Suốt cả buổi sáng, Nostromo vẫn để mắt từ xa hướng về Casa Viola, dẫu cho anh đang ở giữa chốn hỗn chiến ác liệt nhất gần Hải quan. “Nếu mình thấy khói bốc lên ở đằng kia,” anh thầm nghĩ, “thì họ tiêu đời rồi.”
Ngay khi đám đông vừa bị giải tán, anh liền dẫn theo một nhúm công nhân Ý rảo bước về hướng đó, vốn dĩ cũng là con đường ngắn nhất dẫn vào thị trấn. Đám bạo dân mà anh đang truy đuổi có vẻ định thủ thế ngay dưới chân ngôi nhà; một loạt đạn do thuộc hạ của anh bắn ra từ sau hàng rào cây thùa đã khiến bọn khốn kiếp phải tháo chạy. Qua một khoảng trống được chặt phá để làm đường rẽ cho nhánh đường sắt cảng biển, Nostromo xuất hiện trên lưng con ngựa cái xám bạc. Anh hò hét, bồi theo chúng một phát súng lục, rồi phi nước đại đến sát khung cửa sổ quán cà phê. Anh đoán chắc rằng già Giorgio sẽ chọn phần nhà đó làm nơi ẩn náu.
Tiếng gọi của anh đã vọng được vào bên trong, nghe vội vã đến hụt hơi: “Hola! Vecchio! Ơi Vecchio! Trong ấy mọi chuyện vẫn ổn cả chứ?”
“Anh thấy đấy—” già Viola lầm bầm với vợ. Signora Teresa giờ đã im lặng. Ở bên ngoài, Nostromo cười vang.
“Tôi nghe tiếng thì padrona vẫn chưa chết.”
“Anh làm tôi sợ gần chết,” Signora Teresa kêu lên. Bà muốn nói thêm điều gì nữa, nhưng giọng nói nghẹn lại.
Linda ngước mắt nhìn thẳng vào mặt mẹ trong chốc lát, nhưng già Giorgio liền lên tiếng phân trần với vẻ thanh minh—
“Bà ấy hơi mệt một chút thôi.”
Bên ngoài, Nostromo cười lớn đáp trả—
“Bà ấy chẳng làm tôi mệt nổi đâu.”
Signora Teresa lấy lại được giọng nói.
“Đúng như tôi vẫn nói. Anh chẳng có trái tim—mà cũng chẳng có lương tâm, Gian’ Battista—”
Họ nghe tiếng anh quay đầu ngựa rời khỏi các ô cửa chớp. Nhóm người do anh dẫn đầu đang lớn tiếng bàn tán bằng cả tiếng Ý lẫn tiếng Tây Ban Nha, thúc giục nhau tiếp tục truy đuổi. Anh tự mình tiến lên đầu họ, miệng thét lớn: “Avanti!”
“Hắn chẳng chịu ở lại với chúng ta lâu đâu. Chẳng có lời khen ngợi nào từ người lạ để mà kiếm ở cái xó này cả,” Signora Teresa nói với giọng bi ai. “Avanti! Đúng thế! Hắn chỉ quan tâm đến điều đó thôi. Làm kẻ đứng đầu ở đâu đó—bằng cách nào đó—làm kẻ đứng đầu bên cạnh đám người Anh này. Rồi chúng sẽ đem hắn ra khoe với tất cả mọi người cho mà xem. ‘Đây là Nostromo của chúng ta!’” Bà cười nhạt đầy điềm gở. “Cái tên gì thế chứ? Nó là cái thá gì? Nostromo ư? Hắn lại đi nhận một cái tên thậm chí chẳng phải là một từ có nghĩa tử tế gì do bọn chúng đặt cho.”
Trong khi đó, Giorgio với những cử thế điềm tĩnh đã mở xong then cửa; luồng ánh sáng tràn ngập chiếu lên người Signora Teresa cùng hai cô con gái đang nép sát bên bà, trông bà đẹp tựa một bức tranh trong tư thế kiêu hãnh của người mẹ. Phía sau lưng bà, bức tường trắng lóa, và những sắc màu thô mờ của bức tranh thạch bản Garibaldi trở nên nhợt nhạt dưới ánh nắng chói chang.
Già Viola đứng bên khung cửa, đưa tay giơ cao lên như thể muốn dâng mọi suy nghĩ thoáng qua, chớp nhoáng của mình lên bức hình vị thủ lĩnh cũ trên tường. Ngay cả khi đang nấu nướng cho “Signori Inglesi” — mấy kỹ sư (ông là một đầu bếp lừng danh, dẫu căn phòng bếp tối tăm) — ông vẫn luôn cảm thấy như đang nằm dưới ánh mắt soi xét của vĩ nhân từng dẫn dắt ông trong cuộc đấu tranh hào hùng nọ, nơi mà dưới bức tường thành Gaeta, bạo tì đã có thể lụi tàn vĩnh viễn nếu không vì cái giống vua chúa và bộ trưởng xứ Piedmont đáng nguyền rủa ấy. Có những lúc, một chiếc chảo rán bốc cháy trong lúc ông đang loay hoay xử lý món hành tây thái nhỏ, và người ta lại thấy lão già lùi lùi bước ra khỏi cửa, miệng chửi rủa và ho sặc sụa trong làn khói cay xè, cái tên Cavour — kẻ mưu mô xảo quyệt đã bán mình cho vua chúa và bạo chúa — lại lọt thỏm giữa những lời nguyền rủa nhắm vào đám con gái Tàu, công việc nấu nướng nói chung, và cái xứ sở tồi tệ mà ông buộc phải ngụ cư vì tình yêu dành cho tự do mà kẻ phản bội kia đã bóp nghẹt.
Rồi Signora Teresa, y phục đen tuyền, bước ra từ một cánh cửa khác với vẻ đẫy đà và đầy lo âu, cúi đầu chào với chiếc trán cao mày ngọc, mở rộng vòng tay và cất giọng trầm ngâm—
“Giorgio! Con người nóng nảy này! Misericordia Divina! Lại đứng dưới nắng thế này ư! Ông ấy sẽ đổ bệnh mất thôi.”
Ngay dưới chân bà, bầy gà hoảng hốt tản ra tứ phía với những bước chân dài ngoằng; nếu có vị kỹ sư nào từ tuyến trên ở lại Sulaco, dăm khuôn mặt trẻ trung kiểu Anh sẽ thấp thoáng bên phòng bida chiếm trọn một đầu nhà; nhưng ở đầu kia, trong quán cà phê, Luis – kẻ lai da màu – rất biết điều mà không thèm ló mặt ra. Mấy cô gái da đỏ với mái tóc xõa bồng bềnh như bờm ngựa đen, chỉ mặc chiếc áo lót trong và chân váy ngắn, ngẩn ngơ nhìn ra từ dưới phần mái tóc cắt bằng trán; tiếng mỡ xèo xèo ồn ào đã ngớt, làn khói lững lờ bay lên trong ánh nắng, một mùi hành cháy nồng nặc treo lơ lửng trong cái oi bức ngái ngủ, bao trùm cả ngôi nhà; và tầm mắt lạc vào một vùng thảo nguyên phẳng lặng rộng lớn trải dài về phía tây, tựa hồ như khoảng đồng bằng giữa dãy núi cao chót vót Sulaco và dãy ven biển tít tắp hướng về Esmeralda rộng bằng một nửa thế giới vậy.
Signora Teresa, sau một khoảng lặng đầy vẻ uy nghiêm, cất lời quở trách—
“Eh, Giorgio! Ông hãy mặc kệ cái lão Cavour đi và lo cho sức khỏe của mình đi, bây giờ chúng ta đã lạc trôi ở cái xứ này, thui thủi một mình cùng hai đứa nhỏ, chỉ vì ông không thể sống dưới triều đại của một vị vua.”
Và khi nhìn ông, thỉnh thoảng bà lại đưa tay ôm lấy sườn với một cái nhíu mày khe khẽ, đôi môi đẹp mím lại và hàng lông mày đen thẳng giao lại với nhau như một tia chớp của nỗi đau hờn giận hay một thoáng nghĩ suy bực bội trên những đường nét thanh tú, chuẩn mực của khuôn mặt.
Đó là cơn đau; bà nén cơn nhói lại. Nó xuất hiện lần đầu tiên vài năm sau khi họ rời nước Ý để di cư sang châu Mỹ và cuối cùng định cư tại Sulaco sau những tháng năm lang thang qua hết thị trấn này đến thành phố khác, thử buôn bán nhỏ lẻ ở khắp mọi nơi; có bận còn tham gia vào một dự án đánh bắt cá có tổ chức — ở Maldonado — bởi vì Giorgio, cũng giống như vĩ nhân Garibaldi, thời trẻ từng là một thủy thủ.
Đôi khi bà chẳng thể kiên nhẫn nổi với những cơn đau. Suốt nhiều năm trời, cảm giác nhức nhối ấy đã trở thành một phần phong cảnh ôm trọn vẻ lấp lánh của vịnh biển nằm dưới những sườn núi rợp bóng cây; và ngay cả ánh nắng cũng trở nên nặng nề, ảm đạm — nặng trĩu nỗi đau — không giống như ánh nắng thời con gái của bà, khi mà một Giorgio ở tuổi trung niên từng nghiêm cẩn và cuồng nhiệt tán tỉnh bà bên bờ vịnh Spezzia.
“Ông vào nhà ngay đi,” bà ra lệnh. “Người ta cứ tưởng ông chẳng buồn xót thương gì đến tôi — khi mà trong nhà đang có tận bốn vị Signori Inglesi lưu trú đấy.” “Va bene, va bene,” Giorgio lầm bầm. Ông vâng lời. Mấy vị Signori Inglesi chẳng mấy chốc sẽ đòi dùng bữa trưa. Ông từng là một trong những chiến sĩ thuộc đội quân giải phóng bất tử và bách chiến bách thắng, từng đánh cho lũ lính đánh thuê của bạo tì tan tác như trấu trước cuồng phong, “un uragano terribile.” Nhưng đó là chuyện trước khi ông kết hôn và có con; và trước khi bạo tì kịp ngẩng đầu lên lần nữa giữa đám phản tước đã cầm tù vị anh hùng Garibaldi của ông.
Phía trước ngôi nhà có ba cánh cửa, và vào mỗi buổi chiều, người ta lại thấy lão Garibaldino xuất hiện ở cửa này hay cửa khác với búi tóc trắng xù lớn, hai khoanh tay trước ngực, chân bắt chéo, ngả đầu oai vệ như sư tử tựa vào khung cửa, ngước nhìn lên những sườn đồi rợp bóng cây để ngắm mái vòm tuyết trắng của đỉnh Higuerota. Mặt tiền ngôi nhà hắt ra một vệt bóng râm dài đen sẫm, đang lan rộng dần trên lối xe bò êm ả. Qua những khoảng trống được chặt phá trên các hàng rào hoa trúc đào, tuyến đường sắt nhánh ven cảng được thi công tạm thời ngang tầm mặt đất phẳng lặng, uốn lượn những dải song song lấp lánh trên vành đai cỏ cháy khô chỉ cách đầu hồi nhà chừng sáu mươi thước. Vào buổi chiều, những đoàn tàu chở hàng trống không gồm các tòa toa sàn phẳng chạy vòng quanh lùm cây xanh thẫm của Sulaco, rồi lướt đi với những làn hơi nước trắng nhấp nhô nhè nhẹ trên cánh đồng hướng về Casa Viola, trên đường trở về bãi đỗ tàu cạnh cảng. Các toa trưởng người Ý chào ông từ bãi đáp với bàn tay giơ cao, trong khi những gã phanh xe da đen ngồi thõng thợ trên phanh, mắt nhìn thẳng về phía trước, và vành những chiếc mũ rộng tai của chúng phần phật trong gió. Đáp lại, Giorgio chỉ khẽ hất đầu sang một bên mà không thèm buông tay.
Vào ngày bạo loạn đáng nhớ này, tay ông không khoanh trước ngực. Bàn tay ông nắm lấy nòng khẩu súng chống xuống ngưỡng cửa; ông chẳng mảy may ngước nhìn lên mái vòm trắng toát của đỉnh Higuerota, nơi vẻ thanh khiết lạnh lùng dường như đứng tách biệt khỏi một mặt đất đang hầm hập cháy. Đôi mắt ông đăm đăm quan sát cánh đồng với vẻ tò mò. Những dải bụi cao mù mịt nay lại tan biến ở chỗ này chỗ khác. Giữa bầu trời không một gợn mây, mặt trời treo lơ lửng rõ mồn một và chói lóa. Từng tốp người cắm cổ chạy tháo thân; số khác thì dừng lại thủ thế; và tiếng súng đạn nổ lác đác dội vào tai ông giữa bầu không gian tĩnh lặng, hừng hực hơi nóng. Những bóng người đơn độc chạy đua trong tuyệt vọng trên đôi chân. Kỵ mã phi nước đại hướng về phía nhau, cùng nhau quay vòng, rồi tách ra với tốc độ chóng mặt. Giorgio nhìn thấy một kẻ ngã ngựa, cả người lẫn ngựa biến mất như thể vừa lao xuống một cái hố sâu, và những chuyển động của khung cảnh sinh động ấy trông giống như các đường nét của một trò chơi bạo lực được bày ra trên cánh đồng bởi những tên lợn lút cưỡi ngựa và đi bộ, miệng gào thét bằng những thứ âm thanh tí xíu, dưới chân ngọn núi sừng sững tựa như hiện thân khổng lồ của sự tĩnh lặng. Chưa bao giờ Giorgio thấy mảnh đất đồng bằng này lại tràn ngập sức sống sôi sục đến thế; tầm mắt ông không thể thu trọn mọi chi tiết trong chớp mắt; ông lấy tay che mắt lại, cho đến khi bất chợt tiếng vó ngựa dồn dập ở khoảng cách gần làm ông giật mình.
Một bầy ngựa đã phá rào thoát ra khỏi bãi chăn thả của Công ty Đường sắt. Chúng lao đến như một cơn lốc, băng qua đường sắt với tiếng khịt mũi, đá hậu, hí vang trong một khối hỗn độn dày đặc gồm những tấm lưng nâu, xám, khoang vằn đang nhấp nhô tung hứng, đôi mắt trợn ngược, cái cổ vươn dài, lỗ mũi đỏ rực, và những chiếc đuôi dài bay phần phật. Ngay khi chúng vừa nhảy lên mặt đường, lớp bụi dày mù mịt tung bay mịt mù từ dưới những móng guốc, và chỉ cách Giorgio chừng sáu thước, một đám mây màu nâu cuồn cuộn lướt qua với những hình thù mờ ảo của cổ và mông ngựa, làm cho mặt đất bên dưới rung chuyển theo từng nhịp bước.
Viola ho khục khặc, quay mặt đi tránh làn bụi và khẽ lắc đầu.
“Sẽ có khối việc phải đi bắt ngựa trước khi trời tối đây,” ông lầm bầm.
Trong ô vuông ánh nắng chiếu qua cánh cửa, Signora Teresa, đang quỳ gối trước chiếc ghế, cúi gằm đầu — mái tóc mun dày búi cao điểm những sợi bạc vùi vào lòng bàn tay. Khăn choàng ren đen mà bà vẫn thường dùng để che mặt đã rơi xuống đất ngay bên cạnh. Hai cô con gái đã đứng dậy, tay trong tay, trong những chiếc váy ngắn, mái tóc xả buông xõa xượn xược lòa xòa. Cô em đưa tay lên che mắt như thể sợ phải đối mặt với ánh sáng. Linda, tay đặt trên vai người kia, trừng mắt nhìn không chút sợ hãi. Viola nhìn các con. Ánh nắng làm nổi bật những nếp nhăn hằn sâu trên khuôn mặt ông, và dẫu mang biểu cảm đầy nghị lực, nó vẫn tĩnh lặng như một bức tượng khắc. Thật chẳng thể nào đoán biết được ông đang nghĩ gì. Hàng lông mày xám rậm che khuất ánh nhìn tối tăm của ông.
“Nào! Thế các con không cầu nguyện giống như mẹ mình sao?”
Linda bĩu môi, chìa đôi môi đỏ mọng vốn có phần hơi quá đỏ ra; nhưng con bé sở hữu đôi mắt tuyệt đẹp, màu nâu, với những đốm sáng lấp lánh như vàng trong tròng đen, đong đầy sự thông minh và ý nghĩa, sáng rực đến mức chúng dường như hắt cả ánh hào quang lên khuôn mặt gầy gò, tái nhợt của nó. Có những ánh đồng lóe lên trong búi tóc sẫm màu, và hàng lông mày đen nhánh, dài rợp bóng khiến làn da nó càng thêm phần xanh xao.
“Mẹ sắp sửa dâng rất nhiều nến trong nhà thờ. Lần nào Nostromo đi đánh trận về mẹ cũng làm thế cả. Con sẽ mang vài ngọn lên Nhà nguyện Đức Mẹ trong Nhà thờ Lớn.”
Nó nói liền một mạch với vẻ đầy tự tin, bằng một chất giọng trong trẻo, lanh lảnh. Rồi, khẽ lắc vai em gái một cái, nó nói thêm—
“Và thể nào em ấy cũng bị bắt mang một ngọn nữa cho mà xem!”
“Sao lại gọi là bắt mang?” Giorgio nghiêm nghị hỏi. “Con bé không muốn thế à?”
“Nó nhút nhát lắm,” Linda nói, cười rộ lên một tiếng ngắn. “Mọi người cứ để ý mái tóc vàng của nó khi đi cùng tụi con. Họ cứ hò hét sau lưng nó rằng: ‘Nhìn con bé tóc vàng kìa! Nhìn tiểu thư tóc vàng kìa!’ Họ la hét ngoài đường phố ấy. Nó nhút nhát lắm.”
“Thế còn con? Con thì không nhút nhát chắc — hả?” người cha chầm chậm hỏi.
Nó hất ngược toàn bộ mái tóc tối màu ra sau.
“Chẳng ai dám hò hét sau lưng con cả.”
Già Giorgio đăm chiêu ngắm nhìn các con. Giữa chúng cách nhau hai tuổi. Chúng chào đời khi ông đã lớn tuổi, nhiều năm sau khi đứa con trai qua đời. Nếu thằng bé còn sống, chắc nó cũng xấp xỉ tuổi với Gian’ Battista — người mà đám người Anh gọi là Nostromo; nhưng với các cô con gái, sự nghiêm khắc trong tính cách, tuổi tác ngày một cao, cùng tâm trí chìm đắm trong hồi ức đã khiến ông chẳng mấy khi để tâm chăm sóc chúng. Ông yêu thương các con, nhưng con cái thuộc về người mẹ nhiều hơn, và phần lớn tình cảm của ông đã dành hết cho việc tôn sùng và phụng sự tự do.
Thời còn trẻ dại, ông từng đào ngũ khỏi một con tàu buôn hướng đến La Plata để đầu quân cho hải quân Montevideo, khi ấy đang nằm dưới quyền chỉ huy của Garibaldi. Về sau, trong quân đoàn Ý thuộc nước Cộng hòa đang chiến đấu chống lại sự bạo tì lấn tới của Rosas, ông đã tham gia, trên những cánh đồng hoang mạc bạt ngàn, bên bờ những con sông lớn, vào những trận chiến khốc liệt bậc nhất mà có lẽ thế giới từng chứng kiến. Ông từng sống giữa những con người từng hùng biện về tự do, đau khổ vì tự do, hy sinh vì tự do, với một niềm say mê tuyệt vọng, và đôi mắt luôn hướng về một đất nước Ý bị áp bức. Nhiệt huyết của chính ông được nuôi dưỡng từ những cảnh tượng chém giết đẫm máu, từ những tấm gương tận tụy cao cả, từ âm vang của cuộc chiến vũ trang, từ ngôn từ sục sôi của các bản tuyên ngôn. Ông chưa bao giờ rời xa vị thủ lĩnh mà mình đã chọn — vị tông đồ rực lửa của nền độc lập — luôn sát cánh bên ngài ở châu Mỹ và cả ở Ý cho đến tận ngày định mệnh ở Aspromonte, khi sự phản bội của các vị vua, hoàng đế và bộ trưởng phơi bày trước thế giới qua việc vị anh hùng của ông bị thương và bị bắt giam — một thảm kịch đã gieo rắc vào lòng ông một nỗi hoài nghi u ám về việc liệu có bao giờ mình có thể thấu hiểu được con đường của công lý Thiên Chúa hay không.
Dẫu vậy, ông không phủ nhận điều đó. Cần phải có sự kiên nhẫn, ông thường nói thế. Mặc dù ông không thích các linh mục và chẳng bao giờ bén mảng bước chân vào nhà thờ vì bất kỳ lý do gì, ông vẫn tin vào Thiên Chúa. Chẳng phải những bản tuyên ngôn chống lại bọn bạo chúa vẫn luôn được gửi tới nhân dân nhân danh Thiên Chúa và tự do đó sao? “Chúa dành cho đàn ông — tôn giáo dành cho đàn bà,” thỉnh thoảng ông lại lầm bầm. Ở Sicily, một người Anh xuất hiện ở Palermo sau khi quân đội của nhà vua rút đi, đã tặng ông một cuốn Kinh Thánh bằng tiếng Ý — ấn phẩm của Hội Kinh Thánh Anh và Ngoại quốc, được đóng bìa da sẫm màu. Trong những giai đoạn nghịch cảnh chính trị, trong khoảng không tĩnh lặng khi phe cách mạng không tung ra bản tuyên ngôn nào, Giorgio kiếm sống bằng bất cứ công việc gì vớ được — làm thủy thủ, làm công nhân bốc vác trên các bến cảng Genoa, có bận làm tá viên trong một trang trại trên những ngọn đồi phía trên Spezzia — và trong thời gian rảnh rỗi, ông nghiền ngẫm cuốn sách dày cộp ấy. Ông mang theo nó vào cả những trận chiến. Giờ đây, đó là cuốn sách duy nhất ông đọc, và để không bị tước mất nó (chữ in rất nhỏ), ông đã đồng ý nhận món quà là một cặp kính gọng bạc từ bà Senora Emilia Gould, vợ của người quản lý mỏ bạc người Anh ở ngọn núi cách thị trấn ba dặm. Bà là người phụ nữ Anh duy nhất ở Sulaco.
Giorgio Viola dành sự kính trọng lớn lao cho người Anh. Tình cảm này, nảy nở trên các chiến trường Uruguay, tính đến nay đã ít nhất bốn mươi năm tuổi. Một vài người trong số họ đã đổ máu vì sự nghiệp tự do ở châu Mỹ, và người đầu tiên ông từng quen biết được ông nhớ đến với cái tên Samuel; ông ấy chỉ huy một đại đội da đen dưới quyền Garibaldi trong cuộc vây hãm nổi tiếng ở Montevideo, và đã hy sinh anh dũng cùng những binh sĩ da đen của mình tại khúc cạn sông Boyana. Bản thân Giorgio từng đạt cấp bậc chuẩn úy — alferez — và nấu ăn cho vị tướng quân. Về sau, ở Ý, với cấp bậc trung úy, ông cưỡi ngựa theo đoàn tùy tùng và vẫn tiếp tục nấu ăn cho vị tướng quân. Ông đã nấu ăn cho ngài ở Lombardy suốt cả chiến dịch; trên hành trình tiến về Rome, ông đã dùng tròng lasso bắt bò ở vùng Campagna theo phong cách Mỹ; ông từng bị thương trong chiến dịch bảo vệ nền Cộng hòa La Mã; ông là một trong bốn kẻ đào tẩu cùng vị tướng quân khiêng thi thể bất động của phu nhân vị tướng quân ra khỏi khu rừng để đến trang trại nơi bà qua đời, kiệt sức vì những gian khổ của cuộc rút lui khủng khiếp ấy. Ông đã sống sót qua thời kỳ thảm họa đó để hầu hạ vị tướng quân ở Palermo khi những quả đạn pháo Napoli từ pháo đài giáng xuống thị trấn. Ông đã nấu ăn cho ngài trên chiến trường Volturno sau khi chiến đấu suốt cả ngày trời. Và đi đến đâu, ông cũng thấy người Anh đứng ở hàng ngũ tiên phong của quân đội tự do. Ông tôn trọng quốc gia của họ vì họ yêu mến Garibaldi. Ngay cả các nữ bá tước và công chúa của họ cũng từng hôn tay vị tướng quân ở London, người ta đồn thế. Ông hoàn toàn có thể tin điều đó; bởi vì quốc gia ấy thật cao quý, và con người ấy là một vị thánh. Chỉ cần nhìn vào gương mặt ngài một lần là đủ để nhận ra sức mạnh thần thánh của niềm tin và lòng trắc ẩn bao la của ngài đối với tất cả những ai nghèo khó, đau khổ và bị áp bức trên thế gian này.
Tinh thần quên mình, sự tận tụy giản đơn đối với một lý tưởng nhân đạo rộng lớn từng truyền cảm hứng cho tư tưởng và áp lực của thời kỳ cách mạng ấy đã để lại dấu ấn trên con người Giorgio bằng một vẻ khinh miệt khắc khổ đối với mọi lợi ích cá nhân. Con người này, kẻ mà tầng lớp thấp kém nhất ở Sulaco từng nghi ngờ là giấu một kho báu trong nhà bếp, suốt cả cuộc đời lại chẳng coi trọng tiền tài. Những nhà lãnh đạo thời trẻ của ông sống trong nghèo khó và chết đi trong cảnh nghèo hèn. Đó đã trở thành một thói quen trong tâm trí ông: phớt lờ ngày mai. Nó một phần sinh ra từ một đời sống ngập tràn sự khích lệ, phiêu lưu và chiến tranh khốc liệt. Nhưng phần lớn đó là vấn đề nguyên tắc. Nó không giống sự cẩu thả của một tên lính đánh thuê, mà là sự khắc khổ trong lối sống, sinh ra từ lòng nhiệt thành kiên định hệt như sự khắc khổ của tôn giáo.
Lòng trung thành kiên định ấy đối với một lý tưởng đã phủ lên tuổi già của Giorgio một nỗi u buồn. Nó mang lại nỗi buồn bởi vì lý tưởng ấy dường như đã lụi tàn. Quá nhiều vị vua và hoàng đế vẫn đang hống hách sinh sôi trên thế giới mà Thiên Chúa tạo ra cho nhân dân. Ông cảm thấy buồn vì sự đơn độc của mình. Dù luôn sẵn sàng giúp đỡ đồng bào, và rất được các cộng đồng kiều dân Ý kính trọng bất cứ nơi nào ông sinh sống (mà trong cảnh lưu vong ông vẫn gọi là vậy), ông không thể che giấu được một thực tế rằng họ chẳng mảy mışt quan tâm gì đến nỗi đoạn trường của các quốc gia bị giày xéo dưới gót giày. Họ sẵn sàng lắng nghe những câu chuyện chiến trận của ông, nhưng dường như lại tự hỏi xem rốt cuộc ông đã vớt vát được gì từ đó. Chẳng có gì để mà nhìn thấy cả. “Chúng tôi chẳng cần gì sất, chúng tôi chịu khổ vì tình yêu nhân loại đấy thôi!” thỉnh thoảng ông lại gầm lên đầy phẫn nộ, và chất giọng uy quyền, đôi mắt bừng sáng, mái tóc trắng phất phơ, cùng bàn tay gân guốc sạm nắng chỉ ngược lên trời như muốn gọi thần linh làm chứng, đã gây ấn tượng mạnh mẽ cho người nghe. Sau khi lão già đột ngột ngắt lời bằng một cái hất đầu và một cử chỉ khoát tay mang ý nghĩa rõ mành mành rằng: “Nhưng nói chuyện với tụi mày thì được tích sự gì chứ?”, họ lại lén huých cùi chỏ vào nhau. Trong con người già Giorgio ẩn chứa một nguồn năng lượng tình cảm mãnh liệt, một phẩm chất xác tín mang dấu ấn cá nhân, thứ mà họ gọi là “terribilita” — “một con sư tử già,” họ thường nói về ông như thế. Chỉ một biến cố nhỏ nhặt, một lời nói bâng quơ cũng có thể khiến ông bắt đầu huyên thuyên trên bờ biển với những ngư dân Ý ở Maldonado, trong tiệm tạp hóa nhỏ mà ông mở sau này (ở Valparaiso) cho những khách hàng đồng hương; vào một buổi tối nọ, bất thình lình, ngay tại quán cà phê ở một đầu Casa Viola (phần đầu kia được dành riêng cho các kỹ sư người Anh) trước nhóm khách hàng tinh hoa gồm các thợ máy và quản đốc của xưởng đường sắt.
Với những gương mặt góc cạnh rám nắng điển trai, mái tóc xoăn tít đen nhánh bóng mượt, đôi mắt lấp lánh, ngực nở nang, râu ria xồm xoàm, thỉnh thoảng còn đeo một chiếc khuyên vàng nhỏ xíu trên vành tai, tầng lớp quý tộc của nhà xưởng đường sắt chăm chú lắng nghe ông, rời mắt khỏi những ván bài hay cờ domino. Đâu đó bên cạnh, một gã xứ Basque tóc vàng vẫn mải miết nghiên cứu bài của mình trong im lặng, chờ đợi không một tiếng kêu ca. Không một kẻ bản xứ nào của Costaguana dám bén mảng bước vào nơi đó. Đây chính là thành lũy của người Ý. Ngay cả cảnh sát Sulaco trong ca tuần tra đêm cũng thả cho ngựa bước đi thật êm, cúi thấp người trên yên để ghé mắt nhìn qua khung cửa sổ vào những cái đầu ẩn trong màn khói mờ ảo; và lời kể hùng biện đều đều của già Giorgio dường như chìm dần phía sau họ vào không gian thảo nguyên. Chỉ thỉnh thoảng, viên trợ lý của cảnh sát trưởng — một tên gã lùn mặt bành da ngăm đen, mang đậm dòng máu da đỏ — mới xuất hiện. Bắt tên cận vệ đứng chờ bên ngoài cùng lũ ngựa, hắn ta tiến lại gần với một nụ cười tự tin, ranh mãnh, không thưa không rằng tiến thẳng đến chiếc bàn dài. Hắn chỉ tay vào một trong những cái chai trên kệ; Giorgio bèn nhét vội chiếc tẩu thuốc vào miệng, tự tay phục vụ hắn. Chẳng có âm thanh nào lọt vào tai ngoại trừ tiếng lách cách khe khẽ của chiếcspur. Khi ly đã cạn sạch, hắn thong thả đảo mắt săm soi khắp phòng, rồi bước ra ngoài, thong thả cất vó ngựa rời đi, vòng về phía thị trấn.
