Lưu Bang, tuy không có bản lĩnh gì lớn, nhưng lại là kẻ dám làm dám chịu. Khi làm đình trưởng, ông từng áp giải những tên phạm nhân đi lao dịch đến Ly Sơn, dọc đường số kẻ bỏ trốn không ít. Thế là Lưu Bang dứt khoát cởi bỏ toàn bộ dây trói của đám tù nhân, nói rằng, các người đi đi, ta cũng chuồn đây, chẳng có gì ghê gớm cả. Có thể thấy Lưu Bang vốn chẳng coi trọng chức tước nào, cũng chẳng coi trọng vương pháp nào, càng không vì muốn giữ cái ghế đình trưởng mà chuyện tày đình nào cũng không dám làm. Chỉ cần ông cho rằng nên làm, là sẽ làm ngay, không có lắm tâm tư nhỏ nhen, cũng chẳng có lắm toan tính vụn vặt. Một kẻ độ lượng như vậy, Hàn Tín tự nhiên không phải đối thủ.

Thực ra, sai lầm của Hàn Tín nằm ở chỗ đa nghi, tức cái gọi là "đến lúc quyết đoán mà không quyết đoán, ắt chịu vạ lây". Thực tế là ông ta vẫn luôn do dự giữa việc làm phản hay không làm phản. Vừa vặn tình cảm của Lưu Bang đối với ông ta là phức tạp, tình cảm của ông ta đối với Lưu Bang cũng phức tạp, vừa biết ơn vừa oán hận, vừa coi thường lại vừa sợ hãi, cho nên mãi không quyết định được là nên làm phản hay không. Đương nhiên, chuyện Hàn Tín làm phản là bị ép ra mà thôi. Lưu Bang không ép ông ta, ông ta sẽ không làm phản. Nhưng nói chuyện ông ta mưu phản hoàn toàn là vu khống, xem chừng cũng không thông. Nhìn từ việc ông ta bán đứng Chung Li mà xét, Hàn Tín xem ra cũng chẳng phải kẻ đáng tin cậy gì. Ông ta đã có thể phản bội Chung Li, sao lại không thể phản bội Lưu Bang? Chỉ là khi có điều kiện phản bội thì không phản, đến lúc biến thành con chim trong lồng của người ta rồi mới rục rịch, chẳng qua là hồ đồ mà thôi. Kỳ thực đây là vì Hàn Tín là anh hùng chứ không phải kiêu hùng, là nhà quân sự chứ không phải nhà chính trị. Mức độ độc ác và đê tiện của ông ta đều không sánh bằng Lưu Bang, kết quả đành làm ma dưới đao của người ta.

Quả thế, trong đấu tranh chính trị tàn khốc, tuyệt đối không dung thứ cho sự do dự và đa nghi. Ưu điểm lớn nhất của Lưu Bang chính là có thể quyết đoán tại chỗ, gọn gàng triệt để, làm việc gì cũng đến nơi đến chốn, không hề dây dưa lằng nhằng. Bản thân Lưu Bang tuy không có bản lĩnh gì, cũng chẳng có mưu kế gì, nhưng năng lực phán đoán cực kỳ mạnh mẽ, lại dám quyết định, hơn nữa còn dám liều mạng. Chính thứ tố chất này đã giúp ông nhiều lần chuyển nguy thành an, hóa giải hiểm nguy, cuối cùng từ yếu hóa mạnh, từng bước tiến tới thắng lợi. Xét cho cùng, chính là vì Lưu Bang là một tên lưu manh, là anh hùng trong đám lưu manh, cho nên mới dám lấy sinh mạng ra để đánh cược một ván lớn.

Lưu Bang đích thực xứng với câu "lượng nhỏ không phải quân tử, vô độc bất trượng phu", lúc dùng người thì quả thật buông tay dùng hết sức, lúc chỉnh đốn người khác thì cũng thực sự xuống tay không nương tình. Dưới tay Lưu Bang, quả thật cái gì cũng có: Trương Lương là quý tộc, Trần Bình là du sĩ, Tiêu Hà là lại trượng huyện, Hàn Tín là thứ dân, Phàn Khoái là kẻ mổ chó, Quán Anh là kẻ buôn vải, Lâu Kính là kẻ đánh xe, Bành Việt là tướng cướp, Chu Bột là kẻ thổi kèn trống, Lưu Bang đều đối xử như nhau, khiến mỗi người phát huy hết sở trường, hoàn toàn không bận tâm người khác nói ông là quân đội tạp nhão, vua cỏ dại. Nhưng lúc ông ta giết người thì ngay cả người thân thích cũng không nhận. Ông ta từng nghe nhầm lời sàm tẩu, cho rằng Phàn Khoái có tâm ý bất thần, bèn hạ lệnh cho Trần Bình đi giết Phàn Khoái.

Phàn Khoái có thể nói là chiến hữu thân thiết nhất của Lưu Bang, những năm đầu ở huyện Bái đã là bạn bè với Lưu Bang. Trần Sheng khởi nghĩa, Tiêu Hà, Tào Tham phái Phàn Khoái đón Lưu Bang, tôn lên làm Bái Công. Về sau, Phàn Khoái đi theo Lưu Bang chinh chiến nam bắc, chiến công hiển hách. Mới vào Hàm Dương, chính Phàn Khoái khuyên Lưu Bang thu lại mọi tơ hào, rút quân về Bá Thượng, từ đó tạo dựng uy vnung cho Lưu Bang. Tại tiệc Hồng Môn, chính Phàn Khoái đứng thẳng ra, đối chất trực diện với Hạng Vũ, nhờ đó giữ lại được tính mạng cho Lưu Bang. Phàn Khoái còn là em rể của Lã hậu, cùng Lưu Bang là anh em đồng hao. Người thân thiết yêu thương đến thế, vậy mà nói giết là giết (cuối cùng Trần Bình vốn không chấp hành mệnh lệnh, Lưu Bang lại bị thương nặng, việc này đành gác lại không giải quyết), đủ thấy sự tàn nhẫn của ông ta.

Là một nhân vật lãnh đạo, ưu điểm lớn nhất của Lưu Bang là "hiểu người". Hiểu người được nói ở đây, không phải là sự tôn trọng nhân tài và khéo dùng nhân tài theo nghĩa thông thường, mà là hiểu thấu tình người nhân tính, vừa biết những ưu điểm trong nhân tính, lại vừa biết những điểm yếu trong nhân tính, nhờ đó mới có thể tối đa hóa việc đoàn kết mọi lực lượng có thể đoàn kết, lại vừa cô lập kẻ địch để đánh tan từng cái một, cuối cùng nắm trọn thiên hạ trong lòng bàn tay. Thiên hạ là gì? Thiên hạ vốn không phải đất đai, mà là con người. Cho nên, có được thiên hạ, tức là có được con người, có được lòng người. Lưu Bang rất hiểu đạo lý này.

Làm thế nào mới có được lòng người? Tức là phải biết trong lòng người khác muốn gì và thỏa mãn điều đó. Hàn Tín hoài niệm mãi ơn nghĩa "cởi áo cho mặc, bẻ cơm cho ăn" của Lưu Bang, cho thấy Lưu Bang đã chiếm được lòng ông ta, cũng cho thấy Lưu Bang có thể đặt mình vào hoàn cảnh người khác, lấy lòng mình suy ra lòng người: bản thân đói bụng muốn ăn, biết người khác cũng muốn ăn, liền nhường phần cơm của mình; bản thân lạnh muốn mặc áo, biết người khác cũng muốn mặc, liền nhường chiếc áo của mình; bản thân muốn có thiên hạ muốn làm hoàng đế, biết người khác cũng muốn phong thê ấm tử rạng danh tổ tông, liền hào phóng ban ơn phong tước. Kiểu suy nghĩ và cách làm "có cơm mọi người cùng ăn, có áo mọi người cùng mặc, có tiền mọi người cùng kiếm, có tài lộc mọi người cùng phát" này, ở Trung Quốc là dễ được lòng người nhất.

Hạng Vũ lại chưa từng biết nghĩ cho người khác, nhiều lắm chỉ biết bày ra chút ân huệ nhỏ nhặt, lúc tiến hành phân phối lại quyền lợi và lợi ích, lại hoàn toàn dựa vào sở thích cá nhân, giở thói uy quyền của mình. Ông ta giáng Yên vương cũ là Hàn Quảng xuống đất Liêu Đông, sai Triệu vương cũ là Triệu Hợp đi nước Đại, đối với Hàn vương là Hàn Thành, chẳng vì lý do mưu sĩ của hắn là Trương Lương từng giúp đỡ Lưu Bang mà trước hết không cho hắn "chi quốc" (đến đất phong), tiếp theo lại giáng làm tước hầu, cuối cùng ra tay mưu hại (thật là kẻ tiểu khí), để rồi cuối cùng ép mưu sĩ của Hàn Thành là Trương Lương phải vào doanh trại nhà Hán, đối đầu với ông ta đến cùng (trên thực tế Lưu Bang tiến về phía đông đánh Sở, là do Trương Lương khích lệ; quân đồng minh chống Sở là Kình Bố, Bành Việt, cũng là Trương Lương liên lạc giúp Lưu Bang). Lưu Bang vào ải tiêu diệt Tần, công lao đứng đầu, cho dù không thể theo hẹn phong làm Quan Trung vương, ít nhất cũng nên phong quê hương của Lưu Bang cho ông ta, hoặc phong ở gần quê hương một chút, để an ủi tâm tư nhớ quê của đội ngũ binh sĩ này. Bản thân Hạng Vũ một mực muốn vinh quy cố lý, lẽ ra phải biết người khác cũng có suy nghĩ tương tự (trên thực tế tướng sĩ của Lưu Bang là "ngày đêm mong về"). Thế nhưng ông ta không làm thế. Có lẽ xuất phát từ sự đố kỵ đối với việc Lưu Bang vào ải trước, đố kỵ vì hắn cướp mất tâm điểm chú ý của mình, lại đem Lưu Bang đẩy đến vùng Hán Trung lúc bấy giờ bị coi là vùng hoang vu đìu hiu, khiến Lưu Bang đến một ngày cũng chẳng muốn ở lại nơi đó (theo lời chính Lưu Bang nói, là "sao có thể u uất ở mãi nơi này"), cuối cùng đắp binh tiến về phía đông thảo phạt. Nhìn từ việc ông ta vừa bước vào cung Hàm Dương đã thừ người không muốn rời đi mà xét, Lưu Bang vốn dĩ cũng không phải là kẻ có dã tâm lớn lao gì. Nếu lúc đó Hạng Vũ cho Lưu Bang một miếng mồi béo bở, biết đâu mọi chuyện sau đó đã là một diện mạo khác. Ít nhất là, ai muốn xúi giục Lưu Bang chống Sở, tuyệt đối không dễ dàng gì, mà những binh sĩ đã về quê cũng rất khó khiến họ tái chiến chiến trường. (Trương Lương đã nhìn thấu điểm này: "Thiên hạ đã định, người người đều tự yên ổn, không thể dùng lại được.") Thế nhưng Hạng Vũ cứ nhất quyết không cho Lưu Bang ăn no, điều này ép Lưu Bang buộc phải nuốt chửng lấy hắn.

Kẻ không biết nghĩ cho người khác, kỳ thực đối với bản thân cũng thiếu sự thấu hiểu; mà kẻ có thể lấy mình suy ra người, phần lớn cũng có sự tự biết mình. Lưu Bang quả thực có sự tự biết mình. Ông ta biết bản thân trăm đường đều vô dụng, văn không thể an bang, võ không thể định quốc, dùng kế không có mưu lược, đánh trận không có vũ lực. Cho nên ông ta phó mặc những việc này cho người khác làm, bản thân chỉ làm hai việc, một là dùng người, hai là quyết đoán. Làm thế nào không chỉ tránh được sở đoản của bản thân, mà còn huy động được tính tích cực của người khác, một công đôi việc. Thêm vào đó ông ta biết rõ phải trái, phân biệt được tốt xấu, giỏi lắng nghe ý kiến người khác, dũng cảm sửa chữa sai lầm của mình, lại có thể dung thứ cho lỗi lầm của người khác, không câu nệ một khuôn phép nào khi dùng nhân tài, cũng khiến người khác tâm phục khẩu nguyện vì ông ta mà cống hiến, từ đó tụ tập xung quanh một đám anh hùng hào kiệt, và hình thành nên cục diện ưu thế bù trừ lẫn nhau. Ví như Phàn Khoái có dũng, Trương Lương có mưu, Hàn Tín biết cầm quân, Tiêu Hà biết trị quốc, quả thực là một sự kết hợp tối ưu. Kết quả là cái ghế ông chủ này ông ta ngồi vô cùng tiêu sái, cũng vô cùng thành công. Hạng Vũ không hiểu đạo lý này, tự cậy mình là anh hùng thiên hạ đệ nhất, việc gì cũng ôm đồm tự làm lấy, kết quả lại thành ra nhọc sức không được việc, biến thành một kẻ cô độc trơ trọi.

Hạng Vũ không hiểu người, cũng không hiểu chính mình. Không biết đâu là sở trường của mình, đâu là sở đoản của mình, đương nhiên cũng không chịu nhận sai. Cho đến tận lúc bại trận ở Cai Hạ, tự sát ở Ô Giang, vẫn còn nói là ông trời muốn diệt mình, bản thân ông ta chẳng có chút sai lầm nào cả, đúng là "chết không nhận sai". Lưu Bang thì khác. Lưu Bang cũng phạm sai lầm, hơn nữa còn phạm sai lầm phán đoán và sai lầm chiến lược, nhưng ông ta chịu nhận sai, cũng chịu sửa. Năm 200 trước Công nguyên, Lưu Bang đưa ra phán đoán sai lầm về tình hình và quân tình (thực chất là trúng kế nhử binh của Hung Nô), không nghe lời can ngăn hết mực của Lâu Kính, tự mình dẫn binh tiến sâu; đi sâu vào trong vùng bụng địch, kết quả bị Hung Nô vây khốn ở Bạch Đăng (Bạch Đăng là một thành nhỏ gần Bình Thành. Bình Thành nay là thành phố Đại Đồng tỉnh Sơn Tây. Trận chiến này còn gọi là "Bạch Đăng chi vi" hay "Pình Thành chi vi"), may nhờ có mưu mật của Trần Bình (mưu kế cụ thể không rõ) mới thoát khỏi nguy hiểm. Lưu Bang thu quân về Quảng Vũ (nay là trấn Dương Minh Bảo phía tây nam huyện Đại Xương tỉnh Sơn Tây), lập tức thả Lâu Kính đang bị giam giữ ở đó, đến tạ lỗi nhận sai với Lâu Kính, lại phong cho Lâu Kính hai nghìn hộ, thăng làm Quan Nội hầu.

Độ lượng như thế, Hạng Vũ hoàn toàn không có.