When I left Rome for Lalage’s sake

By the Legions’ Road to Rimini,

She vowed her heart was mine to take

With me and my shield to Rimini—

(Till the Eagles flew from Rimini!)

And I’ve tramped Britain and I’ve tramped Gaul

And the Pontic shore where the snow-flakes fall

As white as the neck of Lalage—

As cold as the heart of Lalage!

And I’ve lost Britain and I’ve lost Gaul

(the voice seemed very cheerful about it),

And I’ve lost Rome, and worst of all,

I’ve lost Lalage!

Họ đang đứng cạnh cánh cổng dẫn vào Far Wood thì nghe thấy bài hát này. Không một lời, họ vội vã chạy đến lối đi riêng của mình và luồn qua hàng rào, suýt giẫm lên một con chim giẻ cùi đang ăn mồi trên tay Puck.

– Khẽ chứ! – Puck nói. – Các cháu đang tìm gì thế?

– Đương nhiên là Parnesius rồi, – Dan đáp. – Mới nãy chúng cháu chợt nhớ ra chuyện ngày hôm qua. Thật không công bằng chút nào.

Puck cười khúc khích khi đứng dậy. – Ta xin lỗi, nhưng những đứa trẻ dành cả buổi chiều đi chơi cùng ta và một vị Sĩ quan Bách nhân La Mã cần phải được uống một liều Ma thuật nhỏ để tĩnh tâm trước khi về đi trà chiều với cô giáo của mình. Ô-hê, Parnesius! – cậu gọi lớn.

– Ở đây này, Thần đồng cỏ! – tiếng đáp vọng lại từ bãi “Volaterrae”. Họ có thể nhìn thấy ánh giáp đồng lấp lánh trong chạc cây sồi, và cái khiên lớn giơ cao lóe lên một cách thân thiện.

– Ta đã đánh đuổi được người Briton. – Parnesius cười vang như một thiếu niên. – Ta chiếm các pháo đài trên cao của họ. Nhưng Rome vốn khoan dung! Các cháu có thể lên đây.

Và cả ba người cùng leo phắt lên.

– Bài hát anh vừa hát là gì thế? – Una hỏi ngay khi vừa ngồi vững chéo chân.

– Cái đó á? Ồ, bài Rimini. Đó là một trong những giai điệu cứ xuất hiện ở đâu đó trong Đế quốc. Chúng lan đi như một trận dịch trong sáu tháng hoặc một năm, cho đến khi một giai điệu khác làm các Quân đoàn ưng ý, rồi họ lại hành quân theo bài đó.

– Hãy kể cho các cháu nghe về những cuộc hành quân đi, Parnesius. Ngày nay ít ai đi bộ từ đầu này đến đầu kia của đất nước lắm, – Puck nói.

– Thật là một sự tiếc nuối cho họ. Ta chẳng biết gì tuyệt vời hơn những Cuộc hành quân dài khi chân các bạn đã chai cứng. Các bạn khởi hành sau khi sương tan, và kết thúc, có lẽ, vào khoảng một giờ sau khi mặt trời lặn.

– Thế các anh ăn gì? – Dan hỏi ngay.

– Thịt xông khói mỡ, đậu, bánh mì, và bất kỳ loại rượu nào có sẵn ở các trạm dừng chân. Nhưng lính t tráng vốn sinh ra là để cằn nhằn. Ngay ngày đầu tiên lên đường, thuộc cấp của ta đã phàn nàn về thứ ngô xay bằng cối nước ở xứ Britain. Họ bảo nó không chắc bụng bằng thứ ngô thô xay bằng cối xay bò ở Rome. Tuy nhiên, họ vẫn phải đến lấy và ăn nó.

– Lấy á? Lấy ở đâu? – Una hỏi.

– Ở cái cối xay nước mới tinh bên dưới Lò Rèn ấy.

– Đó là Lò Rèn Mill—Cối xay của chúng cháu mà! – Una nhìn Puck.

– Phải; của các cháu đấy, – Puck chen vào. – Các cháu nghĩ nó bao nhiêu tuổi rồi?

– Cháu không biết. Ngài Richard Dalyngridge không nói về nó sao?

– Cậu ấy có nói, và nó đã là một cối xay cổ vào thời của cậu ấy, – Puck đáp. – Cả hàng trăm năm rồi.

– Nó còn rất mới vào thời của ta, – Parnesius nói. – Đám lính của ta nhìn số bột mì trong mũ giáp của chúng cứ như thể đó là một ổ rắn lục vậy. Chúng làm thế để thử thách sự kiên nhẫn của ta. Nhưng ta—đã nói chuyện với chúng, và chúng ta trở thành bạn. Thật ra, chính chúng đã dạy ta Bước đều kiểu La Mã. Các cháu thấy đấy, ta vốn chỉ phục vụ trong các đơn vị Phụ chiến chuyên hành quân nhanh. Nhịp độ của một Quân đoàn hoàn toàn khác hẳn. Đó là những bước sải dài, chậm rãi, không bao giờ thay đổi từ lúc mặt trời mọc cho đến khi lặn. “Chạy kiểu Rome—Nhịp bước Rome,” như tục ngữ có câu. Hai mươi tư dặm trong tám giờ, không hơn không kém. Đầu và giáo ngẩng cao, khiên đeo sau lưng, cổ áo giáp mở rộng bằng bề ngang một bàn tay—và đó là cách bạn đưa những con Đại bàng xuyên qua xứ Britain.

– Thế anh có gặp cuộc phiêu lưu nào không? – Dan hỏi.

– Chẳng có cuộc phiêu lưu nào ở phía Nam Bức tường cả, – Parnesius nói. – Chuyện tồi tệ nhất xảy ra với ta là phải ra hầu tòa trước một vị quan tòa ở miền Bắc, nơi một nhà hiền triết lang thang đã chế nhạo các con Đại bàng. Ta đã chứng minh được rằng lão già đó cố tình chặn đường chúng ta, và viên quan tòa đã bảo lão, trích từ Cuốn sách của chính lão ta thì phải, rằng dù Chúa của lão là ai, lão cũng phải tỏ sự tôn kính đúng mực với Xê-da.

– Anh đã làm gì? – Dan hỏi.

– Đi tiếp chứ sao. Việc của ta là đến đồn binh, hà cớ gì phải bận tâm mấy chuyện đó? Chuyến đi mất của ta hai mươi ngày.

– Tất nhiên, càng đi về phía Bắc, đường sá càng vắng vẻ. Cuối cùng bạn cũng thoát khỏi những khu rừng và leo lên những ngọn đồi trọc, nơi sói hú trong những tàn tích của các thành phố từng tồn tại của chúng ta. Chẳng còn thiếu nữ xinh đẹp nào; chẳng còn những vị quan tòa vui tính biết cha bạn từ khi ông còn trẻ và mời bạn ở lại nhà; chẳng còn tin tức gì ở đền thờ và trạm trạm ngoại trừ tin dữ về dã thú. Đó là nơi bạn gặp những thợ săn, những kẻ bẫy thú cho Đấu trường, đang thúc đi những con gấu bị xích và chó sói rọ mõm. Ngựa của bạn hoảng sợ vì chúng, còn đám lính của bạn thì cười lớn.

– Những ngôi nhà thay đổi từ các biệt thự có vườn thành những pháo đài khép kín với tháp canh bằng đá xám, và những chuồng cừu vách đá lớn, được canh giữ bởi những người Briton vũ trang ở Bờ Bắc. Trên những ngọn đồi trọc phía sau những ngôi nhà trọc, nơi bóng mây nô đùa như kỵ binh đang xung trận, bạn thấy những làn khói đen bốc lên từ các mỏ quặng. Con đường cứng cáp cứ thế kéo dài mãi—và gió hát qua chùm lông trên mũ giáp của bạn—vượt qua những bệ thờ dâng kính các Quân đoàn và Tướng quân đã lãng quên, cùng những bức tượng đổ nát của các Vị thần và Anh hùng, và hàng ngàn ngôi mộ nơi cáo và thỏ núi ngóhướng về phía bạn. Nóng như nung vào mùa hè, buốt giá vào mùa đông, đó là miền đất thạch thảo tím ngắt với những bãi đá vụn.

– ‘Đó là nơi bạn gặp những thợ săn, và những kẻ bẫy thú cho Đấu trường, đang thúc đi những con gấu bị xích và chó sói rọ mõm.’

– Đúng lúc bạn nghĩ rằng mình đã đến tận cùng thế giới, bạn nhìn thấy một dải khói kéo dài từ Đông sang Tây tít tắp tầm mắt, và ngay bên dưới nó, cũng trải dài vô tận, là những ngôi nhà và đền thờ, cửa hiệu và nhà hát, doanh trại và vựa lúa, nối đuôi nhau lúp xúp như những con xúc sắc xếp hàng—luôn luôn xếp hàng—một dãy tháp dài, thấp, nhấp nhô lúc ẩn lúc hiện. Và đó chính là Bức tường!

– À! – lũ trẻ thốt lên, nín thở.

– Các cháu có quyền trầm trồ đấy, – Parnesius nói. – Những cự binh đã đi theo Đại bàng từ thuở thiếu thời đều bảo rằng trong Đế quốc chẳng có gì kỳ diệu hơn lần đầu tiên nhìn thấy Bức tường!

– Nó chỉ là một bức tường thôi sao? Giống cái tường quanh vườn rau ấy à? – Dan hỏi.

– Không, không! Đó là Bức tường. Chạy dọc phía trên là những tháp canh cùng các nhà trực, xen kẽ là những tháp nhỏ hơn. Ngay cả ở đoạn hẹp nhất, ba người mang khiên vẫn có thể đi song song từ tháp canh này sang tháp canh khác. Một bức tường chắn nhỏ, cao ngang cổ người, chạy dọc theo đỉnh của bức tường dày, khiến từ xa bạn có thể thấy mũ giáp của lính canh trượt qua trượt lại như những hạt cườm. Bức tường cao tới ba mươi thước, và ở phía người Pict, tức phía Bắc, là một hào sâu rải đầy lưỡi gươm cũ, đầu giáo cắm trong gỗ, và vành bánh xe nối bằng xích. Người Tí Hon thường ra đó để ăn trộm sắt làm đầu mũi tên.

– Nhưng bản thân Bức tường cũng không kỳ diệu bằng thị trấn nằm ngay sau nó. Ngày xửa ngày xưa, từng có những chiến lũy và hào sâu lớn ở phía Nam, và không ai được phép xây dựng ở đó. Giờ đây các chiến lũy đã bị phá một phần và người ta xây nhà chồng lên trên, kéo dài từ đầu này đến đầu kia của Bức tường; tạo thành một thị trấn chật hẹp dài tám mươi dặm. Hãy nghĩ xem! Một thị trấn gầm thét, náo loạn, đá gà, đấu gấu, đua ngựa, kéo dài từ Ituna ở phía Tây đến Segedunum trên bờ biển phía đông lạnh giá! Một bên là thạch thảo, rừng rậm và những đền đài đổ nát nơi người Pict ẩn náu, còn bên kia là một thị trấn khổng lồ—dài như con rắn, và hiểm độc như con rắn. Phải, một con rắn đang nằm sưởi ấm bên bức tường!

– Ta được bảo rằng Đội quân của ta đóng ở Hunno, nơi Con đường lớn phía Bắc đâm xuyên qua Bức tường để vào Tỉnh Valentia. – Parnesius cười khẩy. – Tỉnh Valentia! Thế là chúng ta đi theo con đường đó vào thị trấn Hunno, và đứng sững sờ. Nơi đây náo nhiệt như một hội chợ—một hội chợ hội tụ đủ các dân tộc từ mọi xó xỉnh trong Đế quốc. Người thì đua ngựa, kẻ ngồi quán rượu, người xem chó cắn gấu, và rất nhiều kẻ tụ tập dưới hào để xem gà đá. Một thiếu niên không lớn hơn ta là mấy, nhưng ta có thể nhận ra cậu ta là một Sĩ quan, đã kìm cương trước mặt ta và hỏi ta muốn gì.

– “Đồn binh của ta,” ta đáp và giơ chiếc khiên ra cho cậu ta xem. – Parnesius giơ cao chiếc khiên rộng với ba chữ X trông như ký tự trên thùng bia.

– “Điềm lành đấy!” cậu ta nói. “Đội quân của các anh đóng ở tòa tháp cạnh chúng tôi đây thôi, nhưng đám người bên đó đều đang đi xem đá gà rồi. Nơi này vui vẻ lắm. Lại đây chúc mừng Đại bàng đi.” Ý cậu ta là mời ta uống một chén.

– “Khi nào ta bàn giao xong binh lính của mình đã,” ta đáp. Ta cảm thấy vừa giận vừa xấu hổ.

– “Ồ, anh sẽ sớm bỏ được cái thói ngớ ngẩn đó thôi,” cậu ta đáp. “Nhưng đừng để ta làm gián đoạn hy vọng của anh nhé. Cứ đến Tượng thần Roma Dea đi. Anh không thể đi lạc đâu. Đường chính vào Valentia đấy!” và cậu ta cười rồi phóng ngựa đi. Ta có thể nhìn thấy bức tượng cách đó chưa đầy một phần tư dặm, và ta đã tiến về đó. Có lúc Con đường lớn phía Bắc chạy xuyên qua nó để vào Valentia; nhưng phần đầu bên kia đã bị bịt kín vì sợ người Pict, và trên lớp vữa, ai đó đã khắc dòng chữ: “Hết!” Cảm giác giống như đi vào một cái hang vậy. Ba mươi binh sĩ của ta cùng dậm cán giáo xuống đất, tiếng vang dội trong vòm cổng, nhưng chẳng có ai ra đón. Có một cánh cửa ở một bên sơn số hiệu của chúng ta. Chúng ta rón rén bước vào, tìm thấy một đầu bếp đang ngủ gục và ra lệnh cho hắn chuẩn bị đồ ăn. Sau đó, ta trèo lên đỉnh Bức tường, nhìn ra xứ sở của người Pict, và ta—đã suy nghĩ, – Parnesius nói. – Cái vòm cổng bị xây bịt với chữ “Hết!” trên lớp vữa chính là thứ khiến ta dao động, bởi vì khi ấy ta chẳng lớn hơn một thiếu niên là mấy.

– Thật quá đáng! – Una nói. – Nhưng anh có cảm thấy vui vẻ hơn sau khi đã được ăn uống một cách đàng—— Dan liền huých tay ngăn cô bé lại.

– Vui vẻ á? – Parnesius nói. – Khi đám lính trong Đội quân mà ta sắp chỉ huy kéo về từ bãi đá gà với cái đầu trần truồng, kẹp chặt mấy con gà dưới nách, rồi hỏi ta là ai ư? Không, ta không vui chút nào; nhưng ta cũng khiến cho Đội quân mới của mình phải khổ sở theo... Ta viết thư về cho Mẹ rằng ta rất vui, nhưng, ôi, các bạn của ta ơi, – anh dang rộng hai cánh tay qua đôi đầu gối trần, – ta không mong kẻ thù tồi tệ nhất của mình phải chịu đựng những gì ta đã trải qua trong những tháng đầu tiên trên Bức tường. Hãy nhớ điều này: trong số các sĩ quan hầu như chẳng có ai, ngoại trừ ta (và ta tưởng mình đã mất đi sự sủng ái của Maximus, vị Tướng quân của ta), hầu như chẳng có ai là chưa từng phạm một điều sai trái hay ngớ ngẩn nào đó. Hoặc là họ đã giết người, hoặc ăn hối lộ, hoặc lăng mạ quan tòa, hoặc phạm thượng với thần linh, và vì thế bị đày tới Bức tường như một nơi ẩn náu khỏi sự xấu hổ hay sợ hãi. Và đám lính cũng y hệt như các sĩ quan. Hãy nhớ thêm rằng, Bức tường được canh giữ bởi mọi giống loài và chủng tộc trong Đế quốc. Không có hai tòa tháp nào nói chung một thứ tiếng, hay thờ cùng một vị thần. Chỉ có một điều duy nhất tất cả chúng ta đều giống nhau. Dù trước khi đến Bức tường chúng ta từng dùng thứ vũ khí nào đi nữa, thì trên Bức tường, tất cả chúng ta đều là cung thủ, giống như người Scythia. Người Pict không thể chạy trốn mũi tên, hay bò dưới tầm tên được. Bản thân hắn cũng là một cung thủ. Hắn hiểu rõ điều đó!

– Chắc là anh đánh nhau với người Pict suốt thời gian đó đúng không? – Dan hỏi.

– Người Pict hiếm khi đánh nhau. Ta chưa từng thấy một tên người Pict cầm vũ khí nào trong suốt nửa năm trời. Những người Pict thuần tính bảo với chúng ta rằng tất cả bọn chúng đã dạt lên phía Bắc rồi.

– Người Pict thuần tính là gì hả anh? – Dan hỏi.

– Là người Pict—có rất nhiều kẻ như vậy—biết nói vài từ tiếng của chúng ta, và lén vượt Bức tường sang đây bán ngựa và chó săn sói. Không có ngựa, chó và bạn bè, con người sẽ tàn lụi mất. Các vị thần đã ban cho ta cả ba thứ đó, và chẳng có món quà nào bằng tình bạn cả. Hãy nhớ điều này, – Parnesius quay sang Dan, – khi cháu lớn lên thành một nam nhi. Bởi vì vận mệnh của cháu sẽ xoay quanh người bạn chân chính đầu tiên mà cháu kết giao.

– Ý anh ấy là, – Puck nhe răng cười, – nếu cháu cố gắng rèn luyện mình thành một đứa trẻ tử tế khi còn nhỏ, cháu sẽ tìm được những người bạn khá tử tế khi trưởng thành. Còn nếu cháu là một kẻ tồi tệ, cháu sẽ có những người bạn tồi tệ. Hãy nghe vị Parnesius Đạo đức giảng về Tình bạn kìa!

– Ta không đạo đức, – Parnesius đáp, – nhưng ta biết thế nào là sự lương thiện; và bạn ta, dù không còn chút hy vọng nào, vẫn tốt hơn ta vạn lần. Thôi đừng cười nữa, Thần đồng cỏ!

– Ồ, Tuổi trẻ vĩnh hằng và luôn tin tưởng ơi, – Puck kêu lên khi ngả người đưa võng trên cành cây phía trên. – Hãy kể cho chúng nghe về Pertinax của anh đi.

– Cậu ấy chính là người bạn mà các vị thần đã ban cho ta—cậu thiếu niên đã bắt chuyện với ta khi ta vừa mới đến. Lớn hơn ta một chút, chỉ huy Đội quân Augusta Victoria ở tòa tháp liền kề với chúng ta và đám lính Numidia. Về phẩm hạnh, cậu ấy vượt trội ta xa.

– Thế sao cậu ấy lại bị đày ra Bức tường? – Una nhanh nhẩu hỏi. – Tất cả bọn họ đều đã phạm lỗi gì đó cơ mà. Chính anh vừa nói thế còn gì.

– Cậu ấy là cháu ruột—cha cậu ấy đã qua đời—của một đại gia giàu có ở xứ Gaul, người vốn không mấy tử tế với mẹ cậu ấy. Khi Pertinax lớn lên, cậu ấy phát hiện ra điều đó, thế là ông chú liền tống cổ cậu ấy ra Bức tường bằng cả mưu mẹo lẫn vũ lực. Chúng ta quen nhau trong một buổi lễ ở Đền thờ của chúng ta—trong bóng tối. Đó là Lễ tế Bò, – Parnesius giải thích với Puck.

– Ta hiểu rồi, – Puck nói và quay sang lũ trẻ. – Đó là thứ mà các cháu không thể hiểu hoàn toàn được đâu. Ý Parnesius là cậu ta gặp Pertinax ở nhà thờ.

– Phải—chúng ta gặp nhau lần đầu trong Hang động, và cả hai cùng được phong lên Bậc Hiểu Thú cùng một lúc. – Parnesius đưa tay chạm nhẹ lên cổ trong giây lát. – Cậu ấy đã ở Bức tường được hai năm và rất rành về người Pict. Chính cậu ấy là người dạy ta cách đi Săn Thạch Thảo trước tiên.

– Thế nghĩa là gì ạ? – Dan hỏi.

– Đi săn trong xứ sở người Pict cùng với một người Pict thuần tính. Cháu hoàn toàn được an toàn chừng nào còn là khách của hắn và cài một nhánh thạch thảo ở nơi ai cũng thấy được. Nếu cháu đi một mình, chắc chắn cháu sẽ bị giết, nếu không muốn nói là bị chết ngạt trước trong những đầm lầy. Chỉ có người Pict mới biết rõ đường đi lối lại trong những vùng đầm lầy đen đúa và ẩn giấu đó. Lão Allo một mắt, một lão người Pict nhỏ thó nhăn nheo mà chúng ta vẫn hay mua ngựa, là bạn thân đặc biệt của chúng ta. Ban đầu chúng ta đến đó chỉ để trốn khỏi cái thị trấn khủng khiếp kia và cùng nhau trò chuyện về quê hương. Rồi lão dạy chúng ta cách săn sói và những con hươu đỏ khổng lồ có bộ sừng giống như chân nến của người Do Thái. Các sĩ quan gốc La Mã có vẻ coi thường chúng ta vì làm việc đó, nhưng chúng ta thà chọn thạch thảo còn hơn là tham gia mấy trò tiêu khiển của họ. Tin ta đi, – Parnesius lại quay sang Dan, – một đứa trẻ sẽ được an toàn trước mọi điều thực sự nguy hiểm khi nó ngồi trên lưng ngựa hoặc đang đuổi theo đàn hươu. Cháu có nhớ không, hỡi Thần đồng cỏ, – anh quay sang Puck, – cái bệ thờ nhỏ mà ta đã dựng dâng thần Sylvan Pan cạnh khu rừng thông bên kia con suối ấy?

– Cái nào cơ? Cái bằng đá có khắc một câu trích từ Xenophon ấy hả? – Puck hỏi với một giọng hoàn toàn mới lạ.

– Không. Ta biết gì về Xenophon cơ chứ? Đó là Pertinax—sau khi cậu ấy bắn hạ con thỏ rừng đầu tiên bằng một mũi tên—một cách tình cờ! Còn bệ thờ của ta làm bằng những viên đá cội tròn để tưởng nhớ con gấu đầu tiên ta săn được. Ta mất trọn một ngày vui vẻ mới dựng xong đấy. – Parnesius quay phắt lại nhìn lũ trẻ.

– Và đó là cách chúng ta sống trên Bức tường suốt hai năm trời—vài trận va chạm nhỏ với người Pict, và phần lớn thời gian là đi săn cùng lão Allo trong xứ sở của họ. Lão đôi khi gọi chúng ta là lũ trẻ của lão, và chúng ta rất quý mến lão cùng đám người dã man đó, dù chúng ta không bao giờ cho phép họ vẽ mặt theo kiểu người Pict lên người mình. Những vết mực đó sẽ tồn tại cho đến khi bạn chết.

– Người ta làm thế nào vậy anh? – Dan hỏi. – Giống xăm hình không?

– Họ châm vào da cho đến khi máu rớm ra rồi xát các loại nước ép có màu vào. Allo được vẽ xanh, lục và đỏ từ trán cho tới mắt cá chân. Lão bảo đó là một phần tín ngưỡng của mình. Lão kể cho chúng ta nghe về tôn giáo của họ (Pertinax luôn hứng thú với những chuyện như thế), và khi chúng ta thân thiết hơn, lão kể cho nghe những gì đang diễn ra ở xứ Britain ngay sau lưng Bức tường. Rất nhiều chuyện đã xảy ra phía sau chúng ta vào những ngày đó. Và, vì Ánh sáng Mặt trời, – Parnesius nói quả quyết, – chẳng có mấy thứ mà đám người tí hon đó không biết! Lão đã nói cho ta biết khi nào Maximus vượt sang xứ Gaul, sau khi hắn tự phong mình làm Hoàng đế xứ Britain, và những lực lượng nào cùng dòng người di cư nào đã được hắn mang theo. Phải mười lăm ngày sau chúng ta trên Bức tường mới nhận được tin đó. Lão nói cho ta biết mỗi tháng Maximus rút bao nhiêu binh lính khỏi Britain để giúp hắn chinh phục xứ Gaul, và ta luôn thấy con số chính xác y như lời lão. Thật kỳ diệu! Và ta sẽ kể cho nghe một chuyện kỳ lạ nữa!

Anh đan hai tay trước đầu gối, rồi tựa đầu vào đường cong của chiếc khiên đằng sau.

– Vào cuối mùa hè, khi những đợt sương giá đầu tiên bắt đầu xuất hiện và người Pict đem giết bớt ong để lấy mật, ba chúng tôi cưỡi ngựa ra ngoài săn sói cùng vài con chó săn mới. Rutilianus, vị Tướng quân của chúng ta, đã cho chúng tôi nghỉ phép mười ngày, và chúng tôi đã tiến sâu qua Bức tường Thứ hai—vượt qua cả Tỉnh Valentia—vào những ngọn đồi cao hơn, nơi thậm chí chẳng còn chút tàn tích cũ nào của Rome. Chúng tôi hạ được một con sói cái trước buổi trưa, và trong khi Allo đang lột da nó, lão ngước lên nhìn ta và nói: “Khi cậu làm Tướng giữ Bức tường rồi, cậu nhóc ạ, cậu sẽ không thể làm thế này nữa đâu!”

– Lúc đó ta thà được làm Tổng đốc xứ Hạ Gaul còn hơn, nên ta cười và bảo: “Cứ đợi đến khi ta làm Tướng giữ Bức tường đã.” “Không, đừng đợi,” Allo nói. “Nghe lời ta đi, hãy về nhà đi—cả hai cậu nữa.” “Chúng tôi làm gì có nhà,” Pertinax nói. “Ông thừa biết điều đó mà. Chúng tôi là những kẻ tiêu đời—cả hai đều bị phế bỏ rồi. Chỉ những kẻ không còn chút hy vọng nào mới dám đánh cược cái cổ của mình trên lưng ngựa của ông.” Lão già cười một tiếng cười ngắn ngủn của người Pict—giống như tiếng cáo sủa trong đêm sương giá. “Ta quý hai cậu đấy chứ,” lão bảo. “Hơn nữa, ta đã dạy cho các cậu chút ít kỹ năng săn bắn rồi. Nghe lời ta, về nhà đi.”

– “Chúng tôi không thể,” ta nói. “Một là ta đang mất lòng Tướng quân; hai là Pertinax có một người chú.”

– “Ta không biết chú cậu ta thế nào,” Allo nói, “nhưng rắc rối của cậu, Parnesius, là vị Tướng quân lại đánh giá rất cao cậu.”

– “Roma Dea!” Pertinax vừa nói vừa ngồimật dậy. “Làm sao ông đoán được Maximus nghĩ gì, hả cái đồ buôn ngựa già?”

– Ngay lúc đó (các cháu biết đám thú vật rón rén lại gần thế nào khi người ta đang ăn chứ?) một con chó sói xám to lớn bỗng chồm vụt ra từ phía sau, thế là đàn chó săn được nghỉ ngơi của chúng tôi lao vút đi đuổi theo nó, còn chúng tôi thì bám sát nút phía sau. Nó dẫn chúng tôi chạy xa khỏi bất kỳ vùng đất nào chúng tôi từng nghe tới, lao đi thẳng tắp như mũi tên cho đến tận lúc hoàng hôn, hướng về phía mặt trời lặn. Cuối cùng chúng tôi cũng tới những mõm đất dài vươn ra các vùng nước uốn khúc, và trên bãi biển xám xịt bên dưới, chúng tôi nhìn thấy những con tàu đang đậu. Bảy mươi mươi bảy chiếc—không phải chiến thuyền của người Rome mà là những con tàu cánh quạt đến từ phương Bắc, nơi Rome không cai trị. Mọi người di chuyển trên tàu, và ánh mặt trời lóe lên trên những chiếc mũ giáp của họ—những chiếc mũ giáp có cánh của những người tóc đỏ đến từ phương Bắc nơi Rome không cai trị. Chúng tôi quan sát, đếm, và kinh ngạc; bởi vì dù chúng tôi đã nghe những lời đồn đại về những chiếc Mũ Cánh Chim này, theo cách gọi của người Pict, nhưng chưa bao giờ chúng tôi được tận mắt chứng kiến họ.

– “Mau tránh ra! Tránh ra mau!” Allo nói. “Thạch thảo của ta không bảo vệ được các cậu ở đây đâu. Chúng ta sẽ bị giết hết đấy!” Chân lão run lẩy bẩy như giọng nói của lão. Thế là chúng tôi quay lại—quay ngược qua bãi thạch thảo dưới ánh trăng, cho đến khi gần sáng thì những con thú tội nghiệp của chúng tôi vấp phải mấy bệ đá đổ nát.

– Khi tỉnh dậy trong cái lạnh cắt da cắt thịt và người cứng đờ, Allo đang nhào bột với nước. Người ta không được đốt lửa ở xứ Pict trừ khi ở gần một ngôi làng. Đám người tí hon luôn ra hiệu cho nhau bằng khói, và một làn khói lạ sẽ khiến chúng túa ra vo ve như ong mật. Mà chúng đốt cũng đau lắm đấy nhé!

– “Thứ chúng ta thấy tối qua là một trạm mậu dịch,” Allo nói. “Chẳng có gì ngoài một trạm mậu dịch cả.”

– “Ta không thích nghe nói dối khi bụng đói,” Pertinax nói. (Cậu ta có đôi mắt tinh như chim ưng). “Ta cho rằng”—cậu ta chỉ tay về phía một làn khói ở tít đằng xa trên đỉnh đồi, bốc lên theo thứ mà chúng tôi gọi là Tiếng gọi của người Pict:—Phụt—phụt kép: phụt kép—phụt! Họ tạo ra nó bằng cách nhấc lên rồi thả một tấm da thú ướt xuống đống lửa.—“Ta cho rằng đó cũng là một trạm mậu dịch phải không?”

– “Không,” Allo nói, đẩy cái đĩa trở lại túi. “Cái đó là dành cho cậu và ta đấy. Số mệnh của hai cậu đã định đoạt rồi. Đi thôi.”

– Chúng tôi đi. Khi đã nhận Lạch Thạch Thảo, người ta phải tuân lệnh người Pict của mình—nhưng cái làn khói khốn kiếp ấy cách đó tận hai mươi dặm, nằm hẳn sang bờ biển phía đông, và trời thì nóng như trong phòng tắm hơi.

– “Dù chuyện gì xảy ra đi nữa,” Allo nói trong khi đám ngựa lúp xúp lê bước, “ta muốn các cậu nhớ đến ta.”

– “Ta sẽ không quên đâu,” Pertinax đáp. “Ông đã lừa mất bữa sáng của tôi rồi.”

– “Một nắm yến mạch nghiền có nghĩa lý gì với một tên lính La Mã chứ?” lão nói. Rồi lão cười cái nụ cười không giống tiếng cười của mình. “Cậu sẽ làm gì nếu bản thân chỉ là một nhúm yến mạch đang bị nghiền nát giữa hai thớt cối trên và cối dưới?”

– “Tôi là Pertinax, chứ không phải kẻ đi giải câu đố,” Pertinax nói.

– “Cậu là một kẻ ngốc,” Allo bảo. “Các vị thần của cậu và các vị thần của ta đang bị đe dọa bởi những vị thần xa lạ, thế mà tất cả những gì cậu làm được chỉ là cười cợt.”

– “Những kẻ bị đe dọa thường sống dai lắm,” ta nói.

– “Ta cầu xin các vị thần điều đó là sự thật,” lão đáp. “Nhưng ta lại xin các cậu đừng quên ta.”

– Chúng tôi trèo lên ngọn đồi oi bức cuối cùng và nhìn ra biển đông cách đó chừng ba, bốn dặm. Có một chiếc thuyền buồm nhỏ kiểu xứ Bắc Gaul đang thả neo, tấm ván cập bờ hạ xuống và buồm kéo lên một nửa; còn bên dưới chúng tôi, một mình trong một thung lũng đang dắt ngựa, chính là Maximus, Hoàng đế xứ Britain! Ông ăn mặc như một thợ săn và tay chống cây gậy nhỏ; nhưng ta nhận ra cái lưng ấy dù ở bất cứ khoảng cách nào ta có thể nhìn thấy, và ta đã nói với Pertinax.

– “Cậu còn điên hơn cả Allo!” cậu ta nói. “Chắc là do nắng làm lú lẫn rồi!”

– Maximus không hề nhúc nhích cho đến khi chúng tôi đứng trước mặt ông. Rồi ông nhìn ta từ đầu đến chân và nói: “Lại đói nữa à? Xem ra định mệnh của ta là phải nuôi nấng các ngươi mỗi khi chúng ta gặp nhau. Ta có thức ăn ở đây. Allo sẽ nấu nó.”

– “Không,” Allo nói. “Một vị Vương công trên mảnh đất của mình không việc gì phải hầu hạ những tên Hoàng đế lang thang. Ta tự nuôi hai đứa con của ta mà không cần xin phép ngươi.” Lão bắt đầu thổi tàn lửa cho bùng lên.

– “Ta đã sai,” Pertinax nói. “Tất cả chúng ta đều điên rồi. Nói đi xem nào, hỡi kẻ điên mang danh Hoàng đế!”

– Maximus mỉm cười với nụ cười mím chặt đáng sợ của ông, nhưng hai năm trên Bức tường không khiến một người đàn ông phải sợ hãi trước những cái lườm nguýt đơn thuần. Thế nên ta không hề sợ.

– “Ta vốn định để Parnesius sống và chết như một Sĩ quan trên Bức tường,” Maximus nói. “Nhưng có vẻ từ những thứ này,” ông thọc tay vào ngực áo, “các ngươi không chỉ biết vẽ mà còn biết suy nghĩ nữa.” Ông kéo ra một cuộn thư ta từng viết cho người nhà, đầy những hình vẽ người Pict, gấu và những người ta gặp trên Bức tường. Mẹ và em gái ta vẫn luôn thích tranh ta vẽ mà.

– Ông đưa cho ta một bức mà ta đặt tên là “Binh lính của Maximus.” Nó vẽ một hàng những cái bầu đựng rượu béo múp míp, và vị Lão bác sĩ của bệnh viện Hunno đang hếch mũi hít hà chúng. Mỗi khi Maximus đưa quân rời khỏi Britain để giúp ông ta chinh phục xứ Gaul, ông ta thường gửi thêm rượu cho các đồn binh—chắc là để giữ chân họ yên thân. Trên Bức tường, chúng ta vẫn thường gọi một bầu đựng rượu là một “Maximus.” Ồ, phải rồi; và ta còn vẽ chúng đội mũ giáp Hoàng gia nữa chứ!

– “Cách đây không lâu,” ông tiếp tục, “tên của người ta đã được dâng lên Xê-da chỉ vì những trò đùa nhỏ nhặt hơn thế này nhiều.”

– “Đúng vậy, thưa Xê-da,” Pertinax nói; “nhưng ngài quên mất rằng đó là trước khi tôi, bạn của bạn ngài, trở thành một tay ném giáo cừ khôi như thế này rồi.”

– Cậu ta không thực sự chĩa ngọn giáo săn vào Maximus, mà chỉ cân bằng nó trên lòng bàn tay—như thế này này!

– “Ta đang nói chuyện quá khứ cơ mà,” Maximus nói mà không hề chớp mắt một cái. “Ngày nay người ta chỉ cảm thấy vui mừng khi tìm được những thiếu niên biết tự suy nghĩ, cùng với bạn bè của họ.” Ông gật đầu về phía Pertinax. “Cha cậu đã cho ta mượn những bức thư này, Parnesius, thế nên ngươi chẳng gặp nguy hiểm gì từ ta đâu.”

– “Hoàn toàn không có chuyện đó,” Pertinax nói và lấy tay chùi mũi giáo lên tay áo.

– “Ta buộc phải cắt giảm các đồn binh ở Britain, bởi vì ta cần quân ở xứ Gaul. Giờ đây ta đến để rút quân ngay từ chính Bức tường này,” ông nói.

– “Chúng tôi mừng cho ngài,” Pertinax nói. “Chúng tôi là đám cặn bã cuối cùng của Đế quốc—những kẻ không còn chút hy vọng. Bản thân tôi, thà tôi tin tưởng những tên tội phạm bị kết án còn hơn.”

– “Các ngươi nghĩ vậy sao?” ông nói, hoàn toàn nghiêm túc. “Nhưng việc đó chỉ diễn ra cho đến khi ta chiến thắng xứ Gaul mà thôi. Con người ta đôi khi phải đánh cược sinh mạng, hoặc linh hồn, hoặc sự bình yên của mình—hoặc một vài thứ cỏn con nào đó.”

– Allo bưng đống thịt hươu xèo xèo đi vòng quanh đống lửa. Lão phục vụ hai chúng ta trước.

– “À!” Maximus nói, chờ đến lượt mình. “Ta nhận ra ngươi đang ở trên mảnh đất của chính mình đấy. Chà, ngươi xứng đáng với điều đó. Người ta bảo ta rằng ngươi có hẳn một lực lượng ủng hộ trong số người Pict cơ mà, Parnesius.”

– “Tôi từng đi săn cùng họ,” ta đáp. “Có lẽ tôi có vài người bạn trong đám Thạch thảo.”

– “Cậu ta là kẻ mặc áo giáp duy nhất trong số các ngươi hiểu được chúng tôi,” Allo nói, và lão bắt đầu một bài dài ca ngợi những phẩm hạnh của chúng tôi, kể về việc chúng tôi đã cứu một đứa cháu của lão khỏi con sói vào năm trước như thế nào.

– Các anh cứu thật á? – Una hỏi.

– Phải; nhưng chuyện đó tính sau đi. Lão người xanh bé nhỏ ấy hùng biện cứ như một—như Cicero vậy. Lão tô vẽ chúng ta thành những tráng sĩ vĩ đại. Maximus chưa từng rời mắt khỏi khuôn mặt tụi ta.

– “Đủ rồi,” ông nói. “Ta đã nghe Allo nói về các ngươi. Giờ ta muốn nghe các ngươi nói về người Pict.”

– Ta kể cho ông ấy tất cả những gì mình biết, và Pertinax phụ họa thêm. Người Pict chẳng bao giờ có ý đồ xấu nếu bạn chịu khó tìm hiểu xem họ muốn gì. Mối bất hòa thực sự của họ với chúng ta bắt nguồn từ việc chúng ta đốt cháy bãi thạch thảo của họ. Toàn bộ lực lượng đồn trú trên Bức tường kéo ra ngoài hai lần một năm, và tiến hành đốt thạch thảo suốt một khoảng mười dặm về phía Bắc. Rutilianus, vị Tướng quân của chúng ta, gọi đó là việc dọn dẹp sạch sẽ lãnh thổ. Đương nhiên là người Pict tháo chạy, và tất cả những gì chúng ta làm chỉ là tiêu hủy mùa hoa ong của họ vào mùa hè, và tàn phá nguồn thức ăn của cừu vào mùa xuân.

– “Đúng vậy, hoàn toàn đúng vậy,” Allo nói. “Làm sao chúng tôi có thể làm ra thứ rượu thạch thảo thánh thiện của mình, nếu các cậu cứ đốt đi bãi nuôi ong của chúng tôi chứ?”

– Chúng tôi trò chuyện hồi lâu, Maximus đặt ra những câu hỏi sắc sảo cho thấy ông ta biết rất nhiều và đã suy nghĩ rất kỹ về người Pict. Lược một lúc, ông quay sang ta hỏi: “Nếu ta giao cho các ngươi cai quản Tỉnh Valentia cũ, các ngươi có thể giữ cho người Pict yên ổn cho đến khi ta chiến thắng xứ Gaul không? Tránh ra xa một chút để không nhìn thấy nét mặt của Allo; và hãy nói lên suy nghĩ thực sự của chính mình.”

– “Không,” ta đáp. “Ngài không thể tái lập tỉnh đó được đâu. Người Pict đã được tự do quá lâu rồi.”

– “Cứ để họ giữ hội đồng làng của họ, và để họ tự cung cấp binh lính của mình,” ông nói. “Ta tin chắc ngươi sẽ nắm giữ cương vị này rất nhẹ nhàng.”

– “Ngay cả thế thì cũng không,” ta nói. “Ít nhất là lúc này thì không. Họ đã bị chúng ta áp bức quá lâu để có thể tin tưởng bất cứ thứ gì mang danh nghĩa La Mã trong suốt bao nhiêu năm qua.”

– Ta nghe tiếng lão Allo lầm bầm sau lưng: “Đứa trẻ ngoan!”

– “Thế các ngươi có cao kiến gì,” Maximus nói, “để giữ cho miền Bắc yên bình cho đến khi ta thắng được xứ Gaul?”

– “Hãy để người Pict yên,” ta nói. “Chấm dứt ngay việc đốt thạch thảo, và—họ là những sinh vật nhỏ bé thiếu lo xa—hỉnh thoảng hãy gửi cho họ một hoặc hai thuyền đầy ngô.”

– “Người của chính họ phải đứng ra phân phối nó—chứ không phải mấy tay kế toán người Hy Lạp chuyên lừa đảo,” Pertinax nói.

– “Đúng vậy, và cho phép họ đến các bệnh viện của chúng ta khi họ bị ốm,” ta nói.

– “Chắc chắn là họ thà chết chứ không chịu vào đâu,” Maximus nói.

– “Sẽ không có chuyện đó nếu Parnesius đưa họ vào,” Allo nói. “Tôi có thể chỉ cho ngài hai mươi tên người Pict bị sói cắn, gấu vờn ở cách đây trong vòng hai mươi dặm. Nhưng Parnesius phải ở lại bệnh viện cùng họ, bằng không họ sẽ phát điên vì sợ hãi.”

– “Ta hiểu rồi,” Maximus nói. “Giống như mọi thứ trên đời này, đó là công việc dành cho một người. Ta nghĩ các ngươi chính là người đó.”

– “Pertinax và tôi là một,” ta nói.

– “Tùy các ngươi, miễn là hoàn thành công việc. Nào, Allo, ngươi biết là ta không có ý hại người dân của ngươi mà. Hãy để chúng ta nói chuyện riêng với nhau,” Maximus nói.

– “Không cần thiết!” Allo nói. “Ta chính là hạt ngô kẹt giữa hai thớt cối trên và dưới. Ta phải biết chiếc thớt cối phía dưới định làm gì. Mấy đứa trẻ này đã nói ra sự thật trong tầm hiểu biết của chúng. Ta, một vị Vương công, sẽ nói cho ngươi phần còn lại. Ta đang lo lắng cho những Người ở Phương Bắc.” Lão ngồi xổm xuống như một con thỏ giữa bãi thạch thảo và quay đầu nhìn qua vai.

– “Ta cũng vậy,” Maximus nói, “nếu không ta đã chẳng có mặt ở đây.”

– “Lắng nghe đây,” Allo nói. “Từ rất rất lâu trước đây, những chiếc Mũ Cánh Chim”—lão ám chỉ người phương Bắc—“đã đến các bãi biển của chúng ta và nói: ‘Rome đang sụp đổ! Hãy xô ngã nó đi!’ Chúng ta đã đánh nhau với các ngươi. Các ngươi phái quân đến. Chúng ta bị đánh bại. Sau đó, chúng ta nói với những chiếc Mũ Cánh Chim rằng: ‘Các ngươi là những kẻ nói dối! Làm cho những người Rome mà các ngươi đã giết sống lại đi, rồi chúng ta sẽ tin các ngươi.’ Họ bỏ đi trong hổ thẹn. Giờ đây họ quay lại với sự táo bạo, và họ kể lại câu chuyện cũ, thứ mà chúng ta bắt đầu tin—rằng Rome đang sụp đổ!”

– “Hãy cho ta ba năm hòa bình trên Bức tường,” Maximus kêu lên, “và ta sẽ cho ngươi cùng tất cả lũ quạ đen thấy chúng nói dối trơ trẽn thế nào!”

– “À, ta cũng ước thế! Ta muốn cứu lấy phần ngô còn sót lại khỏi hai chiếc cối xay. Nhưng các ngươi bắn vào chúng ta khi người Pict đến mượn một chút sắt từ Hào Sắt; các ngươi đốt thạch thảo của chúng ta, đó là toàn bộ mùa màng của chúng ta; các ngươi làm phiền chúng ta bằng những cỗ máy ném đá lớn. Rồi các ngươi trốn sau Bức tường, và thiêu rụi chúng ta bằng lửa Hy Lạp. Làm sao ta có thể ngăn đám thanh niên của mình nghe theo lời những chiếc Mũ Cánh Chim—nhất là vào mùa đông, khi chúng ta đói kém chứ? Đám thanh niên của ta sẽ nói: ‘Rome chẳng biết đánh nhau cũng chẳng biết cai trị. Họ đang rút quân khỏi Britain. Những chiếc Mũ Cánh Chim sẽ giúp chúng ta xô ngã Bức tường. Hãy chỉ cho họ những con đường bí mật xuyên qua đầm lầy đi.’ Ta có muốn điều đó không? Không!” Lão nhổ nước bọt như một con rắn lục. “Ta sẽ giữ bí mật của dân tộc mình dẫu có bị thiêu sống. Hai đứa con của ta ở đây đã nói sự thật. Hãy để người Pict chúng ta yên. An ủi chúng ta, vỗ về chúng ta, và nuôi sống chúng ta từ xa—với bàn tay giấu sau lưng. Parnesius hiểu chúng ta. Hãy để cậu ấy cai quản trên Bức tường, và ta sẽ giữ cho đám thanh niên của mình yên lặng trong”—lão đếm trên những ngón tay—“một năm thì dễ dàng: năm thứ hai thì khó hơn chút: năm thứ ba, có lẽ vậy! Thấy chưa, ta cho ngươi ba năm. Nếu sau đó ngươi không chứng tỏ cho chúng ta thấy Rome mạnh mẽ về binh lực và đáng sợ nhường nào trong chiến tranh, những chiếc Mũ Cánh Chim, ta nói cho ngươi biết, sẽ càn quét Bức tường từ cả hai vùng biển cho đến khi chúng gặp nhau ở giữa, và các ngươi sẽ cuốn gói ra đi. Ta sẽ chẳng buồn phiền vì điều đó đâu, nhưng ta thừa biết các bộ tộc chẳng bao giờ giúp nhau trừ khi có một cái giá phải trả. Người Pict chúng ta cũng sẽ ra đi thôi. Những chiếc Mũ Cánh Chim sẽ nghiền nát chúng ta thành thế này đây!” Lão vốc một nắm bụi tung lên không trung.

– “Ồ, Roma Dea!” Maximus lẩm bẩm một mình. “Đó luôn là công việc của một người—luôn luôn và ở mọi nơi!”

– “Và là sinh mạng của một người,” Allo nói. “Ngươi là Hoàng đế, nhưng không phải một vị Thần. Ngươi có thể chết.”

– “Ta cũng đã nghĩ đến điều đó,” ông nói. “Rất tốt. Nếu ngọn gió này duy trì, ta sẽ có mặt ở đầu phía Đông của Bức tường vào sáng mai. Ngày mai, ta sẽ gặp hai ngươi khi ta đi thị sát; và ta sẽ phong các ngươi làm Tướng giữ Bức tường vì công việc này.”

– “Chờ một chút, thưa Xê-da,” Pertinax nói. “Ai cũng có cái giá của mình. Tôi vẫn chưa được mua chuộc đâu đấy.”

– “Cậu cũng bắt đầu ngã giá sớm thế cơ à?” Maximus nói. “Được rồi?”

– “Hãy đem lại công lý cho tôi chống lại người chú Icenus, tên Quan chấp chính của Divio xứ Gaul,” cậu ấy nói.

– “Chỉ là một mạng người thôi sao? Ta tưởng đó phải là tiền hoặc một chức vụ chứ. Chắc chắn ngươi sẽ có được điều đó. Hãy viết tên hắn vào những tấm bảng này—về phía màu đỏ; mặt kia dành cho những người còn sống!” Và Maximus đưa ra những tấm bảng của mình.

– “Hắn chết thì tôi chẳng dùng được gì nữa,” Pertinax nói. “Mẹ tôi là một góa phụ. Tôi lại ở quá xa. Tôi không chắc hắn có trả đủ toàn bộ số tiền hồi môn cho bà ấy không.”

– “Không sao cả. Cánh tay ta cũng đủ dài đấy. Chúng ta sẽ xem xét sổ sách của chú ngươi vào thời điểm thích hợp. Giờ thì, tạm biệt cho đến ngày mai nhé, hỡi các vị Tướng giữ Bức tường!”

– Chúng ta nhìn ông ta thu nhỏ dần giữa bãi thạch thảo khi đi về phía chiếc thuyền chiến. Có rất nhiều người Pict, hàng tá người, đứng ẩn nấp sau những tảng đá ở hai bên đường đi của ông. Ông không hề liếc sang trái hay sang phải. Ông giương buồm đi về phía Nam, lừng lững trước làn gió chiều, và khi chúng tôi đã dõi theo ông ra tới tận khơi xa, cả hai đều im lặng. Chúng tôi hiểu rằng Trái đất sinh ra rất ít người đàn ông sánh được với con người này.

– Lát sau, Allo dắt những con ngựa tới và giữ chúng cho chúng tôi leo lên—một việc mà lão chưa từng làm bao giờ trước đó.

– “Chờ một lát,” Pertinax nói, rồi cậu ấy dựng một cái bệ thờ nhỏ bằng nhữngh mảng cỏ cắt vụn, rắc hoa thạch thảo lên trên cùng, và đặt lên đó bức thư của một cô gái xứ Gaul.

– “Cậu đang làm gì thế, người bạn của tôi?” ta hỏi.

– “Tôi tế lễ cho tuổi trẻ đã qua của mình,” cậu ta đáp, và khi ngọn lửa đã thiêu rụi bức thư, cậu dùng gót giày giày xéo nó tắt ngấm. Rồi chúng tôi phi ngựa trở về cái Bức tường nơi chúng tôi sắp làm Tướng giữ.

Parnesius dừng lại. Lũ trẻ vẫn ngồi im lìm, thậm chí không buồn hỏi xem đó đã là toàn bộ câu chuyện chưa. Puck ra hiệu bằng tay, chỉ lối ra khỏi khu rừng. – Xin lỗi nhé, – cậu thì thầm, – nhưng các cháu phải về ngay thôi.

– Chúng cháu đâu có làm anh ấy giận, phải không ạ? – Una nói. – Trông anh ấy có vẻ xa xăm quá, và—và—trông có vẻ đang suy tư.

– Ôi dào, làm gì có chuyện đó. Đợi đến ngày mai đi. Sẽ nhanh thôi mà. Hãy nhớ là các cháu vừa chơi trò “Khúc ca về Rome cổ đại” đấy nhé.

Và ngay khi họ chui qua khe hở của mình, nơi cây Sồi, cây Tần bì và cây Táo gai mọc, đó là tất cả những gì họ nhớ được.