâu thì ông vẫn có thể bị cảm hóa bởi lòng tốt. Có lẽ chỉ có cơn đói mới thuần hóa được con người ông. Những năm tháng qua, ông chắc chắn từng quen biết thân thiết với cha của Charles Gould ở Sta. Marta; và giờ đây, bất chấp những góc khuất tăm tối trong quá khứ, với tư cách là y sĩ của mỏ San Tome, ông đã trở thành một nhân vật có địa vị được công nhận. Ông được công nhận, nhưng không có nghĩa là được chấp nhận hoàn toàn. Sự lệch lạc đầy ngạo mạn cùng thái độ khinh miệt ra mặt đối với nhân loại của ông dường như chỉ ra một sự liều lĩnh trong phỏng đoán, một sự thách thức của kẻ có tội. Hơn thế nữa, kể từ khi ông lấy lại được chút trọng vọng, những lời thì thầm mơ hồ lại râm ran rằng nhiều năm trước, khi thất sủng và bị Guzman Bento tống giam vào thời kỳ gọi là Đại Âm mưu, ông từng phản bội một số người bạn thân thiết nhất trong số những kẻ mưu phản. Chẳng ai giả vờ tin vào lời thì thầm ấy; toàn bộ câu chuyện về Đại Âm mưu vốn dĩ vô cùng rối rắm và mập mờ; ai cũng thừa nhận ở Costaguana rằng chẳng bao giờ có cái gọi là âm mưu nào ngoại trừ trong trí tưởng tượng bệnh hoạn của tên Bạo chúa; và do đó, chẳng có gì và chẳng có ai để mà phản bội cả; mặc dù những nhân vật lỗi lạc nhất của Costaguana từng bị tống giam và hành quyết dựa trên lời buộc tội đó. Thủ tục tố tụng kéo dài đằng đẵng qua nhiều năm, tàn sát tầng lớp thượng lưu như một trận dịch hạch. Chỉ một lời bày tỏ niềm tiếc thương cho số phận của những họ hàng bị xử tử cũng đủ bị khép tội chết. Don Jose Avellanos có lẽ là người duy nhất còn sống biết rõ toàn bộ câu chuyện về những sự tàn ác không thể thốt nên lời ấy. Bản thân ông cũng từng nếm trải những đau thương đó, và mỗi khi nhắc đến, ông thường nhún vai kèm theo một cử động giật cục đầy căng thẳng của cánh tay như để xua đuổi mọi ám ảnh về nó. Nhưng dù lý do là gì đi chăng nữa, bác sĩ Monygham — một nhân vật trong bộ máy quản lý Nhượng quyền Gould, người được các thợ mỏ kính trọng và được bà Gould dung túng cho những tính cách kỳ quặc — vẫn đứng ngoài vòng xã hội theo một cách nào đó.
Không phải vì có thiện cảm gì với vị bác sĩ mà viên kỹ sư trưởng đã nán lại quán trọ trên vùng đồng bằng. Ông có thiện cảm với lão Viola hơn nhiều. Ông đã quen xem Albergo d’Italia Una như một phần phụ thuộc của tuyến đường sắt. Rất nhiều cấp dưới của ông đang trọ ở đó. Sự quan tâm của bà Gould dành cho gia đình này đã ban cho nơi đây một nét đặc biệt nào đó. Viên kỹ sư trưởng, với một đội ngũ công nhân dưới quyền, rất đánh giá cao ảnh hưởng đạo đức của vị cựu chiến binh Garibaldino đối với những người đồng hương. Chủ nghĩa cộng hòa khắc khổ mang phong cách cổ điển của ông mang một tiêu chuẩn nghiêm ngặt, đậm chất lính về lòng trung thành và tinh thần trách nhiệm, cứ như thể thế giới này là một chiến trường nơi con người phải chiến đấu vì tình yêu thương nhân loại và tình anh em, thay vì tranh giành một phần chiến lợi phẩm lớn nhỏ nào đó.
“Tội nghiệp lão già!” ông nói sau khi nghe vị bác sĩ kể về tình hình của Teresa. “Lão sẽ chẳng tài nào duy trì nổi nơi này một mình đâu. Tôi thấy thật tiếc.”
“Lão ta ở đó một mình,” bác sĩ Monygham càu nhàu, hất cái đầu nặng nề về phía cầu thang hẹp. “Mọi sinh linh đều đã chuồn sạch, và bà Gould vừa mới đưa các cô gái đi rồi. Chẳng mấy chốc mà ở đây sẽ không còn an toàn cho họ nữa đâu. Dĩ nhiên, với tư cách là bác sĩ, tôi chẳng thể làm gì thêm ở đây; nhưng bà ấy đã nhờ tôi ở lại với lão Viola, và vì tôi không có ngựa để quay về mỏ — nơi đáng lẽ tôi phải có mặt — nên tôi chẳng ngần ngại gì mà ở lại. Trên thị trấn họ có thể xoay sở mà không cần tôi.”
“Tôi đang nghĩ hay là mình cứ ở lại với anh, bác sĩ, cho đến khi chúng ta xem tối nay ở cảng có chuyện gì xảy ra hay không,” viên kỹ sư trưởng tuyên bố. “Lão ta không được phép để bị đám lính của Sotillo quấy rối, tụi chúng rất có thể sẽ kéo thẳng đến tận đây ngay lập tức. Sotillo từng rất niềm nở với tôi ở nhà gia đình Gould và ở câu lạc bộ. Làm sao mà gã đó dám ngẩng mặt nhìn bất kỳ người bạn nào ở đây nữa thì tôi không thể tưởng tượng nổi.”
“Chắc chắn hắn sẽ bắt đầu bằng cách bắn bỏ vài người trong số họ để vượt qua sự ngượng ngùng ban đầu,” vị bác sĩ nói. “Ở cái đất nước này, chẳng có gì cứu vớt một kẻ quân nhân đã phản bội tốt hơn vài vụ hành quyết tóm tắt.” Ông nói với một vẻ quả quyết tối tăm không chừa chỗ cho sự phản bác. Viên kỹ sư trưởng không buồn phản bác lại. Ông chỉ gật đầu vài lần đầy tiếc nuối, rồi nói —
“Tôi nghĩ chúng tôi sẽ có thể kiếm cho anh một con ngựa vào buổi sáng mai, bác sĩ. Phù du của chúng ta đã tìm lại được một số con ngựa bị hoảng loạn. Bằng cách phi ngựa thật nhanh và đi đường vòng qua Los Hatos dọc theo rìa khu rừng, tránh hoàn toàn Rincon, anh có thể hy vọng đến được cầu San Tome mà không bị quấy rầy. Theo tôi, mỏ lúc này là nơi an toàn nhất cho bất kỳ ai dính líu đến rắc rối. Tôi chỉ ước gì ngành đường sắt cũng khó bị chạm đến như vậy.”
“Tôi dính líu đến rắc rối sao?” Bác sĩ Monygham chậm rãi thốt lên sau một thoáng im lặng.
“Toàn bộ Nhượng quyền Gould đều đã dính líu. Nó không thể mãi mãi đứng ngoài đời sống chính trị của đất nước này — nếu những cơn co giật đó có thể được gọi là sự sống. Vấn đề là — liệu nó có bị xâm phạm hay không? Thời điểm rồi cũng phải đến khi sự trung lập trở thành bất khả thi, và Charles Gould hiểu rất rõ điều này. Tôi tin rằng anh ta đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản cùng cực nhất. Một người như anh ta chưa từng tính đến chuyện sống mãi dưới sự thương hại của sự dốt nát và tham nhũng. Cảnh tượng đó giống như việc bị giam cầm trong một hang động của bọn cướp với tiền chuộc giấu sẵn trong túi, và ngày qua ngày phải dùng tiền để mua lấy mạng sống của mình. Chỉ là sự an toàn thôi, chứ không phải tự do đâu nhé, thưa bác sĩ. Tôi biết mình đang nói gì. Hình ảnh mà anh vừa nhún vai là hoàn toàn chính xác, nhất là khi anh tưởng tượng một tù nhân như thế được ban cho khả năng tự bổ sung tiền trong túi bằng những phương thức xa lạ với năng lực của kẻ bắt cóc chẳng khác nào phép thuật. Anh hẳn phải hiểu điều đó rõ như tôi, bác sĩ. Anh ta rơi vào hoàn cảnh của con ngỗng đẻ trứng vàng. Tôi từng đề cập vấn đề này với anh ta từ hồi Sir John đến đây thăm quan. Kẻ bị giam cầm bởi đám cướp ngu ngốc và tham lam luôn ở lòng thương hại của tên côn đồ ngu ngốc đầu tiên, kẻ có thể thổi bay sọ anh ta trong một cơn thịnh nộ hoặc vì một triển vọng vớ được món hời lớn ngay lập tức. Câu chuyện về con ngỗng đẻ trứng vàng không phải ngẫu nhiên mà đúc rút từ trí tuệ nhân loại. Đó là câu chuyện sẽ chẳng bao giờ phai mờ theo năm tháng. Đó là lý do tại sao Charles Gould theo cách thầm lặng, sâu kín của mình đã ủng hộ Sắc lệnh Ribierist, hành động công khai đầu tiên hứa hẹn cho anh ta sự an toàn dựa trên những lý do khác ngoài sự mua chuộc. Chủ nghĩa Ribierist đã thất bại, hệt như mọi thứ chỉ thuần lý trí đều thất bại ở đất nước này. Nhưng Gould vẫn giữ nguyên sự nhất quán trong việc muốn bảo vệ đống bạc khổng lồ này. Kế hoạch phản cách mạng của Decoud có khả thi hay không, có cơ hội hay không, thì với toàn bộ kinh nghiệm của tôi về lục địa cách mạng này, tôi hầu như vẫn chưa thể nhìn nhận các phương pháp của họ một cách nghiêm túc. Decoud đã đọc cho chúng ta nghe bản thảo bản tuyên ngôn của mình, và nói rất hay suốt hai tiếng đồng hồ về kế hoạch hành động của hắn. Hắn đưa ra những lập luận lẽ ra phải đủ vững chắc nếu chúng ta — những thành viên thuộc các tổ chức chính trị và quốc gia lâu đời, vững chãi — không bị sốc trước ý tưởng về một Quốc gia mới được nhào nặn theo kiểu này từ cái đầu của một tên thanh niên ngạo mạn đang trốn chạy vì mạng sống của mình, mang theo bản tuyên ngôn trong túi, tìm đến một gã võ biền thô lỗ, cợt nhả, lai căng — kẻ mà ở vùng này được gọi là tướng quân. Nghe chẳng khác nào một câu chuyện cổ tích hài hước — thế mà biết đâu nó lại thành công; bởi vì nó chân thực đến tận cùng tâm hồn của đất nước này.”
“Thế số bạc đã đi rồi phải không?” vị bác sĩ ủ rũ hỏi.
Viên kỹ sư trưởng rút đồng hồ ra xem. “Theo tính toán của Đại úy Mitchell — và ông ấy phải rành chứ — nó đã đi đủ lâu để ra cách cảng chừng ba, bốn dặm rồi; và như Mitchell nói, Nostromo là kiểu thủy thủ biết tận dụng tối đa thời cơ.” Đến đây vị bác sĩ càu nặng nề đến mức người kia phải đổi giọng.
“Anh có cái nhìn kém cỏi về bước đi đó sao, bác sĩ? Nhưng tại sao chứ? Charles Gould buộc phải chơi cho đến tận cùng ván bài của mình, dù anh ta không phải là kẻ thích diễn giải hành động của bản thân ngay cả với chính mình, chứ đừng nói tới người khác. Có thể ván bài ấy một phần do Holroyd gợi ý cho anh ta; nhưng nó cũng phù hợp với tính cách của chính anh ta; và đó là lý do tại sao nó lại thành công đến vậy. Chẳng phải họ đã bắt đầu gọi anh ta là ‘El Rey de Sulaco’ ở Sta. Marta rồi sao? Một biệt danh đôi khi là minh chứng rõ ràng nhất cho thành công. Đó là điều mà tôi gọi là khoác bộ mặt của một lời nói đùa lên thân xác của một sự thật. Thưa anh, khi tôi mới đến Sta. Marta, tôi đã bị ấn tượng bởi cách mà tất cả những nhà báo, kẻ mị dân, thành viên Quốc hội, cùng toàn bộ đám tướng tá và thẩm phán đều phải khép nép trước một gã luật sư rũ rượi chẳng có lấy một vụ kiện nào, đơn giản vì hắn ta là đại diện toàn quyền của Nhượng quyền Gould. Khi Sir John đến đây, ông ấy cũng bị ấn tượng mạnh.”
“Một quốc gia mới, với gã công tử bột bụ bẫm Decoud làm Tổng thống đầu tiên,” bác sĩ Monygham trầm ngâm, vừa ôm má vừa đu đưa hai chân suốt buổi.
“Ấy chết, sao lại không chứ?” viên kỹ sư trưởng đáp lại với một giọng điệu bất ngờ nghiêm túc và tâm sự. Cứ như thể thứ gì đó ẩn giấu trong bầu không khí của Costaguana đã truyền cho hắn thứ niềm tin bản địa vào những cuộc “pronunciamientos” (tuyên bố đảo chính). Ngay lập tức, hắn bắt đầu nói say sưa như một chuyên gia cách mạng về thứ vũ khí đang sẵn có trong tay là đội quân nguyên vẹn ở Cayta, có thể được đưa trở lại Sulaco chỉ trong vài ngày nếu Decoud chịu khó tìm đường đi ngay xuống vùng bờ biển. Về phần thủ lĩnh quân sự, đã có Barrios — kẻ chẳng thể trông đợi gì ngoài một viên đạn từ Montero, đối thủ cạnh tranh chuyên nghiệp cũ và cũng là kẻ thù không đội trời chung của hắn. Sự hậu thuẫn của Barrios là điều chắc chắn. Còn về quân đội của hắn, họ cũng chẳng thể mong đợi gì từ Montero; ngay cả tiền lương một tháng cũng không có. Từ góc độ đó, sự tồn tại của kho báu có ý nghĩa vô cùng to lớn. Chỉ riêng việc biết rằng nó đã thoát khỏi tay đám Monterist thôi cũng sẽ là một động lực mạnh mẽ để quân đội Cayta ôm lấy sự nghiệp của Quốc gia mới.
Vị bác sĩ quay người lại, đăm đăm ngắm nhìn người đồng hành một lúc lâu.
“Ra thế, gã Decoud này là một kẻ khéo ăn khéo nói,” cuối cùng ông nhận xét. “Và xin thưa là chỉ vì điều này mà Charles Gould đã để toàn bộ số thỏi kim loại ra khơi dưới sự bảo vệ của cái gã Nostromo đó sao?”
“Charles Gould,” viên kỹ sư trưởng nói, “chẳng nói nhiều hơn mọi khi về động cơ của mình. Anh biết đấy, anh ta không thích nói nhiều. Nhưng tất cả chúng ta ở đây đều hiểu động cơ của anh ta, và anh ta chỉ có duy nhất một mục đích — sự an toàn của mỏ San Tome cùng với việc duy trì Nhượng quyền Gould theo đúng tinh thần hiệp ước với Holroyd. Holroyd cũng là một con người phi thường. Họ hiểu rõ thế giới tưởng tượng của nhau. Một người ba mươi tuổi, người kia ngấp nghé sáu mươi, và họ sinh ra là để dành cho nhau. Trở thành một triệu phú, lại là một triệu phú như Holroyd, giống như được sống mãi trong tuổi trẻ. Sự táo bạo của tuổi trẻ tính toán dựa trên thứ mà nó tưởng tượng là thời gian vô hạn trong tầm tay; nhưng một triệu phú lại nắm giữ những phương tiện vô hạn trong tay mình — điều đó còn tuyệt vời hơn. Thời gian của một người trên trần gian là một ẩn số, nhưng tầm với xa rộng của hàng triệu đô la thì không còn gì phải bàn cãi. Việc truyền bá một hình thức Cơ đốc giáo thuần khiết vào lục địa này là giấc mơ của một kẻ nhiệt huyết tuổi trẻ, và tôi đã cố giải thích cho anh nghe tại sao Holroyd ở tuổi năm mươi tám lại giống như một người đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, thậm chí còn tuyệt vời hơn thế. Hắn không phải là nhà truyền giáo, nhưng mỏ San Tome chính là hiện thân của điều đó đối với hắn. Tôi đảm bảo với anh, bằng cả sự thật nghiêm túc rằng, hắn không tài nào giữ được điều này ra khỏi một cuộc họp thuần túy mang tính kinh doanh về tài chính của Costaguana với Sir John cách đây vài năm. Sir John đã nhắc đến điều đó với vẻ kinh ngạc trong bức thư hắn viết cho tôi từ San Francisco khi đang trên đường về nước. Thật đấy, bác sĩ, mọi thứ dường như chẳng có giá trị gì tự thân nó cả. Tôi bắt đầu tin rằng thứ duy nhất vững chắc về chúng chính là giá trị tinh thần mà mỗi người tự khám phá ra trong hình thức hoạt động của chính mình——”
“Nhảm nhí!” vị bác sĩ cắt lời, không hề dừng lại dù chỉ một giây chuyển động đu đưa lười biếng của đôi chân. “Tự huyễn hoặc bản thân. Thức ăn cho thứ hư vinh khiến thế giới này xoay vần. Trong lúc này, anh nghĩ điều gì sẽ xảy ra với kho báu đang trôi nổi ngoài vịnh cùng với vị Đại úy vĩ đại và nhà chính trị lớn?”
“Sao anh lại phải lo lắng về nó chứ, bác sĩ?”
“Tôi lo lắng á! Và quái quỷ gì mà tôi phải quan tâm? Tôi chẳng đặt chút giá trị tinh thần nào vào những khao khát, ý kiến hay hành động của mình cả. Chúng chẳng đủ lớn lao để cho tôi không gian mà tự huyễn hoặc. Nhìn xem, ví dụ như tôi chắc chắn rất muốn làm dịu đi những giây phút cuối đời của người phụ nữ tội nghiệp ấy. Nhưng tôi không thể. Thật là bất khả thi. Anh đã bao giờ giáp mặt với sự bất khả thi chưa — hay anh, vị Napoléon của ngành đường sắt, trong từ điển của anh không có từ đó?”
“Bà ấy sắp phải trải qua những giờ phút tồi tệ lắm sao?” viên kỹ sư trưởng hỏi với vẻ quan tâm đầy nhân đạo.
Những bước chân chậm chạp, nặng nề dịch chuyển trên những tấm ván sàn bắc qua các xà gỗ cứng của nhà bếp. Rồi từ khe cửa hẹp của chiếc cầu thang khoét sâu vào bức tường dày — đủ hẹp để một mình một người chống lại hai mươi kẻ thù — vang lên tiếng thì thầm của hai giọng nói, một giọng yếu ớt, đứt quãng, giọng kia trầm ấm và dịu dàng đáp lại, bằng âm điệu trầm hùng át đi âm thanh yếu ớt hơn.
Hai người đàn ông đứng lặng im phăng phắc cho đến khi tiếng thì thầm dứt hẳn, bấy giờ vị bác sĩ mới nhún vai và lầm bầm —
“Ừ, bà ấy chắc chắn phải chịu đựng thôi. Và tôi cũng chẳng thể làm gì nếu có lên đó lúc này.”
Một khoảng lặng kéo dài bao trùm cả phía trên lẫn phía dưới.
“Tôi có cảm giác,” viên kỹ sư bắt đầu nói với giọng trầm ngâm, “rằng anh đang hoài nghi Capataz của Đại úy Mitchell.”
“Hoài nghi hắn ta á!” vị bác sĩ nghiến răng lầm bầm. “Tôi tin hắn có thể làm bất cứ điều gì — thậm chí cả sự trung thành ngớ ngẩn nhất. Bạn biết đấy, tôi là người cuối cùng hắn nói chuyện trước khi rời cầu tàu. Người phụ nữ tội nghiệp ở trên kia muốn gặp hắn, và tôi đã để hắn lên gặp bà ấy. Người sắp chết thì không được trái ý họ, anh biết đấy. Lúc đó bà ấy có vẻ khá bình tĩnh và buông xuôi, nhưng chỉ trong chục phút ngắn ngủi đó, gã vô lại ấy đã làm hoặc nói điều gì đó khiến bà ấy rơi vào tuyệt vọng. Anh biết đấy,” vị bác sĩ ngập ngừng nói tiếp, “phụ nữ vốn dĩ rất khó hiểu ở mọi vị trí và trong mọi giai đoạn cuộc đời, nên đôi khi tôi nghĩ hình như bà ấy... anh không thấy thế sao? đang thầm yêu hắn — cái gã Capataz ấy. Gã khốn này quả thực có sức hút riêng của mình, nếu không thì hắn đã chẳng chinh phục được toàn bộ dân nghèo trong thị trấn. Không, không, tôi không hề ngớ ngẩn đâu. Có lẽ tôi đã gọi sai tên một thứ tình cảm mãnh liệt nào đó từ phía bà ấy dành cho hắn, một thái độ đơn phương và vô lý mà phụ nữ thường bộc lộ về mặt cảm xúc đối với một người đàn ông. Bà ấy thường xuyên mắng mỏi hắn trước mặt tôi, điều đó dĩ nhiên chẳng mâu thuẫn gì với suy nghĩ của tôi cả. Hoàn toàn không. Tôi có cảm giác như lúc nào bà ấy cũng nghĩ về hắn. Hắn là một điều gì đó quan trọng trong cuộc đời bà ấy. Anh biết đấy, tôi đã gặp rất nhiều kiểu người như vậy. Mỗi khi tôi từ mỏ xuống, bà Gould thường nhờ tôi để mắt đến họ. Bà ấy thích người Ý; tôi tin là bà ấy từng sống ở Ý một thời gian dài, và bà ấy có thiện cảm đặc biệt với lão Garibaldino đó. Một nhân vật khá đáng chú ý. Một tính cách gai góc, mộng mơ, sống trong lý tưởng cộng hòa thời trẻ rực rỡ cứ như đang chìm trong làn sương mờ. Lão ta đã cổ súy cho không ít những điều nhảm nhí chết tiệt của Capataz — cái gã lão khổ sở cao ngạo, sùng bái ấy!”
“Thứ nhảm nhí gì cơ chứ?” viên kỹ sư trưởng thắc mắc. “Tôi luôn thấy Capataz là một gã rất sắc sảo và thực tế, hoàn toàn không biết sợ là gì và cực kỳ hữu dụng. Đúng là một tay sai hoàn hảo. Sir John đã rất ấn tượng trước sự tháo vát và tận tụy của hắn khi thực hiện chuyến hành trình xuyên cạn từ Sta. Marta. Sau đó, như anh có thể đã nghe thấy, hắn đã lập công lớn khi vạch trần trước cảnh sát trưởng lúc bấy giờ sự hiện diện trong thị trấn của một nhúm kẻ gian chuyên nghiệp từ xa đến để phá hoại và cướp bóc chuyến tàu chở tiền lương hàng tháng của chúng ta. Hắn chắc chắn đã tổ chức dịch vụ trung chuyển xà lang cho Công ty O.S.N. với năng lực tuyệt vời. Hắn biết cách bắt người khác phải tuân lệnh mình, dẫu hắn chỉ là một kẻ ngoại quốc. Đúng là đám Cargadores phần lớn cũng là người lạ ở đây — những kẻ nhập cư, dân đảo Isleno.”
“Uy tín của hắn chính là gia tài của hắn,” vị bác sĩ chua chát lầm bầm.
“Gã này đã chứng minh lòng trung thành của mình đến nơi đến chốn trong vô số dịp và đủ mọi cách,” viên kỹ sư biện hộ. “Khi vấn đề về số bạc nổi cộm lên, Đại úy Mitchell đương nhiên giữ vững quan điểm nhiệt tình rằng Capataz của ông ấy là người duy nhất xứng đáng để gửi gắm niềm tin. Dĩ nhiên với tư cách là một thủy thủ, tôi cho là vậy. Nhưng với tư cách là những con người, anh biết đấy, Gould, Decoud và tôi đều đánh giá rằng ai đi cũng chẳng thành vấn đề. Bất kỳ người chèo thuyền nào cũng làm tốt như nhau thôi. Xin hỏi, một tên trộm có thể làm gì với từng ấy thỏi kim loại cơ chứ? Nếu hắn ôm số bạc đó bỏ trốn thì cuối cùng hắn cũng phải cập bến ở đâu đó, và làm sao hắn có thể giấu giếm hàng hóa của mình khỏi mắt thiên hạ trên bờ được? Chúng tôi đã gạt bỏ suy nghĩ đó ra khỏi đầu. Hơn nữa, Decoud cũng đi cùng. Đã có những dịp mà Capataz còn được tin tưởng tuyệt đối hơn thế.”
“Hắn lại có cái nhìn hơi khác một chút,” vị bác sĩ nói. “Tôi từng nghe hắn tuyên bố chính trong căn phòng này rằng đó sẽ là vụ việc liều lĩnh nhất trong cuộc đời hắn. Hắn đã lập một kiểu di chúc miệng ngay trước mặt tôi ở đây, chỉ định lão Viola làm người thực thi; và, chúa ơi! anh có biết không, hắn... hắn chẳng hề trở nên giàu có nhờ sự trung thành với mấy người tốt lành bên ngành đường sắt và cảng biển các anh đâu. Tôi đoán hắn thu về được một... anh gọi cái đó là gì nhỉ? — một chút giá trị tinh thần cho những nỗ lực của mình, nếu không thì tôi chịu chẳng hiểu quái nào mà hắn phải trung thành với các anh, với Gould, Mitchell hay bất kỳ ai khác. Hắn hiểu rất rõ đất nước này. Ví dụ như hắn biết rõ Gamacho — vị Nghị sĩ đến từ Javira — chẳng qua chỉ là một tên ‘tramposo’ rẻ tiền nhất, một tay buôn bán vặt vãnh ở vùng Campo cho đến khi hắn xoay sở xin được đủ hàng nợ chịu từ Anzani để mở một cửa hàng nhỏ nơi thung sâu, và tự bầu làm đại diện bởi lũ lợn độc vẩn vơ quanh các Estancia cùng tầng lớp nông dân nghèo khổ nhất đang nợ nần hắn. Và Gamacho — kẻ ngày mai có lẽ sẽ trở thành một trong những quan chức cấp cao của chúng ta — cũng là một kẻ lạ mặt — một gã đảo Isleno. Hắn vốn có thể đã là một cửu vạn trên cầu cảng O.S.N. nếu như không phải vì (chủ quán trọ ở Rincon sẵn sàng thề độc về điều đó) đã sát hại một kẻ bán hàng rong trong rừng rồi cướp bóc hành lý để bắt đầu cuộc đời. Và anh có nghĩ rằng cái gã Gamacho khi ấy lại có thể trở thành một người hùng trong lòng dân chúng nơi này giống như Capataz của chúng ta không? Dĩ nhiên là không rồi. Hắn chẳng bằng một nửa con người ta nữa. Không; quả quyết là tôi nghĩ Nostromo đúng là một thằng ngốc.”
Những lời lẽ của vị bác sĩ khiến nhà xây dựng đường sắt cảm thấy khó chịu. “Thật là không thể tranh luận về điểm đó được,” ông triết lý nói. “Mỗi người có một tài năng riêng. Lẽ ra anh phải nghe Gamacho hùng biện trước những người bạn của hắn ngoài phố mới phải. Hắn có một giọng hét vang dội và gào thét như điên, tay nắm chặt giơ cao quá đầu, thân hình lao hẳn một nửa ra ngoài cửa sổ. Sau mỗi quãng nghỉ, đám đông ô hợp bên dưới lại gào lên, ‘Đả đảo bọn tài phiệt! Tự do muôn năm!’ Ngay cả Fuentes ở bên trong cũng tỏ vẻ khốn khổ hết chỗ nói. Anh biết đấy, hắn là em trai của Jorge Fuentes — kẻ từng giữ chức Bộ trưởng Nội vụ trong khoảng sáu tháng cách đây vài năm. Dĩ nhiên, hắn chẳng có chút lương tâm nào cả; nhưng hắn là người có gia thế và học thức — từng có thời điểm là giám đốc Hải quan ở Cayta. Tên vũ phu ngu ngốc Gamacho đã bám lấy hắn cùng với đám đông hạ đẳng theo đuôi. Nỗi sợ hãi bệnh hoạn của hắn đối với tên lưu manh đó chính là cảnh tượng vui nhộn nhất có thể tưởng tượng nổi.”
Ông đứng dậy và đi ra cửa để ngắm nhìn hướng về phía cảng. “Mọi thứ đều yên tĩnh,” ông nói; “tự hỏi không biết Sotillo có thực sự định xuất hiện ở đây không nhỉ?”
