[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: CHAPTER TWO

Dấu hiệu duy nhất của hoạt động thương mại trong hải cảng mà người ta có thể nhìn thấy từ bãi biển Great Isabel chính là phần đầu vuông vức, thô kệch của chiếc cầu tàu bằng gỗ. Hãng Hàng hải Hơi nước Đại Dương (thường được gọi tắt là hãng O.S.N.) đã cho xây dựng chiếc cầu này vươn ra vùng nước nông của vịnh, ngay sau khi họ quyết định chọn Sulaco làm một trong những trạm ghé tàu của nước cộng hòa Costaguana. Quốc gia này sở hữu vài hải cảng dọc theo bờ biển dài của mình, nhưng ngoại trừ Cayta là một nơi quan trọng, tất cả các cảng khác hoặc chỉ là những vịnh nhỏ hẹp, bất tiện nằm dọc theo bờ biển hiểm trở — chẳng hạn như Esmeralda, cách đó sáu mươi dặm về phía nam — hoặc chỉ đơn thuần là những vũng đậu tàu lộ thiên, phơi mình trước gió lớn và bị sóng bạc đầu quật phá liên miên.

Có lẽ chính những điều kiện thời tiết từng khiến các hạm đội thương mại thời xưa phải chùn bước lại là động lực thúc đẩy hãng O.S.N. cả gan xâm phạm chốn bình yên đang che chở cho cuộc sống tĩnh lặng của Sulaco. Những ngọn gió đổi chiều lướt nhẹ trên vùng nước rộng lớn hình bán nguyệt bên trong mũi Azuera chẳng thể nào làm khó được sức mạnh hơi nước từ những con tàu tuyệt vời của họ. Năm này qua năm khác, những thân tàu màu đen của hãng đã ngược xuôi dọc bờ biển, ra vào tấp nập, lướt qua Azuera, qua các đảo Isabel, qua cả Punta Mala — chẳng màng đến điều gì ngoại trừ sự nghiệt ngã của thời gian. Tên của những con tàu ấy, vốn được đặt theo các vị thần thoại, đã trở nên quen thuộc như cơm bữa ở một vùng bờ biển chưa từng chịu sự cai quản của các vị thần trên đỉnh Olympus. Tàu Juno chỉ được biết đến nhờ những cabin giữa tàu vô cùng thoải mái, tàu Saturn nổi tiếng với sự niềm nở của vị thuyền trưởng cùng phòng khách sang trọng sơn son thếp vàng, trong khi tàu Ganymede chủ yếu chuyên chở gia súc và là con tàu mà các hành khách đi tuyến ven bờ luôn cố tránh xa. Ngay cả người da đỏ khiêm nhường nhất ở ngôi làng hẻo lánh nhất ven biển cũng quen thuộc với chiếc Cerberus, một con tàu xình xịch nhỏ bé màu đen chẳng có chút hấp dẫn hay tiện nghi sinh hoạt nào đáng kể. Sứ mệnh của nó là luồn lách sát bờ biển dọc theo những bãi rậm rạp nằm gần các mỏm đá vô cùng hiểm trở, ngoan ngoãn dừng lại trước mỗi cụm lều tranh để thu gom hàng hóa, từ những kiện cao su nặng ba pao được bọc trong lớp cỏ khô.

Và vì họ hiếm khi để thất lạc dù chỉ là một kiện hàng nhỏ, hiếm khi làm mất một con bò đực, và chưa từng làm chết đuối dù chỉ một hành khách, uy tín về độ tin cậy của hãng O.S.N. rất cao. Người ta tuyên bố rằng dưới sự bảo bọc của hãng, tính mạng và tài sản của họ khi ở trên mặt nước còn an toàn hơn cả ở trong chính ngôi nhà của mình trên bờ.

Viên giám đốc chi nhánh Sulaco của hãng O.S.N., phụ trách toàn bộ khu vực Costaguana, rất tự hào về thanh thế của hãng. Ông thường đúc kết niềm tự hào ấy bằng một câu nói cửa miệng: “Chúng ta không bao giờ mắc sai lầm.” Đối với các sĩ quan của hãng, câu nói đó biến thành một mệnh lệnh nghiêm khắc: “Chúng ta tuyệt đối không được phép sai lầm. Tôi không cho phép bất kỳ sai lầm nào ở đây, bất kể tên Smith ở đầu kia có làm gì đi nữa.”

Smith, kẻ mà trong đời ông chưa từng giáp mặt, chính là vị giám đốc phụ trách khu vực khác, đóng đô cách Sulaco chừng một nghìn rưỡi dặm. “Đừng có mang cái tay Smith đó ra mà nói chuyện với tôi.”

Rồi, bỗng nhiên bình tĩnh trở lại, ông phẩy tay gạt phắt vấn đề đi với vẻ thờ ơ đã được tính toán trước.

“Thằng bé sơ sinh còn biết nhiều về lục địa này hơn là lão Smith.”

Được giới kinh doanh và quan chức Sulaco gọi là “Ngài Mitchell kính mến”, còn các thuyền trưởng của hãng thì gọi là “Gã Joe bận rộn”, thuyền trưởng Joseph Mitchell luôn kiêu hãnh vì vốn hiểu biết sâu sắc của mình về con người và sự vật tại xứ sở này — những câu chuyện về Costaguana (cosas de Costaguana). Trong số những điều đó, ông đánh giá các cuộc thay đổi chính quyền liên tục do những cuộc nổi dậy theo kiểu quân phiệt gây ra là yếu tố bất lợi nhất cho hoạt động có trật tự của hãng.

Bầu không khí chính trị của nước cộng hòa thường xuyên nổi sóng trong thời gian đó. Những kẻ ái quốc lưu vong thuộc phe thất trận lại có tài xuất hiện trở lại trên bờ biển với số vũ khí cầm tay và đạn dược đủ trang bị cho nửa chiếc tàu thủy. Thuyền trưởng Mitchell cho rằng sự tháo vát ấy thật sự là một điều kỳ diệu, xét đến cảnh túng quẫn tột cùng của họ vào thời điểm bỏ trốn. Ông từng nhận xét rằng “hình như trong túi họ chẳng bao giờ có đủ tiền lẻ để trả tiền vé tàu trốn khỏi đất nước.” Và ông hoàn toàn có cơ sở để nói điều đó; bởi trong một dịp đáng nhớ, ông từng được gọi đến để cứu mạng một tên độc tài cùng với sinh mạng của một vài quan chức Sulaco — gồm thủ hiến chính trị, giám đốc hải quan và cảnh sát trưởng — những kẻ thuộc về một chính quyền vừa bị lật đổ. Tên Señor Ribiera tội nghiệp (tên của vị độc tài là thế) đã phải phi ngựa thục mạng suốt tám mươi dặm đường núi sau trận thua tan tác ở Socorro, với hy vọng chạy trốn trước tin dữ — điều mà dĩ nhiên hắn không thể làm nổi trên một con lừa què. Hơn thế nữa, con vật đã ngã quỵ và chết ngay dưới thân hắn ở cuối đại lộ Alameda, nơi ban nhạc quân đội đôi khi vẫn biểu diễn vào những buổi tối giữa các cuộc nổi dậy. “Thưa ngài,” thuyền trưởng Mitchell thường tiếp lời với vẻ nghiêm trọng đáng sợ, “cái chết đúng lúc của con sự vật ấy đã thu hút sự chú ý vào kẻ bất hạnh trên lưng nó. Khuôn mặt hắn đã bị nhận ra bởi mấy tên lính đào ngũ từ quân đội của kẻ độc tài, lẫn trong đám đông côn đồ đang đập phá các ô cửa sổ của tòa thị chính Intendencia.”

Sớm tinh mơ hôm ấy, các nhà chức trách địa phương ở Sulaco đã chạy trốn vào các văn phòng của hãng O.S.N. để tìm sự bảo vệ — đó là một tòa nhà kiên cố nằm gần phần đầu cầu tàu hướng về phía bờ, bỏ mặc thị trấn cho lòng thương hại của đám đông nổi dậy. Và vì vị Độc tài bị dân chúng căm thù tận xương tủy do luật trưng binh ngặt nghèo mà hắn buộc phải thi hành trong cuộc chiến, nên hắn có nguy cơ bị xé xác thành trăm mảnh. Thật may mắn làm sao, Nostromo — một anh chàng vô giá — cùng một số thợ xây người Ý được thuê sang làm việc cho Đường sắt Trung ương Quốc gia, lúc ấy đang có mặt ở gần đó và đã kịp thời xốc hắn đi — ít nhất là tạm thời như vậy. Cuối cùng, thuyền trưởng Mitchell đã thành công trong việc đưa tất cả mọi người xuống chiếc xuồng lớn của mình để sang một trong những con tàu của hãng — đó là tàu Minerva — lúc bấy giờ, thật tình cờ làm sao, đang tiến vào hải cảng.

Ông buộc phải dùng dây thừng để thả những vị tai to mặt lớn này qua một lỗ hổng trên bức tường ở mặt sau, trong khi đám đông từ trong thị trấn tràn ra đã phủ kín toàn bộ bờ biển, đang gào thét và sùi bọt mép ở chân tòa nhà phía trước. Sau đó, ông phải hối thúc họ chạy bán sống bán chết suốt chiều dài cầu tàu; đó là một cuộc tháo chạy tuyệt vọng, được ăn ngã về không — và lại là Nostromo, một con người ngàn có một, dẫn đầu đội phu khuân vác của hãng lúc bấy giờ, đã tử thủ cầu tàu chống lại các đợt tấn công như vũ bão của đám đông bạo loạn, nhờ đó tạo đủ thời gian cho nhóm người tẩu thoát đến được chiếc xuồng đang chờ sẵn ở đầu bên kia với lá cờ của hãng tung bay ở đuôi tàu. Gậy gộc, đá cục, đạn pháo bay vèo vèo; dao cùn cũng được ném tới tấp. Thuyền trưởng Mitchell rất hào hứng vạch cho người ta xem vết sẹo dài do nhát chém để lại ở ngay phía trên tai trái và thái dương của ông, do một lưỡi dao cạo buộc chặt vào gậy gây ra — một thứ vũ khí mà ông giải thích là rất được “loại da đen tồi tệ nhất ở xứ này” ưa chuộng.

Thuyền trưởng Mitchell là một người đàn ông mập mạp, lớn tuổi, đeo cổ áo cao nhọn và để râu mai ngắn, rất thích mặc áo lê-gê màu trắng, và thực ra lại là người rất cởi mở đằng sau cái vẻ bề ngoài ra điều ta đây và kín đáo.

“Những quý ông này,” ông thường nói, trừng mắt vẻ cực kỳ nghiêm trang, “đã phải chạy thục mạng như những con thỏ, thưa ngài. Chính bản thân tôi cũng chạy như thỏ. Một số cái chết vốn dĩ là điều—ờ—gây khó chịu cho một—một—ờ—người đàn ông khả kính. Bọn chúng cũng sẽ nện cho tôi đến chết ấy chứ. Một đám đông cuồng loạn, thưa ngài, chẳng thể phân biệt phải trái. Ơn trời phật, chúng ta có được sự sống sót này là nhờ vào Capataz de Cargadores của tôi, như cách người ta gọi cậu ta trong thị trấn, một người mà khi tôi phát hiện ra giá trị của hắn, thưa ngài, vốn chỉ là bác thủy thủ trưởng của một con tàu Ý, một con tàu lớn của Genova, một trong số ít những con tàu châu Âu từng cập cảng Sulaco với một khoang hàng bách hóa trước khi người ta xây dựng tuyến Đường sắt Trung ương. Cậu ta rời tàu vì một vài người bạn rất đáng kính mà cậu ta quen được ở đây, cũng là đồng hương của cậu ta, nhưng tôi đoán là cũng để tìm kiếm tương lai tốt đẹp hơn. Thưa ngài, tôi là một kẻ khá sành sỏi trong việc đánh giá con người. Tôi đã tuyển dụng cậu ta làm đội trưởng đội phu khuân vác và là người coi sóc cầu tàu của chúng ta. Chỉ có vậy thôi. Nhưng nếu không có cậu ta thì ngài Ribiera đã bỏ mạng rồi. Cậu Nostromo này, thưa ngài, một con người hoàn toàn trong sạch không tì vết, đã trở thành nỗi kinh hoàng của tất cả bọn trộm cắp trong thị trấn. Hồi đó, chúng ta đã bị ám ảnh, bị ám ảnh, bị tràn ngập, thưa ngài, bởi lũ ladrones và matreros, những tên trộm cắp và sát nhân từ khắp các tỉnh đổ về đây. Vào dịp đó, chúng đã lũ lượt kéo đến Sulaco từ suốt một tuần trước. Chúng đã đánh hơi thấy hồi kết, thưa ngài. Năm mươi phần trăm cái đám đông sát nhân đó là những tên cởi ngựa cướp bóc chuyên nghiệp từ vùng Campo tới, thưa ngài, nhưng chẳng có tên nào là chưa từng nghe danh Nostromo. Còn về phần lũ leperos trong thị trấn, thưa ngài, chỉ cần nhìn thấy bộ râu mai đen nhánh và hàm răng trắng tinh của cậu ta là đủ khiến chúng phải khiếp vía. Chúng run sợ trước mặt cậu ta, thưa ngài. Sức mạnh của nhân cách chính là điều có thể mang lại cho anh những thứ đó đấy.”

Có thể nói rằng chính một mình Nostromo đã cứu mạng những vị quý ông này. Về phần mình, thuyền trưởng Mitchell không hề rời mắt khỏi họ cho đến khi tận mắt chứng kiến họ ngã vật xuống, thở hổn hển, hoảng sợ, bực bội nhưng đã được an toàn trên những chiếc ghế sô-pha nhung sang trọng ở khoang hạng nhất của tàu Minerva. Cho đến tận giây phút cuối cùng, ông vẫn cẩn trọng gọi cựu Độc tài là “Ngài Tổng thống”.

“Thưa ngài, tôi chẳng thể làm gì khác được. Con người ta lúc đó đã gục ngã—trông thật thảm hại, tái mét, khắp người toàn những vết cào xước.”

Tàu Minerva chưa bao giờ nhổ neo trong chuyến ghé cảng hôm đó. Viên giám đốc ra lệnh cho tàu rời hải cảng ngay lập tức. Dĩ nhiên là không thể bốc dỡ bất kỳ loại hàng hóa nào, và các hành khách đi Sulaco thì nhất quyết từ chối lên bờ. Họ có thể nghe thấy tiếng súng nổ và nhìn thấy rõ cuộc giao chiến đang diễn ra ở mép nước. Đám đông bị đánh lui bèn dồn toàn lực vào cuộc tấn công tòa nhà Hải quan — một công trình ảm đạm, trông có vẻ dở dang với nhiều ô cửa sổ nằm cách các văn phòng của hãng O.S.N. hai trăm thước, và cũng là tòa nhà duy nhất khác nằm gần hải cảng. Sau khi chỉ đạo viên thuyền trưởng tàu Minerva đưa “những vị quý ông này” đến cảng ghé đầu tiên nằm ngoài lãnh thổ Costaguana, thuyền trưởng Mitchell đã quay trở lại trên chiếc xuồng của mình để xem có thể làm gì nhằm bảo vệ tài sản của hãng. Tài sản đó cùng với tài sản của công ty đường sắt đã được bảo vệ bởi những cư dân châu Âu; nghĩa là, chính bởi thuyền trưởng Mitchell và đội ngũ kỹ sư đang thi công con đường, được sự hỗ trợ của những công nhân người Ý và người xứ Basque — những người đã trung thành sát cánh bên các vị sếp người Anh của họ. Đội phu khuân vác của hãng, vốn là những kẻ bản địa sinh ra tại nước cộng hòa thuộc thành phần máu mủ pha tạp, chủ yếu là người da đen, những kẻ từ đời này qua đời khác luôn có mối thù vặt với những khách hàng khác tại các quán rượu tồi tàn trong thị trấn, đã vui mừng khôn xiết chớp lấy cơ hội này để thanh toán những món nợ cá nhân dưới một sự bảo kê thuận lợi đến thế. Chẳng có tên nào trong số đó là chưa từng có lúc phải khiếp sợ khẩu súng lục của Nostromo chĩa sát vào mặt, hoặc từng bị khuất phục bởi sự quyết đoán của Nostromo. Hắn ta “rất ra dáng đàn ông”, tay đội trưởng của bọn họ nói vậy, hắn có một khí chất kiêu kỳ đến mức chẳng bao giờ thốt ra những lời lăng mạ, hắn là một kẻ bắt thợ làm việc không biết mệt mỏi và càng đáng sợ hơn bởi sự lạnh lùng xa cách. Và kìa! Hôm đó, chính hắn lại đang đứng ở vị trí dẫn đầu, hạ mình đưa ra những lời trêu chọc mang tính hài hước với người này hay người khác.

Sự dẫn dắt ấy thực sự truyền cảm hứng, và quả thực tất cả những thiệt hại mà đám đông bạo loạn có thể gây ra chỉ là đốt cháy một — đúng một — chồng tà vẹt đường sắt, vốn đã được tẩm creosote nên cháy rất bén. Cuộc tấn công chính vào các nhà ga xe lửa, vào các văn phòng của hãng O.S.N., và đặc biệt là vào tòa nhà Hải quan — nơi có căn phòng chứa tiền được biết rõ là đang cất giữ một lượng lớn kho bạc bằng những thỏi bạc — đã thất bại hoàn toàn. Ngay cả quán trọ nhỏ do lão Giorgio điều hành, đứng cô độc ở vị trí nửa đường từ hải cảng vào thị trấn, cũng may mắn thoát khỏi nạn cướp phá và tàn phá. Đó không phải là một phép màu, mà là vì khi mục tiêu là những chiếc két sắt đang hiển hiện trước mắt, chúng đã phớt lờ quán trọ lúc ban đầu và sau đó thì chẳng còn chút thời gian rảnh rỗi nào để mà dừng chân nữa. Lúc đó, Nostromo cùng với đám phu khuân vác Cargadores đang truy đuổi bọn chúng quá gắt gao.