Tào Tháo rõ ràng thông minh hơn rất nhiều.
Tào Tháo không phải không có điều kiện, không có thực lực để làm hoàng đế. Nếu nói, chí hướng ban đầu của ông chỉ là làm một bề tôi hiền, hoặc sau khi chết có thể khắc lên bia mộ dòng chữ "Hán cố Trưng Tây tướng quân Tào hầu chi mộ", thì sau đó, ông lại vô tình hay hữu ý bước đi trên con đường dẫn đến ngai vàng đế vương, hơn nữa cuối cùng chỉ cách đích đến một bước chân. Năm 196, Tào Tháo ép Hiến Đế (tất nhiên là một cách rất khách khí) dời đô về Hứa Xانا, đổi niên hiệu thành Kiến An, bắt đầu trở thành nhân vật có trọng lượng trên chính đàn lúc bấy giờ. Năm 208, bãi bỏ chức vụ Tam công, Tào Tháo giữ chức Thừa tướng, từ đó đại quyền độc thâu. Năm 213, Hiến Đế hạ chiếu sách phong mười quận như Hà Đông cho Tào Tháo làm Ngụy công, lại ban Cửu tích. Cửu tích là chín loại lễ vật mà đế vương dùng để bày tỏ sự sủng ái đặc biệt đối với đại thần. Vương Mãng trước khi cướp ngôi cũng từng nhận Cửu tích.
Cùng năm vào tháng bảy, Tào Tháo xây dựng xã tắc tông miếu nước Ngụy ở thành Nghiệp; tháng mười nhất, nước Ngụy thiết lập Thượng thư, Thị trung và Lục khanh, Tào Tháo trên thực tế đã trở thành vua của một nước chư hầu. Năm 214, Tào Tháo bắt đầu hưởng đãi ngộ tước vương. Năm 215, Hiến Đế ban cho Tào Tháo quyền phân phong chư hầu, bổ nhiệm Thái thú và Quốc tướng. Năm 216, Hiến Đế tiến phong Tào Tháo làm Ngụy vương, Thừa tướng nước Ngụy đổi thành Tướng quốc, thiết lập cờ xí thiên tử, ra vào gọi là cảnh tất. Cảnh tức là cảnh giới, tất tức là dọn đường. Cảnh tất chính là khi xuất hành thì mở đường dọn đường, cảnh giới nghiêm ngặt, cắt đứt người qua lại, là lễ nghi khi thiên tử xuất hành. Về sau lại được hưởng mũ miện mười hai lưu cùng một loạt lễ nghi mà chỉ thiên tử mới được dùng. Đến đây, Tào Tháo không những trên thực tế nắm giữ chính quyền nhà Hán, mà về hình thức cũng chẳng khác gì thiên tử nhà Hán, chỉ còn thiếu mỗi danh hiệu hoàng đế mà thôi.
Nhưng Tào Tháo nhất quyết không chịu lấy.
Là Tào Tháo không muốn sao? Không phải. Ai mà không biết làm hoàng đế là sướng, lại có ai không muốn làm hoàng đế? Thời đó, quả đúng như Vương Sán nói với Lưu Tông, "nhà nhà muốn làm đế vương, người người muốn làm công hầu". Là Tào Tháo không có điều kiện sao? Cũng không phải. Miền Bắc Trung Quốc cơ bản đã thống nhất, thiên tử nhà Hán sớm đã bị gác lỏng, trong triều ngoài nội, trên dưới một giuộc, đều là người của Tào Tháo, binh của Tào Tháo, chỉ đợi Tào Tháo ra lệnh một tiếng.
Tào Tháo có sẵn ngôi hoàng đế rành rành mà không chịu làm, tất nhiên có mưu sâu kế dày của ông, cũng có nỗi khổ tâm của ông. Dẫu sao ông cũng khởi nghiệp nhờ cái gọi là "hưng nghĩa binh, tru bạo loạn, triều thiên tử, tá vương thất". Bắt đầu từ việc dấy binh năm 189 Công nguyên, thảo Đổng Trác, phạt Viên Thuật, giết Lữ Bố, hàng Trương Tú, chinh Viên Thiệu, bình Ô Huyễn, diệt Lưu 표, đuổi Tôn Quyền, định Quan Trung, đánh Lưu Bị, từ trước đến nay đều dùng danh nghĩa tôn nhà Hán, giương cao ngọn cờ thảo nghịch. Sau khi dời Hiến Đế về Hứa Đô, lại càng "phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần". Đây là vốn chính trị của Tào Tháo, nhưng cũng là gánh nặng chính trị của Tào Tháo. Ông buộc phải gánh cái gánh nặng này mãi. Bởi vì khi vứt bỏ gánh nặng, đồng thời ông cũng vứt bỏ lá cờ. Không còn lá cờ này, Tào Tháo ông dựa vào cái gì để hiệu triệu thiên hạ, thu phục lòng người?
Quả thực, trong đấu tranh chính trị, lá cờ là thứ vô cùng quan trọng. Viên Thuật vứt bỏ lá cờ, thân bại danh liệt; Viên Thiệu giương lên không cao, nhà tan cửa nát; Tôn Sách, Lữ Bố, Lưu Thượng không vớt được lá cờ, nên chẳng làm nên trò trống gì; Lưu Bị dựa vào việc mình là hoàng thúc, giương cao ngọn cờ, thế là từ không có đến có, từ yếu hóa mạnh. Những kinh nghiệm bài học nhãn tiền này, Tào Tháo không thể không thấy.
Vì thế, Tào Tháo từng một lần lại một lần, ba lần bảy lượt giãi bày với người thiên hạ: Tào mỗ ta tuyệt đối không có tâm soán Hán! Cùng lắm thì chỉ muốn làm Tề Hoàn Công, Tấn Văn Công hoặc Chu Công mà thôi. Khi Thành Vương còn nhỏ tuổi, nếu không có Chu Công, Quản Thúc, Thái Thúc chẳng phải đã cướp ngôi rồi sao? Ngày nay, nếu không có Tào Tháo ta, thật không biết "có mấy kẻ xưng đế, mấy người xưng vương". Đây là sự thật, cũng là phiền toái. Bởi vì những việc không cho phép người khác làm, đương nhiên bản thân mình cũng khó mà làm, ít nhất là không tiện làm một cách công khai. Bản thân luôn miệng "thảo tặc" lại thành kẻ tặc, há chẳng phải là vừa ăn cướp vừa la làng sao? Đương nhiên, chuyện vừa ăn cướp vừa la làng Tào Tháo không phải chưa từng làm, nhưng cướp nước rốt cuộc không phải đi trộm tân nương, không thể không bàn đến chiến lược chính trị.
Hơn nữa Tào Tháo trong lòng cũng rõ, Lưu Bị, Tôn Quyền, cùng một số kẻ trong triều ngoài dã ngoại, hoàn toàn không có ý tốt. Bọn họ kẻ thì muốn làm hoàng đế, kẻ muốn làm nguyên huân, kẻ muốn đục nước béo cò, kẻ muốn hôi của, chỉ là mọi người đều không nói ra, cũng không nói ra miệng, đều nén nhẫn lại, xem Tào Tháo hành động thế nào. Đương nhiên, những người quân tử cái gọi là chính trực một lòng bảo vệ nhà Hán cũng có. Bọn họ lại càng mở to hai mắt, cảnh giác dõi theo từng cử động, từng lời nói việc làm của Tào Tháo. Hễ có ý đồ bất chính, lập tức sẽ nhao nhao mà xúm lại tấn công. Hậu viện nhà mình cháy, Lưu Bị, Tôn Quyền vân vân sẽ cười trên sự đau khổ của người khác, đổ thêm dầu vào lửa, nhân cơ hội làm loạn, liên thủ với phe đối lập trong triều chống lại mình. Cứ thế, cục diện sẽ không thể thu dọn, thành quả chiến thắng sắp đến tay sẽ tan thành mây khói, sụp đổ trong chốc lát.
Tào Tháo thực sự quá rõ cái mối lợi hại này. Được thôi, các người không nói, ta cũng không nói; các người diễn được, ta cũng diễn được. Đến lúc đó, xem ai nhịn không nổi, đợi không kịp! Đấu tranh chính trị là một thứ nghệ thuật, coi trọng việc dưa chín cuống rụng, nước chảy thành sông, chưa tới độ lửa thì không dỡ nồi. Hành động thiếu suy nghĩ quá sớm là một hành động mù quáng, ẩn mình không phát mới là cao thủ. Tào Tháo là cao thủ, ông chịu được cái nhiệt này.
Cho nên, khi Tôn Quyền dâng biểu xưng thần, thuộc hạ cũng lần lượt khuyên can, Tào Tháo cáo già chỉ nói một câu vô cùng thâm thúy: Khổng Tử từng nói, chỉ cần có thể tạo ra ảnh hưởng đối với chính trị, chính là tham chính, hà tất cứ phải làm chức gì mới được? Nếu thiên mệnh thực sự ở trên người ta, ta làm một Chu Văn Công là được rồi!
Câu nói này vô cùng có chiến lược, vô cùng uyển chuyển, cũng chừa lại đường lui. Nó vừa biểu thị bản thân Tào Tháo không có ý định tranh giành ngai vàng, vừa không loại trừ khả năng con cháu đổi triều đại. Còn như Tào Phi bọn họ có làm thế hay không, thì phải xem thiên mệnh, cũng phải xem bản lĩnh của bọn họ. Làm thành công, ta là Thái tổ; làm không thành, ta là bề tôi trung. Bàn tính của Tào Tháo tính toán rất tinh vi.
Hơn nữa Tào Tháo là một người thực tế. Ông có một danh ngôn: "Không được ham hư danh mà rước lấy họa thực tế." Miễn là bản thân trên thực tế nắm giữ tất cả những gì thuộc về thiên tử, cái hư danh chuốc họa vào thân đó, giữ lại làm gì!
Chiến lược của Tào Tháo, chính là "đánh bài hoàng đế".
Hoàng đế là một lá bài tốt. Lá bài này hay ở chỗ nó vừa hư vừa thực. Nói nó hư, là vì hoàng đế lúc này, đừng nói là "càn cương độc đoán", ngay cả tự do thân thể cũng không có, hoàn toàn do người ta sai khiến, giống như con rối giật dây. Cho nên, nó là một lá bài có thể nắm trong tay. Nói nó thực, thì là vì mặc dù ai cũng biết vị hoàng đế này là hư, là đồ trang trí, thế nhưng lại không một ai dám nói hắn là hư, có thể bỏ đi, giống như trong truyện cổ tích không ai dám nói vị hoàng đế đó không mặc quần áo vậy. Hoàng đế có phân phó gì, có hiệu lệnh gì, mọi người đều phải giả vờ cúi đầu tuân theo (trên thực tế có một số việc vẫn phải làm theo), không dám công khai làm trái. Cho nên, nó lại là một lá bài hữu dụng, hơn nữa còn là lá bài chủ.
Tào Tháo vốn dĩ không có tư cách đánh lá bài này. Người có tư cách nhất là Viên Thiệu.
Vierh Thiệu bốn đời ba công, có địa vị chính trị; đất rộng quân đông, có thực lực quân sự. Nếu Viên Thiệu muốn đón rước thiên tử, người khác không tranh lại đâu. Hơn nữa, mưu sĩ của Viên Thiệu là Thư Thụ cũng nhiều lần đề xuất kiến nghị này với Viên Thiệu. Tiếc rằng Viên Thiệu cạn cợt tầm nhìn, tài mỡ bụng rỗng, một số mưu sĩ khác bên cạnh hắn cũng hữu danh vô thực, mắt cá chân. Trong mắt những kẻ thiển cận này, vương triều nhà Hán lung lay sắp đổ, khí số đã tận, khôi phục giang sơn nhà Hán chẳng có ý nghĩa gì. Đã không có ý định cứu vãn thời thế, ngược lại còn tính toán cướp quyền trong cơn loạn lạc, thì không cần thiết phải rước hoàng đế đến. Mang một bảo bối như thế bên người, ngày ngày thỉnh thị hắn, việc gì cũng báo cáo hắn, thực sự là phiền phức. Nghe lời hắn thì tỏ ra chúng ta không có trọng lượng; không nghe lời hắn, nói ra thì lại thành ra trái mệnh, thực sự không đáng chút nào. Còn bản thân Viên Thiệu, hễ nghĩ đến việc Hiến Đế do Đổng Trác lập nên, trong lòng liền thấy ghê cổ, thế là dẹp luôn ý định này.
Đây quả thực là cái nhìn ếch ngồi đáy giếng đích thực. Phải biết rằng cho dù là Mao Giới đề nghị Tào Tháo "phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần", hay Thư Thụ đề nghị Viên Thiệu "giáp thiên tử dĩ lệnh chư hầu", đều không phải thực tâm muốn khôi phục nhà Hán đã suy sụp từ lâu, chẳng qua chỉ đem Hiến Đế ra làm bài để đánh mà thôi. Chỉ cần lá bài này là bài chủ, ngươi quản nó từ đâu tới? Trời cao hoàng đế xa là phải, nhưng hoàng đế đó nếu là con rối, ở gần chẳng phải càng tiện lợi hơn, càng dễ bề thao túng và khống chế hơn sao? Thỉnh thị báo cáo, dập đầu hành lễ đương nhiên vẫn phải có. Nhưng chỉ cần hơi có chút đầu óc, thì nên biết đó chẳng qua chỉ là đi lề lối mà thôi, Hiến Đế há lại có thể không tuân theo từng thứ một? Hiến Đế lúc đó mới mười sáu tuổi, vẫn còn là một đứa trẻ. Hết bị nắm thóp trong tay Đổng Trác, rồi lại bị bọn Vương Doãn nắm thóp trong tay, chưa từng thực sự nắm quyền. Lý Thôi, Quách Dĩ đánh nhau to, đối chọi gươm giáo trong thành Trường An, Hiến Đế phái người đến giảng hòa hai bên, chẳng ai thèm đếm xỉa đến hắn. Có thể thấy vị đường đường thiên tử này, đừng nói là hiệu lệnh thiên hạ, ngay cả làm một kẻ hòa giải cũng không làm nổi. Một vị hoàng đế đáng thương như thế, đến chỗ Viên Thiệu này, sao lại bày đặt cái oai thiên tử, gây khó dễ cho Viên đại nhân được chứ? Viên Thiệu tưởng rằng rời xa hoàng đế thì có thể muốn làm gì thì làm, làm cõi tùy ý, phương pháp tư duy này chẳng khác gì những tên "đại cướp" thảo khấu chiếm núi làm vua, đâu giống một hào kiệt có chí lớn thiên hạ?
Cơ hội không thể mất, thời cơ không đến lần thứ hai. Viên Thiệu vừa chần chừ, Tào Tháo liền cướp mất trước. Ông có Mao Giới và những người khác hiến kế lập mưu, lại có Tào Chiêu và những người khác bắc cầu dắt mối, nhanh chóng chộp lấy lá bài hoàng đế vào tay mình. Lần này đến lượt Viên Thiệu há hốc mồm: Tào Tháo sau khi đón rước Hiến Đế dời đô về Hứa Xana, không những không mất mát gì, hay bị người ta kiềm chế, ngược lại còn vớt vát được không ít mối lợi thực tế. Ông có được một mảnh đất rộng lớn ở phía nam Hoàng Hà, người dân vùng Quan Trung cũng lần lượt quy thuận. Quan trọng hơn là, ông vớt được một vốn liếng chính trị lớn, không những bản thân trở thành anh hùng phò tá nhà Hán, có được địa vị "dưới một người, trên vạn người", mà còn đặt toàn bộ phe đối lập vào thế bất lợi bất nhân bất nghĩa. Từ đó về sau, Tào Tháo cho dù là bổ nhiệm quan lại, mở rộng địa bàn, hay thảo phạt kẻ khác, đả kích chính địch, đều có thể dùng danh nghĩa hoàng đế, có phi nghĩa thế nào đi nữa thì đó vẫn là chính nghĩa. Còn các đối thủ thì sao? Thì rất bị động. Bọn họ muốn chống lại Tào Tháo, trước tiên phải gánh lấy rủi ro chống lại hoàng đế. Cho dù giương cao ngọn cờ "thanh quân trắc", thì cũng kém xa việc Tào Tháo trực tiếp dùng danh nghĩa hoàng đế hạ chiếu đến một cách tiện lợi, một cách đường đường chính chính. Ví dụ như sau này Viên Thiệu muốn đánh Tào Tháo, Thư Thụ và Thôi Diễm liền đều nói "thiên tử ở Hứa", đánh Hứa Xana là "về mặt nghĩa lý thì trái ngược". Gia Cát Lượng cũng nói Tào Tháo "giáp thiên tử nhi lệnh chư hầu, điều này thực sự không thể tranh phong". Tào Tháo nhanh chân đến trước, chiếm được một mối lợi lớn.
Viên Thiệu hối hận khôn nguôi, lại nghĩ ra một biện pháp bù đắp. Hắn lấy lý do Hứa Xana ẩm thấp thấp trũng, Lạc Dương tàn phá tiêu điều, yêu cầu Tào Tháo dời Hiến Đế đến huyện Quyện (nay là huyện Quyện, tỉnh Sơn Đông) ở gần mình hơn, mưu đồ chia sẻ lá bài chủ này với Tào Tháo. Đúng là nằm mơ giữa ban ngày, chỉ nghĩ toàn chuyện tốt. Trong bụng Tào Tháo buồn cười, nhưng lại ra vẻ nghiêm túc dùng danh nghĩa Hiến Đế hạ một đạo chiếu thư cho Viên Thiệu, trách mắng hắn "đất rộng quân đông, mà chuyên tự tạo vây cánh", không thấy hắn xuất binh cần vương, chỉ thấy hắn liên tục tấn công người ta. Viên Thiệu trộm gà không thành lại mất nắm gạo, chút dầu mỡ chẳng vớt được, ngược lại còn bị mắng cho một trận, tức giận đến mức sôi máu, thế nhưng cũng đành ngậm bồ hòn làm ngọt dâng biểu tự biện bạch một phen. Viên Thiệu bất luận là về mặt chính trị hay tâm lý đều thua đậm một ván.
Cho nên, khi Tào Tháo dùng danh nghĩa Hiến Đế bổ nhiệm Viên Thiệu làm Thái úy, phong Nghiệp hầu, thì Viên Thiệu liền cự tuyệt không nhận. Bởi vì Thái úy tuy là quan chức quân sự cao nhất toàn quốc, là một trong Tam công, nhưng địa vị lại ở dưới Đại tướng quân. Mà Đại tướng quân lúc này không phải ai khác, chính là Tào Tháo mà hắn vẫn coi thường. Cho nên Viên Thiệu tức giận nói với người ta, Tào Tháo sớm đã chết mấy bận rồi, lần nào cũng là ta cứu hắn, bây giờ lại dám dùng cờ xí thiên tử ra lệnh cho ta, đồ khốn kiếp! Điều này tỏ ra vô cùng tiểu khí và hẹp hòi. Ngược lại Tào Tháo lại rất độ lượng, biết rằng lúc này không thể trở mặt với Viên Thiệu, liền dâng biểu từ chức Đại tướng quân, nhường cho Viên Thiệu. Viên Thiệu lúc này tưởng rằng đã giành được thể diện và chút ngọt béo, mới không làm ầm ĩ nữa. Thật ra, Viên Thiệu không ở trong triều, hiệu lệnh của hắn cũng không ra khỏi phạm vi cai quản của mình, làm Đại tướng quân hay tiểu tướng quân cũng chẳng khác gì nhau. Hơn nữa, chức vụ này là do Tào Tháo nhường ra, cũng chẳng có thể diện gì, ngược lại còn tỏ ra bản thân mình nhỏ nhen.
Còn Tào Tháo thì vừa chiếm được mặt mũi vừa chiếm được thực chất. Đương nhiên, Hiến Đế cũng nhận được không ít lợi ích. Trước khi đến Hứa Xana, Hiến Đế và các quan lại triều đình đã chẳng khác gì ăn mày. Lúc ở Lạc Dương, các quan từ Thư thị lang trở xuống đều phải tự mình ra ngoài đào rau dại ăn, có kẻ thậm chí bị chết đói hoặc bị loạn binh giết chết. Tào Tháo lại cải thiện đời sống của họ rất nhiều, hơn nữa lúc làm những việc này, vô cùng chu đáo, trông rất giống dáng vẻ của một người quản gia. Quan trọng hơn là, Hiến Đế không phải lưu lạc đầu đường xó chợ nữa, không phải giống như một món hàng kỳ hóa có thể cư trú mà lại không có giá trị chút nào bị chuyển tay bán tống bán tháo từ người này sang người khác nữa, không cần phải nơm nớp lo sợ bất cứ lúc nào cũng có thể bị phế truất, sát hại. Hắn có một vị thần bảo hộ, có thể qua mấy ngày tháng bình yên rồi. Mặc dù ngày tháng làm con rối vô cùng đáng thương, vị hoàng đế này làm cũng rất ấm ức, nhưng nếu rơi vào tay cái lũ Viên Thiệu kia, e rằng còn thảm hơn. Rõ ràng, Tào Tháo và Hiến Đế làm thành, là một vụ giao dịch chính trị đôi bên cùng có lợi, Tào Tháo quả thực không đơn giản chút nào.
Tài năng chính trị của Tào Tháo sớm đã thể hiện ra rồi, chỉ là mọi người không nhìn thấy mà thôi.
Trên chính đàn cuối thời Hán, ban đầu mọi người khá coi trọng Viên Thiệu. Viên Thiệu tướng mạo đẹp đẽ (có dáng vẻ oai vệ), đối xử với người ta cũng rất tốt (biết cúi mình đối xử với kẻ sĩ), nhân duyên cũng khá tốt (kẻ sĩ theo về rất nhiều). Cho nên, khi các lộ chư hầu quyết định thành lập liên minh thảo phạt Đổng Trác, hắn liền được mọi người suy tôn làm minh chủ.
Thực ra Viên Thiệu hữu danh vô thực. Năm 189 Công nguyên, Linh Đế qua đời, để lại đứa con trai mười bốn tuổi Lưu Biện và đứa con trai chín tuổi Lưu Hiệp, hoàn toàn không thể khống chế cục diện, cục diện chính trị lập tức mất cân bằng. Một trận tái phân phối quyền lực và lợi ích là điều không thể tránh khỏi, mà những hành động loại này từ trước đến nay vẫn luôn được hoàn thành thông qua chính biến cung đình và âm mưu quỷ kế. Kẻ nào tâm độc thủ lạt, kẻ đó có khả năng chiếm được hời. Cho nên sau khi Đại tướng quân Hà Tiến giết chết một trong những đầu sỏ hoạn quan là Kiện Thạc, Viên Thiệu liền khuyên hắn đã làm thì làm cho trót, dứt khoát giết sạch đám hoạn quan đi, nhổ cỏ tận gốc. Thế nhưng Hà Tiến lại rất khó xử, bởi vì muội muội của hắn là Hà Thái hậu không đồng ý. Hà Thái hậu vì năm xưa đầu độc mẹ đẻ của Lưu Hiệp là Vương mỹ nhân, suýt chút nữa bị Linh Đế phế truất, nhờ có hoạn quan cầu tình mới qua ải, bây giờ đương nhiên cũng không nỡ ra tay với hoạn quan. Thế là Viên Thiệu lại hiến kế cho Hà Tiến, khuyên hắn triệu tập nhiều mãnh tướng bốn phương, đặc biệt là Bìh Châu mục Đổng Trác vào kinh, để uy hiếp Thái hậu. Đây quả thực là một ý kiến tồi. Ngay cả bách tính bình thường cũng biết, "mời thần dễ tiễn thần khó", huống chi là một hung thần như Đổng Trác? Chỉ sợ là dẫn sói vào nhà. Hơn nữa vốn dĩ chẳng có sự cần thiết đó. Tào Tháo từng nói, muốn giải quyết vấn đề hoạn quan, chỉ cần tru sát mấy tên đầu sỏ là được rồi. Đây là việc chỉ cần dùng một viên ngục lại là có thể làm được, "hà tất phải lôi thôi gọi ngoại tướng chi bằng?". Kết quả, Đổng Trác còn chưa vào kinh, Hà Tiến đã thành ma dưới đao của hoạn quan trước. Đổng Trác vừa vào kinh, hoàng đế cũng bị phế, thái hậu cũng bị đầu độc chết, Lạc Dương biến thành một biển lửa, một đống phế tích, tất cả những điều này đều do Viên Thiệu gây ra!
Chuyện này của Viên Thiệu quả thực làm rất ngốc nghếch. Chưa nói đến việc thứ hắn dẫn vào, là một thế lực ác độc mà hắn hoàn toàn không thể khống chế, cho dù kẻ đến thực sự là "nhân nghĩa chi sư" và "cần vương chi binh", thì cũng hoàn toàn không cần thiết. Hoạn quan vốn dĩ là những kẻ vừa không có địa vị danh vọng, vừa không có binh lực chính quyền. Nguyên nhân bọn họ đắc thế, đúng như Tào Tháo đã nói, là vì hoàng đế thân cận tin tưởng bọn họ. Nếu hoàng đế không sủng ái, thì sẽ không làm nên trò trống gì. Giết gà yên dụng dao mổ trâu, huống chi con dao này lại không ở trong tay mình! Đao ra khỏi vỏ, ắt phải thấy máu. Không có gà để giết, thì sẽ giết trâu. Hà Tiến, Viên Thiệu bọn chúng chính là những con trâu ngốc trâu bướng đáng bị giết. Nếu không phải Viên Thiệu chủ trương đuổi tận giết tuyệt hoạn quan, bức bách Trương Nhượng bọn chúng đến đường cùng, chó rứt giậu, Hà Tiến chưa chắc đã mất mạng oan uổng. Làm chính biến cung đình đúng là phải tâm độc thủ lạt, nhưng không có nghĩa là khát máu thành tính, càng không có nghĩa là lạm sát kẻ vô tội, đòn đánh tàn độc nhất chỉ có thể giáng lên kẻ địch chính trị nguy hiểm nhất. Trên thực tế, cuộc đấu tranh chính trị cái gọi là, nói toẹt ra, chính là sự thay đổi nhân sự, sự cân bằng quyền lực, sự tái phân phối lợi ích và sự điều chỉnh lại các mối quan hệ xã hội. Nhận được sự ủng hộ càng nhiều, khả năng chiến thắng càng lớn, cho nên nên "đoàn kết số đông, đả kích một nhúm nhỏ", sao lại có thể giống như chủ trương của Viên Thiệu thế này, không phân biệt trắng đen, giết sạch sành sanh? Đây chính là tự chuốc lấy kẻ thù cho mình, mà những kẻ chuốc lấy quá nhiều kẻ thù, từ trước đến nay chưa từng có kết cục tốt đẹp.
Tào Tháo sẽ không làm thế. Năm 200 Công nguyên, Tào Tháo đại phá Viên Thiệu ở Quan Độ, số lượng lớn xe cộ, trân bảo, thư tịch của Viên Thiệu đều rơi vào tay Tào Tháo, trong đó bao gồm cả những bức thư mà một số người bên phe mình viết lén cho Viên Thiệu. Giấy trắng mực đen, chứng cứ sắt đá, phàm là những kẻ từng có thư từ qua lại với Viên Thiệu, không ai là không nơm nớp lo sợ, hoang mang lo lắng sống qua ngày. Thế nhưng Tào Tháo lại hạ lệnh đem toàn bộ những bức thư này thiêu trụi. Lời giải thích của Tào Tháo thế này: Lúc Viên Thiệu cường thịnh, ngay cả bản thân ta còn khó bảo toàn, huống chi là mọi người! Lời này nói ra vô cùng thấu tình đạt lý. Đừng nói những kẻ mang tâm địa quỷ quái đó nghi ngờ được cởi bỏ, ngay cả những người chẳng có can dính gì, cũng sẽ bị cảm động bởi sự rộng lượng và sự thấu hiểu của Tào Tháo.
Lời nói của Tào Tháo rất hay, còn bàn tính thì tính toán lại càng tinh vi. Ông rất rõ, việc này hễ làm thật đụng thật, thì người phải xử lý sẽ không chỉ là một hai người. Bởi vì trong tình huống thắng bại chưa phân định mà địch mạnh ta yếu, ai mà không nghĩ chừa cho mình một con đường lui chứ? Lúc này, kẻ bắt cá hai tay chắc chắn không ít. Đương nhiên, không phải ai cũng là gián điệp hai mang, đa số người ta chẳng qua chỉ ứng phó cả hai bên mà thôi. Nhưng ứng phó và thông địch vốn dĩ không phân biệt rõ ràng cho lắm. Hơn nữa theo luân lý phong kiến, không trung thành chính là phản nghịch. Chỉ cần có thư từ qua lại với Viên Thiệu, thì hiềm nghi thông địch có nhảy xuống sông Hoàng Hà cũng không rửa sạch được. Nếu đều phải truy cứu từng người một, chỉ sợ có trên một nửa số người nói không rõ ràng. Đã không thể truy cứu, chi bằng làm một ân huệ, toàn bộ không truy cứu nữa là xong. Hơn nữa, làm ơn cho trót, ngay cả chứng cứ cũng tiêu hủy luôn, mọi người cứ yên tâm. Cứ như thế, những kẻ trong lòng có quỷ và có nỗi hổ thẹn sẽ mang ơn mang đức; còn những kẻ vốn dĩ trung tâm, thì lại càng thêm chết tâm địa. Điều này há chẳng hời hơn là lôi ra một đống người để chỉnh đốn, cuối cùng làm suy yếu sức mạnh của chính mình sao?
Ở đây, Tào Tháo rõ ràng lại thể hiện ra thiên tài chính trị của mình. Nếu nói, trong việc đối xử với việc triệu Đổng Trác vào kinh, hay lập Hợp Phì hầu làm đế vân vân, năm 188 Công nguyên, Ký châu thái thú Vương Phân cùng những người khác mưu đồ phế truất Linh Đế, lập Hợp Phì hầu, lôi Tào Tháo xuống nước, đã bị Tào Tháo kiên quyết cự tuyệt. Sau Vương Phân quả nhiên sự bại tự vẫn. Điều Tào Tháo thể hiện ra là tầm nhìn xa trông rộng của nhà chính trị, thì khi đối mặt với các sự kiện trên, điều ông thể hiện ra chính là hùng tài đại lược của nhà chính trị. Ông hiểu sâu sắc rằng, bất luận là đấu tranh chính trị hay đấu tranh quân sự, căn cứ quan trọng nhất chính là chính nghĩa, tài nguyên quan trọng nhất chính là nhân tài. Muốn chiêu mộ nhân tài, trước tiên phải dùng sự chân thành đối đãi với người, thứ hai phải dùng chữ tín để lấy lòng người, thứ ba phải dùng sự bao dung để đối đãi với người. Người trên trăm người, đủ mọi thể loại. Trên thế giới này làm gì có đội ngũ thuần một màu? "Nước trong quá thì không có cá, người xét nét quá thì không có bạn", có những lúc, phải giả vờ hồ đồ. Giả vờ hồ đồ mới có thể bao dung người, bao dung người mới có thể thu phục lòng người, thu phục lòng người mới có thể đoạt thiên hạ. Tào Tháo hiểu đạo lý này, cho nên Tào Tháo là kẻ chiến thắng.
Viên Thiệu lại vừa ngắn cận thị, lại vừa hẹp hòi. Trước trận Quan Độ, mưu sĩ Điền Phong của hắn đã hết lần này đến lần khác khuyên can hắn không nên xuất binh mạo hiểm, Viên Thiệu không những không nghe, ngược lại còn nhốt ông ta lại. Sau đó, tin tức bại trận truyền đến thành Nghiệp, có người đến ngục thăm Điền Phong, nói: Lần này đại huynh sắp được trọng dụng rồi. Điền Phong lại lắc đầu nói, ta chắc chắn phải chết rồi. Quả nhiên, Viên Thiệu vừa về đến thành Nghiệp, lập tức giết chết Điền Phong.
Điền Phong quả thực có thể gọi là người hiểu người biết lòng, liệu việc như thần. Ông quá rõ con người của Viên Thiệu: Chí lớn tài sơ, bảo thủ cố chấp, bề ngoài thì khoan hậu nho nhã, trong lòng lại đa nghi khắc nghiệt. Nếu đánh thắng trận, trong lòng vui vẻ, còn có khả năng thả Điền Phong ra tù, một mặt thể hiện sự rộng lượng của mình, mặt khác cũng có thể mượn "giáo viên phản diện" này để chứng minh sự vĩ đại anh minh của bản thân. Đánh thua trận, thẹn quá hóa giận, thì nhất định sẽ trút giận lên người khác, lấy đầu người khác để trút giận cho mình, giết người đúng để che đậy sai lầm của mình. Một kẻ như thế, mà còn muốn làm hoàng đế, đoạt thiên hạ, há chẳng phải là nằm mơ ban ngày sao?
