Thực ra, khuyết điểm của Hạng Vũ còn chưa dừng lại ở đó.

Sau khi Hàn Tín rời bỏ Hạng Vũ để theo Lưu Bang, từng có một buổi trò chuyện lâu với Lưu Bang, nội dung chủ yếu là bàn về Hạng Vũ. Lưu Bang hỏi Hàn Tín, Thừa tướng Tiêu hết lần này đến lần khác giới thiệu Tướng quân với quả nhân, xin hỏi Tướng quân có kế sách gì để chỉ giáo quả nhân không? Hàn Tín không trực tiếp trả lời câu hỏi này, ngược lại còn hỏi vặn: Ngày nay cùng Đại vương tranh đoạt thiên hạ hướng về phía đông, chẳng phải chính là Hạng vương sao? Lưu Bang nói phải. Hàn Tín lại hỏi: Đại vương tự mình cân nhắc xem, nếu bàn về sự dũng mãnh cá nhân và sự tinh nhuệ cường tráng của binh thế, ngài có sánh bằng Hạng vương không? Lưu Bang im lặng hồi lâu, nói: Ta không bằng hắn. Hàn Tín đứng dậy vái chào nói, thế là đúng vậy. Ngay cả ta Hàn Tín, cũng cho rằng Đại vương không bằng hắn.

Điều này thật kỳ lạ. Rõ ràng biết Lưu Bang không bì được Hạng Vũ, nhưng lại phản bội Hạng Vũ để đến theo Lưu Bang, chẳng phải là làm chuyện ngốc nghếch sao? Hàn Tín đương nhiên không ngốc. Ông đã phân tích thấu đáo cho Lưu Bang về con người của Hạng Vũ, phân tích những nguyên nhân về tâm lý và tính cách khiến Hạng Vũ tất phải thất bại. Theo lời của Hàn Tín, Hạng Vũ ít nhất có hai điểm yếu chí mạng, đó là "dũng khí thất phu" và "sự nhân từ của đàn bà". Nhưng theo tôi thấy, dựa vào cuộc trò chuyện này, ít nhất còn phải cộng thêm hai điểm nữa, đó là "tính khí tiểu nhân (tiểu gia tử khí)" và "tính ích kỷ hẹp hòi (tiểu tâm nhãn)".

Trước tiên hãy nói về "dũng khí thất phu".

Con người Hạng Vũ, phải nói là rất dũng cảm. Cả đời hắn, hình như chưa từng sợ thứ gì, chỉ có người khác sợ hắn. Thể lực của hắn cũng rất tốt. Sử Ký nói hắn "cao tám thước hơn, sức có thể nâng đỉnh", có thể tưởng tượng được vẻ anh vũ khôi vĩ, cơ bắp phát triển, oai phong lẫm liệt.

Năm 207 trước Công nguyên, quân thần Triệu vương bị quân Tần vây khốn ở Cự Lộc, thư cầu cứu bay tới như tuyết rơi. Khi đó binh lính chư hầu cứu Triệu có đến hơn mười doanh trại, vậy mà không ai không đứng ngoài quan sát, chỉ có Hạng Vũ dẫn quân Sở phá nồi dìm thuyền, một chọi mười, huyết chiến với quân Tần chín trận, tiếng sát khí chấn động trời khiến mặt mũi tướng sĩ chư hầu đều tái mét, lúc này mới đại phá quân Tần, cứu thoát Triệu vương. Có gan lượng như vậy, lại có thể chất như thế, Hạng Vũ liền cảm thấy nếu không để chúng có đất dụng võ, thì quả thực là một sự lãng phí, rất đáng tiếc. Cho nên Hạng Vũ thường hay khoe khoang oai vũ. Hắn dẫu là chủ tướng, nhưng lại thích xông pha trận mạc. Mỗi trận chiến, đều luôn đi đầu làm gương, tự nhiên cũng bách chiến bách thắng. Thường là, vũ khí của Hạng Vũ còn chưa xuất chiêu, chỉ cần trừng mắt quát lên một tiếng, đối phương đã hồn phi phách tán, đại bại thảm hại. Những chiến tích như thế, tuyệt đối không ít. Tôi tin rằng, mỗi lần làm như vậy, trong lòng Hạng Vũ nhất định tràn ngập cảm giác sảng khoái.

Cảm giác sảng khoái này thậm chí khiến hắn không kìm được mà muốn quyết đấu với chủ tướng của đối phương. Hắn nói với Lưu Bang, thiên hạ không được yên ổn từng ấy năm, chẳng phải vì hai chúng ta sao? Chi bằng hai chúng ta đánh một trận, ai đánh thắng, thiên hạ là của người nấy, hà tất phải khiến người trong thiên hạ đều phải chịu tội theo! Điều này quả thực đậm chất anh hùng, đậm phong thái quý tộc. Đáng tiếc Lưu Bang không mua chuộc chiêu này. Hắn đời nào chịu đơn đấu một chọi một, tay không giao chiêu với Hạng Vũ chứ! Thế là Lưu Bang cười khúc khích nói, họ Lưu đây đấu trí chứ không đấu dũng.

Nhìn từ góc độ thẩm mỹ, biểu hiện của Lưu Bang không hề ngầu chút nào. Nhưng nhìn từ góc độ chính trị học và quân sự học, Lưu Bang lại là người đúng. Chiến tranh là sự tiếp nối của chính trị, là thủ đoạn đấu tranh cao nhất của chính trị. Thắng bại của chiến tranh, nói cho cùng, là thắng bại của đấu tranh chính trị, ít nhất cũng là thắng bại của chiến lược chiến thuật, chẳng có mấy liên quan đến sức lực hay vóc dáng lớn nhỏ cá nhân của chủ tướng.

Ai cũng biết: "Binh ở chỗ tinh nhuệ chứ không ở chỗ đông đảo, tướng ở chỗ mưu lược chứ không ở chỗ dũng mãnh". Bản thân Hạng Vũ không phải không biết, nếu không thì hắn đã không đi học binh pháp, không nói là không học "địch một người" mà phải học "địch vạn người" rồi. Đáng tiếc, nước đến chân mới nhảy, cái gọi là "địch vạn người" mà hắn học chẳng dùng được chút nào, cái dùng được vẫn là "địch một người". Có thể thấy Hạng Vũ thực ra không phải là tướng tài, chẳng qua chỉ là một kẻ thất phu vô cùng ngang ngược và vô cùng có sức lực.

Dũng khí thất phu là dũng khí của một người, dũng khí của tướng soái là dũng khí của vạn người. Trên chiến trường không thể không có lòng dũng cảm, đúng như câu "hai quân đối đầu kẻ dũng thắng". Tuy nhiên, cái dũng được nói đến ở đây, là dũng khí của toàn quân, chứ không phải dũng khí cá nhân. Đương nhiên, trong những thời điểm nhất định, việc tướng lĩnh thân chinh xông pha quả thực có thể phát huy tác dụng cổ vũ sĩ khí, trong thời đại binh khí lạnh lại càng là như vậy. Thế nhưng, việc xông pha trận mạc của Hạng Vũ, lại không hoàn toàn là để cổ vũ sĩ khí, đôi khi còn là để bản thân khoe tài cho đã ghiền. Kết quả, vì hắn quá chủ nghĩa anh hùng cá nhân, ngược lại khiến các tướng lĩnh và binh lính khác cảm thấy bản thân mình có hay không cũng được, thì còn đâu trí tuệ và sức mạnh tập thể nữa? Tư Mã Thiên phê bình hắn "phát huy trí tuệ tư lợi" (chỉ dựa vào cá nhân), "muốn dùng vũ lực chinh phạt" (chỉ dựa vào bạo lực), cả hai câu đều nói đúng chỗ ngứa.

Lại nói về "sự nhân từ của đàn bà".

Sự nhân từ của đàn bà và dũng khí thất phu thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn. Thực ra con người Hạng Vũ vốn dĩ rất mâu thuẫn. Trong tính cách của hắn, có mặt dũng cảm, cũng có mặt nhát gan; có mặt tàn ác, cũng có mặt dịu dàng. Hạng Vũ tự xưng là Tây Sở Bá Vương, trên thực tế cũng đủ man rợ bá đạo. Tính tình hắn bạo liệt, cậy mạnh hiếu dũng, ra tay giết người tuyệt đối không nương tay. Thái thú Cú Chương Ân Thông với hắn không thù không oán, hơn nữa còn định cùng bọn họ hợp sức khởi nghĩa chống Tần, nói giết là giết.

Thế nhưng trong bữa tiệc Hồng Môn, đối mặt với Lưu Bang, hắn lại không ra tay nổi.

Là vì Lưu Bang không thù không oán với hắn ư? Ân Thông cũng không thù không oán với hắn cơ mà. Là vì Lưu Bang có ơn có đức với hắn ư? Lưu Bang vào Hàm Dương trước, đã khiến hắn hận đến nghiến răng nghiến lợi. Là vì không biết rõ lợi hại chăng? Phạm Tăng đã nói rất rõ ràng: Lưu Bang "ý chí không nhỏ", lại có "khí chất thiên tử", thực sự là cái họa trong tâm phúc tất phải trừ cho bằng được. Là không có năng lực giết ư? Với võ công của Hạng Vũ, bảo ai chết canh ba, ai còn sống được đến canh năm? Huống chi Lưu Bang ngoài mặt là khách trên ghế của Hạng Vũ, thực chất là tù nhân giam lỏng, trong ngoài chỗ nào cũng là người của Hạng Vũ, đến Phàn Khoái còn nói với Lưu Bang rằng hiện nay người ta là thớt dao, chúng ta là gà vịt cá thịt. Là không có cơ hội ra tay chăng? Cơ hội nhiều lắm chứ. Ít nhất là trước khi Phàn Khoái bước vào lều hộ giá, là hoàn toàn không có vấn đề gì. Nhưng mặc cho Phạm Tăng hết đưa mắt ra hiệu lại gõ ám hiệu, Hạng Vũ vẫn cứ im lặng không đáp, cuối cùng để con vịt đã nấu chín này của Lưu Bang bay mất. Tức giận đến mức Phạm Tăng hậm hực mắng: "Thằng nhãi này không đáng để mưu sự cùng!"

Thực ra Phạm Tăng sớm đã nhìn thấu: "Quân vương có lòng không nỡ." Cái gọi là "lòng không nỡ", cũng chính là "sự nhân từ của đàn bà".

Nhưng, chẳng phải Hạng Vũ rất tàn ác sao? Sao lại có thể "không nỡ"?

Trên thực tế, Hạng Vũ nhìn bề ngoài thì rất cứng rắn, kỳ thực nội tâm lại rất mỏng manh. Hạng Vũ là một người rất sĩ diện. Người sĩ diện nội tâm đều rất mỏng manh. Chỉ vì mỏng manh, mới lắm sĩ diện như vậy. Bởi vì hắn không chịu nổi một chút tổn thương nào, lúc này mới phải liều mạng bảo vệ thể diện của mình. Việc Hạng Vũ tự sát ở sông Ô, phần lớn là xuất phát từ cân nhắc về thể diện: "Dù phụ lão Giang Đông thương xót mà tôn ta làm vương, ta còn mặt mũi nào gặp lại họ!" Thế là liền để lại một câu nói nổi tiếng về thể diện: "Không có mặt mũi gặp lại phụ lão Giang Đông." Tại sao không có mặt mũi gặp lại? Ngoài trong lòng hổ thẹn ra, còn vì không chịu nổi sự thương hại đó. Đối với một người cả đời hiếu thắng như Hạng Vũ, sự thương hại chính là sự tổn thương. Cho nên hắn thà chết chứ không chịu.

Tính tiểu tiết (tiểu gia tử khí) của Hạng Vũ đôi khi khiến người ta cảm thấy khó hiểu. Hắn chiếm được Hàm Dương, lại bỏ mặc hoàng đế sẵn có không làm, kinh đô sẵn có không ở, chỉ cướp bóc phá hoại một trận, chất đầy xe vàng bạc châu báu và mỹ nhân, lại chạy về Bành Thành (nay là Từ Châu, Giang Tô) làm Tây Sở Bá Vương. Có người khuyên Hạng Vũ rằng, Quan Trung địa thế hiểm trở, đất đai màu mỡ, đóng đô ở đây, có thể định nghiệp bá. Hắn lại nói, vinh hoa phú quý mà không về quê cũ, chẳng phải giống như mặc áo đẹp đi lại trong đêm tối (cẩm y dạ hành), ai nhìn thấy chứ? Đúng là tiểu gia tử khí hết chỗ nói!

Người nói câu này ngay tại chỗ đã bị Hạng Vũ ném vào vạc nấu sôi, nhưng sự kém cỏi của Hạng Vũ, lại hầu như đã trở thành sự thật được công nhận. Tiên sinh Vương Bá Tường cho rằng, câu nói áo gấm về làng, chẳng qua chỉ là cái cớ của Hạng Vũ. Suy nghĩ thực sự của hắn, là bởi căn cứ địa của Sở nằm ở Giang Đông, lại không yên tâm về Sở Hài Vương. Kỳ thực, cái vị Sở vương bù nhìn hữu danh vô thực ấy, kẻ chăn cừu được chính Hạng Vũ đưa lên đài có đáng gì để bận tâm chứ?

Đây chính là tính ích kỷ hẹp hòi (tiểu tâm nhãn). Chính cái tính hẹp hòi này, khiến hắn mưu sát Hoài vương, từ đó mất đi lòng người. Cũng chính cái tính hẹp hòi này, khiến hắn nghi ngờ Phạm Tăng, từ đó mất đi cánh tay đắc lực. Tiểu gia tử khí đã khiến người ta coi thường, tính hẹp hòi lại càng khiến người ta không chịu nổi. Thế là, những kẻ có tài năng có chí hướng bên cạnh hắn như Hàn Tín, Trần Bình cứ thế lần lượt rời bỏ hắn, chỉ còn lại một con tuấn mã, một người mỹ nhân cùng hắn tâm ý tương thông.

Sự cô độc của Hạng Vũ, là do chính hắn gây ra. Sự thất bại của Hạng Vũ, cũng là do chính hắn gây ra.