“Kẻ nào đang rảo bước trên núi chúng ta đây, / Khi mà Thần Chết chưa hề ban cho hắn quyền bay lượn, / Lại dám mở to hay nhắm nghiền đôi mắt theo ý muốn của mình?”
“Ta chẳng biết kẻ ấy là ai, chỉ biết hắn không đi một mình; / Hãy tự hỏi hắn đi, vì ngươi đang đứng gần hắn hơn, / Và hãy nhẹ nhàng bắt chuyện để hắn còn mở lời.”
Hai linh hồn nọ liền thì thầm với nhau như vậy, / Hướng về phía bên phải nơi ta đang đứng; / Rồi ngẩng ngửa mặt lên để cất lời với ta.
Một trong hai người liền nói: “Hỡi linh hồn vẫn còn đang câu chấp / Trong cõi thân xác, mà nay đang hướng về cõi trời, / Vì lòng bác ái, xin hãy an ủi chúng ta và cho biết
Ngươi từ đâu đến và ngươi là ai; bởi ngươi khiến chúng ta / Phải kinh ngạc trước ân huệ dành cho ngươi lớn lao nhường nào, / Tựa như một điều chưa từng bao giờ có được.”
Và ta đáp: “Giữa miền Toscana uốn lượn / Có một dòng suối nhỏ phát nguyên từ Falterona, / Và hành trình trăm dặm vẫn chưa thỏa mãn chiều dài của nó;
Chính từ nơi ấy mà ta mang thân xác này đến đây. / Nói cho các vị hay ta là ai thì lời cũng thành vô ích, / Bởi tên tuổi ta giờ đây hãy còn chưa vang dội mấy.”
“Nếu trí tuệ của ta có thể thấu suốt / Ý nghĩa lời ngươi,” người vừa lên tiếng trước liền đáp lại, / “Thì ngươi đang nhắc đến dòng sông Arno.”
Và kẻ kia liền bảo người nọ: “Tại sao kẻ này / Lại giấu kín tên gọi của dòng sông ấy, / Hệt như người ta giấu đi những chuyện hãi hùng?”
Và thế là chiếc bóng đã đặt câu hỏi liền tự minh oan / Cho chính mình: “Ta chẳng biết; nhưng quả thực / Tên gọi của một thung lũng như thế thật đáng để cho chìm vào quên lãng;
Bởi từ nguồn cội của nó (nơi ngọn núi Alpine hùng vĩ / Nơi tách rời Peloro lại mang sự sống dồi dào đến thế, / Dù chỉ vài nơi vượt qua được ranh giới ấy)
Cho đến nơi nó hòa mình để bù đắp lại / Lượng nước mà bầu trời đã rút cạn từ biển khơi, / Nhờ đó các dòng sông mới có dòng chảy đồng hành,
Đức hạnh bị người ta xa lánh tựa kẻ thù / Bời tất cả mọi người, hệt như con rắn độc, do bất hạnh / Của vùng đất, hoặc do thói hư tật xấu xô đẩy họ;
Chính vì nguyên nhân ấy mà cư dân sống trong / Thung lũng khốn khổ đó đã thay đổi bản tính đến mức / Trông họ cứ như thể từng bị phù thủy Circe chăn dắt vậy.
Nó bắt đầu hướng bước chân nghèo nàn của mình / Giữa bầy lợn ếu xìu, những sinh vật đáng được ăn acorns / Hơn là thứ thức ăn khác được tạo ra cho con người.
Khi chảy xuống hạ nguồn, nó bắt gặp loài chó / Hăng máu sủa gầm hơn mức sức mạnh chúng có, / Và nó khinh khỉnh quay mõm ngó lơ chúng.
Nó tiếp tục đổ xuống, và dòng chảy càng lớn bao nhiêu, / Thì nó càng thấy loài chó hóa thành loài sói bấy nhiêu, / Cái mương máng khốn khiếp và đầy tai ương này.
Rồi khi luồn lách qua nhiều vực sâu thẳm, / Nó lại gặp những con cáo đầy rẫy sự gian xảo, / Đến mức chúng chẳng còn sợ mưu mô nào có thể khuất phục được mình.
Và ta sẽ chẳng ngừng lại dẫu có kẻ khác đang lắng nghe; / Và hắn sẽ thật may mắn nếu còn ghi khắc trong tâm trí / Những điều mà một linh hồn chân thật đang giãi bày với ta.
Ta trông thấy cháu nội của ngươi đang trở thành / Một kẻ săn lùng những con sói ấy bên bờ / Của dòng sông hoang dã, khiến tất cả chúng phải khiếp sợ.
Hắn bán thịt chúng khi chúng hãy còn đang sống; / Rồi sau đó tàn sát chúng như thể loài bò già; / Cướp đi sinh mạng của bao kẻ, và cướp đi cả tiếng thơm của chính mình.
Hắn bước ra từ khu rừng ảm đạm với thân mình đẫm máu; / Hắn để lại nơi ấy một sự hoang tàn, để rồi một ngàn năm nữa / Nơi ấy vẫn chẳng thể mọc lại được những thảm rừng nguyên sinh.”
Cũng như khi nghe tin báo về những tai ương sắp tới, / Khuôn mặt của kẻ lắng nghe liền trở nên biến sắc, / Dù cho hiểm họa có ập đến từ bất cứ hướng nào;
Cũng vậy, ta thấy linh hồn kia, kẻ vẫn đang đứng / Quay người lại để lắng nghe, bỗng trở nên bàng hoàng và đau buồn, / Khi đã thấu hiểu trọn vẹn từng lời được thốt ra.
Lời nói của người này và diện mạo của kẻ nọ / Đã khơi dậy trong ta ước muốn được biết tên tuổi của họ, / Và ta cất lời hỏi han đan xen với những lời khẩn cầu,
Nhờ thế mà linh hồn vừa mở lời với ta hồi nãy / Lại bắt đầu cất tiếng: “Ngươi muốn ta phải cúi đầu / Làm cho ngươi điều mà ngươi chẳng đời nào làm cho ta;
Nhưng vì Chúa muốn ân huệ của Ngài được tỏa sáng trong ngươi, / Nên ta sẽ chẳng tiếc lời với ngươi làm gì; / Vậy hãy hay rằng, ta chính là Guido del Duca đây.
Dòng máu của ta đã từng bị lòng đố kỵ thiêu đốt đến mức, / Giả sử ta trông thấy một kẻ nào đó đang vui mừng khôn xiết, / Ngươi chắc chắn sẽ thấy sắc mặt ta tái mét đi vì ghen tỵ.
Thứ rơm rạ ta gặt hái được chính từ luống cày do ta tự gieo! / Hỡi nhân loại! Tại sao các ngươi cứ đặt để trái tim mình / Nơi mà sự chia sẻ bị cấm đoán tuyệt đối?
Kìa là Renier; kìa là niềm kiêu hãnh và là danh dự / Của dòng dõi Calboli, nơi mà từ đó về sau chẳng còn ai / Tự khẳng định mình là người thừa kế xứng đáng với công trạng ấy.
Và chẳng phải riêng dòng họ của hắn giữa vùng đất / Nằm giữa sông Po và dãy núi, bờ biển và dòng Reno, / Là bị tước đi những phẩm chất cần thiết cho chân lý và niềm vui;
Bởi tất cả mọi thứ nằm trong biên giới ấy đều ngập tràn / Những chiếc rễ độc hại, đến nỗi dù có vun xới cày cấy bây giờ / Thì chúng cũng chẳng thể thuyên giảm đi là bao.
Lizio thiện lành nay ở đâu, và Arrigo Manardi ở đâu, / Pier Traversaro, và Guido di Carpigna nữa, / Hỡi những kẻ mang dòng máu Romagnuoli đã hóa thành lũ con hoang?
Bao giờ thì Bologna mới sinh ra được một Fabbro? / Bao giờ Faenza mới xuất hiện một Bernardin di Fosco, / Đứa chồi non cao quý mọc lên từ cái gốc gác tầm thường?
Hỡi người Toscana, đừng lấy làm lạ nếu ta phải rơi lệ, / Khi ta nhớ lại, cùng với Guido da Prata, / Cả Ugolin d’Azzo, người từng sống chung với chúng ta,
Frederick Tignoso và bằng hữu của ông ta, / Dòng họ Traversara, cùng gia tộc Anastagi, / Và giờ đây cả hai dòng họ ấy đều đã tuyệt chủng;
Những bậc mệnh phụ và các hiệp sĩ, những nhọc nhằn và niềm vui / Đã từng lấp đầy tâm hồn chúng ta bằng tình yêu và sự nhã nhặn, / Ngay tại chốn mà lòng người nay đã trở nên quá đỗi hiểm độc!
Hỡi Brettinoro! Tại sao ngươi không tìm cách trốn chạy, / Khi thấy toàn bộ gia tộc của mình đã lụi tàn, / Cùng rất nhiều người dân, để khỏi bị vấy bẩn tâm hồn?
Bagnacaval thật khôn ngoan khi chẳng buồn sinh hạ nối dõi, / Còn Castrocaro thật dại dột, và Conio lại càng tồi tệ hơn, / Khi cứ nhọc công cố sinh ra những kẻ mang tước Bá tước ấy.
Lũ Pagani sẽ làm tốt thôi, khi nào mà con Quỷ của chúng / Chịu cút đi nơi khác; nhưng dẫu vậy thì sự minh chứng / Về chúng cũng chẳng bao giờ còn giữ được sự trong sạch.
Hỡi Ugolin de’ Fantoli, tên tuổi của ngươi / Đã được an toàn, bởi người ta chẳng còn phải chờ đợi / Kẻ nào mang thói thoái hóa có thể làm lu mờ nó nữa!
Nhưng giờ hãy đi đi, hỡi người Toscana, vì lúc này ta thích / Khóc lóc thỏa thuê còn hơn là cất lời trò chuyện, / Cuộc trò chuyện của chúng ta đã khiến tâm can ta quá đỗi não nề.”
Chúng ta nhận biết rằng những linh hồn đáng mến ấy / Đang lắng nghe chúng ta bước đi; thế nên nhờ giữ im lặng, / Họ đã tiếp thêm cho chúng ta sự vững tâm trên đường đi.
Khi chúng ta chỉ còn lại một mình trên bước đường tiếp tục tiến lên, / Tiếng sấm xé toạc bầu không khí bỗng vang lên / Tựa như một giọng nói ngược chiều đang vọng lại và gào thét:
“Bất cứ ai tìm thấy ta sẽ giết chết ta!” / Và tiếng hét ấy vội vã lẩn khuất hệt như tiếng vang dội tắt lịm / Khi những đám mây bất chợt nứt vỡ tung tóe.
Ngay khi thính giác vừa dứt khỏi âm thanh ấy, / Kìa lại một tiếng động lớn nữa vang lên dữ dội, / Tựa như những tiếng sấm nổ rền vang liên hồi:
“Ta là Aglaurus, kẻ đã hóa thành đá!” / Và rồi, để nép sát vào người Nhà Thơ thân thiết, / Ta liền lùi lại phía sau chứ không bước tới trước một bước nào.
Bầu không khí lúc này đã tĩnh lặng ở mọi hướng; / Và Người liền bảo với ta: “Đó chính là chiếc hàm thiết cứng rắn / Đáng lẽ phải kìm hãm con người trong những giới hạn của mình;
Nhưng các ngươi lại ngoạm lấy chiếc mồi câu để rồi chiếc lưỡi câu / Của Kẻ Thù cổ đại lôi tuột các ngươi về phía hắn, / Và vì thế mà chẳng chiếc hàm thiết hay tiếng gọi nào còn có tác dụng.
Các tầng trời đang gọi mời các ngươi, và xoay vần quanh các ngươi, / Trưng bày trước mắt các ngươi những vẻ đẹp vĩnh hằng của chúng, / Thế nhưng ánh mắt các ngươi vẫn mãi đăm đăm nhìn xuống mặt đất;
Bởi thế nên Đấng thấu suốt vạn vật mới phải trừng phạt các ngươi.”
