Hạng Vũ vốn dĩ có thể không phải chết.

Khi Hạng Vũ đến bờ Ô Giang, có một chiếc thuyền đang ở đó đợi hắn. Đình trưởng Ô Giang lái thuyền hình như là một người rất sùng bái Hạng Vũ, cho nên đã sớm chờ ở đó, một lòng muốn cứu Hạng Vũ qua sông. Ông ta nói với Hạng Vũ rằng, hiện tại khắp cả Ô Giang, chỉ có một chiếc thuyền nhỏ của thần, xin Đại vương lập tức lên thuyền, quân Hán dù thế nào cũng không đuổi qua sông được. Giang Đông dẫu nhỏ, đất đai ngàn dặm, mấy chục vạn người, hoàn toàn có thể gây dựng lại bá nghiệp ở nơi đó.

Thế nhưng Hạng Vũ lại khéo léo từ chối ý tốt của vị đình trưởng. Hắn chỉ nhờ đình trưởng đưa con chiến mã yêu quý của mình qua sông, còn bản thân thì cùng các thân binh tùy tùng đều xuống ngựa đi bộ, xông vào vòng vây, giáp lá cà với quân Hán đang đuổi giết đến.

Đây không thể nghi ngờ là một trận chiến lấy ít địch nhiều, cũng là một trận chiến vô ích. Thế nhưng, nếu vì thế mà từ bỏ chiến đấu, giơ tay đầu hàng, chịu trận tại chỗ, thì đó không còn là Hạng Vũ nữa. Hạng Vũ thà đứng chết, chứ không chịu quỳ gối cầu sinh. Hắn đương nhiên cũng không buông vũ khí trong tay xuống. Từ ngày hắn cầm lấy vũ khí này, chưa từng nghĩ đến chuyện buông nó ra. Trái lại, vào khoảnh khắc cuối cùng của sinh mệnh, càng nên giơ cao nó lên, giống như một nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc nhất định phải đẩy buổi biểu diễn lên cao trào khi hạ màn vậy.

Đây cũng là sự đồng thuận của các thân binh tùy tùng của Hạng Vũ. Thế nên trận chiến địch mạnh ta yếu này đã đánh cho mây gió đổi màu, khí phách hùng tráng núi sông, chỉ riêng một mình Hạng Vũ đã giết chết mấy trăm binh lính quân Hán, bản thân cũng bị hơn mười vết thương.

Lúc này, quân Hán đuổi giết đến ngày càng nhiều, trong đó có Lữ Mã Đồng, thuộc hạ cũ của Hạng Vũ năm xưa. Hạng Vũ mỉm cười. Hắn lớn tiếng gọi: "A ha, đây chẳng phải là cố nhân sao!"

Lữ Mã Đồng phản Tướng theo Hán cảm thấy vô cùng xấu hổ, không dám nhìn thẳng vào Hạng Vũ, bèn quay đầu nói với một vị tướng khác của nhà Hán là Vương Ế: "Đây chính là Hạng Vương."

Đây chính là "bằng hữu mới" rồi.

Thế là Hạng Vương nói với Vương Ế: "Nghe nói quý quốc ra giá rất cao, thưởng ngàn vàng, phong vạn hộ để mua thủ cấp của ta, ta liền làm một chút ơn huệ tặng cho ngươi vậy!"

Nói xong, liền dùng kiếm tự cắt đứt đầu mình.

Không cần nói thêm gì nữa. Ai cũng không khó nhận ra, Hạng Vũ chết thật tráng liệt, chết thật anh hùng, chết thật khí thế bàng bạc, làm kinh động đất trời, quỷ khóc thần gào, đến cả nước Ô Giang cũng phải vì thế mà u sầu rên rỉ, vì thế mà sóng lớn cuồn cuộn, sóng đục trào dâng.

Rõ ràng, cái chết của Hạng Vũ là cao quý. Dù cho hắn chết vì nguyên nhân gì, cái chết của hắn cũng có sức hút nhân cách và giá trị thẩm mỹ vô song.

Thế nhưng Hạng Vũ chết cũng thật thê thảm.

Ngay lúc Vương Ế cướp lấy đầu của Hạng Vũ, các tướng sĩ quân Hán khác cũng xông lên như ong mật, tranh nhau phóng ngựa giẫm đạp, tranh giành thi thể của Hạng Vương, đến mức tàn sát lẫn nhau, chết mất mấy chục người. Cuối cùng, Vương Ế đoạt được một phần đầu, Dương Hỉ, Lữ Mã Đồng, Lữ Thắng, Dương Vũ mỗi người đoạt được một phần thể xác. Bọn họ chia nhau mảnh đất mà Lưu Bang ban thưởng, mỗi người đều làm một vị quan nhỏ nào đó.

Mà anh hùng của chúng ta, vị anh hùng từng khiến những kẻ này nghe tên đã mất mật, không dám ngước nhìn, lại dưới sự tranh giành bỉ ổi của bọn chúng mà đến thi thể toàn vẹn cũng không có để mà kết thúc.

Đây đúng là "hổ xuống đất bằng bị chó khinh".

Bi kịch của Hạng Vũ là bi kịch của thời đại. Thời đại trước Hạng Vũ, là một thời đại anh hùng, cũng là một thời đại quý tộc. Cảm giác cao quý và khí chất anh hùng, chính là tinh thần của thời đại đó. Tinh thần này lấy hổ và báo làm biểu tượng. Tương ứng với nó, chính là chó và cừu. Tử Cung, học trò của Khổng Tử, từng dùng hổ báo và chó cừu để ví von hai kiểu nhân cách khác nhau, và kinh ngạc trước việc hổ báo có khả năng sa sút thành chó cừu: "Văn do chất dã, chất do văn dã, hổ báo chi do khố cừu dã." (Chất cũng như văn, văn cũng như chất, hổ báo khác gì chó cừu).

Cho dù, trong mắt thầy trò Khổng Tử, tinh thần của hổ báo là cao quý, là mang tính thẩm mỹ, nó không nên bị thay thế bởi sự thô bỉ của chó và sự tầm thường của cừu.

Thế nhưng, kể từ khi Tần Thủy Hoàng khai sáng ra thống trị chuyên chế tập quyền trung ương, thời đại anh hùng cũng bắt đầu bước vào suy vong. Những cuộc trò chuyện tâm tình bên gối giữa vua và tôi không còn nữa, mà thay vào đó là hành lễ theo nghi thức, dập đầu như giã tỏi; du hiệp mưu sĩ tung hoành thiên hạ khoe trọn tài năng không còn nữa, mà thay vào đó là kết bè kết phái, nịnh bợ quyền quý để trèo lên cao; trăm nhà tranh minh biện luận tự do cũng không còn nữa, mà thay vào đó là độc tôn Nho thuật, chỉ cho phép một mình một người suy nghĩ.

Dục vọng quyền lực và dục vọng lợi ích sẽ trở thành chủ tể và động lực, nhân cách và linh hồn thì sẽ bị hoạn thiến và giẫm đạp, giống như cách mà Vương Ế, Lữ Mã Đồng giẫm đạp Hạng Vũ vậy.

Thế là cảnh tượng mà chúng ta nhìn thấy chính là thế này: Một con hổ hoặc báo đại diện cho tinh thần anh hùng và cảm giác cao quý, cô độc chết trên thảo nguyên, trong khi một bầy sói thô bỉ và cừu tầm thường đại diện cho dục vọng quyền lực và dục vọng lợi ích, lại ùa lên như ong mật, tùy ý giẫm đạp lên con hổ hoặc báo đó, rồi mỗi người xé một miếng da báo hoặc một khúc xương hổ ngậm trong miệng, chuẩn bị quay về lĩnh công thọ thưởng. Mà chỉ ít lâu trước đó, bọn chúng căn bản không dám nhìn vào mắt con hổ hoặc con báo ấy.

Thủ lĩnh của bầy sói và cừu này chính là Lưu Bang. Lưu Bang là vua của bọn chúng, là mục đồng của bọn chúng.

Xét về mị lực cá nhân, Lưu Bang tuy không đáng yêu cũng chẳng đáng kính, nhưng cũng không đến nỗi đê tiện. Lưu Bang dẫu xuất thân du thủ du thực, khó tránh khỏi có chút khí chất vô lại, một vài chuyện làm cũng không đẹp đẽ gì, nhưng dù sao cũng là anh hùng, trong xương tủy cũng có khí phách anh hùng, cũng là một trang nam nhi khí huyết đầy mình.

Năm 195 trước Công nguyên, ông ta trở về quê hương Bái Huyện, triệu tập toàn bộ cố nhân phụ lão tử đệ cùng uống rượu vui vẻ. Trong lúc rượu say nồng, Lưu Bang tự tay gõ trúc, tự mình ngâm thơ: "Đại phong khởi hề vân phi vây, uy gia hải nội hề quy cố hương, an đắc mãnh sĩ hề thủ tứ phương!"

Bài thơ này vừa cất lên, tiếng họa vang lên tứ phía, Lưu Bang rời ghế đứng dậy múa, hào sảng bi thương, nước mắt tuôn rơi mấy hàng. Ông ta nắm lấy tay các vị phụ lão hương thân mà rằng, lãng tử đau buồn vì quê hương! Ta dẫu buộc phải định đô Quan Trung, nhưng trăm năm sau, hồn phách của ta vẫn phải quay về Bái Trung này.

Có thể thấy, ông ta dẫu vô tình, nhưng lại không hề lạnh lùng, dẫu thực tế, nhưng cũng rất lãng mạn. Thế nhưng, thứ mà ông ta đại diện, rốt cuộc vẫn là một chế độ lạnh lùng tàn nhẫn, tàn hại nhân tính, là một chế độ tất yếu sẽ dùng dục vọng quyền lực và dục vọng lợi ích để thay thế khí chất anh hùng và tinh thần cao quý.

Trên thực tế, ông ta chính là dựa vào dục vọng quyền lực và dục vọng lợi ích để hoàn thành cái gọi là "đại nghiệp" của mình. Ngay cả Trần Bình cũng thẳng thắn thừa nhận, bên cạnh ông ta toàn là những kẻ vô sỉ đần độn ham mê lợi lộc, mà những kẻ này chính là nhờ Lưu Bang "ban ơn cho tước ấp", tức là dựa vào dục vọng quyền lực và dục vọng lợi ích để tụ tập lại với nhau.

Bởi vì thứ mà Lưu Bang kế thừa chính là sự nghiệp của Tần Thủy Hoàng. Để thiết lập thiên hạ nhất thống tập quyền trung ương, để muôn dân thiên hạ đều xưng thần trước một mình trẫm, ông ta không thể không đả kích tàn hại giẫm đạp khí chất anh hùng và tinh thần cao quý, bao gồm cả việc ra tay với những thứ còn sót lại nằm sâu trong nội tâm của chính mình, đây chính là nguyên nhân sâu thẳm trong tâm hồn ông ta không thiếu nỗi đau đớn không thiếu sự cô độc.

Rõ ràng, Lưu Bang là đại diện cho "phương hướng lịch sử", còn Hạng Vũ thì "không hợp thời". Trên thực tế, sau đó, những anh hùng ngốc nghếch, ngây thơ, bướng bỉnh như Hạng Vũ ngày càng ít đi, những kẻ âm mưu nham hiểm độc ác và những tên mọt sách cổ hủ ngu trung lại ngày càng nhiều.

Từ ý nghĩa này mà nói, Hạng Vũ nói thất bại của mình là "ông trời muốn diệt ta", cũng đúng.

Cái chết của Hạng Vũ, dường như báo hiệu sự kết thúc của một thời đại. Sau khi thời đại của hổ và báo kết thúc, thay thế vào đó chính là thời đại của sói và cừu. Hơn nữa, con sói kia rồi cũng sẽ thoái hóa thành chó, chó săn.

Hạng Vũ, khoảng sinh vào năm 233 trước Công nguyên, chết vào năm 202 trước Công nguyên. Khi khởi binh là hai mươi bốn tuổi, là một thiếu niên anh hùng; lúc tự sát là ngoài ba mươi, là độ tuổi có mị lực nhất khi một nam nhi từ biệt tuổi thiếu niên để bước đến sự trưởng thành.

Cuộc đời của Hạng Vũ dẫu ngắn ngủi, nhưng lại lưu lại rất nhiều câu chuyện, truyền thuyết, thành ngữ, cùng với rất nhiều đề tài. Những thành ngữ quen thuộc với mọi người có: Phá phủ trầm châu, Tọa bích thượng quan, Y cẩm dạ hành, Mộc hầu nhi quan, Tứ diện sở ca, Bá vương biệt cơ, cũng như "Hạng Trang múa kiếm, ý ở Bái Công" và "Vô nhan kiến Giang Đông phụ lão" v.v..

Bài thơ cửa miệng nhất chính là bài thơ ngũ tuyệt của Lý Thanh Chiếu: "Sinh đương tác nhân kiệt, tử diệc vi quỷ hùng, nhi kim tư Hạng Vũ, bất khẳng quá Giang Đông!"

Một người không thể bình luận về Hán Sở, bởi vì anh ta là một con người.

Cá nhân cảm thấy Dịch lão thấu triệt sự đời cho nên mọi thứ đều thành văn chương, nếu như đi dạy người ta làm quan, là một chất liệu tốt, nhưng nếu bản thân đi làm quan, ta thấy là làm không nổi đâu, văn nhân mà, ai cũng giống nhau, thích sĩ diện, thanh cao, tự cho tài cao, sao có thể thực sự quy thuận, cho nên ở đây có một mệnh đề, làm thế nào mới có thể khiến sức mạnh đạt được sự phát huy lớn nhất, cái này e là cần một chế độ để cung cấp một môi trường xã hội, chúng ta nhìn xã hội phong kiến xem, vua ra tước vị, tôi ra mưu trí tư, điều này thoạt nhìn rất hay, có thể cho người ta không gian phát huy tài năng, thực ra không phải vậy, mấu chốt nằm ở chế độ đế vương, thế tập, thế tập! Xin hỏi, trong một thời kỳ dài, thực sự đều có thể cho người ta không gian phát huy tài năng sao? Nếu có thể, thì bắt buộc phải là một vị vua anh minh, nghĩa là người đứng đầu tối cao bắt thế phải là tinh anh, nhưng thế tập lại khiến cho điều này chứa đầy biến số, chúng ta có thể thấy, một triều đại nhà Minh đang yên đang lành, bị mấy đời đế vương hôn quân làm cho chết lặng ngắt, mặt khác, chế độ phong kiến yêu cầu tất cả lấy vua làm trung tâm, tất cả những gì phản nghịch đều phải tiêu diệt, trong tình huống như vậy, lâu dần, thiên hạ sẽ biến thành một vũng nước, một vũng nước đọng, lấy vương quyền làm trung tâm, sẽ khiến con người ta dùng tất cả để làm mục đích này, mà không biết bản thân mình phải làm gì, làm gì mới có thể khiến bản thân có giá trị, thậm chí khiến dân tộc có giá trị, có lẽ có người như vậy, nhưng họ cũng sẽ biết suy nghĩ như vậy của mình sẽ không được tôn trọng và thực thi.

Cho nên chế độ như vậy chi bằng không bằng chế độ quý tộc, chế độ đó ít nhất sẽ có trăm nhà tranh minh, chế độ quý tộc thực chất là một chế độ dân chủ, thời Trung cổ châu Âu chính là một chế độ như vậy, cuối cùng sinh sôi ra chế độ pháp luật có cá tính rõ rệt của riêng mình, có người nói chế độ quý tộc là thụt lùi, nhưng thực ra không phải vậy, từ việc làm của Tần Thủy Hoàng chúng ta có thể thấy, chỉ có để cho những người có tài năng của mỗi bên phát huy tác dụng mới có thể vận hành hiệu quả hơn, mà điểm tận cùng của chế độ quý tộc chính là tương đương với Hội nghị bàn tròn châu Âu, cho đến chế độ bỏ phiếu sau này, chỉ cần quý tộc có thể củng cố sức mạnh của bản thân thì mới có thể có quyền lên tiếng, thế thì mỗi quý tộc đều sẽ toàn lực nâng cao chất lượng và sức mạnh trong tộc của mình, dần dần có được chế độ quý tộc kiện toàn, ta cho rằng đây sẽ là chế độ thứ hai, bởi vì bản thân nó có năng lực tu bổ và giám sát, cho nên có thể độc lập, như vậy bất kể là chế độ phong kiến, chế độ tư bản, tóm lại chế độ mà chúng ta học tập về chính trị đều có thể trải nghiệm và phát triển hoàn mỹ dưới chế độ như vậy, và theo thời gian bước vào một chế độ tốt hơn khác, cho nên ta cho rằng việc Hạng Vũ làm chính là bảo lưu chế độ quý tộc, duy trì lợi ích quý tộc, mặc dù chế độ quý tộc chưa đủ kiện toàn, nhưng so với chế độ thứ hai thì nó có tác dụng và giá trị độc đáo của riêng mình, cho nên ta vẫn luôn tôn sùng Hạng Vũ, nhưng ta biết Lưu Bang có nhiều người hơn đang học theo ông ta, cho nên ta cảm thấy bi ai, Trung Quốc nhìn ra thế giới là rất mong manh, Cự Long, ngươi rốt cuộc lúc nào mới thức tỉnh????