Sulaco đã vượt qua cả sự thận trọng của Nostromo, phát triển giàu lên nhanh chóng nhờ những kho báu ẩn giấu trong lòng đất, được bao trùm bởi những linh hồn lo âu của cả thiện lẫn ác, và được khai quật bởi đôi bàn tay lao động của nhân dân. Nơi đây tựa như một thời tuổi trẻ thứ hai, một cuộc đời mới đầy hứa hẹn, bất an và nhọc nhằn, hào phóng vung vãi sự giàu có của mình ra bốn phương của một thế giới đang sục sôi. Những đổi thay về vật chất cuốn đi theo luồng lợi ích vật chất. Và những đổi thay khác tinh tế hơn, bề ngoài không ai hay biết, đã tác động đến tâm trí và trái tim của những người lao động. Đại úy Mitchell đã về nước để sống bằng số tiền tiết kiệm đầu tư vào mỏ San Tome; còn bác sĩ Monygham đã già đi, với mái tóc điểm bạc màu thép và nét mặt không đổi, sống dựa vào kho báu cạn kiệt của lòng tận tụy được rút ra từ tận sâu thẳm trái tim ông như một thứ tài sản phi pháp.

Vị Tổng Giám đốc các Bệnh viện Tiểu bang (với chi phí duy trì do Nhượng quyền Gould gánh vác), Cố vấn Chính thức về Vệ sinh cho Đô thị, Trưởng Y sĩ của Các mỏ Hợp nhất San Tome (với lãnh địa bao gồm vàng, bạc, đồng, chì, coban, kéo dài hàng dặm dọc theo chân đồi Cordillera), từng cảm thấy nghèo khổ, khốn khổ và túng quẫn trong chuyến viếng thăm kéo dài lần thứ hai mà vợ chồng nhà Gould dành cho Châu Âu và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Là người thân cận của gia đình, một người bạn gắn bó, một kẻ độc thân không vướng bận và không có cơ ngơi riêng (ngoại trừ cơ ngơi nghề nghiệp), ông đã được mời đến ở trong dinh thự nhà Gould. Trong mười một tháng họ vắng nhà, những căn phòng quen thuộc, gợi nhắc qua mỗi cái nhìn về người phụ nữ mà ông đã dâng hiến trọn vẹn lòng trung thành, đã trở nên không thể chịu nổi. Khi ngày đến của con tàu thư tín Hermes (thêm thắt mới nhất vào hạm đội lẫy lừng của Công ty O.S.N. Co.) cận kề, vị bác sĩ khập khiễng đi lại hoạt bát hơn, buông những lời mỉa mai cay nghiệt hơn với những người hiền lành và giản dị vì quá ư căng thẳng.

Ông đóng gói chiếc rương khiêm tốn của mình với sự nhanh nhẹn, cuồng nhiệt, hăng hái, và nhìn nó được khiêng ra qua chỗ người gác cổng già trước cổng Casa Gould với niềm vui sướng và say mê; rồi khi giờ phút đã điểm, ngồi một mình trong chiếc xe landau lớn phía sau cặp la trắng, hơi nghiêng người, gương mặt hóp lại lộ rõ vẻ cay độc do nỗ lực tự kìm chế, tay trái cầm một đôi găng tay mới, ông lái xe ra bến cảng.

Trái tim ông trào dâng đến độ, khi nhìn thấy vợ chồng nhà Gould trên boong tàu Hermes, lời chào hỏi của ông chỉ còn lại vài tiếng lầm bầm bâng quơ. Trên đường lái xe trở về thị trấn, cả ba đều im lặng. Và tại khoảng sân trong (patio), vị bác sĩ, với vẻ tự nhiên hơn, cất lời—

“Giờ tôi xin phép để anh chị nghỉ ngơi. Ngày mai tôi ghé lại được chứ, nếu không phiền?”

“Hãy đến ăn trưa, bác sĩ Monygham thân mến, và đến sớm nhé,” bà Gould nói trong bộ đồ du lịch và chiếc mạng che mặt buông xõa, quay lại nhìn ông ở chân cầu thang; trong khi ở phía trên bậc thềm, bức tượng Đức Mẹ trong bộ áo xanh với Chúa Hài Đồng trên tay dường như đang chào đón bà với ánh mắt đầy trắc ẩn và dịu dàng.

“Đừng mong tìm thấy tôi ở nhà,” Charles Gould cảnh báo ông. “Tôi sẽ đi mỏ từ sớm.”

Sau bữa ăn trưa, Dona Emilia và ngài bác sĩ thong thả bước qua cổng trong của khoảng sân. Khu vườn rộng lớn của Casa Gould, được bao bọc bởi những bức tường cao và những mái nhà lợp ngói đỏ dốc thoai thoải, mở ra trước mắt họ, với những mảng râm mát dưới tán cây và những khoảng nắng phẳng lì trên thảm cỏ. Ba hàng cây cam già bao quanh toàn bộ khu vườn. Những người làm vườn da ngăm đen, chân đất, mặc áo sơ mi trắng muốt và quần rộng calzoneras, rải rác khắp khuân viên, ngồi xổm trên các luống hoa, đi lại giữa các tán cây, kéo những ống cao su mảnh qua lớp sỏi trên lối đi; và những tia nước mảnh đan chéo vào nhau theo những đường cong duyên dáng, lấp lánh dưới ánh nắng cùng tiếng lách tách nhẹ nhàng trên những bụi cây, tạo hiệu ứng như những hạt kim cương rải trên thảm cỏ.

Dona Emilia, tay nâng tà chiếc váy trong suốt, bước đi bên cạnh bác sĩ Monygham, người đang khoác chiếc áo khoác đen hơi dài và chiếc nơ đen chỉnh tề trên cổ áo sơ mi trắng tinh. Dưới một lùm cây râm mát, nơi đặt rải rác những chiếc bàn nhỏ và ghế bành mây, bà Gould ngồi xuống một chiếc ghế thấp và rộng rãi.

“Đừng đi vội,” bà nói với bác sĩ Monygham, người vẫn lưu luyến không muốn rời khỏi nơi này. Cằm tì vào cổ áo, ông đắm đuối ngốn ngấu bà bằng ánh mắt vốn tròn và cứng như những viên cẩm thạch vẩn đục, nhờ thế mà không hề làm lộ ra tâm tư của mình. Cảm xúc xót xa trước những dấu ấn thời gian hằn trên khuôn mặt người phụ nữ ấy, nét mệt mỏi đầy mong manh đã hằn sâu vào đôi mắt và thái dương của “Nữ bá tước không bao giờ mệt mỏi” (như cách Don Pepe nhiều năm trước từng gọi bà với sự ngưỡng mộ), khiến ông xúc động đến phát khóc. “Đừng đi vội. Hôm nay là ngày dành riêng cho tôi,” bà Gould dịu dàng giục giã. “Chúng ta chính thức chưa trở lại làm việc đâu. Sẽ không ai đến cả. Phải đến ngày mai các cửa sổ của Casa Gould mới được thắp sáng cho buổi tiếp tân.”

Vị bác sĩ sụp xuống ghế.

“Tổ chức một buổi tụ họp (tertulia) sao?” ông nói với vẻ thờ ơ.

“Một lời chào đơn giản dành cho tất cả những người bạn tốt muốn đến thăm.”

“Và chỉ vào ngày mai thôi ư?”

“Đúng vậy. Charles sẽ kiệt sức sau một ngày ở mỏ, và vì thế tôi——Thật tuyệt khi được có anh ấy cho riêng mình trong một buổi tối khi trở lại ngôi nhà này, nơi tôi vô cùng yêu mến. Nơi đây đã chứng kiến cả cuộc đời tôi.”

“À, vâng!” vị bác sĩ bỗng gắt lên. “Phụ nữ tính thời gian từ bữa tiệc cưới. Chẳng lẽ trước đó cô không sống sao?”

“Có chứ; nhưng có gì để mà nhớ đâu? Khi ấy chẳng có bận lo nào cả.”

Bà Gould thở dài. Và giống như hai người bạn sau một thời gian dài xa cách lại quay về nhắc đến giai đoạn nhiều sóng gió nhất trong đời, họ bắt đầu trò chuyện về Cuộc cách mạng Sulaco. Bà Gould thấy thật lạ lùng khi những người từng tham gia vào cuộc cách mạng ấy dường như lại quên đi ký ức và bài học của nó.

“Thế mà,” bác sĩ xen vào, “chúng ta, những kẻ đóng vai trò trong đó, đều nhận được phần thưởng của mình. Don Pepe, dù đã lớn tuổi, vẫn có thể cưỡi ngựa. Barrios đang uống rượu đến chết trong một hội nhóm vui vẻ nào đó ở vùng đất của ông ấy ngoài Bolson de Tonoro. Và vị cha xứ anh hùng Roman—tôi tưởng tượng ngài cha xứ già đang cho nổ tung hệ thống mỏ San Tome một cách có hệ thống, thốt lên một câu cảm thán thánh thiện sau mỗi tiếng nổ, và bốc một nắm thuốc lá hít giữa các vụ nổ—vị cha xứ anh hùng Roman nói rằng ông ấy không sợ những tác hại mà các nhà truyền giáo của Holroyd có thể gây ra cho giáo đoàn của mình, chừng nào ông ấy còn sống.”

Bana Gould hơi rùng mình khi nghe nhắc đến thảm họa suýt chút nữa đã giáng xuống mỏ San Tome.

“À, thế còn anh, người bạn thân mến?”

“Tôi đã làm công việc mà mình thích hợp.”

“Anh đã phải đối mặt với những hiểm nguy tàn khốc nhất. Một thứ gì đó lớn hơn cả cái chết.”

“Không, thưa bà Gould! Chỉ là cái chết—bằng giá treo cổ. Và tôi được đền đáp vượt cả những gì mình đáng nhận.”

Nhận thấy ánh mắt của bà Gould đang dán chặt vào mình, ông hạ mắt xuống.

“Tôi đã có sự nghiệp của mình—như cô thấy đấy,” Tổng Giám đốc các Bệnh viện Tiểu bang nói, nhẹ nhàng cầm lấy hai vạt chiếc áo khoác đen thượng hạng của ông. Lòng tự trọng của vị bác sĩ, được đánh dấu ở bên trong bằng sự biến mất gần như hoàn toàn khỏi những giấc mơ của cha Beron, nay hiện hữu rõ ràng qua thứ, nếu đem so sánh với sự cẩu thả trước kia, có vẻ như là sự sùng bái quá mức đối với diện mạo cá nhân. Được thực hiện trong những giới hạn nghiêm ngặt về hình dáng và màu sắc, cùng với sự tươi mới vĩnh cửu, sự thay đổi về trang phục này đã mang lại cho bác sĩ Monygham một vẻ ngoài vừa chuyên nghiệp vừa mang tính lễ hội; trong khi dáng đi và bản tính vốn cau có không đổi trên khuôn mặt ông lại toát lên một vẻ bất hợp lý đến giật mình.

“Đúng vậy,” ông nói tiếp. “Tất cả chúng ta đều có phần thưởng của mình—kỹ sư trưởng, đại úy Mitchell——”

“Chúng tôi đã gặp ông ấy,” bà Gould cắt lời bằng giọng nói vô cùng quyến rũ. “Người đàn ông tội nghiệp đáng yêu ấy đã từ vùng quê lặn lội lên đây chỉ để ghé thăm chúng tôi ở khách sạn tại Luân Đôn. Ông ấy cư xử rất mực đàng hoàng, nhưng tôi có cảm giác ông ấy vẫn tiếc nuối Sulaco. Ông ấy cứ luyên thuyên không rõ ràng về ‘các sự kiện lịch sử’ cho đến mức tôi tưởng mình sắp khóc đến nơi.”

“Hừm,” bác sĩ lầm bầm; “chắc là già rồi. Ngay cả Nostromo cũng đang già đi—dù hắn chẳng thay đổi gì cả. Và nhân chuyện đó, tôi muốn kể cho cô nghe một chuyện……”

Từ nãy đến giờ, ngôi nhà vẫn tràn ngập những tiếng thì thầm và sự xôn xao. Bỗng nhiên, hai người làm vườn đang bận rộn chăm sóc những khóm hồng bên vòm cổng vườn liền quỳ sụp xuống, đầu cúi gằm khi Antonia Avellanos bước qua đi bên cạnh người chú của mình.

Được ban chiếc mũ đỏ sau chuyến đi ngắn ngày tới Roma theo lời mời của Bộ Truyền giáo, Cha Corbelan, nhà truyền giáo cho những người da đỏ hoang dã, kẻ âm mุท, người bạn và là ân nhân của tên cướp Hernandez, bước đến với những sải chân lớn, chậm rãi, gầy guộc và người hơi chúi về phía trước, đôi bàn tay vạm vỡ đan sau lưng. Vị Hồng y Tổng giám mục đầu tiên của Sulaco vẫn giữ nguyên vẻ cuồng tín và cau có; bộ dạng của một tuyên úy băng cướp. Người ta tin rằng việc ngài bất ngờ được phong tước hồng y là một đòn đáp trả cuộc xâm lấn Tin Lành vào Sulaco do Quỹ Truyền giáo Holroyd tổ chức. Antonia, với vẻ đẹp trên khuôn mặt có phần hơi phảng phất nét nhạt nhòa, vóc dáng tròn trịa hơn chút ít, bước tới với dáng đi nhẹ nhàng cùng vẻ điềm tĩnh cao ngạo, mỉm cười từ xa với bà Gould. Cô đưa người chú đến thăm Emilia thân mến, không chút khách sáo, chỉ ghé qua một lát trước giờ nghỉ trưa.

Khi mọi người đã ngồi xuống đâu vào đấy, bác sĩ Monygham, vốn đâm ra ghét cay ghét đắng bất kỳ ai tiếp cận bà Gould với sự thân mật, liền lùi sang một bên, giả vờ chìm đắm trong những suy ngẫm sâu sắc. Một câu nói hơi lớn tiếng của Antonia khiến ông ngẩng đầu lên.

“Làm sao chúng ta có thể bỏ rơi, trong cảnh rên siết dưới ách áp bức, những người chỉ mới vài năm trước đây thôi còn là đồng bào của chúng ta, những người giờ đây vẫn là đồng bào của chúng ta?” cô tiểu thư Avellanos đang nói. “Làm sao chúng ta có thể làm ngơ, điếc đặc không chút xót thương trước những bất công tàn độc mà những người anh em của chúng ta phải gánh chịu? Vẫn có cách giải quyết mà.”

“Sáp nhập phần còn lại của Costaguana vào trật tự và thịnh vượng của Sulaco chứ gì,” vị bác sĩ cáu kỉnh cắt lời. “Chẳng còn cách nào khác đâu.”

“Tôi tin chắc rằng, thưa ngài bác sĩ,” Antonia nói với sự điềm tĩnh kiên định của một quyết tâm không gì lay chuyển được, “ngay từ đầu đây đã là ý định của Martin tội nghiệp.”

“Vâng, nhưng các lợi ích vật chất sẽ không để cô đánh đổi sự phát triển của họ chỉ vì một lý tưởng thương cảm và công lý mơ hồ đâu,” vị bác sĩ lầm bầm cằn nhỗi. “Và có lẽ thế lại hay.”

Vị Hồng y Tổng giám mục thẳng người dậy với bộ khung xương gầy guộc.

“Chúng ta đã làm việc vì họ; chính chúng ta đã tạo ra họ, những lợi ích vật chất của người ngoại quốc ấy,” người cuối cùng trong dòng họ Corbelan cất tiếng bằng giọng trầm ngâm đầy tính lên án.

“Và nếu không có họ, các người chẳng là gì cả,” vị bác sĩ từ đằng xa vọng lại. “Họ sẽ không cho phép các người làm vậy đâu.”

“Thế thì hãy để họ phải dè chừng, kẻo nhân dân, khi bị ngăn cản những khát vọng của mình, sẽ vùng lên đòi phần tài sản và phần quyền lực thuộc về họ,” vị Hồng y Tổng giám mục được lòng dân của Sulaco tuyên bố một cách đầy hàm ý và đe dọa.

Sự im lặng bao trùm, trong khi Đức Hồng y cau mày nhìn chằm chằm xuống đất, còn Antonia, duyên dáng và cứng nhắc trên ghế, điềm tĩnh thở trong sức mạnh của niềm tin nơi cô. Sau đó, cuộc trò chuyện chuyển sang các vấn đề xã hội, chạm đến chuyến thăm châu Âu của vợ chồng nhà Gould. Vị Hồng y Tổng giám mục, khi ở Roma, đã bị chứng đau dây thần kinh ở đầu suốt thời gian đó. Đó là do khí hậu—bầu không khí tồi tệ.

Khi hai chú cháu đã cáo từ, với bầy gia nhân lại quỳ rạp xuống, và người gác cổng già từng quen biết Henry Gould—nay đã mù lòa gần như hoàn toàn và tàn tật—lết đến hôn bàn tay đang giơ ra của Đức Hồng y, bác sĩ Monygham nhìn theo họ và thốt lên đúng một từ—

“Hết thuốc chữa!”

Bà Gould ngước nhìn lên, mệt mỏi buông thõng hai bàn tay trắng ngần trên đùi, lấp lánh ánh vàng và đá quý của những chiếc nhẫn.

“Đang mưu phản đấy. Đúng vậy!” vị bác sĩ nói. “Hậu duệ cuối cùng của nhà Avellanos và hậu duệ cuối cùng của nhà Corbelan đang cấu kết với lũ tị nạn từ Sta. Marta cứ lũ lượt kéo đến đây sau mỗi cuộc cách mạng. Quán cà phê Lambroso ở góc Quảng trường đông nghẹt bọn họ; người ta có thể nghe thấy tiếng chúng ríu rít bên kia đường chẳng khác nào tiếng chuồng chim vẹt. Chúng đang âm mưu xâm lược Costaguana. Và cô có biết chúng tìm kiếm sức mạnh, nguồn lực cần thiết ở đâu không? Ở các hội kín giữa những kẻ nhập cư và người bản xứ, nơi mà Nostromo—à tôi phải gọi là Đại úy Fidanza mới đúng—lại là nhân vật lớn. Điều gì mang lại cho hắn vị thế đó? Ai mà biết được? Thiên bẩm ư? Hắn có thiên tài. Hắn ngày càng được quần chúng tôn sùng hơn bao giờ hết. Cứ như thể hắn có một quyền lực bí ẩn nào đó; một phương cách kỳ lạ nào đó để duy trì ảnh hưởng của mình. Hắn hội đàm với Đức Tổng giám mục, hệt như trong những ngày xưa cũ mà cô và tôi đều nhớ. Barrios thì vô dụng. Nhưng về mặt lãnh đạo quân sự, chúng có tên Hernandez sùng đạo. Và chúng có thể khuấy động cả đất nước bằng khẩu hiệu mới: của cải thuộc về nhân dân.”

“Liệu sẽ chẳng bao giờ có hòa bình hay sao? Sẽ chẳng có lấy một phút nghỉ ngơi ư?” bà Gould thì thầm. “Tôi đã tưởng rằng chúng ta——”

“Không!” vị bác sĩ cắt lời. “Chẳng có hòa bình hay nghỉ ngơi gì trong sự phát triển của lợi ích vật chất cả. Chúng có luật lệ riêng và công lý riêng. Nhưng nó được xây dựng trên cơ sở thực dụng và vô nhân đạo; nó không có sự chính trực, không có tính liên tục và sức mạnh vốn chỉ có thể tìm thấy trong một nguyên tắc đạo đức. Thưa bà Gould, thời điểm đang đến gần khi tất cả những gì mà Nhượng quyền Gould đại diện sẽ đè nặng lên vai người dân chẳng kém gì sự dã man, tàn độc và cai trị lầm than của vài năm trước.”

“Sao anh lại có thể nói thế, bác sĩ Monygham?” bà kêu lên, như thể bị tổn thương ở nơi nhạy cảm nhất trong tâm hồn.

“Tôi nói những điều có thật,” vị bác sĩ ngoan cố khẳng định. “Nó sẽ đè nặng tương đương, và châm ngòi cho sự phẫn nộ, đổ máu cùng trả thù, bởi vì con người nay đã khác xưa rồi. Cô có nghĩ rằng giờ đây mỏ sẽ diễu hành về thị trấn để cứu Ngài Quản lý của họ không? Cô có nghĩ thế không?”

Bà áp mu bàn tay đang đan vào nhau lên mắt và thì thầm trong tuyệt vọng—

“Vậy ra đây là những gì chúng ta đã lao động vì nó ư?”

Vị bác sĩ cúi đầu. Ông thấu hiểu suy nghĩ thầm kín của bà. Có phải vì điều này mà cuộc đời bà đã bị tước đoạt đi những niềm hạnh phúc thầm kín của tình cảm đời thường—thứ mà sự dịu dàng của bà khao khát như cơ thể con người cần không khí để thở? Và vị bác sĩ, cảm thấy phẫn nộ trước sự mù quáng của Charles Gould, vội vã chuyển đổi chủ đề.

“Chính về chuyện Nostromo mà tôi muốn nói chuyện với cô. À! Tên đó có sự kiên định và sức mạnh nhất định. Sẽ chẳng có gì tiêu diệt được hắn ta. Nhưng thôi bỏ qua chuyện đó đi. Có một chuyện không thể giải thích nổi đang diễn ra—hoặc có lẽ quá dễ để giải thích. Cô biết đấy, Linda thực chất là người giữ ngọn hải đăng ở đảo Great Isabel. Lão Garibaldino giờ đã quá già. Nhiệm vụ của lão là chùi rửa các ngọn đèn và nấu nướng trong nhà; chứ lão không còn leo nổi lên cầu thang nữa. Con bé Linda mắt đen ngủ suốt cả ngày và canh gác ngọn đèn suốt cả đêm. Mà cũng không phải ngủ suốt ngày đâu. Nó thức dậy vào khoảng năm giờ chiều, khi Nostromo của chúng ta, bất cứ khi nào ghé cảng trên chiếc tàu buồm của mình, lại chèo một chiếc thuyền nhỏ ra đây để tán tỉnh.”

“Họ vẫn chưa kết hôn sao?” bà Gould hỏi. “Theo như tôi hiểu, người mẹ từng mong muốn điều đó, khi Linda vẫn còn là một đứa trẻ. Hồi tôi còn giữ hai cô bé ở bên mình khoảng một năm trong thời gian Chiến tranh Ly khai, con bé Linda kỳ lạ đó từng tuyên bố một cách rất thản nhiên rằng nó sẽ là vợ của Gian’ Battista.”

“Họ vẫn chưa cưới,” vị bác sĩ cộc lốc đáp. “Tôi vẫn thi thoảng để mắt đến chúng.”

“Cảm ơn anh, bác sĩ Monygham thân mến,” bà Gould nói; và dưới bóng râm của những tán cây lớn, hàng răng đều đặn nhỏ nhắn của bà lóe lên trong một nụ cười trẻ trung đầy vẻ tinh quái dịu dàng. “Mọi người không biết anh thực sự tốt bụng thế nào đâu. Anh cứ giấu đi như thể cố tình chọc tức tôi—người đã đặt trọn niềm tin vào trái tim nhân hậu của anh từ lâu lắm rồi.”

Vị bác sĩ hơi nhếch môi lên, như thể đang khao khát được cắn một miếng, rồi cứng nhắc cúi đầu trên chiếc ghế. Với sự đắm chìm hoàn toàn của một người đàn ông khi tình yêu đến muộn màng, không phải như một thứ ảo ảnh rực rỡ nhất, mà tựa như một tai họa sáng suốt vô giá, hình ảnh người phụ nữ đó (người mà ông đã phải xa cách gần một năm trời) gợi lên trong đầu ông những ý niệm về sự sùng bái, về việc được hôn vạt áo của nàng. Và sự dâng trào cảm xúc quá mức ấy tự nhiên chuyển hóa thành một nét mặt ngày càng nghiêm nghị trong lời nói.

“Tôi sợ mình sẽ ngập chìm trong lòng biết ơn quá mức mất. Dù sao đi nữa, những con người này cũng làm tôi thấy tò mò. Tôi đã ra đảo Great Isabel vài lần để thăm nom lão Giorgio già.”

Ông không nói với bà Gould rằng lý do thực sự là bởi ở đó, trong sự vắng bóng của bà, ông tìm thấy sự giải tỏa của một bầu không khí tâm tình đồng điệu trong sự ngưỡng mộ khắc khổ của lão Giorgio dành cho “bà chủ người Anh—người ân nhân”; trong tình cảm tuôn trào, mãnh liệt và rào rạt của con bé Linda mắt đen dành cho “Dona Emilia của chúng ta—vị thiên thần đó”; trong cái ngước mắt đầy tôn sủng của cô nàng Giselle da trắng ngần, tóc vàng, để rồi sau đó ánh mắt ấy lại liếc sang ông bằng một cái liếc nhìn nửa tình tứ, nửa ngây thơ, khiến vị bác sĩ phải tự thầm kêu lên trong đầu, “Nếu tôi không phải là một kẻ già nua và xấu xí như thế này, chắc tôi sẽ nghĩ con ranh ấy đang đưa tình với mình mất. Mà biết đâu nó đang đưa tình thật chứ lỵ. Tôi dám cá nó có thể đưa tình với bất cứ ai ấy chứ.” Bác sĩ Monygham không hề hé răng nửa lời về điều này với bà Gould—vị nữ thần hộ mệnh của gia đình Viola, mà quay lại với điều mà ông gọi là “ngài Nostromo vĩ đại của chúng ta.”

“Điều mà tôi muốn nói với cô thế này: Nostromo vĩ đại của chúng ta đã không màng đoái hoài gì đến ông già và lũ trẻ trong suốt mấy năm trời. Đúng là hắn ta thường xuyên đi vắng trên những chuyến tàu ven biển, chắc chắn là mười trên mười hai tháng mỗi năm. Hắn đang tạo dựng cơ đồ, như hắn từng nói với đại úy Mitchell một lần. Xem ra hắn làm ăn cực kỳ phát đạt. Đó là điều tất yếu. Hắn là một kẻ tháo vát, tràn đầy tự tin vào bản thân, sẵn sàng nắm bắt mọi cơ hội và rủi ro đủ mọi loại. Tôi nhớ có lần đang ở trong văn phòng của Mitchell, thì hắn bước vào với cái vẻ điềm tĩnh, trầm ngâm mà hắn luôn mang theo khắp mọi nơi. Hắn nói mình vừa đi buôn ở vịnh California, mắt nhìn thẳng qua chỗ chúng tôi vào bức tường theo thói quen của hắn, và rất vui mừng khi thấy lúc trở về, một ngọn hải đăng đang được xây dựng trên vách đá Great Isabel. Rất vui mừng, hắn lặp lại thế. Mitchell giải thích rằng chính Công ty O.S.N. Co. đang xây dựng nó, nhằm thuận tiện cho dịch vụ thư tín, theo chính lời khuyên của hắn. Đại úy Fidanza đã rất nhã nhặn khi nói rằng đó là một lời khuyên tuyệt vời. Tôi nhớ hắn đã xoắn hàng ria mép lên và nhìn quanh phần gờ trần nhà trước khi đề nghị nên giao cho lão Giorgio làm người giữ ngọn hải đăng đó.”

“Tôi có nghe chuyện này. Hồi đó người ta cũng tham khảo ý kiến của tôi,” bà Gould nói. “Tôi chỉ hoài nghi liệu việc giam lỏng những cô gái này trên hòn đảo đó chẳng khác nào trong tù ngục có thực sự tốt cho họ hay không.”

“Đề nghị ấy lại hoàn toàn hợp ý lão Garibaldino. Còn về phần Linda, nơi nào cũng đáng yêu và tuyệt vời đối với nó miễn là do Nostromo gợi ý. Nó có thể chờ đợi ý muốn tốt đẹp của Gian’ Battista ở đó cũng tốt như ở bất cứ nơi nào khác. Theo tôi thì từ trước đến nay nó vẫn luôn yêu gã Capataz không thể mua chuộc ấy. Hơn nữa, cả cha lẫn cô em gái đều rất nóng lòng muốn đưa Giselle rời xa sự săn đón của một tên Ramirez nào đó.”

“Ồ!” bà Gould lên tiếng với vẻ tò mò. “Ramirez ư? Gã đó là kẻ thế nào?”

“Chỉ là một tên phu khuân vác (mozo) trong thị trấn. Cha hắn từng là một Cargador. Hồi là một thằng nhóc lêu khêu, hắn chạy rông trên bến tàu trong bộ dạng rách rưới, cho đến khi Nostromo cất nhắc và nhào nặn hắn thành một người đàn ông. Khi lớn hơn một chút, hắn được giao điều khiển một chiếc xuồng lôi và chẳng mấy chốc được giao trọng trách phụ trách chiếc xuồng số 3—chiếc xuồng đã chở số bạc đi, thưa bà Gould. Nostromo đã chọn chiếc xuồng lôi đó cho công việc vì nó là chiếc tàu buồm tốt nhất và chắc chắn nhất trong hạm đội của Công ty. Trẻ tuổi Ramirez là một trong năm Cargador được tin tưởng giao phó việc chuyển kho bạc từ Tòa Hải quan vào đêm định mệnh đó. Vì chiếc xuồng hắn phụ trách đã bị đánh chìm, nên khi rời khỏi công ty, Nostromo đã giới thiệu hắn với đại úy Mitchell làm người kế nhiệm. Hắn đã được đào tạo hoàn hảo về lề lối công việc, và cứ thế, từ một đứa trẻ lang thang chết đói, anh chàng Ramirez đã trở thành một người đàn ông và là Capataz của đám bốc vác Sulaco.”

“Nhờ có Nostromo,” bà Gould ấm áp tán thành.

“Nhờ có Nostromo,” bác sĩ Monygham lặp lại. “Nói thật với cô, quyền lực của gã đó khiến tôi phát hoảng mỗi khi nghĩ đến. Việc tội nghiệp cụ Mitchell già của chúng ta chỉ thấy mừng rỡ khi bổ nhiệm được một kẻ đã được đào tạo bài bản cho công việc, giúp lão đỡ phiền toái, thì chẳng có gì ngạc nhiên. Điều kỳ diệu là ở chỗ đám bốc vác Sulaco đã chấp nhận Ramirez làm thủ lĩnh của chúng, đơn giản vì đó là ý muốn của Nostromo. Tất nhiên, hắn không phải là một Nostromo thứ hai như hắn hằng ảo tưởng; nhưng dẫu sao, vị trí đó cũng đủ huy hoàng rồi. Nó tiếp cho hắn sự dũng cảm để theo đuổi Giselle Viola, người mà cô biết đấy, là đại mỹ nhân được công nhận trong thị trấn. Tuy nhiên, lão Garibaldino già lại căm ghét hắn cay đắng. Tôi không rõ tại sao. Có lẽ bởi vì hắn không phải là một hình mẫu hoàn hảo như người hùng Gian’ Battista của lão—tượng đài của lòng dũng cảm, sự trung thành và danh dự của ‘nhân dân’. Lão Signor Viola không có thiện cảm lắm với dân bản xứ Sulaco. Cả hai cha con, lão Sparta cứng nhắc và con bé Linda mặt trắng bệch với đôi môi đỏ chót và đôi mắt đen nhánh như than ấy, đang lùng sục và canh chừng gã tóc vàng kia khá dữ dội. Ramirez bị cấm bén mảng tới gần. Nghe nói cha Viola đã từng dùng súng để dọa bắn hắn.”

“Thế còn bản thân Giselle thì sao?” bà Gould hỏi.

“Con bé đó hơi lẳng lơ thì phải,” vị bác sĩ nói. “Tôi không nghĩ nó quan tâm nhiều lắm đến ai đâu. Đương nhiên là nó thích sự chú ý của đàn ông rồi. Xin thưa với bà Gould, Ramirez không phải là kẻ duy nhất đâu nhé. Có ít nhất một kỹ sư trong ban kỹ sư đường sắt cũng từng bị rượt đuổi bằng súng vì tội tơ tưởng đấy. Lão Viola không đời nào dung thứ cho bất kỳ trò đùa cợt nào với danh dự của gia đình. Lão ngày càng trở nên bất an và đa nghi kể từ khi vợ lão qua đời. Lão rất vui khi đưa cô con gái út rời khỏi thị trấn. Thế nhưng chuyện gì xảy ra tiếp theo mới đáng nói, thưa bà Gould. Ramirez, gã si tình tội nghiệp, bị cấm đến đảo. Được thôi. Hắn tôn trọng lệnh cấm, nhưng bản tính tự nhiên lại khiến hắn thường xuyên hướng mắt về phía đảo Great Isabel. Có vẻ như hắn có thói quen dán mắt vào ngọn hải đăng đến tận khuya. Và trong những đêm canh chừng đầy tính sướt mướt ấy, hắn phát hiện ra rằng Nostromo, tức là Đại úy Fidanza, trở về rất muộn sau những chuyến thăm gia đình Viola. Thậm chí có lúc muộn đến tận nửa đêm.”

Vị bác sĩ dừng lại và nhìn chằm chằm vào bà Gould đầy hàm ý.

“Vâng. Nhưng tôi vẫn chưa hiểu,” bà bắt đầu lên tiếng với vẻ bối rối.

“Bây giờ mới là phần kỳ lạ đây,” bác sĩ Monygham tiếp lời. “Viola, kẻ tự xưng là vua trên hòn đảo của mình, không cho phép bất kỳ vị khách nào ở lại sau khi trời tối. Thậm chí cả Đại úy Fidanza cũng phải rời đi sau khi mặt trời lặn, khi Linda đã lên trên để thắp ngọn đèn. Và Nostromo cũng vâng lời ra về. Thế nhưng chuyện gì xảy ra sau đó? Hắn làm gì ở vùng vịnh trong khoảng thời gian từ sáu giờ rưỡi đến nửa đêm? Người ta đã bắt gặp nhiều hơn một lần vào thời điểm muộn màng ấy hắn lặng lẽ chèo thuyền vào bến cảng. Ramirez phát điên vì ghen tuông. Hắn không dám bén mảng đến gặp lão Viola; nhưng lại lấy hết can đảm để mắng mỏ Linda về chuyện đó vào sáng Chủ nhật khi cô bước lên đất liền để dự thánh lễ và thăm mộ mẹ. Đã có một vụ náo loạn ở bến tàu, mà thực ra chính tôi là nhân chứng. Lúc đó là sáng sớm. Chắc chắn hắn đã cố tình mai phục để đợi con bé. Tôi có mặt ở đó hoàn toàn là do tình cờ, khi được mời đến hội chẩn gấp bởi bác sĩ của chiếc pháo hạm Đức đang neo đậu tại cảng. Con bé trút cơn giận dữ, sự khinh miệt và hừng hực lửa giận lên đầu Ramirez, lúc ấy trông như kẻ mất trí. Đó là một cảnh tượng kỳ lạ, thưa bà Gould: chiếc cầu tàu dài, với gã phu khuân vác đang cuồng loạn trong chiếc khăn đỏ thẫm và cô gái mặc đồ đen tuyền đứng ở tận cùng đầu cầu; buổi sáng Chủ nhật sớm mai yên tĩnh nơi bến cảng dưới bóng râm của những ngọn núi; chẳng có gì ngoài một vài chiếc xuồng di chuyển giữa những con tàu neo đậu, và chiếc xuồng chèo của pháo hạm Đức đến đón tôi. Linda sớt qua tôi chỉ trong khoảng cách một bước chân. Tôi chú ý đến đôi mắt hoang dại của nó. Tôi gọi lớn tên nó. Nó chẳng hề nghe thấy tôi. Nó chẳng hề nhìn thấy tôi. Nhưng tôi đã nhìn vào khuôn mặt nó. Thật kinh hoàng trong cơn thịnh nộ và sự khốn khổ tột cùng.”

Bà Gould ngồi thẳng người lên, mở trân trân đôi mắt.

“Ý anh là sao, bác sĩ Monygham? Ý anh muốn nói là anh nghi ngờ cô em gái út ư?”

“Quien sabe! Ai mà biết được?” vị bác sĩ nói, nhún vai hệt như một người gốc Costaguana chính hiệu. “Ramirez chạy đến chỗ tôi ở bến cảng. Hắn lảo đảo—trông hắn như kẻ điên. Hắn ôm lấy đầu. Hắn buộc phải nói chuyện với ai đó—bắt buộc phải thế. Tất nhiên là dù trong trạng thái điên cuồng đó, hắn vẫn nhận ra tôi. Mọi người ở đây đều biết rõ tôi. Tôi sống ở đây quá lâu để không thể trở thành bất cứ ai khác ngoài gã bác sĩ mắt quỷ, kẻ có thể chữa lành mọi bệnh tật thể xác và mang lại vận rủi chỉ bằng một cái liếc nhìn. Hắn đến gần tôi. Hắn cố gắng tỏ ra bình tĩnh. Hắn cố làm ra vẻ như chỉ muốn cảnh báo tôi về Nostromo. Có vẻ như Đại úy Fidanza trong một cuộc họp bí mật nào đó đã nhắc đến tôi là kẻ khinh miệt tồi tệ nhất đối với những người nghèo—đối với nhân dân. Hoàn toàn có thể lắm chứ. Hắn dành cho tôi sự căm ghét không bao giờ nguôi ngoai. Và chỉ một lời từ ngài đại úy vĩ đại Fidanza cũng đủ khiến con dao của một gã ngốc nào đó cắm vào lưng tôi rồi. Ủy ban Vệ sinh mà tôi đứng đầu không được lòng quần chúng cho lắm. ‘Hãy cẩn thận với hắn, thưa ngài bác sĩ. Hãy tiêu diệt hắn đi, thưa ngài bác sĩ,’ Ramirez rít lên ngay vào mặt tôi. Rồi hắn bùng nổ. ‘Tên đó,’ hắn lầm bầm trong cơn phẫn uất, ‘đã yểm bùa lên cả hai cô gái này rồi.’ Còn về phần mình, hắn thấy mình đã nói quá nhiều. Hắn phải bỏ trốn thôi—bỏ trốn và trốn ở đâu đó. Hắn rên rỉ đầy tha thiết về Giselle, rồi thốt ra những lời lẽ tục tĩu không thể nhắc lại đối với con bé. Nếu nghĩ rằng có thể khiến cô ấy yêu mình bằng bất cứ cách nào, hắn sẽ cướp cô ấy khỏi hòn đảo. Đưa vào tận sâu trong rừng. Nhưng chẳng ích gì đâu. . . . Hắn sải bước bỏ đi, vung vẩy hai tay trên đầu. Lúc đó tôi để ý thấy một lão da đen, nãy giờ vẫn ngồi sau một chồng thùng gỗ đang câu cá từ bến tàu, liền cuộn dây câu lại và lẻn đi ngay tức khắc. Nhưng chắc chắn lão ta đã nghe được điều gì đó, và hẳn cũng đã ba hoa kể lại, vì có lẽ một số bạn bè làm đường sắt của lão Garibaldino đã cảnh giác với hắn về Ramirez. Dù sao thì người cha cũng đã được cảnh báo. Nhưng Ramirez thì đã biến mất khỏi thị trấn.”

“Tôi cảm thấy mình có trách nhiệm với những cô gái này,” bà Gould lo âu nói. “Nostromo có đang ở Sulaco lúc này không?”

“Có chứ, từ Chủ nhật tuần trước.”

“Cần phải nói chuyện với anh ta—ngay lập tức.”

“Ai dám nói chuyện với hắn chứ? Ngay cả Ramirez đang phát cuồng vì yêu còn phải bỏ chạy trước cái bóng của Đại úy Fidanza cơ mà.”

“Tôi dám. Tôi sẽ làm,” bà Gould tuyên bố. “Chỉ một lời là đủ đối với một người như Nostromo.”

Vị bác sĩ cười nhạt chua chát.

“Hắn phải chấm dứt tình trạng này, thứ đang tạo cớ cho——Tôi không thể tin được chuyện đó ở con bé ấy,” bà Gould tiếp lời.

“Hắn rất có sức hút,” vị bác sĩ ủ rũ lầm bầm.

“Anh ấy sẽ hiểu thôi, tôi chắc chắn thế. Anh ấy phải chấm dứt tất cả chuyện này bằng cách cưới Linda ngay lập tức,” người phụ nữ quyền lực bậc nhất Sulaco phán quyết với một quyết tâm vô cùng lớn.

Từ cổng vườn, Basilio bước ra, đã trở nên béo tốt và mượt mà, với khuôn mặt già nua nhẵn thín không râu, những nếp nhăn ở khóe mắt và mái tóc thô đen nhánh được chải vuốt phẳng lì. Cúi người thật cẩn thận đằng sau một khóm bụi trang trí, hắn đặt xuống một cách đầy thận trọng đứa con nhỏ mà hắn đang cồng kềnh cõng trên vai—đứa con út của hắn và Leonarda. Nàng hầu phòng hờn dỗi, đảnh đá và gã đầu bếp trưởng của Casa Gould đã kết hôn được vài năm nay rồi.

Hắn ngồi xổm trên gót chân một lúc, trìu mến ngắm nhìn đứa con, đứa trẻ cũng ngước nhìn lại hắn với vẻ nghiêm nghị đến mức không dao động nổi; rồi với dáng vẻ trang nghiêm và đáng kính, hắn rảo bước dọc theo lối đi.

“Có chuyện gì thế, Basilio?” bà Gould hỏi.

“Có cuộc gọi điện thoại từ văn phòng mỏ ạ. Ngài chủ nhân sẽ ở lại ngủ qua đêm trên núi.”

Bác sĩ Monygham đứng dậy và quay mặt nhìn ra chỗ khác. Sự im lặng bao trùm một lúc lâu dưới bóng râm của những tán cây lớn nhất trong khu vườn xinh đẹp của Casa Gould.

“Được rồi, Basilio,” bà Gould nói. Bà dõi theo hắn bước đi dọc theo con đường, lách người sau bụi cây đang nở hoa, và xuất hiện trở lại với đứa trẻ ngồi trên vai. Hắn bước qua cánh cổng ngăn giữa khu vườn và khoảng sân trong với những bước đi đoan trang, nâng niu gánh nặng mỏng manh của mình.

Vị bác sĩ quay lưng về phía bà Gould, đăm đăm nhìn vào một luống hoa đang ngập tràn ánh nắng. Người ta vẫn cho rằng ông là kẻ cay nghiệt và chua ngoa. Bản chất thực sự của ông nằm ở khả năng chứa đựng niềm đam mê sâu sắc và sự nhạy cảm của tâm hồn. Điều ông thiếu là sự chai sạn bóng bẩy của những con người từng trải, thứ sự chai sạn sinh ra thói dễ dãi khoan dung cho bản thân và người khác; thứ sự khoan dung cách biệt một trời một vực với sự đồng cảm thực sự và lòng trắc ẩn của con người. Chính sự thiếu vỡ sự chai sạn ấy đã cắt nghĩa cho tư duy châm biếm cùng những lời lẽ sắc mỏng như dao cạo của ông.

Trong sự im lặng tột cùng, và trừng mắt đầy hằn học vào luống hoa rực rỡ, bác sĩ Monygham tuôn ra những lời nguyền rủa trong tâm trí nhằm vào đầu Charles Gould. Đứng sau lưng ông, sự bất động của bà Gould càng làm tăng thêm vẻ đẹp của dáng ngồi cùng sự quyến rũ của nghệ thuật, một tư thế bị bắt trọn và khắc họa mãi mãi. Đột ngột quay người, vị bác sĩ cáo từ ra về.

Bà Gould ngả người ra sau dưới bóng râm của những tán cây lớn trồng thành vòng tròn. Bà ngả người với đôi mắt nhắm nghiền và đôi bàn tay trắng ngần buông thõng hờ hững trên thành ghế. Ánh sáng mờ ảo dưới tán lá dày đặc làm nổi bật vẻ xinh đẹp trẻ trung trên khuôn mặt bà; khiến lớp vải sáng màu mỏng manh và ren trắng của chiếc váy như tỏa sáng lung linh. Nhỏ nhắn và kiều diễm, tựa như đang tỏa ra thứ ánh sáng của riêng mình trong bóng râm sâu thẳm của những cành cây đan xen, bà trông giống như một bà tiên nhân hậu, kiệt sức vì sự nghiệp làm việc thiện lâu dài, bị dằn vặt bởi sự hoài nghi héo hắt về sự vô ích trong những nỗ lực của mình, về sự bất lực của phép màu mà bà sở hữu.

Nếu có ai hỏi bà đang nghĩ gì một mình trong khu vườn của Casa Gould, khi chồng ở trên mỏ và ngôi nhà đóng kín cửa ngõ hướng ra phố như một căn nhà hoang, sự thành thật của bà chắc chắn sẽ phải né tránh câu hỏi ấy. Trong tâm trí bà thoáng qua suy nghĩ rằng để cuộc đời được lớn lao và trọn vẹn, nó phải chứa đựng cả nỗi niềm của quá khứ và tương lai trong từng khoảnh khắc trôi qua của hiện tại. Công việc hằng ngày của chúng ta phải được thực hiện vì vinh quang của những người đã khuất, và vì lợi ích của những kẻ đến sau. Bà nghĩ vậy và thở dài mà không hề mở mắt—không hề nhúc nhích một chút nào. Khuôn mặt bà Gould bỗng trở nên cứng ngắc và đờ đẫn trong giây lát, như thể đang chuẩn bị đón nhận, không chút nao núng, một đợt sóng cô đơn khổng lồ quét qua đỉnh đầu. Và trong đầu bà cũng hiện lên ý nghĩ rằng sẽ chẳng có ai ân cần hỏi xem bà đang suy nghĩ điều gì cả. Không một ai. Không một ai, ngoại trừ có lẽ người đàn ông vừa mới rời đi. Không; chẳng có ai mà người ta có thể trả lời bằng sự chân thành vô tư trong sự tin tưởng hoàn hảo lý tưởng ấy cả.

Từ “hết thuốc chữa”—một từ vừa được bác sĩ Monygham thốt lên—trôi nổi vào trong cõi bất động tĩnh lặng và buồn bã của bà. Hết thuốc chữa trong lòng sùng bái đối với mỏ bạc vĩ đại làm sao, ngài Quản lý thân mến! Hết thuốc chữa trong sự phục vụ lạnh lùng, kiên quyết đối với những lợi ích vật chất mà ông đã đặt trọn niềm tin vào chiến thắng của trật tự và công lý. Cậu bé tội nghiệp! Bà nhìn rõ mồn một những sợi tóc bạc trên thái dương ông. Ông ấy hoàn hảo—hoàn hảo. Còn gì hơn thế mà bà có thể mong đợi nữa chứ? Đó là một thành công vĩ đại và trường tồn; và tình yêu chỉ là một khoảng ngắn ngủi của sự lãng quên, một cơn say ngắn ngủi, mà niềm vui sướng của nó được người ta nhớ lại với nỗi buồn bã, hệt như một nỗi đau sâu sắc đã trải qua. Có một điều gì đó vốn dĩ nằm trong những nhu cầu của hành động thành công, thứ mang theo sự tha hóa đạo đức của ý tưởng. Bà nhìn thấy ngọn núi San Tome sừng sững đe dọa trên vùng Campo, trên cả đất nước này; đáng sợ, bị căm ghét, giàu có; vô hồn hơn bất kỳ tên bạo chúa nào, tàn nhẫn và độc tài hơn cả chính quyền tồi tệ nhất; sẵn sàng nghiền nát vô số sinh mạng để mở rộng sự vĩ đại của nó. Ông ấy không nhìn thấy điều đó. Ông ấy không thể nhìn thấy nó. Đó không phải là lỗi của ông. Ông ấy hoàn hảo, hoàn hảo; nhưng bà sẽ chẳng bao giờ có được ông cho riêng mình. Không bao giờ; thậm chí không lấy một giờ ngắn ngủi trọn vẹn cho riêng mình trong ngôi nhà cổ Tây Ban Nha mà bà yêu quý đến thế! Hết thuốc chữa, kẻ hậu duệ cuối cùng của nhà Corbelan, kẻ hậu duệ cuối cùng của nhà Avellanos, vị bác sĩ đã nói vậy; thế nhưng bà nhìn thấy rõ ràng mỏ San Tome đang chiếm đoạt, tiêu thụ, đốt cháy sinh mạng của hậu duệ cuối cùng nhà Gould ở Costaguana; khuất phục tinh thần kiên cường của người con trai hệt như nó từng khuất phục sự yếu đuối đáng thương của người cha. Một thành công khủng khiếp đối với hậu duệ cuối cùng nhà Gould. Kẻ cuối cùng! Bà đã từng hy vọng trong một thời gian rất, rất dài, rằng có lẽ——Nhưng không! Sẽ chẳng còn ai nữa đâu. Một sự hoang tàn vô tận, nỗi sợ hãi về sự tồn tại kéo dài của chính mình, giáng xuống người phụ nữ quyền lực bậc nhất Sulaco. Với tầm nhìn tiên tri, bà thấy chính mình đang sống sót cô độc giữa sự suy đồi của lý tưởng tuổi trẻ về cuộc đời, về tình yêu, về công việc—hoàn toàn cô độc trong Nhà Kho báu của Thế giới. Biểu cảm sâu thẳm, mù quáng và đầy đau khổ của một giấc mơ đau đớn hằn lên khuôn mặt với đôi mắt nhắm nghiền. Bằng giọng nói lờ mờ của một kẻ ngủ say không may mắn đang nằm bất lực trong gọng kìm của một cơn ác mộng tàn nhẫn, bà vô định lẩm bẩm những từ—

“Lợi ích vật chất.”