Dao động giữa những mối hoài nghi và niềm hy vọng, hoang mang trước những hồi chuông dồn dập ngân vang báo hiệu sự xuất hiện của Pedrito Montero, Sotillo đã trải qua suốt buổi sáng trong cuộc chiến giằng xé với chính tâm trí mình; một cuộc đối đầu mà anh ta hoàn toàn lép vế trước sự trống rỗng trong tư duy và sự bùng nổ của những dục vọng thấp hèn. Thất vọng, tham lam, giận dữ và sợ hãi đã tạo nên một thứ âm hưởng hỗn loạn trong lồng ngực vị đại tá, át cả tiếng chuông rộn rã ngoài thị trấn. Không một kế hoạch nào của anh ta thành hiện thực. Cả Sulaco lẫn số bạc dưới mỏ đều không rơi vào tay anh ta. Anh ta chưa lập được chiến công quân sự nào để củng cố địa vị, cũng chẳng vơ vét được chiến lợi phẩm khổng lồ nào để tẩu tán. Pedrito Montero, dù là bạn hay thù, đều gieo rắc vào lòng anh ta nỗi kinh hoàng tột độ. Tiếng chuông nhức nhối khiến anh ta phát điên.

Ban đầu, tưởng rằng mình có thể bị tấn công bất cứ lúc nào, anh ta đã lệnh cho tiểu đoàn lập tức túc trực chiến đấu dọc bờ biển. Anh ta đi đi lại lại suốt chiều dài căn phòng, đôi khi dừng lại gặm móng tay trỏ bên phải với ánh mắt liếc xéo đầy xámạm dán chặt xuống sàn; rồi với một cái nhìn hằn học, xua đuổi quét qua khắp nơi, anh ta lại tiếp tục bước đi trong vẻ cô độc tàn bạo. Chiếc mũ, roi ngựa, kiếm và súng lục nằm vứt trên bàn. Các sĩ quan của anh ta, chen chúc bên ô cửa sổ hướng ra cổng thị trấn, tranh giành nhau chiếc ống nhòm mà anh ta mua trả góp từ năm ngoái ở tiệm của Anzani. Chiếc ống nhòm chuyền từ tay người này sang người khác, và kẻ đang cầm nó lập tức bị bao vây bởi những câu hỏi đầy lo âu.

– Chẳng có gì cả! Chẳng thấy gì cả! – anh ta bực bội lặp lại.

Chẳng có gì thật. Và khi toán lính canh trong lùm cây gần Casa Viola được lệnh rút về lực lượng chủ lực, chẳng có lấy một chuyển động sự sống nào xuất hiện trên dải đất khô cằn, bụi bặm nằm giữa thị trấn và vùng cảng nước. Nhưng vào lúc chiều muộn, một kỵ sĩ từ cổng thành phi ra được nhìn thấy đang dũng mãnh tiến lên. Đó là một sứ giả của ngài Fuentes. Đi một mình, hắn ta được phép tiến vào. Xuống ngựa trước cánh cửa lớn, hắn thản nhiên chào hỏi những kẻ đứng xem thẫn thờ với một vẻ trơ trẽn vui tươi, rồi nài nỉ được dẫn diện kiến ngay vị đại tá “muy valliente” (vô cùng dũng cảm).

Khi nhậm chức Gefe Politico (Chính trị quan), ngài Fuentes đã dụng hết tài ngoại giao để tóm lấy cả khu bến cảng lẫn mỏ bạc. Người được ông ta chọn để thương lượng với Sotillo là một công chứng viên từng bị giam cầm rot rách trong nhà tù chung vì tội làm giả tài liệu khi cuộc cách mạng nổ ra. Được đám đông phóng thích cùng những “nạn nhân của bạo chúa Blanco”, hắn ta vội vã đến dâng hiến phục vụ cho Chính phủ mới.

Hắn lên đường với quyết tâm thể hiện sự nhiệt thành và tài hùng biện để thuyết phục Sotillo đơn độc vào thị trấn gặp mặt Pedrito Montero. Chẳng có điều gì xa rời ý định của vị đại tá hơn thế. Chỉ một thoáng ý nghĩ phó mặc sinh mạng vào tay vị Pedrito lừng danh cũng đủ khiến anh ta thấy bứt rứt không yên hết lần này đến lần khác. Đó là điều không tưởng — đó là sự điên rồ. Nhưng việc tỏ thái độ thù địch công khai cũng là một sự điên rồ. Nó sẽ làm tiêu tan khả năng lùng sục có hệ thống kho báu ấy, khối tài sản bằng bạc mà anh ta tưởng như đang cảm nhận được ở đâu đây, đang đánh hơi thấy ở gần bên.

Nhưng ở đâu? Ở đâu chứ? Trời ơi! Ở đâu? Ồ! Tại sao anh ta lại để lão bác sĩ đó đi cơ chứ! Thật là một tên ngốc hết thuốc chữa. Nhưng không! Đó là con đường duy nhất đúng đắn, anh ta hoảng loạn tự nhủ, trong lúc sứ giả đang đứng dưới nhà vui vẻ trò chuyện với các sĩ quan. Lợi ích thiết thân của tên bác sĩ khốn nạn đó là phải quay lại với thông tin chính xác. Nhưng nhỡ có chuyện gì cản đường hắn thì sao? Chẳng hạn như lệnh cấm rời khỏi thị trấn tổng lực! Sẽ có tuần tra đấy!

Vị đại tá ôm trắc đầu trong hai tay, xoay ngoắt người lại như thể vừa bị chóng mặt. Một tia cảm hứng hèn nhát chợt lóe lên trong đầu, mách nước cho anh ta một mưu mẹo chẳng xa lạ gì với các chính khách châu Âu khi họ muốn trì hoãn một cuộc thương lượng khó khăn. Vẫn mang giày đi bốt và cựa gà, anh ta vụng về ngã nhào lên chiếc võng với một vẻ vội vã thiếu trang nghiêm. Gương mặt tuấn tú của anh ta đã ngả sang màu vàng úa dưới áp lực của những bận tâm nặng nề. Sống mũi thanh tú trở nên sắc nhọn; cánh mũi kiêu ngạo nay trông ti tiện vàóp lại. Ánh mắt nhung lúa, mơn man của đôi tròng mắt đẹp đẽ dường như đã chết, thậm chí còn như đang phân hủy; bởi vì cặp mắt hình hạnh nhân, u buồn hay lẳng lơ ấy đã bị những đêm dài mất ngủ đầy ám ảnh làm cho đỏ ngầu một cách bất hợp lý. Anh ta cất tiếng đáp lời vị sứ giả đang ngạc nhiên của ngài Fuentes bằng một giọng khàn đợt, kiệt quệ. Âm thanh ấy phát ra thảm hại và yếu ớt từ bên dưới đống khăn choàng poncho vốn chôn vùi thân hình lịch lãm của anh ta lên tận bộ ria mép màu đen đang rủ xuống, không xoăn, như một dấu hiệu của sự suy kiệt thể xác và bất lực tinh thần. Sốt, sốt — một cơn sốt nặng đã quật ngã vị đại tá “muy valliente”. Vẻ biểu cảm bấp bênh, hoang dại do những cơn đau thắt bụng nhẹ đột ngột bộc phát gây ra, cùng tiếng răngập bập do cơn hoảng loạn bị nén lại, mang một vẻ chân thực khiến vị sứ giả phải kính nể. Đó là một cơn rét run. Vị đại tá thanh minh rằng bản thân không thể suy nghĩ, không thể lắng nghe, cũng chẳng thể cất lời. Với một vẻ như đang nỗ lực siêu phàm, vị đại tá thở dốc nói rằng mình không ở trong trạng thái có thể đưa ra một câu trả lời thỏa đáng hay thực thi bất kỳ mệnh lệnh nào của ngài Tổng đốc. Nhưng ngày mai! Ngày mai! À! Ngày mai! Xin ngài Tổng đốc Don Pedro cứ yên tâm. Trung đoàn Esmeralda dũng cảm đang trấn giữ bến cảng, đang giữ vững... Và nhắm nghiền đôi mắt lại, anh ta lắc lư cái đầu đau nhức như một bệnh nhân nửa mê nửa tỉnh dưới ánh mắt dò xét của vị sứ giả, kẻ buộc phải cúi rạp người xuống chiếc võng để hứng lấy những lời nói đau đớn và đứt quãng. Trong lúc ấy, Đại tá Sotillo hy vọng lòng nhân đạo của ngài Tổng đốc sẽ cho phép vị bác sĩ, vị bác sĩ người Anh, được rời khỏi thị trấn mang theo hòm thuốc ngoại để đến chăm sóc cho anh ta. Anh ta tha thiết cầu xin vị quý ông hiện diện ở đây rủ lòng thương khi đi ngang qua Casa Gould, hãy thông báo cho vị bác sĩ người Anh — kẻ có lẽ đang ở đó — rằng Đại tá Sotillo đang lâm bệnh nặng trong Tòa Hải quan và đòi hỏi sự chăm sóc của ông ta ngay lập tức. Lập tức. Cực kỳ khẩn cấp. Đang ngóng chờ với sự thiếu kiên nhẫn tột cùng. Ngàn lần cảm ơn. Anh ta mệt mỏi nhắm nghiền mắt lại và không buồn mở ra nữa, nằm bất động tuyệt đối, điếc, câm, vô cảm, bị đánh bại, bị đè bẹp, bị tiêu diệt bởi căn bệnh hiểm nghèo.

Nhưng ngay khi cánh cửa buồng vừa khép lại sau lưng vị sứ giả, vị đại tá liền tung cả hai chân nhảym xuống trong một cơn lốc chăn mền len. Do chiếc cựa giày vướng vào đống khăn poncho bùng nhùng, anh ta suýt cắm đầu xuống đất và chỉ lấy lại được thăng bằng khi đã ra giữa phòng. Nấp sau tấm lá sách khép hờ, anh ta lắng nghe những gì đang diễn ra bên dưới.

Vị sứ giả đã lên ngựa, và quay sang phía những viên sĩ quan mặt mày ủ rũ đang chiếm giữ cửa chính, bèn trịnh trọng cất mũ.

– Các ngài, – hắn lớn tiếng nói, – cho phép tôi khuyên các ngài hãy chăm sóc thật tốt cho vị đại tá của mình. Tôi rất vinh hạnh và vui mừng được gặp tất cả các ngài, một tập hợp những người đàn ông tuyệt vời đang rèn luyện đức tính nhẫn nại của người lính tại nơi phơi gió phơi sương này — nơi có rất nhiều nắng và hầu như chẳng có lấy một giọt nước — trong khi một thị trấn tràn ngập rượu vang và nét quyến rũ của phụ nữ đang sẵn sàng ôm chầm lấy các ngài vì các ngài là những trang nam nhi dũng cảm. Thưa các ngài, tôi xin kính chào các ngài. Đêm nay ở Sulaco sẽ có rất nhiều cuộc khiêu vũ đấy. Tạm biệt!

Nhưng hắn lại kìm cương ngựa và nghiêng đầu sang một bên khi thấy vị đại tá già bước ra, rất cao và gầy guộc, trong chiếc áo khoác dài thẳng tắp xõa tận mắt cá chân trông giống như lớp vỏ bọc của lá cờ trung đoàn được cuộn quanh cán.

Vị chiến binh già thông thái, sau khi phát biểu theo giọng điệu độc đoán một mệnh đề chung rằng “thế giới này đầy rẫy kẻ phản bội”, tiếp tục cất lời tán tụng Sotillo một cách từ tốn và nhấn mạnh. Ông ta gán cho hắn với vẻ thong thả đầy trọng lượng mọi đức tính dưới vòm trời này, rồi tóm lại bằng một câu cửa miệng ngớ ngẩn đang thịnh hành trong tầng lớp hạ lưu miền Tây (đặc biệt là quanh vùng Esmeralda). – Và, – ông kết luận với giọng cao vút bất ngờ, – một con người nhiều răng — ‘hombre de muchos dientes’. Vâng, thưa ngài. Còn chúng tôi, – ông tiếp tục với vẻ trọng thể và đầy ấn tượng, – các ngài đang chiêm ngưỡng tập thể sĩ quan ưu tú nhất nước Cộng hòa, những con người có lòng dũng cảm và sự khôn ngoan vô song, ‘y hombres de muchos dientes’ (và là những kẻ lắm răng).

– Gì cơ? Tất cả bọn họ sao? – vị sứ giả bất hảo của ngài Fuentes thắc mắc với một nụ cười nhạt đầy chế giễu.

– Tất cả. Vâng, thưa ngài, – vị đại tá khẳng định nghiêm túc bằng tất cả sự xác tín. – Những kẻ lắm răng.

Hắn quay ngoắt con ngựa lại đối diện với khung cửa trông giống như cổng lớn của một nhà kho ảm đạm. Hắn chồm người lên bàn đạp, vung một cánh tay. Hắn là một tên lưu manh pha trò, mang trong lòng sự khinh miệt lớn đối với những kẻ miền Tây ngốc nghếch này, một điều tự nhiên ở người sinh ra từ các tỉnh miền trung. Sự ngu ngốc của người dân Esmeralda đặc biệt gợi lên sự khinh bỉ đầy buồn cười trong hắn. Hắn bắt đầu một bài diễn văn về Pedro Montero với vẻ mặt nghiêm nghị. Hắn khua tay như thể đang giới thiệu nhân vật ấy với họ. Và khi thấy mọi gương mặt đều đờ đẫn, mọi ánh mắt đều dán chặt vào môi mình, hắn bắt đầu hô lên một thứ danh mục những phẩm chất tuyệt vời: – Hào hiệp, dũng cảm, hòa nhã, uyên bác... – (hắn nhiệt tình giật phăng chiếc mũ) – một chính khách, một thủ lĩnh du kích bất khả chiến bại... – Hắn hạ thấp giọng đột ngột xuống một nốt trầm sâu thẳm, rỗng tuếch – và là một nha sĩ.

Hắn phóng đi ngay tức khắc với bước đi dứt khoát; dáng đứng dang rộng cứng nhắc của đôi chân, bàn chân chĩa ra ngoài, tấm lưng thẳng băng, chiếc mũ sombrero đội lệch một cách ngang tàng phía trên đôi vai vuông vức, bất động biểu lộ một sự trơ trẽn vô tận, làm người ta kính nể.

Trên gác, sau những tấm lá sách, Sotillo vẫn đứng yên trong một thời gian dài. Sự táo bạo của tên kia khiến hắn kinh hãi. Mấy tay sĩ quan bên dưới đang bàn tán gì thế? Chúng chẳng nói gì cả. Sự im lặng tuyệt đối. Hắn run lẩy bẩy. Không phải thế này là điều hắn từng tưởng tượng ra ở giai đoạn đó của cuộc viễn chinh. Hắn từng thấy mình chiến thắng, không bị chất vấn, được xoa dịu, là thần tượng của binh lính, đang thầm lặng cân nhắc trong sự thỏa mãn những lựa chọn dễ chịu giữa quyền lực và sự giàu có mở ra trước mắt. Hỡi ôi! Thật khác biết bao! Bấn loạn, bồn chồn, rũ rượi, sôi sục lòng căm phẫn, hay tê cóng vì khiếp sợ, hắn cảm thấy một nỗi sợ hãi thăm thẳm như đại dương đang bò đến ôm lấy hắn từ mọi phía. Tên bác sĩ lừa đảo kia thế nào cũng phải mang thông tin ra. Rõ ràng là thế. Một mình hắn thì chẳng làm được gì với nó cả. Hắn chẳng thể làm nổi điều gì với nó. Chết tiệt! Tên bác sĩ sẽ chẳng bao giờ bước ra đâu. Chắc chắn hắn ta đang bị bắt giữ rồi, bị nhốt chung với Don Carlos. Hắn cười lớn một cách điên dại. Ha! ha! ha! ha! Chính Pedrito Montero mới là kẻ vớ được tin tức. Ha! ha! ha! ha! — và cả số bạc nữa. Ha!

Đột ngột, giữa tràng cười, hắn trở nên bất động và câm lặng như thể hóa đá. Hắn ta cũng có một tù nhân cơ mà. Một tù nhân chắc chắn, nhất định phải biết sự thật. Hắn sẽ phải bị ép cho mở miệng. Và Sotillo, người suốt thời gian đó không hề quên Hirsch, lại cảm thấy một sự miễn cưỡng khó hiểu trước ý nghĩ phải dùng đến biện pháp cực đoan.

Hắn cảm thấy sự miễn cưỡng — một phần trong nỗi sợ hãi khôn cùng đang bò đến từ mọi phía ấy. Hắn cũng miễn cưỡng nhớ lại đôi mắt trố lên của gã buôn da thuộc, những quằn quại, những tiếng khóc lóc và van xin thảm thiết của hắn ta. Đó không phải là lòng trắc ẩn hay sự nhạy cảm thần kinh đơn thuần. Sự thật là mặc dù Sotillo chưa bao giờ tin vào câu chuyện của gã — hắn không thể tin được; chẳng ai có thể tin nổi mấy chuyện nhảm nhí đó — thế nhưng những âm thanh đầy vẻ bi thương của sự thật ấy lại cứ để lại trong hắn một ấn tượng khó chịu. Chúng làm hắn thấy lợm giọng. Và hắn cũng nghi ngờ rằng gã đó có thể đã phát điên vì sợ hãi. Một kẻ điên là đối tượng vô vọng. Ba! Chỉ là giả vờ thôi. Chẳng qua là giả vờ. Hắn thừa biết cách đối phó với chuyện đó.

Hắn đang tự kích động bản thân lên đến mức độ hung ác cần thiết. Đôi mắt đẹp khẽ nheo lại; hắn vỗ tay; một tên lính trơn chân đất hiện ra không tiếng động, một hạ sĩ với lưỡi lê đeo bên đùi và chiếc gậy trên tay.

Vị đại tá ra lệnh, và chẳng mấy chốc, tội nghiệp Hirsch bị mấy tên lính đẩy xô vào, thấy hắn đang gườm gườm nhìn với vẻ đáng sợ trên chiếc bành ki lớn, đội mũ trên đầu, đầu gối dang rộng, hai tay chống nạnh, đầy quyền uy, oai vệ, bất khả kháng, kiêu kỳ, siêu phàm, khủng khiếp.

Hirsch, với hai tay bị tróiặt sau lưng, đã bị ném một cách thô bạo vào một căn phòng nhỏ hơn. Suốt nhiều giờ liền, hắn dường như bị lãng quên, nằm bất động như xác chết trên sàn nhà. Từ chốn cô lập đầy tuyệt vọng và kinh hoàng ấy, hắn bị lôi ra một cách tàn nhẫn, kèm theo những cú đá và đòn roi, thụ động, chìm đắm trong sự đờ đẫn. Hắn lắng nghe những lời đe dọa và răn đe, rồi sau đó đưa ra những câu trả lời quen thuộc cho các câu hỏi, với cái cằm gí vào ngực, đôi tay trói quặt phía sau, đung đưa một chút trước mặt Sotillo và chẳng hề ngước lên. Khi hắn bị bắt phải ngẩng đầu lên nhờ mũi lê thọc vào dưới cằm, đôi mắt hắn đờ đẫn, nhìn trân trân như đang trôi trong cơn mê sậu, và những giọt mồ hôi to bằng hạt đậu túa ra như mưa trên lớp bụi bẩn, vết bầm tím và trầy xước trên khuôn mặt trắng bệch của hắn. Rồi chúng đột ngột dừng lại.

Sotillo lặng lẽ nhìn hắn. – Mày vẫn chứng nào tật nấy, đồ khốn? – hắn hỏi. Từ trước đó, một sợi dây thừng với một đầu buộc vào cổ tay ngài Hirsch đã được quăng qua một thanh xà, và ba tên lính cầm đầu kia đang đứng chờ. Hắn không trả lời. Mọi biểu cảm trên cái môi trề đần độn của hắn đờ ra. Sotillo ra hiệu. Hirsch bị giật bổng người khỏi mặt đất, và một tiếng thét tuyệt vọng, đau đớn tột cùng bùng lên trong căn phòng, lấp đầy hành lang của tòa nhà lớn, xé rách bầu không khí bên ngoài, khiến mọi tên lính trong trại dọc bờ biển phải ngước nhìn lên cửa sổ, khiến một số sĩ quan trong sảnh lẩm bẩm đầy kích động với đôi mắt sáng rực; trong khi những kẻ khác mím chặt môi, ảm đạm nhìn xuống sàn nhà.

Sotillo, theo sau là lũ lính, đã rời khỏi phòng. Tên lính gác trên chiếu nghỉ giơ súng chào. Hirsch vẫn tiếp tục gào thét một mình đằng sau lớp lá sách khép hờ trong khi ánh nắng phản chiếu từ mặt nước bến cảng tạo ra những gợn sóng ánh sáng chạy mãi không dứt trên bức tường cao. Hắn thét lên với đôi lông mày giương cao và cái miệng há rộng — rộng đến khó tin, đen ngóm, khổng lồ, đầy răng — trông thật buồn cười.

Trong bầu không khí vẫn còn oi bức của buổi chiều lặng gió, hắn gieo những con sóng đau thương của mình lan xa đến tận văn phòng của Công ty O.S.N. Đại úy Mitchell đứng trên ban công, đang cố phỏng đoán xem chuyện gì đang xảy ra chung quanh, đã nghe thấy tiếng hắn lờ mờ nhưng rõ ràng, và âm thanh yếu ớt, kinh hoàng ấy cứ vương vấn mãi bên tai sau khi ông đã lui vào trong nhà với gương mặt cắt không còn giọt máu. Ông đã bị đuổi khỏi ban công vài lần trong suốt buổi chiều hôm đó.

Sotillo, cáu kỉnh, ủ rột, đi lại bồn chồn, hội ý với các sĩ quan, đưa ra những mệnh lệnh mâu thuẫn trong tiếng la hét chói tai bao trùm toàn bộ tòa nhà trống trải. Thỉnh thoảng lại có những khoảng im lặng kéo dài và đáng sợ. Vài lần hắn bước vào phòng tra tấn — nơi thanh kiếm, roi ngựa, súng lục và chiếc ống nhòm đang nằm trên bàn — để hỏi với vẻ bình tĩnh giả tạo: – Mày chịu nói sự thật chưa? Không à? Ta có thể chờ. – Nhưng hắn không thể đủ kiên nhẫn để chờ lâu hơn nữa. Vấn đề là ở chỗ đó. Mỗi lần hắn bước vào rồi lại bước ra với một tiếng đóng sầm cửa, tên lính gác trên chiếu nghỉ lại giơ súng chào, và nhận lại một ánh nhìn hắc ám, độc địa, chao đảo, vốn dĩ chẳng nhìn thấy gì ngoài sự phản chiếu của tâm hồn bên trong — một tâm hồn ngập tràn sự căm ghét tối tăm, sự do dự, lòng tham lam và cơn thịnh nộ.

Mặt trời đã lặn khi hắn bước vào một lần nữa. Một tên lính mang vào hai ngọn nến đang cháy và lủi thủi đi ra, khép cửa lại không tiếng động.

– Nói mau, hỡi đứa con trai do quỷ sinh ra của giống do Thái! Số bạc! Số bạc đâu, tao bảo mày đấy! Nó ở đâu? Bọn mày, những tên khốn ngoại quốc, đã giấu nó ở đâu? Khai ra hoặc là—

Một cơn rung động nhẹ chạy dọc theo sợi dây thừng căng cứng từ những thớ thịt bị tra tấn, nhưng thể xác của ngài Hirsch, nhà kinh doanh năng nổ đến từ Esmeralda, vẫn treo lơ lửng dưới thanh xà nặng nề thẳng đứng và lặng câm, đối diện với vị đại tá đầy vẻ kinh hoàng. Luồng không khí ban đêm tràn vào, được làm mát bởi những đỉnh núi tuyết của dãy Sierra, dần lan tỏa một sự tươi mát dễ chịu khắp căn phòng đang ngột ngạt hơi nóng.

– Nói mau — quân trộm cắp — đồ khốn kiếp — picaro — hoặc là—

Sotillo đã chộp lấy chiếc roi ngựa, và đứng đó với cánh tay giơ cao. Chỉ vì một từ, chỉ vì một từ nhỏ bé thôi, hắn cảm thấy mình sẵn sàng quỳ xuống, khép nép, bò lê bò càng trên sàn trước cái nhìn lờ đờ, vô tri của cặp tròng mắt trừng trừng lồi ra khỏi cái đầu bám đầy bụi bẩn, tóc tai bù xù đang rũ rượi bất động với cái miệng mím lệch. Vị đại tá nghiến răng ken két vì giận dữ và vung roi quật xuống. Sợi dây thừng rung lên khoan thai theo nhúc đập, giống như sợi dây dài của một quả lắc đồng hồ bắt đầu từ trạng thái nghỉ. Nhưng không có chuyển động đu đưa nào được truyền đến thể xác ngài Hirsch, thương gia buôn da thuộc nổi tiếng trên bờ cảng. Với một nỗ lực co giật của đôi tay bị vặn quặt, cơ thể ấy bật tung lên vài inch, cuộn tròn lại như một con cá trên đầu ngọn cước. Đầu ngài Hirsch ngả phắt ra sau trên chiếc cổ đang căng phồng; chiếc cằm của hắn run lẩy bẩy. Trong khoảnh khắc, tiếng răngập bập của hắn vang vọng khắp căn phòng rộng lớn, u tối — nơi những ngọn nến tạo ra một vầng sáng quanh hai ngọn lửa đang cháy song song. Và khi Sotillo, dừng cánh tay đang giơ lên, chờ đợi hắn cất lời, với một tia cười toe toét bất chợt và cú rướn người về phía trước của đôi vai bị trật khớp, hắn khinh bỉ nhổ bọt thẳng vào mặt Sotillo.

Cây roi giơ cao rơi xuống, và vị đại tá giật lùi lại với một tiếng kêu khẽ đầy kinh hoàng, như thể bị hắt một bãi nọc độc chết người. Nhanh như chớp, hắn chộp lấy khẩu súng lục và bắn liền hai phát. Tiếng nổ và sức giật của những phát súng dường như lập tức ném hắn từ cơn giận dữ không thể kiềm chế rơi vào trạng thái đờ đẫn ngu ngốc. Hắn đứng sững với cái cằm trễ xuống và đôi mắt vô hồn. Hắn đã làm gì thế này, Sangre de Dios! Hắn đã làm cái quái gì thế này? Hắn thấy ghê tởm chính hành động bồng bột của mình, thứ đã vĩnh viễn bịt kín đôi môi mà từ đó hắn còn định moi ra biết bao nhiêu thứ. Hắn biết nói gì đây? Hắn giải thích thế nào đây? Những ý nghĩ về một cuộc trốn chạy bạt mạng đi đâu đó, bất cứ đâu, xẹt qua tâm trí hắn; thậm chí cả ý nghĩ hèn nhát và ngớ ngẩn là chui xuống gầm bàn cũng hiện lên trong nỗi sợ hãi của kẻ tiểu nhân. Đã quá muộn; các sĩ quan của hắn đã ùa vào ồn ào, trong tiếng lách cách của vỏ kiếm, la hét đầy kinh ngạc và hoang mang. Nhưng vì họ không lập tức lao kiếm vào ngực hắn, sự trơ trẽn trong bản chất của hắn liền trỗi dậy. Quệt tay áo đồng phục lên mặt, hắn xốc lại tinh thần. Ánh nhìn hung hãn của hắn chậm rãi đảo đi khắp nơi, dập tắt những tiếng ồn tại nơi nó quét qua; và cái xác cứng đờ của cố ngài Hirsch, thương gia, sau khi đuổi nhẹ một cách vô hình, liền xoay nửa vòng và dừng lại giữa những tiếng thì thầm kính sợ cùng tiếng chân xào xạc đầy bất an.

Một giọng nói lớn tiếng vang lên: – Kìa một kẻ sẽ chẳng bao giờ thốt nên lời nữa. – Và một giọng khác, từ hàng người chen chúc và rụt rè phía sau, hét lên—

– Tại sao ngài lại giết hắn, thưa đại tá?

– Vì hắn đã khai nhận mọi thứ, – Sotillo đáp lại với sự cả gan của kẻ đường cùng. Hắn cảm thấy mình đã bị dồn vào chân tường. Hắn dựa vào danh tiếng của mình để làm mặt dày và đã thành công khá mỹ mãn. Những người nghe ngỡ rằng hắn hoàn toàn có khả năng làm ra chuyện đó. Họ có xu hướng tin vào câu chuyện nịnh bọt của hắn. Không có sự nhẹ dạ nào háu hức và mù quáng bằng sự nhẹ dạ của lòng tham, thứ mà trong phạm vi phổ quát của nó, đo lường sự khốn khổ về đạo đức và sự nghèo nàn về trí tuệ của nhân loại. À! Hắn đã khai nhận mọi thứ, cái tên Do Thái cứng đầu này, cái tên bribon (đồ khét tiếng) này. Tốt! Thế thì hắn không còn cần thiết nữa. Một tràng cười lớn bất chợt phát ra từ viên đại phong ú — một gã đầu to với đôi mắt tròn xoe và đôi má phì nhiêu kỳ quái chẳng bao giờ nhúc nhích. Vị đại tá già, cao và rách rưới kỳ quái như một con bù nhìn, đi vòng quanh cái xác của cố ngài Hirsch, lẩm bẩm với chính mình trong sự mãn nguyện khôn tả rằng thế này thì chẳng cần phải đề phòng những sự phản bội nào khác trong tương lai của tên khốn đó nữa. Những người khác nhìn chằm chằm, dịch chuyển từ chân này sang chân kia và thì thầm với nhau những câu ngắn ngủi.

Sotillo giắt kiếm vào vỏ và ra những mệnh lệnh ngắn gọn, dứt khoát nhằm đẩy nhanh việc rút quân đã được quyết định từ buổi chiều. Mang vẻ mặt u ám, ấn tượng, chiếc sombrero sụp xuống tận lông mày, hắn bước đi đầu tiên qua cánh cửa trong tâm trạng hỗn loạn đến độ hoàn toàn quên mất việc phải lo cho khả năng quay trở lại của Tiến sĩ Monygham. Khi các sĩ quan lũ lượt kéo ra sau hắn, một vài người ngoái đầu nhìn lại cố ngài Hirsch, thương gia từ Esmeralda, đang bị bỏ lại đuơng đưa cứng đờ trong trạng thái tĩnh lặng, chỉ ở một mình với hai ngọn nến đang cháy. Trong sự trống trải của căn phòng, cái bóng lực lưỡng của đầu và vai hắn hắt trên tường mang một vẻ đầy sống động.

Bên dưới, binh lính lặng lẽ xếp hàng và rời đi theo từng đại đội không tiếng trống kèn. Vị đại tá bù nhìn già chỉ huy hậu quân; nhưng nhóm lính bị bỏ lại với lệnh đốt Tòa Hải quan (và “thiêu rụi cái xác của tên Do Thái phản bội nơi nó đang treo”) lại thất bại trong việc châm lửa cho đúng cách ở phần cầu thang do quá vội vã. Cái xác của cố ngài Hirsch ở lại một mình trong một khoảng thời gian giữa chốn cô lập ảm đạm của tòa nhà chưa hoàn thiện, nơi vang lên những tiếng đóng cửa và sập chốt đột ngột đến rợn người, tiếng giấy vụn xào xạc quét qua và những tiếng thở dài run rẩy lùa qua dưới mái nhà cao theo mỗi cơn gió thổi. Ánh sáng từ hai ngọn nến cháy trước sự bất động thẳng đứng và vô hồn của cố ngài Hirsch hắt một vệt sáng xa xôi khắp đất trời, tựa như một tín hiệu trong đêm tối. Hắn ở lại để làm Nostromo giật mình bởi sự hiện diện của mình, và làm Tiến sĩ Monygham bối rối trước cái kết bi thảm đầy bí ẩn của hắn.

– Nhưng sao lại bắn? – vị bác sĩ lại tự hỏi mình, phát ra thành tiếng. Lần này ông nhận được câu trả lời là một tiếng cười khô khốc từ Nostromo.

– Có vẻ ngài rất bận tâm về một chuyện hết sức bình thường, thưa ngài bác sĩ. Tôi tự hỏi tại sao nhỉ? Rất có thể chẳng mấy chốc tất cả chúng ta sẽ bị bắn hết người này đến người khác, nếu không phải bởi Sotillo, thì cũng là bởi Pedrito, hay Fuentes, hay Gamacho. Và thậm chí chúng ta còn có thể chịu hình phạt estrapade (treo tay ngược sau lưng) nữa, hoặc tệ hơn — ai mà biết được? — với cái câu chuyện hay ho về số bạc mà ngài đã nhét vào đầu Sotillo ấy.

– Nó đã ở sẵn trong đầu hắn rồi, – vị bác sĩ phản biện. – Tôi chỉ—

– Vâng. Và ngài chỉ đóng đinh nó vào đó để chính con quỷ—

– Đó chính xác là điều tôi định làm, – vị bác sĩ cướp lời.

– Đó là điều ngài định làm. Bueno (Tốt). Đúng như tôi nói. Ngài là một kẻ nguy hiểm.

Giọng họ, vốn dĩ không cao nhưng đang dần trở nên gắt gỏng, bỗng đột ngột im bặt. Cố ngài Hirsch, đứng thẳng và mờ ảo giữa các vì sao, trông như đang kiên nhẫn chờ đợi trong sự im lặng vô tư.

Nhưng Tiến sĩ Monygham không hề có ý định cãi nhau với Nostromo. Tại thời điểm vô cùng nguy cấp này trong vận mệnh của Sulaco, cuối cùng ông cũng nhận ra rằng con người này thực sự không thể thiếu, còn không thể thiếu hơn cả những gì mà sự mê muội của Đại úy Mitchell — người phát hiện ra anh ta — có thể tưởng tượng; vượt xa những lời châm chọc sắc sảo nhất của Decoud về “người bạn lừng lẫy của tôi, vị Capataz de Cargadores độc nhất vô nhị”. Gã này là độc nhất. Hắn không phải là “một trong số ngàn người”. Hắn hoàn toàn là người duy nhất. Vị bác sĩ đành chịu thua. Có một cái gì đó trong thiên bẩm của gã thủy thủ người Genova ấy chi phối vận mệnh của những doanh nghiệp lớn và của rất nhiều con người, vận mệnh của Charles Gould, số phận của một người phụ nữ tuyệt vời. Nghĩ đến điều này, vị bác sĩ phải hắng giọng mới nói được.

Bằng một giọng điệu hoàn toàn thay đổi, ông chỉ ra cho vị Capataz rằng, trước hết, bản thân anh ta không gặp nguy hiểm lớn nào. Theo như mọi người đều biết, anh ta đã chết. Đó là một lợi thế khổng lồ. Anh ta chỉ việc ẩn trốn trong Casa Viola, nơi người theo chủ nghĩa Garibaldi già nua được biết là đang ở một mình — cùng người vợ đã khuất. Bọn gia nhân đã bỏ trốn hết. Sẽ chẳng ai nghĩ đến việc tìm kiếm anh ta ở đó, hay bất cứ nơi nào trên trái đất này.

– Điều đó rất đúng, – Nostromo cay đắng lên tiếng, – nếu tôi không gặp ngài.

Trong chốc lát, vị bác sĩ giữ im lặng.

– Ý anh là anh nghĩ tôi có thể bán đứng anh chắc? – ông hỏi với giọng không vững. – Tại sao? Tại sao tôi phải làm thế?

– Tôi biết đâu được? Sao lại không chứ? Để kiếm thêm một ngày chẳng hạn. Sotillo sẽ mất một ngày để tra tấn tôi bằng kiểu estrapade và thử vài ngọn đòn khác trước khi cho tôi một viên đạn vào ngực — y như hắn đã làm với kẻ khốn khổ ở kia kìa. Sao lại không cơ chứ?

Vị bác sĩ nuốt khan một cách khó nhọc. Cổ họng ông bỗng khô khốc. Không phải vì phẫn nộ. Tiến sĩ Monygham, một cách đáng thương, tin rằng mình đã đánh mất quyền được phẫn nộ với bất kỳ ai — vì bất kỳ điều gì. Đó đơn thuần là nỗi sợ hãi. Lỡ như gã này tình cờ nghe được câu chuyện của ông thì sao? Nếu vậy, giá trị lợi dụng của ông hướng đó sẽ chấm dứt. Con người không thể thiếu ấy đã thoát khỏi ảnh hưởng của ông, bởi vì vết nhơ không thể tẩy xóa đã khiến ông chỉ thích hợp làm những việc dơ bẩn. Một cảm giác lợm giọng trào lên trong người vị bác sĩ. Ông đánh đổi bất cứ thứ gì để biết rõ sự thật, nhưng ông không dám làm sáng tỏ điểm ấy. Sự cuồng tín trong lòng trung thành của ông, nuôi dưỡng trên ý thức về sự đê tiện của chính mình, làm trái tim ông trở nên chai sạn trong nỗi buồn và sự khinh miệt.

– Sao lại không chứ? – ông mỉa mai lặp lại. – Thế thì cách an toàn nhất cho anh là kết liễu tôi ngay tại chỗ này. Tôi sẽ tự vệ đấy. Nhưng anh cũng nên biết rằng tôi đang đi tay không đây này.

– Por Dios! – vị Capataz nảy lửa nói. – Các người, những kẻ thượng lưu, ai cũng giống nhau cả. Đều nguy hiểm. Đều phản bội những người nghèo khổ xem các người như chó.

– Anh không hiểu đâu, – vị bác sĩ chậm rãi bắt đầu.

– Tôi hiểu hết các người! – gã thét lên với một cử động mạnh mẽ, mờ mịt trong mắt vị bác sĩ hệt như sự bất động lì lợm của cố ngài Hirsch. – Một kẻ nghèo trong đám các người phải tự lo lấy thân. Tôi nói rằng các người chẳng màng đến những kẻ phục vụ mình. Nhìn tôi xem! Sau bao nhiêu năm tháng ấy, đột nhiên, ở đây tôi lại thấy mình giống như mấy con chó hoang sủa ngoài tường — chẳng có lấy nổi một cái chuồng hay một mẩu xương khô cho đỡ đóm. Caramba!

Nhưng rồi ông nhượng bộ với một thái độ công bằng đầy khinh miệt.

– Dĩ nhiên, – hắn tiếp tục điềm tĩnh, – tôi không cho rằng ngài sẽ vội vàng bán đứng tôi cho Sotillo chẳng hạn. Không phải chuyện đó. Vấn đề là tôi chẳng là cái thá gì cả! Đột nhiên— Hắn quăng mạnh tay xuống. – Chẳng là gì đối với bất kỳ ai cả, – hắn lặp lại.

Vị bác sĩ thở phào nhẹ nhõm.

– Lắng nghe này, Capataz, – ông nói, vươn tay ra gần như đầy âu yếm chạm vào vai Nostromo. – Tôi sắp nói cho anh nghe một điều rất đơn giản. Anh được an toàn vì anh là người cần thiết. Tôi sẽ không đời nào bán đứng anh vì bất kỳ lý do tưởng tượng nào, bởi vì tôi cần anh.

Trong bóng tối, Nostromo cắn môi. Hắn đã nghe đủ những lời đó rồi. Hắn thừa biết điều đó có nghĩa là gì. Đừng hòng có chuyện đó nữa. Nhưng hắn phải tự lo cho thân mình lúc này, hắn nghĩ thế. Và hắn cũng nghĩ rằng sẽ không khôn ngoan nếu chia tay trong sự tức giận với người đồng hành. Vị bác sĩ, được công nhận là một tay chữa bệnh cừ khôi, lại mang tiếng là một kẻ độc ác trong lòng dân chúng Sulaco. Tiếng tăm ấy bám rễ vững chắc vào ngoại hình kỳ lạ của ông, cùng thái độ thô lỗ, mỉa mai — những bằng chứng hữu hình, hiển nhiên và không thể chối cãi về bản chất ác độc của vị bác sĩ. Và Nostromo vốn là người thuộc tầng lớp bình dân. Thế nên hắn chỉ hừ lên một tiếng đầy hoài nghi.

– Nói thẳng ra, anh là người duy nhất, – vị bác sĩ tiếp lời. – Nằm trong tay anh là quyền năng cứu lấy thị trấn này và... tất cả mọi người khỏi lòng tham tàn phá của những kẻ mà—

– Không, thưa ngài, – Nostromo bực dọc nói. – Không nằm trong quyền năng của tôi việc lấy lại kho báu cho ngài đem nộp cho Sotillo, hay Pedrito, hay Gamacho. Tôi biết gì cơ chứ?

– Chẳng ai đòi hỏi điều bất khả thi cả, – câu trả lời vang lên.

– Chính ngài vừa nói đấy — chẳng ai cả, – Nostromo lẩm bẩm với giọng u ám, đầy đe dọa.

Nhưng Tiến sĩ Monygham, tràn đầy hy vọng, phớt lờ những lời ẩn ý và giọng điệu đe dọa ấy. Trong mắt họ, đã quen với bóng tối, hình dáng của cố ngài Hirsch ngày một rõ nét hơn, có vẻ như đã tiến lại gần hơn. Và vị bác sĩ hạ thấp giọng khi bày tỏ kế hoạch của mình như thể sợ bị nghe lén.

Ông đang đặt trọn niềm tin vào con người không thể thiếu ấy. Sự nịnh bọt ngầm ẩn và gợi ý về những hiểm nguy lớn lao vang lên với một âm điệu quen thuộc đối với vị Capataz. Tâm trí hắn, đang lửng lơ trong sự do dự và bất mãn, nhận ra điều đó với một nỗi cay đắng. Hắn hiểu rõ rằng vị bác sĩ đang rất lo lắng cứu lấy mỏ San Tome khỏi bị xóa sổ. Ông ta sẽ chẳng là gì nếu không có nó. Đó là lợi ích của ông ta. Hệt như đó từng là lợi ích của ngài Decoud, của phe Blancos, và của người châu Âu khi lôi kéo đám Cargadores về phe họ. Suy nghĩ của hắn khựng lại khi nhớ tới Decoud. Điều gì sẽ xảy ra với hắn ta chứ?

Sự im lặng kéo dài của Nostromo khiến vị bác sĩ cảm thấy bất an. Ông chỉ ra, một cách hoàn toàn thừa thãi, rằng dù hiện tại anh ta được an toàn, anh ta không thể sống ẩn dật mãi mãi. Sự lựa chọn chỉ nằm giữa việc chấp nhận sứ mệnh đến Barrios, với mọi hiểm nguy và khó khăn của nó, và việc rời khỏi Sulaco trong lén lút, không chút vẻ vang, trong nghèo khó.

– Chẳng có người bạn nào của anh có thể thưởng công và bảo vệ anh lúc này đâu, Capataz. Ngay cả bản thân Don Carlos cũng không thể.

– Tôi chẳng cần sự bảo vệ hay phần thưởng nào của các ngài cả. Tôi chỉ ước mình có thể tin tưởng vào lòng can đảm và khối óc của các ngài. Khi tôi trở về trong chiến thắng, như ngài nói, cùng với Barrios, tôi có thể sẽ thấy tất cả các ngài đã bị tiêu diệt rồi. Các ngài đang kề dao vào cổ đấy.

Đến lượt vị bác sĩ giữ im lặng khi ngẫm nghĩ về những khả năng tồi tệ khủng khiếp đó.

– Chà, chúng ta sẽ tin tưởng vào lòng can đảm và khối óc của anh. Và chính anh cũng đang bị kề dao vào cổ đấy thôi.

– À! Vậy tôi phải cảm ơn ai vì điều đó đây? Chính trị với mỏ bạc của các ngài có nghĩa lý gì với tôi — bạc với hiến pháp của các ngài — Don Carlos thế này, Don Jose thế nọ—

– Tôi không biết, – vị bác sĩ nổi giận quát lên. – Có những con người vô tội đang gặp nguy hiểm mà ngón út của họ đáng giá hơn cả anh hoặc tôi và tất cả phe Ribierist gộp lại. Tôi không biết. Lẽ ra anh nên tự hỏi mình trước khi để Decoud lôi kéo anh vào tất cả chuyện này. Lẽ ra anh phải suy nghĩ như một người đàn ông; nhưng nếu lúc đó anh không suy nghĩ, thì bây giờ hãy tập hành động như một người đàn ông đi. Anh tưởng Decoud quan tâm lắm đến những gì sẽ xảy ra với anh chắc?

– Chẳng khác gì ngài quan tâm đến những gì sẽ xảy ra với tôi cả, – gã kia lầm bầm.

– Không; tôi quan tâm đến việc sẽ xảy ra với anh ít hệt như tôi quan tâm đến việc sẽ xảy ra với chính mình vậy.

– Và tất cả những thứ này chỉ vì ngài là một tín đồ Ribierist cuồng nhiệt thế cơ à? – Nostromo hỏi với giọng hoài nghi.

– Tất cả những thứ này chỉ vì tôi là một tín đồ Ribierist cuồng nhiệt như thế, – Tiến sĩ Monygham lạnh lùng nhắc lại.

Một lần nữa Nostromo, lơ đễnh ngắm nhìn cái xác của cố ngài Hirsch, im lặng không nói, nghĩ bụng rằng vị bác sĩ này là một kẻ nguy hiểm theo nhiều nghĩa. Thật là bất khả thi khi đặt niềm tin vào ông ta.

– Ngài có đang nói chuyện nhân danh Don Carlos không? – cuối cùng hắn hỏi.

– Có. Tôi có, – vị bác sĩ lớn tiếng đáp, không chút do dự. – Bây giờ ông ấy phải bước ra ánh sáng. Ông ấy buộc phải làm thế, – ông nói thêm bằng một giọng lầm bầm mà Nostromo không nghe rõ.

– Ngài nói gì cơ, thưa ngài?

Vị bác sĩ giật mình. – Tôi nói rằng anh phải trung thực với chính mình, Capataz. Thật tồi tệ hơn cả sự ngu ngốc nếu thất bại lúc này.

– Trung thực với chính mình, – Nostromo nhắc lại. – Làm sao ngài biết là tôi sẽ không trung thực với chính mình nếu tôi bảo ngài xéo đi cùng mấy cái đề xuất của ngài chứ?

– Tôi không biết. Có lẽ là anh sẽ thế, – vị bác sĩ nói, với một giọng điệu thô ráp cốt để che giấu sự chùng xuống của trái tim và sự run rẩy trong giọng nói. – Tất cả những gì tôi biết là anh tốt nhất nên cút khỏi đây đi. Vài tên lính của Sotillo có thể xuất hiện ở đây để tìm tôi đấy.

Ông bước khỏi bàn, căng tai lắng nghe. Vị Capataz cũng đứng bật dậy.

– Giả sử tôi đến Cayta, trong lúc đó ngài sẽ làm gì? – hắn hỏi.

– Tôi sẽ tìm gặp Sotillo ngay khi anh vừa đi — theo cách mà tôi đang suy tính.

– Một cách rất hay — nếu như vị kỹ sư trưởng chịu đồng ý. Hãy nhắc ông ấy, thưa ngài, rằng tôi đã chăm sóc cho lão người Anh giàu có trả tiền cho đường sắt, và rằng tôi đã cứu mạng một số người của ông ta lần đó khi một nhón cướp từ phương nam kéo đến phá hoại đoàn tàu chở tiền lương. Chính tôi là kẻ đã phát hiện ra tất cả với cái giá đánh đổi bằng cả mạng sống, bằng cách giả vờ gia nhập kế hoạch của chúng. Hệt như những gì ngài đang làm với Sotillo vậy.

– Phải. Phải, dĩ nhiên rồi. Nhưng tôi có thể đưa ra cho ông ấy những lý lẽ tốt hơn, – vị bác sĩ vội vàng nói. – Hãy để việc đó cho tôi.

– À, vâng! Đúng rồi. Tôi chẳng là cái thá gì cả.

– Không hề. Anh là tất cả.

Họ di chuyển vài bước về phía cửa. Phía sau họ, cố ngài Hirsch vẫn giữ nguyên vẻ bất động của một kẻ bị phớt lờ.

– Mọi chuyện sẽ ổn thôi. Tôi biết phải nói gì với kỹ sư trưởng, – vị bác sĩ tiếp lời bằng giọng trầm thấp. – Khó khăn của tôi sẽ là với Sotillo.

Và Tiến sĩ Monygham khựng lại ngay ngưỡng cửa như thể bị chùn bước trước khó khăn đó. Ông đã chấp nhận hy sinh cuộc đời mình. Ông coi đây là một cơ hội thích hợp. Nhưng ông không muốn vứt bỏ mạng sống của mình quá sớm. Với tư cách là kẻ phản bội lòng tin của Don Carlos, cuối cùng ông sẽ phải chỉ ra chỗ giấu kho báu. Đó sẽ là dấu chấm hết cho sự đánh lừa của ông, và cũng là dấu chấm hết cho chính ông dưới tay vị đại tá cuồng nộ. Ông muốn trì hoãn hắn cho đến phút cuối cùng; và ông đã vắt óc suy nghĩ để bịa ra một chỗ ẩn nấp vừa hợp lý vừa khó tiếp cận.

Ông truyền đạt nỗi phiền muộn của mình cho Nostromo, và kết luận—

– Anh biết gì không, Capataz? Tôi nghĩ rằng khi thời điểm đến và bắt buộc phải cung cấp một thông tin nào đó, tôi sẽ chỉ điểm đảo Great Isabel. Đó là nơi tốt nhất tôi có thể nghĩ ra. Có chuyện gì thế?

Một tiếng kêu khẽ thoát ra từ Nostromo. Vị bác sĩ đợi chờ, đầy ngạc nhiên, và sau một khoảng lặng vô cùng, nghe thấy một giọng khàn đợt lúng búng vang lên: – Sự ngu ngốc tuyệt đối, – và khựng lại với một tiếng thở dốc.

– Tại sao lại là ngu ngốc?

– À! Ngài không thấy đấy thôi, – Nostromo bắt đầu với giọng đầy cay độc, sự khinh miệt dâng trào theo từng lời. – Ba gã đàn ông trong nửa tiếng sẽ nhận ra chẳng có mảnh đất nào trên hòn đảo đó bị động chạm đến cả. Ngài nghĩ một kho báu như thế có thể bị chôn giấu mà không để lại dấu vết của công sức đào bới sao — hả, thưa ngài bác sĩ? Chà! Ngài sẽ chẳng kiếm thêm được nửa ngày trước khi bị Sotillo cắt cổ đâu. Đảo Isabel ấy hả! Thật là một sự ngu ngốc! Thật là một phát minh thảm hại! À, các người đều giống nhau cả, những kẻ thông minh sắc sảo. Tất cả những gì các người giỏi là xúi giục những người dân thường lao vào những hiểm nguy chết người vì những mục tiêu mà các người còn chẳng chắc chắn. Nếu thành công, các người hưởng lợi. Còn không thì chẳng sao cả. Hắn chỉ là một con chó. À, Madre de Dios, tôi sẽ... – Hắn giơ hai nắm đấm lên trên đầu.

Vị bác sĩ thoạt đầu bị choáng ngợp trước sự dữ dội, rít gào này.

– Chà! Xem ra theo những gì anh vừa trình bày thì những người dân thường cũng chẳng phải kẻ ngốc nghéch gì cho cam, – ông cộc cằn đáp. – Thôi nào. Anh khôn ngoan lắm mà. Anh có chỗ nào khá hơn không?

Nostromo đã bình tĩnh lại nhanh hệt như lúc hắn nổi giận.

– Tôi đủ khôn ngoan để biết điều đó, – hắn điềm tĩnh nói, gần như dửng dưng. – Ngài muốn chỉ cho hắn một chỗ ẩn nấp đủ lớn để mất cả mấy ngày lục soát — một nơi mà một kho báu toàn những thỏi bạc có thể được chôn giấu mà không để lại một dấu vết trên bề mặt.

– Và lại ở gần đây nữa, – vị bác sĩ chêm vào.

– Đúng thế, thưa ngài. Hãy bảo hắn rằng nó đã bị đánh chìm.

– Cách này có ưu điểm là nói thật, – vị bác sĩ khinh bỉ nói. – Hắn sẽ không tin đâu.

– Ngài bảo hắn rằng nó bị đánh chìm ở nơi mà hắn có thể hy vọng sờ tay vào được, và hắn sẽ tin ngay lập tức. Hãy bảo hắn rằng nó đã bị đánh chìm dưới bến cảng để sau đó thợ lặn có thể trục vớt lên. Hãy bảo hắn rằng ngài phát hiện ra tôi đã nhận lệnh từ Don Carlos Gould là lén lút thả các thùng hàng xuống nước ở một điểm nằm trên đường thẳng giữa đầu cầu tàu và lối vào. Độ sâu ở đó không quá lớn. Hắn không có thợ lặn, nhưng hắn có tàu thuyền, dây thừng, xích, thủy thủ — loại nào cũng có. Cứ để hắn câu cá tìm bạc đi. Hãy để hắn bắt lũ ngốc của mình kéo lưới qua lại dọc ngang trong lúc hắn ngồi theo dõi cho đến khi mắt rớt cả ra ngoài.

– Thật sự, đây là một ý kiến tuyệt vời, – vị bác sĩ lẩm bẩm.

– Phải. Ngài hãy nói thế đi, rồi xem hắn có tin không! Hắn sẽ dành hàng ngày trời trong cơn giận dữ và dằn vặt — mà vẫn tin sái cổ. Hắn sẽ chẳng nghĩ được gì khác nữa. Hắn sẽ không bỏ cuộc cho đến khi bị đuổi đi — chà, có khi hắn còn quên cả việc giết ngài nữa đấy. Hắn sẽ chẳng ăn chẳng ngủ gì sất. Hắn sẽ—

– Đúng là ý kiến tuyệt vời! Quá tuyệt vời! – vị bác sĩ hào hứng lặp lại trong tiếng thì thầm. – Capataz, ta bắt đầu tin rằng anh đúng là một thiên tài theo cách của riêng mình.

Nostromo khựng lại; rồi bắt đầu nói tiếp với một giọng điệu khác, u ám, nói một mình như thể đã quên mất sự tồn tại của vị bác sĩ.

– Có một thứ gì đó trong kho báu cứ bám chặt lấy tâm trí con người ta. Hắn sẽ cầu nguyện rồi nguyền rủa mà vẫn cứ kiên trì, sẽ nguyền rủa cái ngày hắn từng nghe về nó, và rồi sẽ để cho giờ phút cuối cùng của cuộc đời ập đến lúc nào không hay, vẫn đinh ninh rằng mình chỉ bỏ lỡ nó trong gang tấc. Hắn sẽ nhìn thấy nó mỗi khi nhắm mắt lại. Hắn sẽ không bao giờ quên được nó cho đến khi chết — và thậm chí ngay cả lúc đó... — Này bác sĩ, ngài đã từng nghe về những gã gringo khốn khổ trên đảo Azuera, những kẻ không thể chết chưa? Ha! ha! Thủy thủ giống như tôi đây. Chẳng thể nào thoát khỏi một kho báu một khi nó đã bám rễ trong tâm trí anh.

– Anh đúng là một con quỷ dữ, Capataz. Đây là kế hoạch hợp lý nhất đấy.

Nostromo siết chặt cánh tay ông.

– Nó sẽ còn tồi tệ hơn cơn khát giữa biển hay cơn đói trong một thị trấn đầy người đối với hắn. Ngài có biết thế là thế nào không? Hắn sẽ phải chịu đựng những sự tra tấn lớn hơn cả những gì hắn giáng xuống kẻ khốn đốn sợ hãi chẳng có tí sáng tạo nào kia. Chẳng có chút nào! Không như tôi. Tôi hoàn toàn có thể kể cho Sotillo nghe một câu chuyện chết chóc chỉ với một chút đau đớn nhỏ.

Hắn cười vang điên dại và quay người lại hướng về phía thi thể của cố ngài Hirsch ngay tại cửa ra vào, một vết mờ dài đục ngầu giữa khung cảnh lờ mờ nửa trong suốt của căn phòng nằm giữa hai khung cửa sổ cao chắp đầy các vì sao.

– Hỡi kẻ hèn nhát! – hắn thét lên. – Ngươi sẽ được báo thù bởi ta — Nostromo. Tránh đường, thưa bác sĩ! Tránh sang một bên — bằng không, vì linh hồn đau khổ của người phụ nữ đã chết mà không kịp xưng tội, ta sẽ bóp cổ ngươi bằng chính đôi tay này.

Hắn nhào xuống sảnh tối mù mịt ngập khói. Với một tiếng gầm ngạc nhiên, Tiến sĩ Monygham bất chấp hiểm nguy lao theo đuổi. Dưới chân chiếc cầu thang bị cháy xém, ông bị ngã, chúi mặt về phía trước với một lực mạnh đủ để làm choáng váng bất kỳ tâm hồn nào ít quyết tâm hơn trong sứ mệnh tình yêu và lòng tận tụy. Ông đứng dậy ngay lập tức, ê ẩm, hoảng hốt, với một cảm giác kỳ lạ rằng cả quả địa cầu vừa đập thẳng vào đầu mình trong bóng tối. Nhưng cần nhiều hơn thế mới có thể ngăn cản cơ thể của Tiến sĩ Monygham, kẻ đang bị chiêm ngưỡng bởi sự phấn khích của sự hy sinh thân mình; một sự phấn khích hợp lý, quyết không để tuột mất bất kỳ lợi thế nào mà cơ hội mang lại trên đường đi. Ông cắm cổ chạy với những bước chân loạng choạng, hai tay khua khoắng như cối xay gió trong nỗ lực giữ thăng bằng trên đôi bàn chân tàn tật. Ông đánh rơi cả mũ; tà áo khoác rộng bay phần phật phía sau. Ông không muốn để mất dấu con người không thể thiếu đó. Nhưng phải một lúc lâu sau, và cách xa Tòa Hải quan một quãng đường dài, ông mới túm được cánh tay Nostromo từ phía sau một cách thô bạo, thở hổn hển.

– Dừng lại! Anh điên rồi à?

Lúc đó Nostromo đang chậm rãi bước đi, cúi gằm đầu, như thể nhịp bước đang bị kìm hãm bởi sự mệt mỏi của lòng do dự.

– Việc đó thì can gì đến ông? À! Tôi quên mất là ông đang cần tôi cho việc gì đó. Lúc nào cũng vậy. Siempre Nostromo (Lúc nào cũng Nostromo).

– Anh đang nói cái quái gì về chuyện bóp cổ tôi thế? – vị bác sĩ thở dốc.

– Tôi nói gì á? Ý tôi là chính vua của các loài quỷ đã sai ông từ cái thị trấn đầy những kẻ hèn nhát và ba hoa này đến để gặp tôi vào đúng đêm nay trong tất cả các đêm của cuộc đời tôi.

Dưới bầu trời đầy sao, quán trọ Albergo d'Italia Una hiện lên đen đúc và thấp lè tè, phá vỡ bề mặt tối tăm bằng phẳng của đồng bằng. Nostromo dừng hẳn lại.

– Mấy ông linh mục bảo hắn là kẻ cám dỗ, phải thế không? – hắn nói thêm qua kẽ răng đang nghiến chặt.

– Này anh bạn, anh lảm nhảm cái gì thế. Con quỷ chẳng liên quan gì đến chuyện này cả. Thị trấn cũng vậy, anh muốn gọi nó bằng cái tên gì tùy ý. Nhưng Don Carlos Gould không phải là kẻ hèn nhát hay kẻ chỉ biết ba hoa rỗng tuếch. Anh phải công nhận điều đó chứ? – Ông đợi câu trả lời. – Nào?

– Tôi có thể gặp Don Carlos không?

– Trời đất quỷ thần ơi! Không! Để làm gì cơ chứ? – vị bác sĩ hoảng hốt kêu lên. – Tôi nói với anh đó là sự điên rồ. Tôi sẽ không đời nào để anh bước chân vào thị trấn vì bất cứ lý do gì.

– Tôi buộc phải đi.

– Anh không được phép! – vị bác sĩ rít lên giận dữ, gần như phát điên vì sợ rằng gã này sẽ phá hỏng giá trị lợi dụng của mình chỉ vì một cơn bốc đồng ngớ ngẩn nào đó. – Tôi bảo là anh không được đi. Tôi thà rằng...

Ông khựng lại vì bí từ, cảm thấy kiệt sức, bất lực, bấu chặt vào ống tay áo của Nostromo, hoàn toàn dựa vào đó để đứng vững sau cuộc rượt đuổi.

– Tôi đã bị bán đứng! – vị Capataz tự lẩm bẩm; và vị bác sĩ, người nghe được từ cuối cùng, ráng cố gắng nói bằng giọng bình tĩnh.

– Đó chính xác là điều sẽ xảy ra với anh. Anh sẽ bị bán đứng.

Ông nghĩ với nỗi sợ hãi đến phát ớn rằng gã này quá nổi tiếng nên không thể trốn tránh việc bị nhận diện. Ngôi nhà của ngài Senor Administrador chắc chắn đang bị tụi gián điệp bao vây. Và ngay cả đám gia nhân trong nhà cũng không thể tin tưởng được. – Hãy suy nghĩ lại đi, Capataz, – ông nói đầy vẻ ấn tượng... – Anh đang cười cái gì thế?

– Tôi đang cười khi nghĩ rằng nếu có kẻ nào đó không ưa sự hiện diện của tôi trong thị trấn chẳng hạn — ngài hiểu mà, thưa ngài bác sĩ — nếu ai đó bán đứng tôi cho Pedrito, thì việc làm bạn với hắn cũng không nằm ngoài khả năng của tôi đâu. Thật đấy. Ngài nghĩ sao về điều đó?

– Anh là một con người đầy mưu mẹo, Capataz, – Tiến sĩ Monygham ảm đạm nói. – Tôi công nhận điều đó. Nhưng thị trấn đang đầy rẫy những lời bàn tán về anh; và mấy tên Cargadores không trốn cùng nhóm công nhân đường sắt đã hô vang “Viva Montero” trên Quảng trường suốt cả ngày nay rồi.

– Những tên Cargadores tội nghiệp của tôi! – Nostromo lẩm bẩm. – Bị phản bội! Bị phản bội!

– Tôi nghe nói ở cầu tàu anh đã vung gậy nện tơi bời vào lũ Cargadores tội nghiệp của mình cơ mà, – vị bác sĩ nói với giọng lạnh lùng, cho thấy ông đang dần hồi sức sau những gắng sức vừa qua. – Đừng có ảo tưởng. Pedrito đang vô cùng tức giận vì vụ giải cứu ngài Ribiera, và vì đã mất đi niềm vui được xử bắn Decoud. Đã có những lời đồn thổi trong thị trấn rằng kho báu đã bị tẩu tán một cách bí ẩn. Việc bỏ lỡ món hời đó cũng chẳng làm Pedrito vui vẻ gì; nhưng để tôi nói cho anh hay, nếu anh có trong tay từng ấy bạc để làm tiền chuộc thì nó cũng chẳng cứu nổi anh đâu.

Quay ngoắt lại và túm lấy vai vị bác sĩ, Nostromo áp sát mặt mình vào mặt ông.

– Maladetta! Ông cứ bám theo tôi mà lải nhải về cái kho báu đó. Ông đã thề gạt tôi vào con đường tàn. Ông là kẻ cuối cùng nhìn thấy tôi trước khi tôi mang nó ra khỏi đây. Và Sidoni, gã thợ máy, bảo rằng ông có con mắt quỷ dữ.

– Hắn có lý khi nói thế đấy. Năm ngoái tôi đã chữa cái chân gãy cho hắn mà, – vị bác sĩ triết lý đáp. Ông cảm thấy trên vai mình sức nặng của đôi bàn tay nổi tiếng trong dân chúng với khả năng bứt đứt những sợi dây thừng dày và bẻ cong móng ngựa. – Và tôi đang mang lại cho anh cơ hội tốt nhất để cứu lấy bản thân — hãy để tôi đi — và để khôi phục lại danh tiếng lẫy lừng của anh. Anh từng khoác lác về việc làm cho cái tên Capataz de Cargadores nổi tiếng từ đầu này đến đầu kia châu Mỹ vì đống bạc khốn kiếp này. Nhưng tôi mang đến cho anh một cơ hội tốt hơn — để tôi đi, hombre (hỡi anh bạn)!

Nostromo buông ông ra bất ngờ, và vị bác sĩ sợ rằng con người không thể thiếu ấy sẽ lại cắm cổ bỏ chạy. Nhưng hắn không làm thế. Hắn chầm chậm bước đi. Vị bác sĩ tập tễnh bước bên cạnh cho đến khi, cách Casa Viola chỉ một tầm ném đá, Nostromo lại dừng bước.

Im lặng trong bóng tối khắc nghiệt, Casa Viola dường như đã thay đổi bản chất; ngôi nhà của hắn dường như đang xua đuổi hắn với một vẻ huyền bí đầy thù địch và tuyệt vọng. Vị bác sĩ lên tiếng—

– Anh sẽ được an toàn ở đó. Vào đi, Capataz.

– Làm sao tôi bước vào được chứ? – Nostromo dường như tự hỏi mình bằng một giọng trầm ngâm, hướng nội. – Bà ấy không thể rút lại những gì đã nói, và tôi cũng chẳng thể undo (làm lại) những gì mình đã làm.

– Tôi bảo mọi chuyện đều ổn cả mà. Viola ở một mình trong đó. Lúc rời khỏi thị trấn tôi có nghía vào rồi. Anh sẽ hoàn toàn an toàn trong ngôi nhà đó cho đến khi rời đi để làm cho cái tên của mình lừng lẫy ngoài Campo. Giờ tôi sẽ đi sắp xếp cho anh rời đi với kỹ sư trưởng, và tôi sẽ mang tin tức đến đây cho anh từ trước cả lúc trời hửng sáng.

Tiến sĩ Monygham, phớt lờ, hoặc có lẽ sợ phải đi sâu vào ý nghĩa trong sự im lặng của Nostromo, vỗ nhẹ vào vai hắn, rồi với bước đi tập tễnh thoăn thoắt, biến mất tăm ở bước nhảy thứ ba hay thứ tư hướng về phía đường ray xe lửa. Bị giữ chân giữa hai cột gỗ dùng để buộc ngựa, Nostromo không nhúc nhích, hệt như thể chính hắn cũng đã đâm rễ vững chắc xuống mặt đất. Nửa tiếng sau, hắn ngẩng đầu lên trước tiếng tru vang dội của bầy chó ở bãi tàu vừa bùng lên đột ngột, hỗn độn và đục ngầu như phát ra từ dưới lòng đất. Lão bác sĩ thọt với con mắt quỷ dữ đó đã đến đó nhanh thật đấy.

Từng bước một, Nostromo tiến lại gần quán trọ Albergo d'Italia Una, nơi chưa bao giờ hắn thấy tối tăm và tĩnh lặng đến thế trước đây. Cánh cửa, đen đặc trên bức tường nhợt nhạt, vẫn mở toang hệt như lúc hắn rời đi hai mươi bốn giờ trước, khi hắn chẳng có gì phải che giấu với thế giới. Hắn đứng trước nó, đầy lưỡng lự, giống như một kẻ trốn chạy, như một kẻ bị bán đứng. Nghèo đói, khốn khổ, chết đói! Hắn đã từng nghe những từ này ở đâu cơ chứ? Sự giận dữ của một người sắp chết đã tiên tri cái kết cục đó cho sự ngu ngốc của hắn. Có vẻ như nó sắp biến thành sự thật rất nhanh thôi. Và lũ leperos (kẻ khốn cùng) sẽ cười nhạo — bà ấy đã nói thế. Ừ, chúng sẽ cười nếu chúng biết rằng vị Capataz de Cargadores đang rơi vào lòng thương hại của vị bác sĩ điên mà chúng còn nhớ chỉ mới vài năm trước đây vẫn phải mua đồ ăn nấu chín từ một gã hàng rong trên Quảng trường bằng một đồng xu lẻ — y như một kẻ trong số chúng.

Vào khoảnh khắc đó, ý định tìm kiếm Đại úy Mitchell xẹt qua tâm trí hắn. Hắn liếc về phía cầu tàu và nhìn thấy một ánh sáng leo lét trong tòa nhà của Công ty O.S.N. Ý nghĩ về những ô cửa sổ sáng đèn chẳng có gì là hấp dẫn. Hai ô cửa sổ sáng đèn từng dụ dỗ hắn bước vào Tòa Hải quan trống rỗng, chỉ để rơi vào nanh vuốt của lão bác sĩ đó. Không! Đêm nay hắn sẽ không bén mảng đến những ô cửa sáng đèn nữa. Đại úy Mitchell ở đó đấy. Và hắn có thể nói gì với ông ta cơ chứ? Lão bác sĩ kia sẽ moi sạch mọi thứ từ hắn cứ như thể hắn chỉ là một đứa trẻ.

Ngay bậc thềm cửa, hắn cất tiếng gọi “Giorgio!” bằng giọng thấp. Không ai đáp lại. Hắn bước vào. “Ola! viejo! Ông có ở đó không?...” Trong bóng tối đen đặc, đầu óc hắn quay cuồng với ảo tưởng rằng sự u tối của căn phòng bếp rộng lớn hệt như Vịnh Placid, và sàn nhà đang chúi về phía trước như một chiếc sà lan sắp chìm. “Ola! viejo!” hắn lặp lại ngập ngừng, lảo đảo ngay tại chỗ đứng. Bàn tay giơ ra để giữ thăng bằng chạm phải chiếc bàn. Nhích lên một bước, hắn dời tay và nhận ra một hộp diêm dưới những ngón tay mình. Hắn tưởng mình vừa nghe thấy một tiếng thở dài nhè nhẹ. Hắn nín thở lắng nghe giây lát; rồi với đôi tay run rẩy, cố gắng quẹt diêm.

Mẩu gỗ nhỏ bùng cháy chói lòa trên đầu ngón tay hắn, giơ cao hơn đôi mắt đang chớp chớp. Một luồng sáng tập trung chiếu vào mái tóc trắng như bờm sư tử của cụ già Giorgio tựa vào chiếc lò sưởi đen ngòm — hiện lên hình ảnh ông đang nhoài người về phía trước trên chiếc ghế trong tư thế bất động nhìn trân trân, được bao quanh, che khuất bởi những mảng bóng tối khổng lồ, hai chân bắt chéo, má chống một tay, chiếc tẩu thuốc trống không ngậm ở khóe miệng. Phải mất hàng giờ đồng hồ ông mới chịu quay mặt lại; đúng vào khoảnh khắc ngọn diêm tắt ngấm và ông biến mất, bị nuốt chửng bởi bóng tối, như thể các bức tường và mái nhà của ngôi nhà tiêu điều vừa sụp đổ lên mái tóc trắng của ông trong sự tĩnh lặng ma quái.

Nostromo nghe thấy ông cựa quậy và thốt lên một cách dửng dưng dòng chữ—

– Chắc là ảo ảnh thôi.

– Không, – hắn khẽ đáp. – Không phải ảo ảnh đâu, lão già.

Một giọng nói phát ra từ lồng ngực vạm vỡ hỏi trong bóng tối—

– Có phải cháu đấy không, Giovann' Battista?

– Si, viejo. Bình tĩnh nào. Đừng nói to quá.

Sau khi được Sotillo phóng thích, Giorgio Viola, được vị kỹ sư trưởng tốt bụng tiễn đến tận cửa, đã bước trở lại ngôi nhà mà ông bị buộc phải rời đi ngay vào khoảnh khắc người vợ qua đời. Mọi thứ đều tĩnh lặng. Chiếc đèn phía trên vẫn đang cháy. Suýt chút nữa ông đã cất tiếng gọi tên bà; và ý nghĩ rằng sẽ chẳng có tiếng gọi nào từ ông khơi gợi lại được câu trả lời từ giọng nói của bà nữa, khiến ông sụm người xuống chiếc ghế với một tiếng rên rỉ lớn, bứt rứt phát ra từ nỗi đau giống như một lưỡi dao sắc nhọn đâm thủng lồng ngực.

Suốt phần đêm còn lại ông không phát ra tiếng động nào. Bóng tối chuyển sang màu xám, và trên nền bình minh trong trẻo, không màu, phẳng lặng như thủy tinh, dãy núi sierra lởm chởm hiện lên phẳng lì và đục ngầu, hệt như được cắt ra từ giấy.

Tâm hồn đầy nhiệt huyết và nghiêm nghị của Giorgio Viola, người thủy thủ, nhà vô địch của nhân loại bị áp bức, kẻ thù của các vị vua, và nhờ ơn của ngài Gould, người chủ quán trọ ở bến cảng Sulaco, đã rơi xuống vực thẳm hoang vu giữa những tàn tích đổ nát của quá khứ. Ông nhớ lại thời gian tán tỉnh giữa hai chiến dịch, một tuần ngắn ngủi trong mùa thu hoạch ô liu. Chẳng có gì sánh được với niềm đam mê mãnh liệt của thời gian đó ngoại trừ cảm giác sâu sắc, bứt rứt của sự mất mát. Ông nhận ra toàn bộ mức độ phụ thuộc của mình vào giọng nói đã im bặt của người phụ nữ ấy. Đó là giọng nói của bà mà ông nhung nhớ. Lơ đễnh, bận rộn, chìm đắm trong những suy ngẫm nội tâm, những năm tháng sau này ông hiếm khi nhìn vợ mình. Ý nghĩ về những đứa con gái là một mối bận tâm chứ không phải sự an ủi. Chính giọng nói của bà mới là thứ ông nhớ tiếc. Và ông nhớ đến đứa con khác — cậu con trai nhỏ đã mất trên biển. À, có một người đàn ông thì sẽ có cái để mà tựa vào. Và hỡi ôi, ngay cả Gian' Battista — người mà vợ ông từng nhắc đến với ông đầy lo lắng cùng Linda trước khi chìm vào giấc ngủ ngàn thu trên trái đất này, người mà bà đã kêu lên tha thiết để cứu lấy bớp trẻ ngay trước khi qua đời — thậm chí anh ta cũng đã chết!

Và ông lão, gập người về phía trước, đầu gối trong tay, ngồi suốt cả ngày trong sự bất động và cô độc. Ông không hề nghe thấy tiếng chuông gầm rú chói tai trong thị trấn. Khi nó ngừng lại, chiếc lọc bằng đất nung ở góc bếp vẫn tiếp tục nhỏ giọt đều đặn, âm vang nhạc tính tí tách xuống cái vạc xốp lớn bên dưới.

Đến chạng vạng, ông đứng dậy, và với những chuyển động chậm chạp biến mất lên cầu thang hẹp. Thân hình to lớn của ông lấp đầy lối đi; và tiếng cọ xát của đôi vai tạo ra một âm thanh nhỏ như con chuột chạy sau lớp vữa tường. Trong lúc ông ở trên đó, ngôi nhà tĩnh lặng như một ngôi mộ. Rồi, với tiếng cọ xát nhẹ nhàng tương tự, ông đi xuống. Ông phải bám vào bàn ghế để lấy lại chỗ ngồi. Ông vơ lấy chiếc tẩu thuốc trên bệ lò sưởi cao — nhưng chẳng hề có ý định với lấy thuốc lá — nhét nó trống không vào khóe miệng, rồi lại ngồi xuống với tư thế nhìn trân trân cũ. Ngày Pedrito tiến vào Sulaco, ngày cuối cùng trong cuộc đời ngài Hirsch, ngày đầu tiên trong sự cô lập của Decoud trên đảo Great Isabel, trôi qua phía trên quán trọ Albergo d'Italia Una trên đường hành trình về hướng tây. Tiếng nước nhỏ giọt tí tách của chiếc bình lọc đã ngừng hẳn, chiếc đèn trên gác đã cháy hết dầu, và đêm tối vây lấy Giorgio Viola cùng người vợ quá khuất với sự tối tăm và tĩnh lặng dường như bất khả chiến bại cho đến khi vị Capataz de Cargadores, trở về từ cõi chết, đánh đuổi chúng đi bằng tiếng xèo xèo và ánh sáng lóe lên của một que diêm.

– Si, viejo. Là cháu đây. Chờ đã.

Nostromo, sau khi cẩn thận chặn cửa và khép kín các ô cửa chớp, lần mò tìm một ngọn nến trên kệ rồi châm lửa.

Cổng già Viola đã đứng dậy. Ông dõi theo bằng đôi mắt trong bóng tối những âm thanh phát ra từ Nostromo. Ánh sáng lộ diện hình ảnh ông đang đứng không cần điểm tựa, hệt như sự hiện diện của con người trung thành, dũng cảm, không thể mua chuộc, kẻ hội tụ tất cả những gì mà con trai ông có thể có được, đã đủ để làm điểm tựa cho sức lực đang lụi tàn của ông.

Ông giơ tay nắm lấy chiếc tẩu gỗ thạch nam có bầu tẩu bị cháy sém ở viền, và nhíu đôi lông mày rậm lại trước ánh sáng.

– Cháu đã trở về, – ông nói với giọng run rẩy đầy trang nghiêm. – À! Rất tốt! Ta...—

Ông ngưng bặt. Nostromo, tựa lưng vào bàn, hai tay khoanh trước ngực, khẽ gật đầu chào ông.

– Ông tưởng cháu chết đuối rồi chứ gì! Không! Con chó cưng của giới nhà giàu, của tầng lớp quý tộc, của những kẻ chỉ biết ba hoa và bán rẻ nhân dân này vẫn chưa chết đâu.

Lão người Garibaldi, bất động, dường như đang nuốt lấy từng âm thanh của giọng nói quen thuộc ấy. Đầu ông khẽ cử động một lần như dấu hiệu tán thành; nhưng Nostromo nhìn rõ ràng rằng ông lão chẳng hiểu gì về những từ ngữ đó cả. Chẳng có ai để thấu hiểu; chẳng có ai để hắn có thể chia sẻ bí mật về số phận của Decoud, của chính hắn, vào bí mật của kho báu bạc. Lão bác sĩ đó là kẻ thù của nhân dân — là một kẻ cám dỗ...

Thân hình nặng nề của cụ Giorgio run lẩy bẩy từ đầu đến chân trong nỗ lực đè nén cảm xúc khi nhìn thấy con người từng chia sẻ những khoảnh khắc thân mật trong đời sống gia đình như thể anh ta là một đứa con trai đã trưởng thành.

– Bà ấy tin là cháu sẽ trở về, – ông nói đầy vẻ trang trọng.

Nostromo ngẩng đầu lên.

– Bà ấy là một người phụ nữ khôn ngoan. Sao cháu có thể không quay lại cơ chứ——?

Hắn tự hoàn thiện suy nghĩ trong đầu: “Vì bà ấy đã tiên tri cho cháu một kết cục thoát khỏi nghèo đói, khốn khổ và chết đói.” Những lời nói trong cơn giận dữ của Teresa, xuất phát từ hoàn cảnh chúng được thốt ra, tựa như tiếng kêu cứu của một linh hồn bị ngăn cản việc làm hòa với Chúa, đã khuấy động thứ mê tín tối tăm về vận mệnh cá nhân mà ngay cả những thiên tài vĩ đại nhất trong số những kẻ phiêu lưu và hành động hiếm khi thoát khỏi. Chúng ngự trị trong tâm trí Nostromo với sức mạnh của một lời nguyền rủa hùng hồn. Và đó là một lời nguyền cay đắng làm sao khi những lời nói ấy giáng xuống cuộc đời hắn! Hắn mồ côi từ khi còn quá nhỏ nên chẳng thể nhớ nổi người phụ nữ nào khác mà hắn gọi là mẹ. Từ nay sẽ chẳng có cuộc phiêu lưu nào mà hắn không thất bại. Lời nguyền đã bắt đầu ứng nghiệm rồi. Ngay cả cái chết lúc này cũng sẽ né tránh hắn...

Hắn bạo phát nói lớn—

– Thôi nào, viejo! Kiếm cho cháu cái gì ăn đi. Cháu đói lắm rồi! Sangre de Dios! Cái bụng trống rỗng làm cháu hoa cả mắt.

Với cái cằm lại trễ xuống ngực trần phía trên đôi tay khoanh lại, chân trần, theo dõi từ dưới đôi lông mày u ám mọi chuyển động của cụ Giorgio đang lục lọi trong các tủ chạn, hắn trông quả thực giống như đã rơi vào một lời nguyền — một vị Capataz tàn tạ và đáng sợ.

Cụ Giorgio bước ra từ một góc tối, và không nói một lời, trút lên bàn từ lòng bàn tay khum khum vài mẩu bánh mì khô cứng và nửa củ hành tây sống.

Trong lúc vị Capataz bắt đầu ngấu nghiến phần ăn của kẻ ăn mày này, nhặt từng miếng nằm bên cạnh với sự thèm thuồng trơ trẽn của đôi mắt vô hồn, lão người Garibaldi bỏ đi, và ngồi xổm xuống một góc khác, múc đầy một vại đất nung rượu vang đỏ từ chiếc bình sành bọc mây. Với cử chỉ quen thuộc như khi phục vụ khách trong quán cà phê, ông nhét tẩu thuốc vào giữa hai hàm răng để rảnh tay.

Vị Capataz uống ngấu nghiến. Một vệt ửng đỏ nhẹ làm đậm thêm sắc đồng trên má hắn. Phía trước hắn, Viola, với cái đầu trắng và to lớn quay về phía cầu thang, lấy chiếc tẩu thuốc trống không ra khỏi miệng và chậm rãi tuyên bố—

– Sau khi phát súng vang lên dưới này, thứ đã tước đoạt mạng sống của bà ấy chắc chắn hệt như thể viên đạn găm thẳng vào trái tim đang bị áp bức của bà, bà ấy đã gọi tên cháu để cứu lấy những đứa trẻ. Gọi tên cháu đấy, Gian' Battista.

Vị Capataz ngẩng đầu lên.

– Bà ấy đã làm thế thật sao, Padrone? Cứu lấy lũ trẻ ư? Chúng đang ở cùng phu nhân người Anh, người ân nhân giàu có của chúng mà. Hả! Lão già của nhân dân. Người ân nhân của ông...

– Ta già rồi, – Giorgio Viola lầm bẩm. – Một phụ nữ Anh đã được phép cho Garibaldi đang bị thương trong tù một chiếc giường. Người đàn ông vĩ đại nhất từng sống. Cũng là một người của nhân dân — một thủy thủ. Ta có thể để người khác giữ một mái nhà trên đầu mình. Si... Ta già rồi. Ta có thể để bà ấy làm thế. Cuộc đời đôi khi kéo dài quá lâu.

– Và bản thân bà ấy có thể sẽ chẳng còn một mái nhà che đầu trước khi nhiều ngày trôi qua, trừ khi cháu... Ông nói gì cơ? Cháu có phải giữ một mái nhà trên đầu bà ấy không? Cháu có phải cố gắng — và cứu tất cả phe Blancos cùng với bà ấy không?

– Cháu sẽ làm điều đó, – cụ Giorgio nói bằng một giọng mạnh mẽ. – Cháu sẽ làm thế hệt như con trai ta sẽ làm...

– Con trai ông ư, viejo!... Chưa từng có một người nào giống con trai ông cả. Ha, cháu phải thử xem... Nhưng nhỡ như đó chỉ là một phần của lời nguyền để dụ dỗ cháu vào tròng thì sao?... Và thế là bà ấy gọi tên cháu để cứu giúp — và rồi——?

– Bà ấy không nói gì thêm nữa. – Người môn đệ anh dũng của Garibaldi, khi nghĩ đến sự tĩnh lặng và im lìm vĩnh cửu đã giáng xuống hình hài được vải liệm trải dài trên chiếc giường trên lầu, quay mặt đi và đưa tay lên trán đầy nếp nhăn. – Bà ấy đã chết trước khi ta kịp nắm lấy đôi tay mình, – ông thốt lên nghẹn ngào, đáng thương.

Trước đôi mắt trân trân của vị Capataz, đang đăm đăm nhìn vào khung cửa cầu thang tối tăm, trôi nổi hình dáng của hòn đảo Great Isabel, hệt như một con tàu lạ đang gặp nạn, chở đầy khối tài sản khổng lồ và cuộc đời cô độc của một con người. Hắn chẳng thể làm gì được cả. Hắn chỉ có thể ngậm miệng lại, bởi vì chẳng có ai để tin tưởng. Kho báu rồi sẽ bị mất, có lẽ thế — trừ khi Decoud... Và suy nghĩ của hắn đột ngột dừng lại. Hắn nhận ra mình hoàn toàn không thể tưởng tượng nổi Decoud có khả năng làm gì.

Cụ Giorgio không hề nhúc nhích. Và vị Capataz bất động hạ thấp hàng lông mi dài, mềm mại, mang lại cho phần trên khuôn mặt dữ tợn với bộ râu đen rậm một nét ngây thơ nữ tính. Sự im lặng kéo dài đằng đẵng.

– Cầu Chúa ban phơi cho linh hồn bà ấy! – hắn lầm bẩm, giọng u ám.