Ung Chính là một vị hoàng đế như thế nào? Một vị hoàng đế độc tài.

Ung Chính trừ khử kẻ khác phái, đả kích bè đảng, mục đích rất rõ ràng, chính là muốn đặt toàn bộ đế quốc dưới sự thống trị tuyệt đối của một mình ông.

Điều này vốn không dễ dàng, thế nhưng Ung Chính lại làm được.

Phương pháp của Ung Chính chính là thiết lập và hoàn thiện chế độ mật chiết. Cái gọi là mật chiết, nói cho dễ hiểu, chính là thư từ liên lạc riêng tư cơ mật giữa hoàng đế và các đại thần, được truyền đi bằng một loại hộp da đặc chế riêng. Chìa khóa của hộp da có hai bản, một bản giao cho người dâng tấu, một bản do chính hoàng đế nắm giữ, bất kỳ ai cũng không được mở, cũng không dám mở, có tính bảo mật cực cao, cho nên gọi là "mật chiết".

Sự thiết lập của chế độ mật chiết là một cuộc cải cách quan trọng đối với chế độ chính trị truyền thống. Vốn dĩ, vua tôi không có việc tư. Việc qua lại bằng chữ nghĩa giữa vua tôi thì chỉ có "công văn", không có thư từ riêng. Thường thì văn thư chính thức (công văn) có hai loại. Một loại gọi là "đề bản", là bàn về việc công, phải đóng dấu quan; một loại gọi là "tấu bản", là bàn về việc tư, không đóng dấu quan. Cả hai loại văn thư đều do Ty Thông Chính chuyển trình. Trước khi hoàng đế ngự lãm, đã được các quan viên liên quan xem trước, coi như là thư công khai, không có bí mật nào để giấu. Dương Danh Thời dâng tấu xin nạo vét Nhĩ Hải, dùng chính là loại đề bản công khai này. Cho nên Ung Chính cho rằng ông ta cố ý truyền bá sự việc ra ngoài, để tránh người khác (bao gồm cả hoàng đế) cướp mất công lao của mình. Đề bản và tấu bản không có bí mật để giấu, những cơ mật không thể nói ra và nỗi niềm khó nói nào đó giữa hoàng đế và bề tôi, liền không thể câu kết với nhau. Hơn nữa, hình thức công công việc việc này cũng không phù hợp với suy nghĩ tự mình kết bạn riêng với bề tôi của Ung Chính. Thế nên ông bấy giờ mới phát triển mật chiết vốn bắt đầu từ thời Thuận Trị, Khang Hi nhưng không được dùng rộng rãi, thành một công cụ chính trị được vận dụng phổ biến, và hình thành nên cái gọi là "chế độ mật chiết" và "chính trị mật chiết".

Chế độ mật chiết hiển nhiên thiết thực hơn chế độ công văn. Ngoài tính bảo mật ra, còn có ưu điểm nhanh chóng thuận tiện. Đề bản rất rườm rà. Nó bắt buộc phải dùng chữ Tống viết ngay ngắn, bắt buộc phải có bản tóm tắt và bản sao, bắt buộc phải do nội cục xét duyệt trước, bắt buộc phải dùng cả hai thứ tiếng Mãn Hán sao chép lại sau khi hoàng đế xem. Mật chiết thì không cần thế, nó không câu nệ hình thức, có thể tự do viết lách, viết xong không qua bất kỳ khâu trung gian nào, đưa thẳng đến tay hoàng đế. Hoàng đế lập tức tháo, lập tức xem, lập tức phê duyệt, thẳng thừng trực tiếp, không lỡ việc. Chính trị mật chiết của Ung Chính rất đáng để chuyên tâm thảo luận và nghiên cứu.

Từ khi Tần Thủy Hoàng thiết lập thể chế chuyên chế tập quyền trung ương, làm thế nào để thống trị và quản lý đế quốc đại nhất thống đất rộng người đông của chúng ta này, vẫn luôn là một nan đề không thể né tránh. Cách làm của các triều đại trước đời Minh Thanh là cai trị đất nước thông qua ý thức hệ và đạo đức luân lý. Đây chính là nguyên nhân vì sao Hán Vũ Đế muốn tôn sùng độc nhất Nho giáo còn Tùy Đường muốn thiết lập chế độ khoa cử. Chiếu theo bản thiết kế chính trị này, đế quốc của chúng ta chủ yếu là do một lượng lớn văn quan đọc làu kinh điển Nho gia, tuyệt đối trung thành với hoàng thất quản lý. Đế quốc thời đại nông nghiệp tuy lớn, nhưng sự vụ lại không hề phức tạp, chẳng qua là định kỳ nộp thuế khóa và bảo đảm trị an địa phương. Hai công việc khác không phải mang tính thường quy, chính là chống giặc ngoại xâm và cứu tế dân nạn. Nếu mưa thuận gió hòa, lúa gạo đầy bồ, quan thanh liêm, phong tục dân gian thuần phúc, thì quan lại địa phương cực kỳ nhàn hạ. Cho nên những quan lại địa phương thời kỳ thái bình đó thường có rất nhiều tâm trạng nhàn tản, có thể ngâm hoa giỡn nguyệt, thậm chí viết sách lập thuyết, có thể thấy công việc không bận. Thế nhưng, lý tưởng "thái bình thịnh thế" này lại được xây dựng trên nền tảng không mấy vững chắc. Nếu hạn hán lụt lội, mất mùa trắng tay, hoặc quan tham nhũng, hào lý dân gian xảo quyệt, thì tính sao đây? Khi ấy ý thức hệ và đạo đức luân lý còn dùng được nữa không? Chỉ sợ cho dù Khổng Tử sống lại, cũng không thể chấn hưng phong hóa.

Trên thực tế, dựa vào đạo đức hoặc lễ nghi để trị nước là hoàn toàn không đáng tin cậy (điểm này chúng ta phía trước đã nói nhiều lần), lúc đó mới có chính trị đặc vụ thời Minh. Ung Chính tổng kết kinh nghiệm bài học của các triều đại, cho rằng đức trị và lễ trị không đáng tin cậy (nhưng cũng không thể vứt bỏ), chính trị đặc vụ có quá nhiều tệ nạn. Con đường duy nhất, chính là thực thi "nhân trị". Chỉ có điều thứ "nhân trị" này có hàm ý cụ thể, đó chính là: Ngoại trừ hoàng đế, bất kỳ ai khác đều không thể đóng vai trò là chủ thể của sự thống trị này. Cho nên nói một cách chính xác, nó nên được gọi là "đế trị" — sự thống trị của một mình hoàng đế.

Trước thời Ung Chính, hình thức chính trị chủ yếu của Trung Quốc là đức trị và lễ trị. Nhân trị chỉ là hiện tượng của một số thời kỳ đặc biệt, hơn nữa chủ thể của nó không những không nhất định là hoàng đế (ví dụ Tào Tháo là thừa tự, Võ Tắc Thiên là hoàng hậu và thái hậu), mà còn không có chế độ tương ứng để bảo đảm. Ngược lại, không ít hoàng đế còn không thể hành thi hành quyền trị lý (ví dụ tuổi còn quá nhỏ) hoặc chủ động từ bỏ quyền trị lý (ví dụ Minh Vạn Lịch). Kết quả của nó, chính là bất kỳ triều đại nào cũng không thể thực sự "trường trị cửu an", đổi triều đại luôn là điều không thể tránh khỏi. Hiển nhiên, lối thoát duy nhất là bảo đảm "chính trị một người" của hoàng đế, khiến hoàng đế thực sự trở thành đại diện duy nhất cho ý chí quốc gia. Ý nghĩa của chế độ mật chiết, chính là ở chỗ này.

Đây lại là điểm hơn người và cao minh của Ung Chính. Vốn dĩ, mật chiết là một thứ rất nguy hiểm. Nó dễ liên hệ với việc mật báo, thậm chí biến thành một cách thức mật báo, làm không khéo sẽ khiến chủ nhân bị lừa gạt. Cho nên Khang Hi nói: "Sai người mật tấu vốn không phải chuyện dễ. Hơi có sơ sẩy, tức bị lừa." Tạ Tế Thế cũng nói: "Phép mật báo, kẻ tiểu nhân đa số dùng điều này để hãm hại người quân tử. Người tố cáo đầu tiên không biết tên chủ (không biết là ai tố cáo), người bị cáo không có lý do gì để kêu oan, trên dưới nghi kỵ, vua tôi ngờ vực." Thế nhưng Ung Chính lại biến độc dược thành lương dược, chơi dao mà không tự thiêu. Phương pháp cũng rất đơn giản, chính là "kiêm thính". Tức là mở rộng phạm vi có quyền mật tấu, lắng nghe rộng rãi các ý kiến, khiến bản thân không đến mức bị ngôn luận của một vài cá nhân chi phối, từ đó đưa ra phán quyết chính xác. Ông cũng cho phép người bị cáo biện bạch, chỉ là không nói tên của người nguyên cáo. Cứ như vậy, một khi đúng sự thật, người tố giác có thể được bảo vệ; lỡ như bị vu oan, người bị cáo cũng có thể rửa sạch oan tình. Cho nên, Võ Tắc Thiên thiết lập chế độ mật báo, tạo ra không ít vụ án oan sai; hoàng đế Ung Chính thiết lập chế độ mật chiết, lại bảo vệ không ít người tốt.

Sự tôn sùng Nho giáo của Ung Chính vượt qua tất cả các vị đế vương tiền bối. Ông phong tiên nhân đời thứ năm của Khổng Tử làm vương, ông hạ lệnh đối với tên húy của Khổng Tử phải kiêng dè kính trọng giống như đối với quân chủ; ông hành lễ quỳ lạy trước bài vị của Khổng Tử. Những việc này, ngay cả các đế vương gốc tộc Hán cũng không làm được. Hoàng đế được gọi là "thiên tử". Trừ trời đất, tổ tông và cha mẹ ra, đều không được quỳ. Ung Chính hành lễ quỳ lạy trước Khổng Tử, chính là nâng Khổng Tử lên vị trí ngang hàng với trời đất vua cha mẹ, đương nhiên là tôn quý vô cùng rồi.

Tư thế của Ung Chính quả thực rất cao. Trước kia, các đời đế vương tuần du Thái học đều gọi là "hạnh học", tức là ý nghĩa đế vương quang lâm học phủ. Ung Chính cho rằng, đây tuy là ý tôn kính vua của bề tôi, nhưng "lòng trẫm có chỗ không yên". Cho nên, nên đổi thành "nghỉ", chính là ý nghĩa bái phỏng, thỉnh giáo. Thời đại vương triều, tôn quý nhất chính là đế vương. Bất luận ông đi đến đâu, đều là tuần hạnh, đều là ban ơn cho người ta. Duy chỉ đến trường học, lại không phải là "quang lâm chỉ đạo", mà là "bái phỏng thỉnh giáo", điều này không những là sự tôn trọng đối với tri thức, đối với văn hóa, mà còn là sự tôn trọng đối với toàn thể tri thức, tự nhiên được lòng người vô cùng.

Ung Chính không chỉ bàn về Nho, mà còn bàn về Phật. Năm thứ mười một (năm 1733 Công nguyên), ông tổ chức pháp hội trong cung, tự mình thuyết pháp, lại thu nhận mười bốn môn đồ. Hoàng đế, vương công, đại thần, hòa thượng, đạo sĩ, tụ tập lại một chỗ không ra thể thống gì cùng nhau luận đạo, quả nhiên rất ra dáng ra vẻ.

Trên đời này lại còn có một vị hoàng đế như vậy! Phải thừa nhận rằng, trình độ Nho học và trình độ Phật học của Ung Chính đều không thấp. So với những kẻ hủ Nho và đám tăng lừa ngu ngốc kia, không biết cao minh hơn bao nhiêu lần! Ông quả thực đã nắm bắt được tinh túy của Nho học và Phật học. Nho gia nói "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ", Phật gia nói "phổ độ chúng sinh", nói đi nói lại, chẳng phải là để mọi người có cuộc sống tốt đẹp, để mọi người cảm thấy hạnh phúc sao? Điều này phải vun trồng ruộng phước. Mà trong mắt Ung Chính, ruộng phước này không ở cõi cực lạc phương Tây, mà ở ngay nhân gian cõi Đông. Bởi vì hiện tại cõi Đông đã có một vị Thích chủ không phải Thích chủ, một vị Khổng Khâu không phải Khổng Khâu. Người đó không phải ai khác, chính là trẫm — hoàng đế Ung Chính Ái Tân Giác La Dận.

Bây giờ, Ung Chính đã tự vũ trang cho mình từ tư tưởng (sùng Nho kính Phật), tổ chức (cất nhắc hiền tài dùng người) cho đến chế độ (chính trị mật chiết), ông có thể tiến hành đại phẫu thuật cho đế quốc của mình rồi.