Hạng Vũ cuối cùng vẫn bại trận. Ông bại vào tay Lưu Bang.

Hạng Vũ sao lại có thể bại dưới tay Lưu Bang chứ? Hạng Vũ là anh hùng mà Lưu Bang là kẻ vô lại, Hạng Vũ là quý tộc mà Lưu Bang là kẻ lưu manh. Xuất thân của Hạng Vũ vô cùng cao quý. Gia tộc của ông vào thời đó được gọi là "danh tộc". Gia tộc của Hạng Vũ có thế lực vô cùng lớn. Theo sách sử ghi chép, Hạng vốn là nước chư hầu thời Tây Huyết của hậu duệ Hoàng Đế mang họ (phát âm là Cát), vùng đất nay ở huyện Hạng Thành, tỉnh Hà Nam. Thời Xuân Thu, nước Hạng bị nước Lỗ tiêu diệt. Về sau, nước Sở tiêu diệt nước Lỗ, liền đem vùng đất Hạng phong cho tổ tiên của Hạng Vũ, gia tộc này từ đó cũng mang họ Hạng.

Gia tộc họ Hạng được phong ở đất Hạng, đời đời kiếp kiếp đều là tướng quân của nước Sở. Đến đời ông nội của Hạng Vũ là Hạng Yến, vận may liền không được tốt lắm. Bản thân Hạng Vũ sinh ra ở Hạ Tương, tức huyện Túc Châu, tỉnh Giang Tỉnh ngày nay. Về sau, lại theo thúc phụ Hạng Lương trốn sang Ngô Trung, tức huyện Ngô, Giang Tô ngày nay.

Tổ tiên nhà họ Lưu của Lưu Bang, thì không hề hiển hách đến vậy.

Cha mẹ của Lưu Bang, vốn không phải đại thần đương triều, cũng không phải hiền đạt trong xã hội, có lẽ ngay cả tên cũng không có. "Sử Ký" nói Lưu Bang rằng "cha gọi là Thái công, mẹ gọi là Lưu Hủ", dịch sang tiếng Trung hiện đại chính là bác Lưu thím Lưu. Bác và thím đương nhiên không phải tên, có thể thấy là "kẻ vô danh tiểu tốt".

Bản thân Lưu Bang kỳ thực cũng là người không có tên. Sách sử nói ông ta "tên chữ là Quý, khi lên ngôi đổi tên là Bảng", có thể thấy cái tên "Bảng" này là sau khi ông ta phát tích mới được đặt thêm. Lưu Bang từ nhỏ đã thích ăn lười làm, lêu lổng vô tích sự, về sau rốt cuộc cũng mưu được một chức "Tư Thủy đình trưởng".

Hạng Vũ và Lưu Bang, thời thiếu niên đều không phải là những đứa trẻ ngoan ngoãn nghe lời giữ quy củ, chỉ có điều khoảng chừng Hạng Vũ là một công tử bột còn Lưu Bang là một tên lưu manh vô lại mà thôi. "Sử Ký" nói Hạng Vũ "học chữ không thành, bỏ sang học kiếm, lại không thành". Thúc phụ của Hạng Vũ là Hạng Lương liền cảm thấy vô cùng tức giận, bởi vì giới quý tộc rất coi trọng việc giáo dục con cháu.

Hạng Vũ nói, học xong chữ viết, bất quá cũng chỉ có thể ghi nhớ tên của người khác, có ích gì chứ? Học xong kiếm thuật, bất quá cũng chỉ chiến thắng một người mà thôi, không đáng học. Muốn học, thì phải học loại có thể chiến thắng hàng vạn người. Hạng Lương ngẫm lại cũng thấy có lý, liền dạy ông binh pháp. Hạng Vũ lúc đó mới đại hỉ. Có điều, học cũng không nghiêm túc.

Cho nên Lưu Bang và Hạng Vũ hai tên không học thức này, liền đều có suy nghĩ giống như Trần Thắng. Khi Tần Thủy Hoàng đi tuần núi Cối Kê, Hạng Lương đã dẫn Hạng Vũ đi xem náo nhiệt. Nào ngờ Hạng Vũ vừa nhìn thấy, liền thốt lên: "Kẻ kia có thể cướp lấy mà thay thế!" khiến Hạng Lương sợ đến mức vội vàng che miệng hắn lại. Lưu Bang vì đi làm việc cho quan phủ, từng đến Hàm Dương, nhìn thấy cảnh tượng phô trương của Tần Thủy Hoàng, cũng từng cảm thán thở dài nói: "Than ôi, đại trượng phu nên được như thế này!"

Tuy nhiên, nếu chúng ta đem lời nói của ba người Trần Thắng, Hạng Vũ, Lưu Bang đặt lại với nhau để so sánh, vẫn có thể cảm nhận được hương vị khác biệt. Câu "Vương hầu tướng tướng ninh hữu chủng hồ" của Trần Thắng tràn đầy tính khiêu khích. Hơn nữa đối tượng khiêu khích, đã không chỉ là vương triều nhà Tần, mà là vận mệnh, cho nên có một loại tinh thần không chịu khuất phục, không tin tà, vì vậy trong ba câu nói có phong cách cao nhất.

Lời nói của Hạng Vũ thì tràn đầy khí phách anh hùng, nói một cách dứt khoát gọn gàng: "Kẻ kia có thể cướp lấy mà thay thế!" Giọng điệu đó, giống như lấy đồ trong túi vậy. Trong mắt Hạng Vũ, vị "Thủy hoàng đế" thống nhất toàn bộ Trung Quốc kia cũng chẳng có gì giỏi giang, thậm chí chỉ đáng gọi là "kẻ kia", hơn nữa có thể tùy tiện cướp lấy mà thay thế. Đây là sự tự tin, cũng là sự tự đại.

Lời của Lưu Bang thì không có khí thế lớn đến vậy, thứ có chỉ là sự thèm thuồng nhỏ dãi của một kẻ lưu manh vô lại đối với phú quý lớn lao. "Đại trượng phu nên như thế này!" Nói cách khác chính là người có bản lĩnh thì muốn sống cuộc sống như thế này. Nhưng không thể như thế thì thế nào đây? Có lẽ cũng đành chịu thôi. Điều này đương nhiên không hề anh hùng chút nào, thế nhưng lại rất thực tế.

Quả thực, Lưu Bang là người theo chủ nghĩa thực dụng, còn Hạng Vũ là người sống thiên về tình cảm.

Về chủ nghĩa thực dụng của Lưu Bang, sau này chúng ta vẫn sẽ giảng kỹ, nhưng kỳ thực bây giờ đã không khó nhận ra. Khi Lưu Bang nói "Đại trượng phu nên như thế này", mục đích của ông ta rất rõ ràng, chính là phải sống ra dáng con người giống như Tần Thủy Hoàng.

Thứ mà Hạng Vũ coi trọng không phải là vinh hoa phú quý, mà là sự nghiệp anh hùng. Nói cách khác, thứ ông coi trọng hơn không phải là kết quả (như thế), mà là quá trình (thay thế).

Điều thể hiện rõ nhất tính cách này của Hạng Vũ, là khi ông bại trận ở Cải Hạ. Vào thời khắc sinh tử tồn vong cuối cùng này, thứ ông vương vấn là gì? Chính là người mỹ nhân tên Ngu ấy và con tuấn mã tên Chuy. Câu chuyện Ngu Cơ biệt vợ vua nổi tiếng này là điều ai cũng quen thuộc: Đêm đã sâu thẳm, bốn bề đều là tiếng ca nước Sở, trong đại doanh của vương thắp những ngọn nến lớn, ngoài doanh đốt đuốc sáng trưng. Vị anh hùng thiếu niên của chúng ta uống cạn chén rượu trong tay, đứng dậy bi tráng cất cao giọng hát: "Sức nhổ núi thay trùm thế! Thời không thuận sao Chuy không đi! Chuy không đi sao biết tính sao đây! Ngu thay Ngu thay biết tính sao đây!" Câu cuối cùng này dịch ra chính là: Ngu ơi là Ngu ơi, ta phải làm sao với nàng đây! Một vị thống soái ba quân trải qua trăm trận chiến, một vị anh hùng đời đời uy trấn thiên hạ, giờ phút này điều khiến ông đau lòng không phải là công sức đổ sông đổ bể, điều khiến ông tiếc nuối không phải là sự nghiệp sắp thành lại hỏng, mà là tuấn mã mỹ nhân yêu dấu không biết phải sắp xếp ra sao. Ông cũng không cân nhắc làm thế nào để chuyển bại thành thắng, chuyển nguy thành an, không cân nhắc làm thế nào để phá vây, đông sơn tái khởi. Có thể thấy ngay từ đầu ông đã chẳng coi chiến thắng cuối cùng đó là gì.

Lưu Bang sẽ không ngốc nghếch như vậy.

Trái ngược hoàn toàn với chuỗi chiến thắng trăm trận trăm thắng khải hoàn của Hạng Vũ, Lưu Bang vẫn luôn không mấy thuận lợi. Đương nhiên, Lưu Bang không phải chưa từng đánh thắng trận. Kinh đô Hàm Dương của nhà Tần là do ông đánh hạ, Tần vương Tử Anh là người đầu hàng ông. Chiếu theo ước định ban đầu, "ai vào Hàm Dương trước làm vương", Lưu Bang vốn dĩ đương nhiên nên làm chủ thiên hạ, ít nhất cũng nên làm một vị Hán Trung vương. Nhưng kết quả thế nào? Chẳng phải đành phải dâng Hàm Dương cho người khác, mặc cho Hạng Vũ chém giết cướp bóc, còn bản thân thì nhẫn nhục chịu đựng đi làm Hán Trung vương đó sao. Hiển nhiên, trong thời đại cá lớn nuốt cá bé đó, có thực lực mới có quyền lên tiếng. Thực lực của Lưu Bang không bằng Hạng Vũ, cho nên dù có "đạo nghĩa" (vào cửa ải trước, diệt Tần nhận hàng, ước pháp tam chương, thu hào không phạm), cũng đành phải ngậm miệng lại.

Vì chiến thắng cuối cùng đó, Lưu Bang đã làm rất nhiều chuyện mà Hạng Vũ không thể làm được, ví dụ như tôn sư trọng đạo, lắng nghe lời khuyên can trung thực, sửa chữa sai lầm, kìm chế dục vọng, cũng như sau khi vào nhà Tần thì ước pháp tam chương, thu hào không phạm v.v.. Điều này khiến ông được lòng người vô cùng. Vừa được lòng bách tính thiên hạ, vừa được lòng mưu thần tướng sĩ. Kỳ thực, ưu điểm lớn nhất của Lưu Bang, chính là biết người khéo dùng. Sau khi Lưu Bang làm hoàng đế, từng cùng quần thần thảo luận nguyên nhân vì sao Hạng Vũ mất thiên hạ, vì sao mình được thiên hạ. Lưu Bang nói, mưu tính trong màn chướng, quyết thắng ngoài ngàn dặm, ta không bằng Trương Lương; trấn trị đất nước, vỗ về bách tính, cung cấp quân nhu, không đứt đường lương thảo, ta không bằng Tiêu Hà. Dẫn dắt binh lính hàng triệu, đánh là thắng, công là khắc, ta không bằng Hàn Tín. Ba người này đều là nhân tài xuất sắc nhất thiên hạ, nhưng lại có thể vì ta mà dùng, cho nên ta được thiên hạ. Hạng Vũ chỉ có một Phạm Tăng lại không thể dùng, sao có thể không thất bại chứ?

Hạng Vũ coi thường Hàn Tín, nhưng Hàn Tín có tài, Hạng Vũ lại không nhìn thấy. Chính vì sự kiêu ngạo này của Hạng Vũ, rất nhiều kẻ nghèo hèn không có đạo đức nhưng lại có tài năng, liền đều chạy sang chỗ Lưu Bang "chiêu hàng nạp phản, chứa dơ chứa bẩn". Kết quả là Lưu Bang thành danh, còn Hạng Vũ thì biến thành "cô gia quả nhân".

Điều này kỳ thực cũng chính là căn bệnh chung của tất cả những kẻ cao quý. Do cao quý, họ thường không dung nổi người khác, hơn nữa còn tự khoe khoang trong mắt không chứa nổi một hạt cát, trong ngực không chứa nổi một hạt bụi. Thế nhưng họ không biết, đại dương sở hữu sự bao la, chính là ở chỗ có thể dung nạp. Hạng Vũ không hiểu đạo lý này, thất bại của ông ta đương nhiên là điều tất yếu.